Wakristo wengi wanajua kwamba wakati waliposamehewa ulikuwa na maana kubwa. Ni wachache wanaojua la kufanya na yote yanayofuata baadaye — ile njia ndefu, isiyo sawa, ambayo juu yake mtu aliyeokolewa hufanywa mwema polepole. Njia hiyo ina jina: utakaso. Ni mojawapo ya maneno makuu ya imani ya Kikristo, na mojawapo ya yenye manufaa zaidi, kwa sababu linajibu swali ambalo kila mwamini mnyofu hatimaye huuliza: ikiwa nimesamehewa, kwa nini bado niko hivi — na je, Mungu anakusudia kufanya lolote kuhusu jambo hili?

Jibu ni ndiyo, kwa msisitizo. Hapa kuna maana ya utakaso, ni nani afanyaye kazi hiyo, na jinsi unavyoweza kushirikiana na kile ambacho Mungu tayari anakifanya ndani yako.

Neno lenyewe, na maana yake

Kutakasa maana yake kutenga, kufanya kuwa mtakatifu. Wakati wa kuongoka, Mungu humhesabia mwenye dhambi haki katika Kristo — huko ndiko kuhesabiwa haki, hukumu itolewayo mara moja kwa yote. Utakaso ndicho kifuatacho: mchakato wa maisha yote ambao kwao Mungu humfanya mtu huyo, katika tabia na mwenendo, kuwa kile ambacho tayari amemtangaza kuwa. Kuhesabiwa haki hubadilisha hali yako mbele za Mungu kwa muda mfupi; utakaso hubadilisha maisha yako kadiri ya wakati. Kimoja ni chumba cha hukumu, ambapo hukumu hutangazwa; kingine ni karakana, ambapo hali iliyotangazwa hufanyiwa kazi polepole, kwa uvumilivu, hadi kuingia ndani kabisa ya maisha. Vyote viwili ni kabisa zawadi ya Mungu katika Kristo, na hivi viwili kamwe visitenganishwe: hatufanywi watakatifu ili tukubaliwe, bali kwa sababu tayari tumekwisha kubaliwa.

Na si jambo la hiari. Kusudi la Mungu kwa kila mwamini limeelezwa wazi: “haya ndiyo mapenzi ya Mungu, ndio utakaso wenu” (1 Wathesalonike 4:3). Lengo si dogo kuliko kurudishwa kwa mfano wa Kristo, na Maandiko ni mazito kuhusu umuhimu wake: “Jitahidini … kupata ule utakatifu ambao pasipo huo hakuna mtu atakayemwona Bwana” (Waebrania 12:14). Utakaso si anasa ya kiroho kwa wenye juhudi tu; ni umbo la kawaida la maisha halisi ya Kikristo.

Ni kazi ya nani?

Hapa ndipo wengi hukosea kwa mojawapo ya njia mbili. Wengine huuchukulia utakaso kuwa kazi ya Mungu peke yake na juhudi zao wenyewe kuwa hazina umuhimu — nao huelea bila mwelekeo. Wengine huuchukulia kuwa mradi wao wenyewe kabisa wa kujiboresha — nao ama hukata tamaa au hujawa na kiburi. Maandiko hushikilia yote mawili pamoja katika sentensi moja ya kushangaza: “utimizeni wokovu wenu wenyewe kwa kuogopa na kutetemeka, kwa maana ni Mungu atendaye kazi ndani yenu, kutaka kwenu na kutenda kwenu, kwa kulitimiza kusudi lake jema” (Wafilipi 2:12–13).

Angalia mpangilio. Tunatenda kazi kwa sababu Mungu anatenda kazi. Juhudi zetu ni za kweli — “utimizeni” — lakini si injini; ni jibu kwa kazi ya ndani zaidi ambayo ni ya Mungu. Yeye ndiye anayetubadilisha: “sisi sote … tukiutazama utukufu wa Bwana, tunabadilishwa tufanane na mfano ule ule, toka utukufu hata utukufu, kama vile kwa utukufu utokao kwa Bwana, aliye Roho” (2 Wakorintho 3:18). Mabadiliko hayo ni kazi ya Mungu, kwa Roho wake, tunapomtazama Kristo. Sehemu yetu ni kuendelea kutazama, na kuacha kupinga.

Utakatifu ni Nafsi kabla ya Kuwa Matendo

Andrew Murray, katika kitabu Holy in Christ, alieleza jambo ambalo ni rahisi kulipuuza: utakatifu wetu si kwanza mkusanyiko wa matendo tunayoyazalisha bali ni Nafsi ambayo tumeunganishwa nayo. Watu wa Mungu wanaitwa “watakatifu” — kihalisi “wale walio watakatifu” — si kwa sababu wamekwisha fika bali kwa sababu wametengwa katika Kristo, ambaye yeye mwenyewe ndiye utakatifu wao. Basi, utakaso si kutengeneza utakatifu kutokana na uwezo wetu wenyewe; ni kuuacha utakatifu wa Kristo, ambaye ndani yake tayari tumesimama, ujifanyie njia hadi katika jinsi tunavyoishi kwa uhalisi. Shauri la Murray lilikuwa ni kuacha kujitahidi kuwa watakatifu katika mwili na badala yake kukaa ndani ya Yule Mtakatifu na kuiacha uhai wake ututakase kutoka ndani.

Ndiyo maana utakaso na furaha si maadui. Hannah Whitall Smith aliita kitabu chake maarufu kuhusu somo hili The Christian’s Secret of a Happy Life, kwa sababu alikuwa amegundua kwamba njia ya utakatifu ni pia njia ya pumziko — kujisalimisha kikamilifu kwa Mungu ambako humkabidhi nafsi nzima na kumtumaini yeye afanye mabadiliko. Utakatifu unaofuatiliwa kama juhudi ya binafsi yenye ukali huchosha; utakatifu unaopokelewa kama tunda la kutumaini na kujisalimisha humweka mtu huru.

Jambo hili hubadilisha mtazamo wa jitihada nzima. Swali la kila siku la utakaso si tu “je, ninajitahidi vya kutosha kuwa mwema?” bali “je, niko karibu vya kutosha na Yule Mtakatifu ili kuupokea uhai wake?” Juhudi itokayo katika muungano na Kristo huzaa matunda; juhudi inayochukua nafasi ya muungano huo huzaa uchovu au kujihesabia haki tu — mashimo mawili kila upande wa njia. Tawi halizai zabibu kwa kujikaza bali kwa kubaki limeunganishwa na mzabibu; naye Mkristo hukua mtakatifu si kwa nguvu ya utashi iliyokazwa peke yake bali kwa kubaki ameunganishwa na Kristo na kuuacha utakatifu wake ufanye kazi yake ya uvumilivu. Juhudi ni ya kweli, lakini ni juhudi ya tawi lifyonzalo utomvu, si kiwanda kizalishacho matunda kutoka katika ombwe.

Jinsi kinavyotokea hasa

Basi, kushirikiana na Mungu kunaonekanaje kwa vitendo? Maandiko na waandishi wa utakatifu wanaonyesha njia chache za kawaida, hakuna yoyote ya kuvutia macho, lakini zote zenye matokeo kadiri ya wakati:

  • Jihesabu kuwa umekufa kwa dhambi. Amri ya Paulo ni kuhesabu kuwa kweli kile ambacho Kristo amekifanya kuwa kweli: “jihesabuni kuwa wafu kwa dhambi, na walio hai kwa Mungu katika Kristo Yesu … dhambi isitawale katika mwili wenu wa kufa” (Warumi 6:11–12). Utakaso huanza kwa kuamini kwamba wewe si tena mtumwa wa dhambi, na kuishi kwa kuzingatia hilo.
  • Enenda kwa Roho. “Enendeni kwa Roho, wala hamtazitimiza kamwe tamaa za mwili” (Wagalatia 5:16). Utakatifu si sana kuhusu kupambana na dhambi kwa nguvu za mikono iliyokazwa, bali ni zaidi kuhusu kujisalimisha, dakika kwa dakika, kwa Roho azaaye tunda la tabia ya Kristo ndani yetu.
  • Jilishe kwa kweli. Yesu aliomba, “Uwatakase kwa ile kweli; neno lako ndiyo kweli” (Yohana 17:17). Akili iliyolowekwa katika Maandiko ndiyo akili ambayo Mungu huitengeneza upya; hakuna utakaso pasipo neno lake.
  • Jisalimishe, na uendelee kujisalimisha. Hatua ya maamuzi, kama Smith na Murray walivyokubaliana, ni kukabidhi nafsi nzima kwa Mungu — si mara moja, bali kama hali ya kudumu. Kile kinachosalimishwa kikamilifu, Mungu yuko huru kukifanya kitakatifu.

Kwa nini bado ninahangaika na dhambi?

Hili ndilo swali linalowasumbua zaidi waamini wanyofu: ikiwa ninatakaswa, kwa nini bado ninashindwa mara nyingi hivyo — nyakati fulani katika maeneo yale yale ambayo nimeyaombea kwa bidii zaidi? Husaidia sana kujua kwamba mapambano haya si ishara kwamba jambo limeharibika. Ni uzoefu wa kawaida wa Mkristo ambaye ndani yake nguvu mbili zinapigana vita. Paulo, ambaye si mwanzilishi, aliueleza bila aibu: “kwa maana lile jema nilipendalo, silitendi; bali lile baya nisilolipenda ndilo ninalolitenda” (Warumi 7:19). Kuwepo kwa vita hivyo si ushahidi wa imani ya uongo; vita vyenyewe ni ushahidi wa uhai mpya, kwa maana wafu hawapambani na dhambi hata kidogo.

Maandiko huwataja hao wapiganaji wawili: “kwa sababu mwili hutamani ukishindana na Roho, na Roho kushindana na mwili; kwa maana hizi zimepingana, hata hamwezi kufanya mnayoyataka” (Wagalatia 5:17). Roho amekwisha ingia ndani, na ule mwili wa kale bado haujafukuzwa, nao hupambana. Kwa hiyo usiyachukulie mapambano yako yanayoendelea kuwa kushindwa ukakata tamaa; yachukulie kuwa vita ambavyo tawi lililo hai hupigana ambavyo tawi lililokufa halingeweza kamwe. Mwelekeo ni wa maana zaidi kuliko ukamilifu: Mkristo anayetakaswa si yule asiyeanguka kamwe, bali yule ambaye, kwa neema, anajifunza kuanguka kidogo zaidi, kuhuzunika haraka zaidi, na kuinuka akiwa bado ameelekea upande ule ule. Kukata tamaa ni mojawapo ya silaha za dhambi zenye ujanja zaidi; kabiliana nako si kwa udhuru bali kwa msalaba, na urudi vitani.

Kazi ya maisha yote, na yenye uhakika

Utakaso ni wa polepole, wala si wa mstari ulionyooka. Kuna maendeleo na pia vikwazo vyenye maumivu; kadiri tunavyoukaribia mwanga, ndivyo tunavyozidi kuona kile ambacho bado kinahitaji kusafishwa. John Wesley aliwahimiza waamini, katika kitabu A Plain Account of Christian Perfection, kutarajia zaidi ya neema ya Mungu ibadilishayo kuliko walivyothubutu mara nyingi — kuamini kwamba upendo ungeweza kuujaza moyo kiasi cha kuufukuza utawala wa dhambi; na hata mtu aone vipi kuhusu madai yake ya juu kabisa, kukataa kwake kutosheka na Ukristo uliotuama ni jambo linalotia moyo. Mungu kwa kweli anakusudia kutubadilisha, na kwa kina.

Faraja kubwa ni kwamba matokeo hayana shaka. Mungu aliyeanza kazi hii amejifunga mwenyewe kuikamilisha: yeye “ataikamilisha hata siku ya Kristo Yesu” (Wafilipi 1:6), wakati ambapo “atawatakasa ninyi kabisa” (1 Wathesalonike 5:23) nasi hatimaye tutakuwa kama yeye. Maendeleo yako ya polepole si ushahidi kwamba Mungu amekata tamaa; ni ushahidi kwamba yeye bado anafanya kazi, wala haachi kile alichokianza. Endelea kumtazama Kristo, endelea kujisalimisha, endelea kuenenda kwa Roho — na umtumaini Fundi kuikamilisha kazi ambayo yeye peke yake ndiye awezaye.