Noi Gương Đấng Christ là một quyển sách tĩnh nguyện ngắn, được một tu sĩ người Hà Lan là Thomas à Kempis viết vào khoảng năm 1420 cho những thanh niên trong tu viện của ông. Người ta thường gọi đây là quyển sách Cơ Đốc được đọc rộng rãi nhất sau Kinh Thánh, và dù điều đó có hoàn toàn chính xác hay không, sách đã được dùng liên tục suốt sáu thế kỷ bởi người Công giáo, người Tin Lành, lẫn những người hầu như chẳng biết rõ mình tin gì. Chủ đề của sách rất đơn sơ: làm sao để theo Chúa Giê-xu từ bên trong — với một tâm trí khiêm nhường, một tấm lòng tĩnh lặng, và một tình yêu đặt Ngài lên trên mọi sự.

Bài hướng dẫn này giải thích sách là gì, bốn phần của sách dạy điều gì, những câu ai cũng trích dẫn, những điều một độc giả ngày nay nên cân nhắc, và cách đọc sách sao cho sách thật sự thay đổi được điều gì đó nơi bạn. Toàn văn sách có sẵn miễn phí trong thư viện Ochorus.

Ai đã viết sách, và vì sao

Thomas Hemerken sinh vào khoảng năm 1380 tại Kempen, một thị trấn nhỏ gần Cologne, vì thế ông được biết đến với tên Thomas à Kempis, tức Thomas người Kempen. Khi còn nhỏ, ông được gửi đến một trường học ở Deventer do Hội Anh Em Đời Sống Chung điều hành — một phong trào gồm những tín hữu bình thường sống giản dị, chép sách, và theo đuổi điều họ gọi là devotio moderna, tức “lòng sùng kính mới” — một nếp Cơ Đốc giáo của tấm lòng hơn là của trường lớp. Thomas vào tu viện Núi Thánh Agnes gần Zwolle, được phong chức, và ở lại đó suốt phần đời còn lại vốn rất dài của mình: chép các bản thảo (ông đã tự tay chép toàn bộ Kinh Thánh hơn một lần), huấn luyện các tập sinh, và viết sách. Ông qua đời năm 1471.

Noi Gương được viết cho chính những tập sinh ấy. Lúc đầu sách được lưu hành mà không ghi tên tác giả — một điều thật phù hợp với một quyển sách mà ngay những chương đầu đã cảnh báo về lòng muốn được người ta biết đến. Chỉ trong vài thập niên, sách đã được chép tay và dịch ra khắp châu Âu, và từ khi có nghề in đến nay chưa bao giờ ngừng được in lại.

Cũng nên biết rằng sách không được viết như một hệ thống. Đó là bốn quyển nhỏ gồm những chương ngắn, mỗi chương chỉ một hai trang, mỗi chương được viết để đọc chậm rãi rồi sống với nó. Sách gần với một tập lời khuyên của một người anh lớn hơn là một luận văn. Đó là sức mạnh của sách, và cũng là toàn bộ phương pháp của sách.

Bốn quyển

Quyển Một: Lời khuyên về đời sống thuộc linh. Đây là phần hầu hết mọi người đều biết. Phần này mở đầu bằng Giăng 8:12 — “người nào theo ta, chẳng đi trong nơi tối tăm” — rồi đi thẳng vào lòng kiêu ngạo của người đọc. Chương đầu tiên chứa câu nói định giọng điệu cho toàn bộ quyển sách:

Bàn luận uyên bác về Ba Ngôi thì có ích gì, nếu vì thiếu sự khiêm nhường mà bạn làm phật lòng Ba Ngôi?

Thomas à Kempis, Noi Gương Đấng Christ

Quyển Một nói về việc sắp đặt một đời sống: sự khiêm nhường, sự im lặng, tránh lời nói vô ích và sự xét đoán hấp tấp, chịu đựng lỗi lầm của người khác, giá trị của nghịch cảnh, chống cự sự cám dỗ, và sự nghiêm trọng của sự chết cùng sự phán xét. Phần này thực tế đến mức thẳng thừng. Phần này cho rằng trở ngại lớn nhất cho việc biết Đức Chúa Trời không phải là sự thiếu hiểu biết mà là lòng tự cao, và chương nào cũng nhắm thẳng vào trở ngại ấy.

Quyển Hai: Lời khuyên về đời sống nội tâm. Ngắn hơn, và ấm áp hơn. Ở đây Thomas chuyển từ hành vi sang tấm lòng: nước Đức Chúa Trời ở trong bạn, vậy hãy học cách lui vào bên trong ấy. Ông viết về một lương tâm tốt, về việc yêu Chúa Giê-xu trên hết mọi sự và có Ngài làm bạn, và về cái giá của tình bạn ấy. Hai chương cuối — về số ít người yêu mến thập tự giá và về con đường vương giả của thập tự giá thánh — là đỉnh cao của quyển sách:

Trong thập tự giá có sự cứu rỗi, trong thập tự giá có sự sống, trong thập tự giá có sự che chở khỏi kẻ thù, trong thập tự giá có sự tuôn đổ ngọt ngào từ trời.

Thomas à Kempis, Noi Gương Đấng Christ

Đây chính là Ga-la-ti 6:14 và Ma-thi-ơ 16:24 được biến thành một lối sống. Thomas không làm nhẹ thập tự giá; ông nói rằng trọn cuộc đời của Đấng Christ là một thập tự giá và một sự tử đạo, và bất cứ ai muốn theo Ngài sẽ thấy con đường cũng y như vậy. Nhưng ông cũng khẳng định rằng chính thập tự giá, chứ không phải sự thoải mái, mới mang theo sự ngọt ngào.

Quyển Ba: Về sự yên ủi bề trong. Đây là phần dài nhất, và khác về hình thức: đó là một cuộc trò chuyện. Đấng Christ phán, rồi môn đồ thưa lại, qua lại với nhau, hết chương này đến chương khác. Ở đây quyển sách trở thành lời cầu nguyện. Người môn đồ xưng nhận sự yếu đuối, sự phân tâm và nỗi sợ hãi; Đấng Christ đáp lại bằng sự nhẫn nại, sự sửa dạy và lời hứa. Nhiều độc giả thấy đây là phần họ quay lại nhiều nhất, vì nó cho họ lời để nói — lời của một linh hồn khao khát Đức Chúa Trời và biết mình chưa phải là người mình nên là. Phần này chứa một nhận xét đã khiến độc giả nhói lòng suốt sáu trăm năm:

Vì một món lợi nhỏ, họ đi đường xa; vì sự sống đời đời, nhiều người khó lòng nhấc chân lên khỏi mặt đất.

Thomas à Kempis, Noi Gương Đấng Christ

Quyển Bốn: Về Bí tích Thánh. Một loạt bài suy gẫm dành cho việc nhận Tiệc Thánh, cũng theo hình thức đối thoại. Đây là phần mang tính Công giáo rõ rệt nhất của quyển sách, và cũng là phần mà độc giả Tin Lành thường gác qua một bên nhất. Nhưng ngay cả ở đây, chủ đề vẫn giống như mọi nơi khác: hãy đến với Đấng Christ cách khiêm nhường, đói khát, và thường xuyên.

Sách dạy điều gì

Nếu phải thu gọn Noi Gương vào vài câu, thì đó sẽ là những câu sau.

Sự khiêm nhường đi trước sự hiểu biết. Thomas không chống lại việc học; ông đã dành cả đời để chép sách. Nhưng ông thấy rằng sự hiểu biết thiếu khiêm nhường khiến một người tệ hơn chứ không tốt hơn, và đó chính là điều 1 Cô-rinh-tô 8:1 nói: sự hay biết sanh kiêu căng, còn sự yêu thương làm gương tốt. Câu được trích dẫn nhiều nhất của ông sau câu về Ba Ngôi là: “Tôi thà cảm biết sự ăn năn thống hối còn hơn biết cách định nghĩa nó.” Đó là cả quyển sách gói trong một dòng. Một lòng đau thương thống hối (Thi Thiên 51:17) quý hơn một tấm lòng chỉ đúng đắn.

Thế gian không thể làm bạn thỏa lòng, vậy đừng đòi hỏi điều đó nơi nó nữa. Thomas trích Truyền Đạo 1:2 ngay từ đầu và thường xuyên: hư không của sự hư không. Ông không cay đắng với công trình sáng tạo; ông thực tế về lòng người. Mọi điều bạn cố nắm chặt đều tuột mất, còn mọi điều bạn cầm nhẹ tay thì vẫn ngọt ngào. Đây là 1 Giăng 2:15–17 được sống ra: thế gian với sự tham dục nó đều qua đi, song ai làm theo ý muốn Đức Chúa Trời thì còn lại đời đời.

Đấng Christ đáng được yêu vì chính Ngài, không phải vì các món quà của Ngài. Những chương của Quyển Hai về tình bạn với Chúa Giê-xu vạch một ranh giới rõ ràng giữa những người yêu Ngài vì sự yên ủi và những người yêu Ngài cả trong bóng tối. Thước đo của tình yêu là điều xảy ra khi sự yên ủi bị cất đi. Đằng sau điều này là Gióp 13:15: dẫu Chúa giết ta, ta cũng còn nhờ cậy nơi Ngài.

Con đường là thập tự giá. Không phải như một giáo lý để tin, mà như một khuôn hình cho cả đời sống: sự từ bỏ mình, sự nhẫn nại khi bị đối xử sai trái, sự chấp nhận những gì Đức Chúa Trời gửi đến. Lu-ca 9:23 là câu Thomas cứ quay lại: mỗi ngày vác thập tự giá mình. Chữ quan trọng là “mỗi ngày”.

Sự bình an đến từ bên trong. Một người hòa thuận với Đức Chúa Trời có thể bình an ở bất cứ đâu; một người đang chiến tranh với chính mình sẽ chê trách ngay cả thiên đàng. Thomas không ngừng dẫn người đọc vào bên trong, không phải để tìm chính mình, mà để tìm Đấng Christ, Đấng mà theo Lu-ca 17:21 đã lập nước Ngài ở đó.

Những ai đã đọc sách này

Danh sách ấy là một trong những lý do để đọc sách. Thomas More đã đọc; Ignatius Loyola cũng vậy, và ông giữ sách bên mình suốt đời. John Wesley đọc sách khi còn là một thanh niên ở Oxford, và đó là một trong những quyển sách đã hướng ông đến việc nghiêm túc theo đuổi sự thánh khiết; về sau ông xuất bản bản rút gọn bằng tiếng Anh của riêng mình, Khuôn Mẫu Của Cơ Đốc Nhân, để người Giám Lý có thể mang theo bên mình. John Newton đã đọc sách. Tướng Gordon mang sách theo đến Khartoum. George Eliot trao sách cho Maggie Tulliver trong Cối Xay Trên Sông Floss như quyển sách đã thay đổi cô. Dietrich Bonhoeffer có sách bên mình trong tù. Sách đã là người bạn đồng hành riêng tư của những con người hầu như không đồng ý với nhau về bất cứ điều gì khác, điều đó cho thấy sách chạm đến một điều gì nằm sâu bên dưới những bất đồng của họ.

Những điều nên cân nhắc khi đọc

Một bài hướng dẫn trung thực nên nói rõ sách không phải là gì.

Sách được một tu sĩ viết cho các tu sĩ, và điều đó lộ rõ. Lý tưởng của sách là sự cô tịch, sự im lặng và sự rút lui; sách hầu như không nói gì về hôn nhân, công việc, con cái hay lợi ích chung của xã hội. Nếu đọc sách như một liều thuốc để sửa chỗ lệch, sách là thuốc quý; còn nếu đọc sách như một tấm bản đồ đầy đủ về đời sống Cơ Đốc, thì sách sẽ để nguyên nhiều căn phòng trong ngôi nhà chìm trong bóng tối. Chính Thomas hẳn cũng sẽ nói rằng sách này dành cho đời sống bề trong, còn đời sống bề ngoài là một chuyện khác.

Giọng điệu của sách về thế gian thường nghiêm khắc. Một phần là do thế kỷ mười lăm, và một phần là một khuynh hướng thật sự nghiêng về sự khinh chê những vật được dựng nên mà Kinh Thánh không chia sẻ. Sáng Thế Ký 1:31 chép rằng Đức Chúa Trời thấy các việc Ngài đã làm thật rất tốt lành. Hãy đặt Noi Gương bên cạnh câu Kinh Thánh ấy và giữ lấy những gì đứng vững.

Sách nói ít về Phúc Âm như một lời công bố. Thomas mặc nhiên coi sự xưng công bình là điều đã có và viết về sự nên thánh; đây là sách dành cho những người đã ở bên trong. Nếu bạn chưa chắc mình đã ở bên trong, hãy đọc Tất Cả Bởi Ân Điển của Spurgeon trước, rồi hãy quay lại. Noi Gương sẽ có ý nghĩa sâu xa hơn nhiều một khi bạn biết rằng tình yêu mà sách mô tả đã được ban cho bạn rồi, như Rô-ma 5:5 nói, bởi Đức Thánh Linh.

Và đây không phải là một quyển sách Tin Lành, dù người Tin Lành đã yêu mến nó. Riêng Quyển Bốn giả định một nền thần học về Thánh Lễ Misa mà phần lớn độc giả Tin Lành sẽ không chia sẻ. Giải pháp của Wesley là rút gọn. Giải pháp của bạn có thể là đọc Quyển Một đến Quyển Ba với cả tấm lòng, và đọc Quyển Bốn như những lời cầu nguyện của một người anh em ở một căn phòng khác.

Cách đọc sách

Mỗi ngày một chương. Các chương được viết ngắn là có chủ ý. Mỗi ngày một chương, buổi sáng hay buổi tối, với vài phút im lặng sau đó, là nhịp độ mà sách được viết ra để đọc. Đọc một mạch từ đầu đến cuối như đọc tiểu thuyết là cách duy nhất khiến sách không phát huy tác dụng.

Hãy đọc như lời cầu nguyện. Nhất là trong Quyển Ba, đừng phân tích; hãy đáp lời. Khi người môn đồ thưa, hãy thưa cùng người. Khi Đấng Christ phán, hãy để lời ấy được phán với chính bạn.

Hãy cầm sẵn bút chì. Gạch dưới câu nào làm bạn nhói lòng. Hầu như trang nào cũng sẽ có một câu như thế, và đó sẽ là câu dành riêng cho bạn.

Hãy đọc với Kinh Thánh mở sẵn. Thomas liên tục trích dẫn hoặc vang vọng Kinh Thánh, thường không ghi chú nguồn. Khi một câu nghe giống Thi Thiên, rất có thể đó chính là Thi Thiên. Tìm ra nguồn gốc sẽ nhân đôi ý nghĩa.

Hãy dành cho sách một năm, chứ không phải một tuần. Những người yêu quý quyển sách này thường đã đọc nó hàng chục lần trong nhiều thập niên, mỗi lần một ít. Đây không phải là quyển sách để đọc xong; đây là quyển sách để giữ lại.

Mi-chê 6:8 hỏi Chúa đòi hỏi điều gì: làm sự công bình, ưa sự nhân từ và bước đi cách khiêm nhường với Đức Chúa Trời ngươi. Noi Gương là một cẩm nang huấn luyện sáu trăm năm tuổi cho vế cuối cùng ấy. Sách sẽ không làm cho bạn uyên bác. Nhưng nếu bạn để cho sách làm việc, sách có thể làm cho bạn khiêm nhường, và Thomas hẳn sẽ nói rằng đó là điều duy nhất từng có thể làm đẹp lòng Ba Ngôi.