Mahali fulani katika saa ya kwanza ya siku — kabla ya barua pepe, safari ya kupeleka watoto shuleni, na madai elfu moja madogo — kuna mlango ambao wengi wetu hupita mbio bila kusimama. Waandishi wa zamani waliita kile kilicho nyuma yake zamu ya asubuhi: wakati uliotengwa, wa mapema, wa kukutana na Mungu kabla ulimwengu haujatudai. Si nidhamu kwa ajili ya watakatifu wa pekee. Ni bawaba tulivu ambayo maisha mengi ya Kikristo ya kawaida yamegeukia.

Wazo ni rahisi, na desturi ni ya kale. Mpe Mungu sehemu ya kwanza ya siku baada ya kuamka — kipindi cha wakati usio na haraka ukiwa na Biblia iliyofunguliwa na moyo mnyoofu — na uache kila kitakachofuata kiumbwe na mkutano huo badala ya kuutimua. Wale walioishika wameshuhudia, karibu kwa sauti moja, kwamba iliwafanya kuwa imara na wenye furaha kuliko desturi nyingine yoyote waliyoijua. Makala hii ni jaribio la kueleza kwa nini, na kufanya desturi hii ionekane inawezekana badala ya kuwa ya kishujaa.

Kwa nini saa ya kwanza

Maandiko hayaamuru zamu ya asubuhi kwa maneno ya wazi, lakini yamejaa mtindo huo. Mtunga-zaburi anapotaka kueleza moyo unaomtegemea Mungu kweli, hurudia tena na tena kwenye mapambazuko. “Asubuhi, Bwana, wewe waisikia sauti yangu; asubuhi naweka maombi yangu mbele zako na kutazamia kwa shauku,” asema katika Zaburi 5:3. Mahali pengine aomba, “Asubuhi unijulishe fadhili zako zisizokoma, kwa maana nimekutumaini wewe” (Zaburi 143:8). Nyikani kilio chake ni kilekile: “Nakutafuta kwa bidii; nakuonea kiu” (Zaburi 63:1).

Kuna sababu asubuhi inaendelea kujirudia. Saa ya kwanza ni saa kabla hatujashughulikiwa na mtu mwingine yeyote — kabla habari hazijatuambia cha kuogopa na kalenda haijatuambia cha kutaka. Chochote kinachojaza saa hiyo huelekea kuweka hali ya joto ya siku nzima. Watakatifu walisababu kwamba ikiwa siku bila shaka itatumika, ni afadhali itumike kutoka kwenye akaunti iliyojaa, na kwamba akaunti hiyo hujazwa mbele za uwepo wa Mungu.

Agano la Kale hata linajenga somo hili katika jinsi Mungu alivyowalisha watu wake. Kila asubuhi jangwani mana ililala juu ya ardhi, na kila asubuhi ilipaswa kuokotwa mpya; kile kilichohifadhiwa usiku kucha kilizaa funza na kunuka (Kutoka 16:20). Riziki ya jana isingetosheleza leo. Waandishi wa kujitoa kiroho walishika picha hiyo: neema, kama mana, ni zawadi ya kila siku, huokotwa mapema, haihifadhiwi. Ndiyo sababu Maombolezo yanaweza kutazama juu ya magofu yanayofuka moshi ya mji ulioanguka na bado kusema, “Huruma zake hazikomi kamwe. Ni mpya kila asubuhi; uaminifu wako ni mkuu” (Maombolezo 3:22-23). Mpya kila asubuhi — jambo linalomaanisha kuna kitu cha kwenda kukiokota mwanzoni mwa kila siku.

Mfano wa Yesu na manabii

Ikiwa zaburi zinatupa ushairi wa zamu ya asubuhi, Injili zinatupa mfano wake ulio wazi zaidi. Katikati ya kipindi chenye shughuli nyingi zaidi cha huduma yake, mji mzima ukiwa mlangoni pake na madai kuliko angeweza kuyatimiza, twaambiwa hivi: “Asubuhi na mapema, kulipokuwa bado giza, Yesu aliondoka, akatoka nyumbani akaenda mahali pasipokuwa na watu, akaomba huko” (Marko 1:35). Mwana wa Mungu, kuliko watu wote, hakuhitaji kusihiwa aombe — na hata hivyo aliilinda nyakati na mahali pa kufanya hivyo, kabla ya mapambazuko, kabla ya makutano. Yeye ndiye pia aliyewaambia wanafunzi wake, wakati shinikizo la huduma lisipokoma, “Njoni ninyi peke yenu mahali tulivu mkapumzike kidogo” (Marko 6:31). Mdundo aliouishi, ndio aliupendekeza.

Manabii walishika zamu ileile. Isaya anaeleza wito wake mwenyewe kwa maneno ya somo la kila siku, la mapema: “Huniamsha asubuhi kwa asubuhi, hulisikizisha sikio langu lisikie kama mtu anayefundishwa” (Isaya 50:4). Ni taswira ya kushtua — Mungu akimwamsha mtumishi wake kila mapambazuko kama vile mwalimu afunguavyo somo, ili mtumishi awe na neno la kumpa aliyechoka baadaye mchana. Abrahamu, Mungu alipomwita kwa utii mgumu zaidi wa maisha yake, “akaamka asubuhi na mapema” akaenda zake (Mwanzo 22:3); na baada ya moto kuangukia miji ya tambarare, twamkuta amerudi mahali palepale alipokuwa amesimama mbele za Bwana, “asubuhi na mapema siku iliyofuata” (Mwanzo 19:27). Desturi ya kurudi mapema hupita kama uzi katika hadithi nzima.

Yesu alionyesha namna yake ya ndani zaidi katika Mahubiri ya Mlimani: “Wewe usalipo, ingia chumbani mwako, funga mlango, umwombe Baba yako aliye sirini. Na Baba yako aonaye sirini atakujazi” (Mathayo 6:6). Tafsiri za zamani ziliita chumba hicho chumba cha ndani — mahali pa faragha, mlango uliofungwa, Baba aliyeko kweli katika utulivu. Zamu ya asubuhi ni kutimiza tu kila siku miadi hiyo.

Kile waamini wakuu walichokipata huko

Toka Biblia hadi maisha ya wale walioipenda zaidi, zamu ya asubuhi karibu daima iko katika picha. George Müller, aliyewatunza mayatima maelfu huko Bristol na kuandika makumi ya maelfu ya maombi yaliyojibiwa, alifikia kuiona shughuli ya kwanza ya kila siku kuwa jambo muhimu zaidi alilolifanya. Kwa miaka mingi alikuwa akikimbilia moja kwa moja kwenye maombi na kukuta akili yake ikitangatanga na moyo wake ukiwa baridi. Kisha akagundua jambo lililobadilisha kila kitu, na hakuchoka kamwe kuwahimiza wengine kwalo:

Shughuli ya kwanza kubwa na ya msingi niliyopaswa kuishughulikia kila siku ilikuwa, kuufanya moyo wangu ufurahi katika Bwana.George Müller

Njia yake ilikuwa rahisi kwa namna ya kushangaza. Kabla ya kumwomba Mungu jambo lolote, alifungua Maandiko na kusoma polepole, akitafakari maneno, akigeuza kila mstari kuwa maombi kadiri ulivyomgusa — si kukusanya vifaa vya mahubiri, bali kulisha nafsi yake mwenyewe hadi moyo wake upate joto na furaha katika Mungu. Ndipo tu alipohamia kwenye maombezi. Alisadiki kwamba furaha hii ya mapema ndiyo siri ya siku yenye amani na iliyojaa imani, na kwamba Wakristo wengi wenye wasiwasi walikuwa wakijaribu tu kuikabili siku wakiwa na moyo mtupu.

Hakuwa peke yake hata kidogo. Robert Murray M’Cheyne, mchungaji kijana wa Kiskoti ambaye maisha yake mafupi yaliacha kivuli kirefu, alishikilia kwa msadikisho thabiti kwamba alipaswa kuuona uso wa Mungu kabla ya kuuona uso wa mtu yeyote; asubuhi ilipomponyoka na kufika kwenye maombi tu baada ya wageni na shughuli kumsonga, aliihesabu kuwa mpango wa kusikitisha na hasara aliyoihisi siku nzima. David Brainerd, mmisionari dhaifu kwa Wahindi wa Amerika, alijaza shajara yake asubuhi zilizotumika peke yake msituni kabla ya jua kuchomoza, akiimimina nafsi yake hadi, kama alivyosema tena na tena, moyo wake ulipovutwa kumwelekea Mungu. Andrew Murray alitoa kitabu kizima, The Inner Chamber, cha kuwafundisha waamini jinsi ya kukutana na Mungu mahali pa siri na kutoondoka hadi wamekutana naye kweli. Karne tofauti, tabia tofauti — mlango uleule, uliofunguliwa mapema.

Ni nini hasa hutokea katika zamu ya asubuhi

Inasaidia kuwa wazi, kwa sababu desturi hii ni ya unyenyekevu zaidi kuliko neno “zamu” linavyoweza kupendekeza. Hakuna utaratibu wa ibada uliowekwa. Lakini miongoni mwa waandishi walioishika, mienendo ileile michache hujirudia, nayo inastahili kutajwa.

  • Unasoma, polepole, ili ulishwe. Si sura iliyopitiwa haraka ili kutimiza wajibu, bali fungu linalosomwa hadi kitu ndani yake kikusimamishe — ahadi, amri, mwonekano wa Mungu — nawe unabaki hapo. Kanuni ya Müller ilikuwa kuendelea kusoma hadi mstari ugeuke kuwa maombi.
  • Unaacha usomaji uwe maombi. Zamu ya asubuhi si mazoezi mawili tofauti, Biblia kisha maombi, bali ni moja: Maandiko yanatoa maneno, nawe unayaomba tena — ukiungama pale yanapohukumu, ukishukuru pale yanapofurahisha, ukiomba pale yanapochochea.
  • Unaufanya moyo wako ufurahi katika Mungu kabla ya kumwomba jambo lolote. Hii ndiyo hatua ambayo wengi wetu huiruka, nayo ndiyo ambayo waandishi wa zamani waliiona kuwa muhimu zaidi. Lengo la dakika za kwanza si kumkabidhi Mungu orodha bali kukumbuka yeye ni nani, hadi kumtumaini kwa ajili ya siku kuhisi jambo la kawaida badala ya la kulazimishwa.
  • Unabeba mahitaji halisi ya siku hadi mbele za uwepo wake. Ndipo tu — ukiwa umetulia, bila haraka — unaleta mahangaiko halisi: watu unaowapenda, kazi iliyo mbele, hofu uliyoamka nayo. Maombi yanayotolewa kutoka moyo uliojaa ni jambo tofauti na maombi yanayotolewa kutoka moyo wenye wasiwasi.

Hakuna lolote kati ya haya linalohitaji kuwa refu ili liwe halisi. Zamu ya dakika kumi na tano zisizo na haraka, iliyoshikwa kwa unyoofu, itafanya zaidi ya saa nzima iliyotumika kuangalia saa. Kinachotia maanani ni kwamba iwe ya mapema, iwe ya kawaida, na iwe mkutano wa kweli badala ya wajibu unaotekelezwa.

“Lakini mimi si mtu wa asubuhi”

Pingamizi la kawaida zaidi ni pia lililo la unyoofu zaidi: wengi wetu hatuamki tukiwa na akili timamu na wacha-Mungu. Inafaa kusema wazi kwamba zamu ya asubuhi si sheria, na kwamba Mungu hafurahishwi zaidi na mtu aamkaye saa kumi na moja alfajiri kuliko yule anayekutana naye saa moja asubuhi. Thamani haipo katika umapema wenyewe bali katika ukwanza — kumpa Mungu sehemu ya kwanza ya usikivu wako kabla siku haijautumia mahali pengine. Kwa mfanyakazi wa zamu au mzazi wa mtoto mchanga, “asubuhi” inaweza kuangukia saa isiyo ya kawaida, na hilo ni sawa kabisa.

Hata hivyo, kwa wengi wetu shauri la kivitendo la wale walioshika zamu linastahili kusikilizwa. Amua usiku uliotangulia, walisema, badala ya kuliacha kwa azimio la akili iliyolala nusu. Weka Biblia na mahali tayari, ili pasiwe na kikwazo chochote kati yako na miadi. Anza kidogo — zaburi na sentensi chache za unyoofu za maombi — badala ya kujaribu saa ya kitawa na kuporomoka ifikapo Alhamisi. Na tarajia siku za kwanza zihisi kavu; lengo si hisia za kila siku bali kugeuza uso kwa Mungu kwa uthabiti na kimya, ambaye huruma zake, tumeahidiwa, ni mpya kila asubuhi bila kukosa.

Kuna kitia-moyo kingine kimoja, nacho ndicho cha ndani zaidi. Zamu ya asubuhi, mwishowe, si mbinu ya kupata siku iliyo bora, ingawa siku bora mara nyingi hufuata. Ni wakati unaotumika pamoja na Nafsi — Baba aonaye sirini, Mwokozi aliyeamka mwenyewe kabla ya mapambazuko ili kuomba, Mungu aliamshaye sikio asubuhi kwa asubuhi. Mwaliko si kwenye mzigo mzito zaidi wa kidini bali kwenye pendeleo la zamani na lenye furaha zaidi kuliko yote: kumtafuta mapema, na kukuta, kama vizazi vilivyokuta, kwamba yuko.