Bw’oba wali weebuuzizzaako engeri omusajja omu gye yatuuka okukkiriza nti Katonda asobola okuwanirira omulimu gw’obuminsani gwonna mu Cayina ey’omunda olw’okusaba kwokka, Okutunuulira Emabega we wali okuddamu we kutandikira. Kino kye kitabo Hudson Taylor mw’atunuulira emabega ku myaka egyamubumba — okukyuka kwe ng’akyali mulenzi mu Yorkshire, okuyitibwa kwe okugenda e Cayina okwagenda kunywera mpolampola, essaala entono ezaddibwamu ezaamuyigiriza okwesiga, n’okutandikibwawo kwa China Inland Mission. Obulagirizi buno bukutambuza mu kitabo kye kiri, engeri emboozi yaakyo gy’etambulamu, amazima ge kinyweza, n’engeri y’okukisoma obulungi leero. Busome ng’omubeezi w’ekitabo; ekitabo kyonna kisomebwa bwereere wano ku Ochorus.
Okutunuulira Emabega kye ki, era Hudson Taylor yali ani
James Hudson Taylor (1832–1905) yali muminsani Omungereza eyawaayo obulamu bwe okutuusa Enjiri mu bitundu by’omunda mu Cayina ebyali bitannabuulirwa, era n’atandikawo China Inland Mission mu 1865. Mu mulembe gwe yali omu ku baminsani abaasinga okuba n’obuyinza; ekibiina kye yatandika kyatwala Enjiri wala nnyo okusukka emyalo egy’endagaano, abazungu gye baali basinze okukolera. Okutunuulira Emabega si bye byafaayo bye byonna. Nga Taylor bw’annyonnyola ku ntandikwa, ebisinga obungi mu kyo byasooka kwogerwa ng’emboozi eri abaminsani be ku lukuŋŋaana mu Cayina, oluvannyuma ne bifulumizibwa mu magazini y’ekibiina, era luli lwe byakuŋŋaanyizibwa mu kitabo ekitono. Eyo y’ensonga lwaki kisomeka mu ngeri ennyangu era etegeerekeka — mukadde abuulira abakozi abato emboozi y’engeri Katonda gye yamukulemberamu.
Taylor yawandiika ng’obulamu bwe bunaatera okuggwaako, ng’atunuulira emabega n’ekigendererwa ekimu. Yayagala abasomi be balabe oludda olukwekeddwa olw’omulimu gw’Ekikristaayo, oludda olutunudde eri Katonda, so si ebyuma ebirabika eby’omulimu ogwo:
omulimu gwa Katonda tegutegeeza nnyo mulimu omuntu gw’akolera Katonda, wabula omulimu gwa Katonda yennyini gw’akola ng’ayita mu muntu.Hudson Taylor
Sentensi eyo ye kisumuluzo ky’ekitabo kyonna. Buli kimu Taylor ky’anyumya — okukyuka kwe, okuyitibwa kwe, emyezi gy’enjala mu London, olugendo ku nnyanja olwakubwa kibuyaga — akinyumya okulaga nti Ekibiina tekyazimbibwa na nteekateeka za bantu, wabula kyaweebwa Katonda ng’addamu essaala. Bw’onookuumanga endowooza eyo mu birowoozo byo, emboozi entono ennyingi tezijja kuddamu kufaanana ng’ebitundutundu ebitaliiko kakwate, wabula zijja kufuuka ensonga emu egenda mu maaso ku ngeri Katonda gy’akolamu.
Emboozi bw’etambula: okuva ku kukyuka mu Yorkshire okutuuka ku kutandikibwawo kw’ekibiina
Ekitabo kitambula, mu bufunze, mu bitundu bina. Ekisooka kwe kukyuka n’okwewaayo. Ng’akyali muvubuka, Taylor yasikirizibwa eri Kristo olw’essaala za nnyina n’akatabo k’Enjiri ke yasoma mu kiseera kye ekyali ekitaliimu mulimu, era amangu ddala oluvannyuma n’afuna okuwulira okw’amaanyi nti ayawuliddwa eri Katonda. Mu kwewaayo okwo, ekkubo ly’obulamu bwe ne linywezebwa:
Emyezi mitono nga ekiseera ekyo eky’okwewaayo kiyise, ne kiteekebwa mu mmeeme yange nti Mukama yali anjagala mu Cayina.Hudson Taylor
Ekitundu eky’okubiri kwe kwetegeka — era kino gwe mutima gw’enjigiriza ey’omwoyo ey’ekitabo. Ng’akakasa nti mu Cayina “teyandibadde na kintu kyonna ky’asaba muntu yenna” okuggyako Katonda, Taylor yeeteekateeka mu bugenderevu okuyiga okwesigama ku Katonda nga tannaba na kusaabala. Yakendeeza ku by’okulya bye n’abisigaza ku buwunga bwa oats n’omuceere, n’awaayo ensimbi ze ezisinga obungi, era n’agaana okujjukiza mukama we omusaala bwe gwabanga gutuuse, wabula n’asaba Katonda y’abe akimujjukiza. Engeri gye yafunzaamu empisa eyo y’emu ku bigambo bye ebisinga okujulizibwa:
Nga kikulu nnyo, n’olwekyo, okuyiga nga sinnava mu Bungereza okukyusa omuntu, nga mpita mu Katonda, olw’okusaba kwokka.Hudson Taylor
Essuula ezo ez’e London zirimu emboozi emanyiddwa ennyo ey’ekinusu ekisembayo ekya half-crown. Ng’asigazza ekinusu kimu kyokka, Taylor yasabibwa okusabira awamu n’omukazi eyali anaatera okufa mu maka agaali galumwa enjala, era n’awulira Katonda ng’amukubiriza okuwaayo byonna bye yalina. Yasooka kugaana, oluvannyuma n’agondera — era enkeera n’afuna omuwendo ogwo emirundi ena mu bbaasa etaaliko linnya ly’eyagiweereza. Kye yasalawo ku mboozi eyo yonna kifuuse lugero lw’okukkiriza:
Awo wennyini ne nsalawo nti bbanka etayinza kugwa ye yandibadde eterekebwamu ebyo bye nterese oba bye nkoledde, nga bwe kinaabanga—okusalawo kwe sinnayiga kwejjusa.Hudson Taylor
Ekitundu eky’okusatu ye Cayina yennyini: olugendo oluwanvu era olw’akabi ku nnyanja; okufuba okwasooka okubuulira Enjiri okwali okunafu; okusalawo kwe okwambala engoye z’Abacayina; okukolera awamu n’Omusumba William Burns; okufiirwa, endwadde, n’enkyukakyuka Katonda ze yateekateeka ezaamuggya e Ningpo ne zimukomyawo e Bungereza. Ekitundu eky’okuna kwe kuzaalibwa kw’Ekibiina. Ng’alwisiddwa mu Bungereza okumala emyaka, ng’alongoosa Endagaano Empya mu Luchayina, era ng’asaba buli lunaku ng’atunuulira maapu y’amassaza agaali gatannatuukibwamu Enjiri eyali ewanikiddwa ku kisenge mu ofiisi ye, Taylor yatuuka ku kukakasa okunywevu nti waali wetaagibwa ekibiina eky’engeri empya:
Emyezi egy’okusaba okw’amaanyi n’okufuba okutali kutono okwagwa obwereere byandeetera okukakasa ennyo nti ekibiina eky’enjawulo kyali kyetaagisa ddala olw’okubuulira Enjiri mu Cayina ey’Omunda.Hudson Taylor
Okuva mu kukakasa okwo, n’okuva mu kiseera kimu eky’okwewaayo okw’enkomeredde ku musenyu gw’e Brighton mu 1865, China Inland Mission n’etandikibwawo. Essuula esembayo ey’ekitabo etunuulira engeri ekibiina gye kyali kikuze okutuuka mu 1894.
Ensonga enkulu: okukkiriza Katonda okugabirira, okuyitibwa okw’omuwendo, okusaba, ne Katonda yekka
Emiguwa ena giyita mu buli ssuula. Ogusooka gwe kukkiriza Katonda okugabirira. Taylor ayogera amazima gonna nti okukkiriza kuno yakuyiga mpolampola era emirundi mingi kwaddirira; akkiriza nti mu kiro kiri eky’emboozi ya half-crown yali asobola “okwesiga Katonda nga kw’ogasseeko siringi emu ne pensi mukaaga, naye nga yali tannetegekera kumwesiga Ye yekka.” Eky’okuyiga ky’aggyamu kiri nti Katonda atutendeka okwesiga okunene ng’ayita mu bigezo ebitono: “Bwe tuba abeesigwa eri Katonda mu bintu ebitono, tujja kufuna obumanyirivu n’amaanyi ebinaatuyamba mu bigezo by’obulamu ebisinga obuzibu.” Eno y’ensonga ya Baibuli eri mu Lukka 16:10, era y’eri emabega w’etteeka lyonna ery’Ekibiina eryajja oluvannyuma — nti ebyetaagisa byandibuuliddwa Katonda so si bagabi. Kiddamu ekisuubizo ekiri mu Abafiripi 4:19 nti Katonda awa buli kye twetaaga, n’obukakafu obuli mu Matayo 6:8 nti Kitaffe amanyi bye twetaaga nga tetunnamusaba.
Omuguwa ogw’okubiri gwe kugondera okuyitibwa okw’omuwendo omunene. Okwewaayo kwa Taylor tekwali kuwulira okw’ebbugumu obwereere, wabula kwali kuwaayo biseera bye byonna eby’omu maaso, era omuwendo gwakwo agubala mu lwatu. Emmeeri ye bwe yali eraga ng’egenda kubbira mu kibuyaga, kapiteeni yamubuuza ekyali kituuse ku kuyitibwa kwe okukola mu Cayina; Taylor n’addamu nti teyandikkirizza, olw’ensonga yonna, kubeera mu kifo kirala kyonna. Okumalirira okwo kuva mu Kiragiro Ekikulu ekiri mu Makko 16:15 ne Matayo 28:19, ne mu mugugu gw’amakungula Yesu gw’ayogerako mu Matayo 9:38 bw’agamba abayigirizwa okusaba nannyini nnimiro aweereze abakozi.
Omuguwa ogw’okusatu gwe kusaba — si ng’ennyanjula y’omulimu wabula ng’omulimu gwennyini. Emirundi n’emirundi Taylor yeggalira mu “kasenge ke akatono” n’atwala ensonga mu maaso ga Katonda, era okuddibwamu bwe kutuuka, akunyumya ng’obujulizi nti Katonda awulira. Emirundi mingi yasalawo okutegeeza Katonda yekka obwetaavu bwe:
Nnabuulira bubuulizi Mukama byonna, era nti nnali nneekuumye obutategeeza mbeera yange abo abandisanyuse okunnyamba, okukkiriza kwange kulyoke kunywezebwe nga nfuna obuyambi okuva gy’ali Yennyini ng’addamu okusaba kwokka.Hudson Taylor
Omuguwa ogw’okuna gwe kwesigama ku Katonda yekka, era gwe gugatta egyo esatu emirala. Essuula Taylor gy’atuuma “Katonda kye kiddukiro kyaffe” yeesigamye ku Zabbuli 46:1; obukakafu bwe nti Katonda talimwabulira buzimbiddwa ku 2 Timoseewo 2:13, nti “Ffe bwe tutaba beesigwa, ye aba mwesigwa.” Ebyawandiikibwa ebibiri ebyakyusa emboozi ya half-crown — ekiragiro “Akusaba omuwanga” okuva mu Matayo 5:42, n’ekisuubizo nti oyo “akwatirwa omwavu ekisa awola Mukama” okuva mu Engero 19:17 — kye kifaananyi ekikolebwa eky’obulamu obwesigamye ddala ku Katonda. Wansi w’ebyo byonna waliwo obukakafu obw’Abaebbulaniya 11:6, nti Katonda “abo abamunoonya n’obwesigwa abawa empeera,” n’ekisooka ekiri mu Matayo 6:33, “musooke munoonye obwakabaka bwa Katonda,” n’okwesiga nti ebirala byonna biriyongerwako.
Ani asaanye okusoma ekitabo kino
Soma Okutunuulira Emabega bw’oba ng’olowooza ku kuyitibwa — okugenda mu buminsani, mu buweereza, oba mu buwulize bwonna obugenda okukufiiriza obutebenkevu bwo — era ng’oyagala okumanya bwe kiba okwesiga Katonda ku ekyo ekinaavaamu. Kisome bw’oba ng’essaala zo ez’okufuna bye weetaaga zifaanana ng’entono oba ng’ezitaddibwamu; obwesimbu bwa Taylor ku kulemererwa kw’okukkiriza kwe buzzaamu nnyo amaanyi. Kisome bw’oba oyagala ebyafaayo by’obuminsani era ng’oyagala okuwulira emboozi y’eyatandikawo ekibiina ng’agyeyogerera mu bigambo bye, so si mu by’omuwandiisi w’ebyafaayo eyajja oluvannyuma. Era kisome bw’oba oyagala bwagazi endowooza yo ku Katonda egaziwe: kino kitabo kimpi ekirina endowooza ya waggulu nnyo ku ebyo Katonda by’akolera abo abamukkiririza ku kigambo kye. Kimpi ekimala okukimaliriza mu kusoma emirundi ebiri oba esatu, naye kiriisizza emirembe n’emirembe gy’abakkiriza abatalinnyangako kigere mu Cayina.
Engeri y’okusoma Okutunuulira Emabega leero
Empisa ntono zijja kukuganyula. Esooka, kisome ng’obujulizi, so si ng’enkola. Taylor tateekawo tteeka nti buli Mukristaayo alina okugaana okutegeeza abalala bye yeetaaga, oba okulya omuceere gwokka; ayogera ku ngeri Katonda gye yakolaganamu naye ye, era akuyita okwesiga Katonda y’omu mu mbeera zo. Ey’okubiri, beera ne Baibuli ebikkuse ku mabbali gaakyo. Taylor ajuliza Ebyawandiikibwa ng’omuntu ayogera olulimi lwe oluzaaliranwa, emirundi mingi nga talaze wa we biri, era ekitabo kiramuka bw’onoonya ennyiriri eziri emabega w’ebigambo bye — tandikira ku Matayo 6:25–34 ne Abafiripi 4:6.
Ey’okusatu, weetegereze obwesimbu. Taylor atugamba mu lwatu nti, “Okukkiriza kwange tekwali kutagezeseddwa; emirundi mingi, mingi nnyo kwaddirira,” era okukkiriza okwo kukuuma ekitabo obutafuuka lugero lw’omuntu ow’omwoyo ow’amaanyi agasukkulumye. Leka kikendeeze ku kipimo ky’olowooza nti olina okutuukako olyoke obe nga osaanidde okwesiga Katonda. Ey’okuna, kisome wamu n’ebitabo ebikifaanana. Taylor ali mu lunyiriri oluwanvu olw’abakkiriza abaateeka byonna ku bwesigwa bwa Katonda, era okubisomera awamu kitangaaza ekifaananyi. Obulamu bw’Okwesiga ekya George Müller kinyumya kumpi eky’okuyiga kye kimu okuva mu maka ga bamulekwa e Bristol, era kyabumba butereevu endowooza za Taylor. Ku kuyitibwa kw’obuminsani mu ngeri yaakwo enkakali, teeka ekitabo kino ku mabbali ga Obulamu bwa David Brainerd n’Ebyo bye Yawandiikanga Buli Lunaku, ng’omuwandiisi waakyo yeewaayo ddala mu Bayindi b’omu Amerika emyaka kikumi emabega, n’ekitabo kya Amy Carmichael ekyogera eby’amazima nga bwe biri, Ebintu nga Bwe Biri. Okumanya ebisingawo ku musajja yennyini, weewe obudde ku biwandiiko bye ebirala ebikuŋŋaanyiziddwa ku lupapula lwa Hudson Taylor.
Eby’okufumiitirizaako
Kozesa ebibuuzo bino ng’oli wekka oba mu kibinja ng’omaze okusoma ekitabo.
- Taylor yeeteerawo ekigendererwa “okuyiga nga sinnava mu Bungereza okukyusa omuntu, nga mpita mu Katonda, olw’okusaba kwokka.” Kitundu ki kimu ekitegeerekeka mw’obadde weesigama ku bantu, so nga wandisoose kutwala bwetaavu obwo eri Katonda?
- Ekinusu kya half-crown ekyaweebwayo kyafuuka bbanka “etayinza kugwa.” Wa Katonda w’akusaba okuba omwesigwa mu kintu ekitono, ng’omwesiga ku ekinaavaamu, nga Lukka 16:10 bw’eyogera?
- Taylor akkiriza nti okukkiriza kwe “emirundi mingi, mingi nnyo kwaddirira.” Obwesimbu bwe ku kulemererwa bukyusa butya engeri gy’olowoozaamu ku kufuba kwo okwesiga Katonda?
- Ekibiina kyazaalibwa mu myaka egy’okusaba ng’atunuulira maapu y’abatannatuukibwako Njiri. Waliwo omugugu Katonda gw’akutadde ogutannafuna kifaananyi kyagwo — era okugusabira okutuusa ku nkomerero, mu mwoyo gwa Matayo 9:38, kyandifaanana kitya?
- Ng’osoma “Katonda kye kiddukiro kyaffe” awamu ne Zabbuli 46:1, wa w’osinga okwetaaga Katonda okuba ekiddukiro kyo kaakano, era kyandibadde kitegeeza ki okwesigama ku ye yekka mu kifo ekyo?