የሕይወት ታሪኮች
4 ደራሲያን
ከሐዋርያት በኋላ በነበሩት የመጀመሪያዎቹ ምዕተ ዓመታት የኖሩ ጳጳሳት፣ ሰባኪዎችና ሰማዕታት። መልእክቶቻቸው፣ ስብከቶቻቸውና ኑዛዜዎቻቸው በስደት፣ በክርክርና በጸሎት ውስጥ የተጻፉ ናቸው፤ ከዚያን ጊዜ ጀምሮም ቤተ ክርስቲያን መጽሐፍ ቅዱስን የምታነብበትን መንገድ ቀርጸዋል።
የካርታጎው ቆጵርያኖስ (ከ200 ገደማ–258) በሰሜን አፍሪካ ስመ ጥር የንግግር ጥበብ ሊቅ ነበር፤ በጎልማሳነቱ ወደ ክርስቶስ ተመለሰ፣ ሀብቱን ለድሆች ሰጠ፣ በሁለት ዓመት ውስጥም ኤጲስ ቆጶስ ሆኖ ተሾመ። በተጨናነቁ ዐሥራ ሁለት ዓመታት ቤተ ክርስቲያኑን በዴክዮስ ስደትና እስከ ዛሬ በስሙ በሚጠራው ታላቅ ቸነፈር መካከል መራ፤ ሞቱን ሲመኙ ለነበሩት አረማውያን ሳይቀር የእርዳታ ሥራ አደራጀ፤ በጌታ ጸሎት ላይ የመጀመሪያውን የላቲን ማብራሪያም ጻፈ። በሴፕቴምበር 14 ቀን 258 በካርታጎ አንገቱን ተቀልቶ ሞተ።
የእስክንድርያው አትናቴዎስ (በ296 ገደማ–373) ለአርባ አምስት ዓመታት የእስክንድርያ ጳጳስ ነበር፤ ከእነዚህም ዓመታት አሥራ ሰባቱን በስደት አሳለፈ። የእግዚአብሔር ልጅ ፍጡር ነው ብሎ ለመቀበል እምቢ በማለቱ አራት ነገሥታት አምስት ጊዜ ከከተማው አባረሩት። «ስለ ሥጋዌ» የተባለውንና የምንኵስናን ሕይወት ወደ ምዕራቡ ዓለም ያደረሰውን «የእንጦንስ ሕይወት» የተባለውን መጽሐፍ ጻፈ፤ በ367 የጻፈው የበዓል መልእክቱም የአዲስ ኪዳንን ሃያ ሰባት መጻሕፍት በትክክል ዘርዝሮ የያዘ፣ እስከ ዛሬ ከተጠበቁት ዝርዝሮች ሁሉ ቀደምት የሆነው ነው።
ዮሐንስ አፈወርቅ (ክሪሶስቶም፤ በ347 ገደማ – 407) የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ታላቅ ሰባኪ ነበር፤ በአንጾኪያና በቁስጥንጥንያ አብያተ ክርስቲያናትን ባጨናነቁት ስብከቶቹ ምክንያት የኋለኞቹ ትውልዶች የወርቅ አፍ ብለው ሰየሙት። ፍርድ ቤቶችን ትቶ የወጣ ጠበቃ ሲሆን፣ የመጽሐፍ ቅዱስን መጻሕፍት ሙሉ በሙሉ ቁጥር በቁጥር እያብራራ ሰበከ፤ ባለጠግነትንና ቅንጦትንም ያለ ርኅራኄ ተቃወመ፤ ይህም የጵጵስና መንበሩን አሳጣው። በ407 በግዳጅ ወደ ስደት በእግር ሲወሰድ በመንገድ ላይ ዐረፈ፤ በከንፈሮቹም ላይ መሪ ቃሉ የነበረው የምስጋና ቃል ነበር፦ ስለ ሁሉም ነገር ለእግዚአብሔር ክብር ይሁን።
የሂፖው አውግስጢኖስ (354–430) በሮም ግዛት ሥር በነበረችው ሰሜን አፍሪካ ከአረማዊ አባትና ከምትጸልይ ክርስቲያን እናት ከሞኒካ ተወለደ፤ የእርሷም እንባ በትልቅ ምኞት፣ በተድላና በማኒኬያውያን ሃይማኖት ባሳለፋቸው ዓመታት ሁሉ ተከተለው። በአምብሮስዮስ እጅ ከተጠመቀ በኋላ ወደ አፍሪካ ተመልሶ ለሠላሳ አምስት ዓመታት ያህል የሂፖ ኤጲስ ቆጶስ ሆኖ አገለገለ፤ «ኑዛዜዎች»ንና «የእግዚአብሔር ከተማ»ን ጻፈ፤ ዶናጢስቶችንና ፔላጊያውያንን በመቃወምም ስለ ጸጋ ተጋደለ።
የቤተ ክርስቲያን አባቶች በመጀመሪያዎቹ የክርስትና ምዕተ ዓመታት የነበሩ ዋና ዋና መምህራንና ጳጳሳት ሲሆኑ፣ የኋለኛዪቱ ቤተ ክርስቲያን ጽሑፎቻቸውን ለሐዋርያት ትምህርት እንደ ታማኝ ምስክሮች ቈጥራቸዋለች። የሮሙ ቀሌምንጦስና የአንጾኪያው አግናጥዮስ ከሐዋርያት ቀጥሎ በነበረው ትውልድ ጽፈዋል፤ አትናቴዎስ፣ ዮሐንስ አፈወርቅና አውግስጢኖስ ደግሞ የአራተኛውና የአምስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ታላቅ ዘመን ሰዎች ናቸው።
የአውግስጢኖስ «ኑዛዜዎች» ከዚያ ዘመን መጻሕፍት ሁሉ እጅግ የታወቀው ሲሆን፣ ለእግዚአብሔር እንደ ቀረበ ጸሎት ሆኖ ይነበባል። የአንጾኪያው አግናጥዮስ ወደ ሰማዕትነት ሲወሰድ በመንገድ ላይ የጻፋቸው አጫጭር መልእክቶች በአንድ ከሰዓት በኋላ ሊነበቡ ይችላሉ።
የክርስቶስን ፍጹም አምላክነት ተከላከሉ፣ የሃይማኖት መግለጫዎችን ቃላት ወሰኑ፣ ተራ አማኞችም እንዴት እንደሚጸልዩ፣ እንደሚሠቃዩና እንደሚያገለግሉ አሳዩ። አብዛኞቹ የኋለኞቹ ትውፊቶች — ካቶሊክ፣ ኦርቶዶክስና ፕሮቴስታንት — ዛሬም እንደ የጋራ አባቶቻቸው አድርገው ያነቧቸዋል።