የሕይወት ታሪኮች
5 ደራሲያን
በጄኔቫና በስኮትላንድ የተካሄደው ተሐድሶ ወራሾች፣ የእግዚአብሔርን ጸጋ ሉዓላዊነት ያስተማሩ። ከጆን ካልቪን አንሥቶ ሐኪም የነበረና በኋላ ሰባኪ እስከ ሆነው ዌልሳዊ ድረስ፣ ጥንቃቄ የተሞላበትን ሥነ መለኮት ከሞቀ መንፈሳዊነት ጋር አጣምረዋል።
ጆን ካልቪን (1509–1564) የሁለተኛው ትውልድ ተሐድሶ ዋነኛ የሥነ መለኮት ሊቅና ከሃያ ዓመታት በላይ የጄኔቫ እረኛ ነበር። ከ«ድንገተኛ መለወጥ» በኋላ ተሐድሶ አራማጅ የሆነ ፈረንሳዊ የሕግ ባለሙያና የሰብአዊነት ምሁር ሲሆን፣ የተሐድሶ (ሪፎርምድ) እምነት እጅግ የተሟላ መግለጫ የሆነውን «የክርስትና ሃይማኖት ተቋማት» የተባለውን መጽሐፍ ጻፈ፤ በስብከቱ፣ ለመላው መጽሐፍ ቅዱስ ማለት ይቻላል በጻፋቸው ማብራሪያዎችና በጄኔቫ አካዳሚ አማካይነትም በመላው አውሮፓ የፕሮቴስታንት እምነትን ቀረጸ።
አሜሪካዊ የኮንግሪጌሽናሊስት ሰባኪና የሥነ መለኮት ምሁር፣ የመጀመሪያው ታላቅ መነቃቃት ዋና ሰው ነበር። በማሳቹሴትስ፣ በኖርዝሃምፕተን በፓስተርነት አገልግሏል፤ ለአጭር ጊዜም የኒው ጀርሲ ኮሌጅ (በኋላ ፕሪንስተን) ፕሬዚዳንት ሆኖ አገልግሏል።
ሮበርት መሪ ማክሼን (1813–1843) በደንዲ ከተማ የቅዱስ ጴጥሮስ ቤተ ክርስቲያን አገልጋይ የነበረ ሲሆን፣ ለግል ቅድስና በነበረው ትጋትና በርኅሩኅ እረኝነቱ ይታወሳል። እስከ ዛሬ ድረስ በሥራ ላይ የሚገኝ የመጽሐፍ ቅዱስ ንባብ ዕቅድ አዘጋጀ፤ በ1839 የአይሁድን ሁኔታ ለመመርመር በተላከው ልዑክ ውስጥ ተካፈለ፤ በሃያ ዘጠኝ ዓመቱም በተስቦ ሞተ፤ መላዋ ከተማም አለቀሰችለት።
ጆን «ጸሎተኛው» ሃይድ (1865–1912) ወደ ፑንጃብ የተላከ አሜሪካዊ የፕሬስቢቴሪያን ሚስዮናዊ ነበር፤ ከሁሉ በላይ የሚታወሰውም የጸሎት ሰው በመሆኑ ነው። ከሲያልኮት ጉባኤ የመጀመሪያ ዓመት ጀምሮ ከግንባር ቀደም ሰዎቹ አንዱ፣ የፑንጃብ የጸሎት ኅብረትም ዋና አነሳሾች አንዱ ነበር፤ በየቀኑ አንድ ነፍስ እንዲሰጠው እግዚአብሔርን የለመነ ሰው ሆኖ ይታወሳል። ስለ እርሱ የሚነገረው ሕያው ዝና አብዛኛው የመጣው ከሞተ በኋላ በ1923 ፍራንሲስ ማክጋው ከጻፈው «ጸሎተኛው ሃይድ» ከተሰኘው የመንፈሳዊ ንባብ መጽሐፍ ነው።
ዴቪድ ማርቲን ሎይድ-ጆንስ (1899–1981)፣ «ዶክተሩ» በመባል የሚታወቀው፣ በለንደን ድንቅ ወጣት ሐኪም ነበር — የንጉሡ ሐኪም የሰር ቶማስ ሆርደር ረዳት — የሰው ልጅ ጥልቁ በሽታ መንፈሳዊ እንደሆነ በማመኑ ሕክምናን ትቶ ወደ አገልግሎት ገባ። በደቡብ ዌልስ የኢንዱስትሪ አካባቢ በሳንድፊልድስ ሠራተኞችን ለአሥራ አንድ ዓመት በእረኝነት ካገለገለ በኋላ በለንደን ዌስትሚኒስተር ቻፕል ለሠላሳ ዓመት መጽሐፍ ቅዱስን እያብራራ ሰበከ፤ በሃያኛው ክፍለ ዘመን የተሐድሶ ስብከት ዳግም ማንሠራራት ውስጥም ማዕከላዊ ሰው ሆነ።
የሪፎርምድ (የተሐድሶ) አብያተ ክርስቲያናት በዝዊንግሊና በጆን ካልቪን ከተመራው የስዊዘርላንድ ተሐድሶ የመጡ ናቸው። በመዳን ውስጥ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት፣ የቅዱሳት መጻሕፍትን ሥልጣንና በሽማግሌዎች የምትመራ ቤተ ክርስቲያንን አጽንዖት ይሰጣሉ።
የፕሬስቢቴሪያን አብያተ ክርስቲያናት በሽማግሌዎች (ፕሬስቢተሮች) የሚመሩ የሪፎርምድ አብያተ ክርስቲያናት ሲሆኑ፣ ይህ ሥርዓት በተለይ በስኮትላንድ ሥር ሰድዷል። ሮበርት መሪ ማክሼን በስኮትላንድ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ አገልግሏል፤ ጆናታን ኤድዋርድስ ደግሞ ኮንግሪጌሽናሊስት ቢሆንም ያንኑ የሪፎርምድ ሥነ መለኮት ይዞ ነበር።
ጆናታን ኤድዋርድስ ስለ መነቃቃትና ስለ ሃይማኖታዊ ስሜቶች የጻፈ ቀዳሚው የሪፎርምድ ጸሐፊ ነው። ማርቲን ሎይድ-ጆንስ ደግሞ ያንኑ ትውፊት ግልጽና ቀጥተኛ በሆነ ስብከት ወደ 20ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ለንደን አመጣ።