የCyprian of Carthage የሕይወት ታሪክ

የካርታጎው ቆጵርያኖስ ክርስቲያን በሆነ ጊዜ በጎልማሳ ዕድሜ ላይ የነበረ ዝነኛ የሕግ ሰው ነበር፤ በሕይወት የሚቆይበት ጊዜ ደግሞ ልክ ዐሥራ ሁለት ዓመት ገደማ ብቻ ቀርቶት ነበር። በእነዚያ ዓመታት ውስጥ ብዙ ነገር አጨቀ፤ መለወጥን፣ ለድሆች የተሰጠ ሀብትን፣ ያልፈለገውን የኤጲስ ቆጶስነት ሹመት፣ ሁለት ስደቶችን፣ አንድ ቸነፈርን፣ ሦስት የመረሩ ክርክሮችን፣ በላቲን ቋንቋ ከተጻፉት እጅግ ሞቅ ያሉ የመንፈሳዊ ንባብ ጽሑፎች አንዳንዶቹን፣ እንዲሁም የራሱን ሞት በሰይፍ። ደብዳቤዎቹን ዛሬም ልናነብ የምንችለው የምዕራባዊት ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ታላቅ እረኛ እርሱ ነው፤ በሰይፍ የሞተ የመጀመሪያው አፍሪካዊ ኤጲስ ቆጶስም እርሱ ነው።

ስሙ ታስኪዮስ ቄኪሊዮስ ቆጵርያኖስ ነበር፤ የተወለደውም ምናልባት ከ200 እስከ 210 ባለው ጊዜ ገደማ፣ የላቲን ምዕራብ ሁለተኛዋ ታላቅ ከተማ በሆነችው በካርታጎ፣ ባለጸጋ ቤተሰብ ውስጥ ነው። የንግግር ጥበብን ተምሮ በአደባባይ አስተማረ፤ በዚያ ዘመን ይህ ማለት የሕዝብ ታዋቂ ሰው መሆን ነበር፤ በዘመኑ ፋሽን የሚኖር፣ ብዙዎች የሚፈልጉት፣ በተንደላቀቀ ግብዣ የሚመገብ፣ ክፍለ ግዛቱን ከሚያስተዳድሩ ሰዎች ጋር የሚውል ሰው ነበር። ዕድሜው ከአርባ ዓመት ባለፈ ጊዜ ቄኪሊያኖስ የተባለ አንድ አረጋዊ ቀሲስ ስለ ክርስቶስ ያነጋግረው ጀመረ፤ ይህም ከሥሩ ነቀነቀው። ቆጵርያኖስ የአረጋዊውን ስም ለራሱ ወሰደ፤ ውለታውንም ከመመስከር ፈጽሞ አላቋረጠም፤ ቄኪሊያኖስ በሞተ ጊዜ ሚስቱንና ቤተሰቡን ወደ ቤቱ ወስዶ አኖራቸው።

በጎልማሳነት ዳግመኛ መወለድ

መለወጥ ከውስጥ ሆኖ ሲታይ ምን እንደሚመስል ቆጵርያኖስ ከዚያ ብዙም ሳይቆይ ዶናጦስ ለተባለው ወዳጁ በጻፈው ደብዳቤ አስፍሮታል። ይህ ደብዳቤ ከጻፋቸው ሁሉ እስከ ዛሬ የሚበልጥ ነው፤ ከጥንቱ ዓለም ተርፈው ከደረሱን፣ አንድ ሰው ስለ ራሱ ክርስቲያናዊ መለወጥ በገዛ አንደበቱ ከተረከባቸው ጥቂት ዘገባዎች አንዱም ነው፦

ገና በጨለማና በጭጋጋማ ሌሊት ተኝቼ ሳለሁ፣ ወዲያና ወዲህ እየዋለልሁ፣ በዚህ ትምክሕተኛ ዘመን አረፋ ላይ እየተንገላታሁ፣ የሚቅበዘበዙ እርምጃዎቼን እርግጠኛ ሳልሆን፣ እውነተኛ ሕይወቴን ምንም ሳላውቅ፣ ከእውነትና ከብርሃንም ርቄ ሳለሁ፣ ሰው ዳግመኛ ሊወለድ መቻሉ ከባድ ነገር መስሎ ይታየኝ ነበር።

— ቆጵርያኖስ፣ ለዶናጦስ

ይህ ለምን የማይቻል እንደ መሰለው በቅንነት ይናገራል። የራሱን ሰንሰለቶች አንድ በአንድ ይዘረዝራል፤ ግብዣዎቹን፣ ወርቁንና ሐምራዊ ልብሱን፣ በዙሪያው የሚኮለኮሉትን ጥገኞች ብዛት፣ ማንም አጃቢ የሌለው ተራ ግለሰብ የመሆንን ፍርሃት። ክፋቶቹ የማንነቱ ክፍሎች፣ ከእርሱ ጋር አብረው የተወለዱ የራሱ ነገሮች እንደ ሆኑ አድርጎ ቈጥሯቸው ነበር፤ ከዚህ የተሻለ ነገር መጠበቅንም ትቶ ነበር። ከዚያም ጥምቀት መጣ፤ ሊሆን አይችልም ብሎ ያሰበው ነገርም ሆነ፦

ከዚያ በኋላ ግን ከሰማይ በተነፈሰው መንፈስ ሥራ ሁለተኛ ልደት አዲስ ሰው አድርጎ ባደሰኝ ጊዜ፣ በሚያስደንቅ ሁኔታ ያጠራጥሩኝ የነበሩ ነገሮች ወዲያው ራሳቸውን ያረጋግጡልኝ ጀመር፤ የተሰወሩት ተገለጡ፤ የጨለሙት በሩ፤ ቀድሞ ከባድ የመሰለው የሚፈጸምበትን መንገድ ያመለክት ጀመር፤ የማይቻል ተብሎ የታሰበውም ሊፈጸም የሚችል ሆነ።

— ቆጵርያኖስ፣ ለዶናጦስ

ወዲያውኑ በዚሁ መሠረት ተመላለሰ። ርስቶቹን ሸጦ ገንዘቡን ለድሆች ሰጠ፤ ሃያ ዓመት ሙሉ ሲጋበዝ ሲመለከተው የኖረውን ከተማ ያስደነቀ የሚመስል ጥብቅና ቀላል ኑሮን ያዘ። በሁለት ዓመት ውስጥ፣ እርሱ ራሱ እየተቃወመ፣ የካርታጎ ክርስቲያኖች በሙሉ ድምፅ ኤጲስ ቆጶሳቸው አደረጉት። አምስት አንጋፋ ቀሳውስት ይህን ፈጽሞ ይቅር አላሉትም፤ ቂማቸውም በቀረው አገልግሎቱ ሁሉ ላይ ጥላውን ጣለ።

ስደቱና የፈሪነት ክስ

ኤጲስ ቆጶስ ከሆነ ገና አንድ ዓመት እንኳ ሳይሞላው፣ በጃንዋሪ 250 ንጉሠ ነገሥቱ ዴክዮስ በግዛቱ ያለ ዜጋ ሁሉ ለአማልክት እንዲሠዋና ይህንኑ የሚያረጋግጥ የምስክር ወረቀት እንዲወስድ አዘዘ። ይህ ቤተ ክርስቲያንን ለማጥፋት በመላው ግዛት የተደረገ የመጀመሪያው የተደራጀ ሙከራ ነበር፤ ማንም ከጠበቀው በላይም ተሳካ። በካርታጎ ክርስቲያኖች በመሠዊያዎቹ ፊት ተሰልፈው ቆሙ። አንዳንዶች በግልጽ ሠዉ፤ ከእነርሱ የሚበልጡ ብዙዎች ደግሞ ሳይሠዉ የምስክር ወረቀት ገዙ። የሮም ኤጲስ ቆጶስ ተገደለ። ቆጵርያኖስ ተሸሸገ።

በዚያን ጊዜም ስለዚህ ተወቅሷል፤ ከዚያ ወዲህም ሲወቀስ ኖሯል፤ እርሱም ነገሩን ሌላ አስመስሎ አላቀረበም። ከተሸሸገበት ስፍራ ሆኖ በጻፋቸው ተከታታይ ደብዳቤዎች ያቀረበው መከላከያ፣ ሕዝቡ በአምፊቲያትሩ ውስጥ ስሙን እየጠራ ይጮኽ ስለ ነበረ በዚያች ሰዓት መሞቱ በካርታጎ ያለችውን ቤተ ክርስቲያን ከማበርታት ይልቅ ፈጽሞ ባጠፋት ነበር የሚል ነበር። ስለዚህ ከአንድ ዓመት በላይ በደብዳቤ አስተዳደረ፤ የታሰሩትን እያጽናና፣ በራሳቸው ሥልጣን ለካዱት ይቅርታ ማደል የጀመሩትን መስካሪዎች እየገታ፣ የተበታተነችውን ጉባኤ ከሩቅ ሆኖ አንድ አድርጎ እየያዘ። ትክክል ነበር ወይስ አልነበረም የሚለው ዛሬም ያከራክራል። የማያጠራጥረው ግን ከስምንት ዓመት በኋላ ምርጫው ዳግመኛ በመጣ ጊዜ አለመሸሹ ነው።

ስደቱ አበቃ፤ ነገር ግን ከዚያ የከበደ ችግር ትቶለት ሄደ፤ የወደቁትን በሺዎች የሚቈጠሩ ሰዎች ምን ማድረግ ይገባል? ጽኑ አክራሪዎቹ የካዱት ፈጽሞ ተመልሰው ሊቀበሉ አይገባም አሉ። ቆጵርያኖስ ሁለቱንም ቀላል መልሶች አልተቀበለም። የሠዉት እውነተኛ ንስሐ ማድረግ ነበረባቸው፤ ከዚያም ሊመለሱ ይችሉ ነበር፤ የምስክር ወረቀት ብቻ የገዙት ደግሞ በበለጠ ርኅራኄ ተያዙ፤ ማንም ሰው ግን ከቤተ ክርስቲያን ሥርዓት ውጭ በአንድ መስካሪ ቃል ብቻ ሊመለስ አይችልም ብሎ አጥብቆ ተናገረ። ይህ ክርክር ስለ ቤተ ክርስቲያን አንድነት የጻፈውን መጽሐፍ እንዲጽፍ ገፋፋው፤ በውስጡም ዝነኛውና ብዙ የተከራከሩበት ይህ ዓረፍተ ነገር ይገኛል፦

ቤተ ክርስቲያንን እናቱ አድርጎ የማይይዝ ሰው፣ ከእንግዲህ እግዚአብሔርን አባቱ አድርጎ ሊይዝ አይችልም።

— ቆጵርያኖስ፣ ስለ ቤተ ክርስቲያን አንድነት

ቸነፈሩ

ከዚያም በ252 አንድ ወረርሽኝ ካርታጎን መታ፤ ይህ ወረርሽኝ ለዓመታት በግዛቱ ሁሉ እየተዛመተ አንድን ንጉሠ ነገሥት እንኳ ይዞ የሚሄድ ነበር። የታሪክ ምሁራን እስከ ዛሬ የቆጵርያኖስ ቸነፈር ብለው ይጠሩታል፤ ምክንያቱም ቸነፈሩ በአንዲት ከተማ ላይ ያደረሰውን ነገር እጅግ በተሟላ ሁኔታ የገለጸልን ዲያቆኑ ጶንጥዮስ ነው። ሰዎች ከገዛ ቤታቸው ሸሹ። በሞት አፋፍ ላይ ያሉት ወደ መንገድ ተጣሉ። ጶንጥዮስ እንደ ጻፈው፣ ሬሳዎች በየቦታው ወድቀው ነበር፤ ማንም ግን ከጨካኝ ትርፉ በቀር ሌላ ነገር አያስብም ነበር።

ቆጵርያኖስ ጉባኤውን ሰበሰበ። ከተራራው ስብከት በመነሣት እንዲህ ሲል አስረዳ፤ የሚወዱአችሁን መውደድ ቀራጮችም የሚያደርጉት ነው፤ እግዚአብሔር ዝናቡን በራሱ ሕዝብ ላይ ብቻ ሳይሆን በባዕዳንም ላይ ያዘንባል፤ የእግዚአብሔር ልጅም አባቱን ሊመስል ይገባዋል። ከዚያም የከተማዋን የእርዳታ ሥራ አደራጀ፤ ካላቸው ገንዘብን፣ ከሌላቸው ጉልበትን አሰባሰበ፤ ቤተሰቡ ክርስቲያን ነው ወይስ አረማዊ ተብሎ ሳይጠየቅ በሽተኞች ተንከባከቡ፣ ሙታንም ተቀበሩ። ከሁለት ዓመት በፊት ደሙን እየጮኸ ይጠይቅ የነበረው ሕዝብ፣ ሊገድላቸው ይሻ በነበሩት ሰዎች እንክብካቤ ከቸነፈሩ ተሻገረ።

በእነዚያ ወራት ስለ ሞት የጻፈው መጽሐፍ ወጣ፤ የጻፈውም ከሌላው ሰው ጋር በአንድ ዓይነት በሽታ እየሞቱ በመሆናቸው ለፈሩ ክርስቲያኖች ነበር። መልሱ ከማጽናናት ይልቅ የሚያነቃ ነው፤ ቸነፈሩ በአማኞች ላይ ያነጣጠረ ቅጣት ሳይሆን መፈተኛ ነው፤ ሞትን ሊጋፈጥ የማይችል ክርስቲያን አምናለሁ የሚለውን ነገር ገና አልተረዳውም።

ቤተ ክርስቲያንን መጸለይ ማስተማር

በእነዚህ ዓመታት በአንድ ወቅት ቆጵርያኖስ ስለ ጌታ ጸሎት ያችን ትንሽ መጽሐፍ ጻፈ፤ ይህችም እስከ ዛሬ ድረስ አሳቡን ለመረዳት ቀላሉ መግቢያ ናት። በጸሎቱ ላይ የተጻፈ የመጀመሪያው የላቲን ማብራሪያ ነው፤ መነሻ ሐሳቡም ልብን የሚማርክ ነው፤ እግዚአብሔር ራሱ ባይነግረን ኖሮ እርሱን እንዴት እንደምናነጋግረው ፈጽሞ ባላወቅን ነበር።

ጸሎቱን ሐረግ በሐረግ ይመረምራል፤ ጸሎቱ በብዙ ቍጥር የተነገረ መሆኑንም ደጋግሞ ያስተውላል። አባቴ አንልም፣ አባታችን እንጂ ይላል፤ ጸሎታችን የሕዝብና የጋራ ጸሎት ነው፤ ስንጸልይም ሁላችን አንድ ስለ ሆንን ለአንድ ሰው ብቻ ሳይሆን ለሕዝቡ ሁሉ እንጸልያለን። በግፊት ሥር ራሷን አሳልፋ የሰጠችውን ቤተ ክርስቲያን መልሶ ለማሰባሰብ ለሚጥር ኤጲስ ቆጶስ ይህ የሰዋስው ማስተዋል ብቻ አልነበረም። ዕቅዱ በሙሉ ይኸው ነበር።

ኩሩቢስና ሰይፉ

በ257 ንጉሠ ነገሥቱ ቫሌሪያን በቀጥታ በቤተ ክርስቲያን መሪዎች ላይ ተነሣ። ቆጵርያኖስ ተጠራ፤ ለመሠዋት እንቢ አለ፤ ኩሩቢስ ወደምትባል በባሕር ዳርቻ ወዳለች ትንሽ ከተማ ተሰደደ፤ በዚያም ለሕዝቡ መጻፉን ቀጠለ። ከአንድ ዓመት በኋላ መመሪያው ጠነከረ፤ ኤጲስ ቆጶሳት እንዲገደሉ ታዘዘ። ወደ ካርታጎ ተመልሶ በቤት ውስጥ እስር በሚመስል ሁኔታ ተጠበቀ፤ ያንንም ጊዜ ለአብያተ ክርስቲያናት ለመጻፍ ተጠቀመበት።

በሴፕቴምበር 14 ቀን 258 በአገረ ገዢው ጋሌሪዮስ ማክሲሞስ ፊት ቀርቦ ተፈረደበት፤ ከዚያም ሰዎች ለማየት በሚወጡባቸው ዛፎች ወደ ተከበበ ሜዳማ ስፍራ ተወሰደ። ጶንጥዮስ በዚያ እንደ ተገኘ ሰው ዓይን ይገልጸዋል። ሕዝቡ እጅግ ብዙ ስለ ነበረ ሰዎች ለማየት ዛፎች ላይ ወጡ፤ ይህም ዘኬዎስን አሳሰበው። ቆጵርያኖስ ዓይኑን እስኪሸፍኑት ከመጠበቅ ይልቅ በገዛ እጆቹ ዓይኖቹን አሰረ፤ ገዳዩንም ሊያስቸኩለው ሞከረ፤ የገዳዩ ቀኝ እጅ ግን እጅግ ይንቀጠቀጥ ስለ ነበረ ሰይፉን መያዝ እንኳ አቅቶት ነበር።

ከካርታጎ ኤጲስ ቆጶሳት በሰማዕትነት የሞተ የመጀመሪያው እርሱ ነበር። ሕዝቡ ሥጋውን በችቦ ብርሃን አነሡ። ለሦስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሰው ባልተለመደ ሁኔታ የተሟላ ቅርስ ትቶ አልፏል፤ ከሰማንያ በላይ ደብዳቤዎች፣ ደርዘን የሚያህሉ አጫጭር መጻሕፍት፣ የላቲን ቤተ ክርስቲያን ለሺህ ዓመት ስትቀዳበት የኖረች የእረኝነት ልምድ። ነገር ግን አንባቢዎችን ደጋግሞ የሚስበው ዓረፍተ ነገር፣ ከዚህ ሁሉ አንዱም ከመሆኑ በፊት፣ በጸጋ የመጀመሪያ ትኩሳት ውስጥ፣ እግዚአብሔር ስለ ለወጠው የተደነቀ አንድ ጎልማሳ ሰው ብቻ በነበረበት ጊዜ የጻፈው ያ ቃል ነው፤ የማይቻል ተብሎ የታሰበው ሊፈጸም የሚችል ሆነ።