Neno uamsho hutumika kiholela — mfululizo wa mikutano, mlipuko wa hamasa, hema na mhubiri. Lakini uamsho wa kibiblia ni jambo lenye kina zaidi sana na lisiloweza kudhibitiwa: ni kujiliwa na Mungu kwa enzi yake, kunakopuliza uzima tena ndani ya watu wake mwenyewe, hata kanisa lililokuwa vuguvugu likawa hai ghafla na bila shaka yoyote. Si sawa na uinjilisti, ingawa wengi huokolewa ndani yake. Ni Mungu akihuisha kile ambacho tayari ni chake — na matokeo yake yanaweza kubadilisha mataifa mazima.

Basi, uamsho ni nini hasa, na huanzaje? Maandiko yana mengi zaidi ya kusema kuliko tunavyotambua mara nyingi, na historia ya mwamko mmoja mkuu huyapa jibu hilo mwili na damu.

Uamsho maana yake ni Mungu kuwahuisha watu wake

Kiini cha neno hili ni uzima kurejeshwa kwa kitu kilichokuwa kimepoa. Kilio cha mtunga Zaburi ndicho ombi la zamani la kuutafuta: “Je! Hutaki kurudi na kutuhuisha, watu wako wakufurahie?” (Zaburi 85:6). Angalia ni nani anayehitaji kuhuishwa — sisi, watu wa Mungu. Uamsho kimsingi haumhusu ulimwengu kuokolewa bali kanisa kuamka; kukusanywa kwa walio nje hufuata watu waliowashwa moto.

Habakuki aliomba vivyo hivyo katika wakati wa giza: “Ee Bwana, fufua kazi yako katikati ya miaka, katikati ya miaka ijulishe; katika ghadhabu kumbuka rehema” (Habakuki 3:2). Naye Ezekieli alionyeshwa bonde la mifupa mikavu iliyotawanyika — picha ya watu wasio na uhai — akaitazama pumzi ya Mungu ikiingia ndani yao hata wakasimama, “jeshi kubwa mno mno” (Ezekieli 37:10). Huo ndio uamsho: Mungu akipuliza juu ya mifupa mikavu ya kanisa lake mwenyewe hata iwe hai.

Jinsi Maandiko yasemavyo kwamba huja

Ikiwa uamsho ni tendo la Mungu kwa enzi yake, je, hakuna tuwezalo kufanya ila kungoja tu? Maandiko yanashikilia mvutano wa kushangaza: uamsho ni zawadi ya Mungu, na bado mara kwa mara unafungamanishwa na yale wanayoyafanya watu wake. Ahadi inayojulikana kuliko zote inaweka wazi mambo yote mawili: “ikiwa watu wangu, walioitwa kwa jina langu, watajinyenyekesha, na kuomba, na kunitafuta uso, na kuziacha njia zao mbaya; basi nitasikia toka mbinguni, na kuwasamehe dhambi yao, na kuiponya nchi yao” (2 Mambo ya Nyakati 7:14). Mambo manne yanaombwa kwa watu — kujinyenyekesha, kuomba, kutafuta, kugeuka — na ndipo Mungu hutenda.

Mfumo huu hujirudia. Hosea anasihi, “Jipandieni katika haki, vuneni kwa kadiri ya rehema; ulimeni mashamba yenu mapya; kwa maana ni wakati wa kumtafuta Bwana, hata atakapokuja na kuinyeshea haki juu yenu” (Hosea 10:12). Petro anauambia umati, “Tubuni basi, mrejee, ili dhambi zenu zifutwe, zipate kuja nyakati za kuburudika kutoka kwa Bwana” (Matendo 3:19). Udongo hutayarishwa kwa kujinyenyekesha, toba, na maombi ya kukata tamaa; mvua, inapokuja, ni ya Mungu peke yake. Na Mungu ana anwani maalum kwa ajili yake: “Nakaa mimi mahali palipoinuka, palipo patakatifu, pamoja na yeye aliye na roho iliyotubu na kunyenyekea, ili kuzihuisha roho za wanyenyekevu” (Isaya 57:15).

Uamsho si nini

Husaidia kusafisha uwanja kwa kusema uamsho si nini, kwa sababu mengi yanayoazima jina hilo ni kitu kingine. Uamsho si msisimko tu. Hisia mara nyingi huambatana nao — kulia kwa kina, furaha inayofurika — lakini umati uliochochewa si sawa na kanisa lililojiliwa na Mungu, na hisia zinazoacha mwenendo bila kubadilika si uamsho hata kidogo. Wala uamsho si kitu tunachoweza kukipangia ratiba, kukiunda, au kukichochea kwa mbinu sahihi; kufanya hivyo ni kudhania mashine kuwa ndio upepo, na “upepo huvuma upendako” (Yohana 3:8). Uamsho unaoweza kutengenezwa kwa juhudi za kibinadamu ndio hasa aina ya kitu ambacho uamsho sicho.

Tena uamsho hauhusu hasa mambo ya kustaajabisha. Alama zake za kweli kabisa ni za kawaida na za kimaadili: ufahamu wa ghafla na wa kuchoma wa utakatifu wa Mungu na ubaya wa dhambi; kuungama na kurekebisha makosa ya zamani; njaa ya Maandiko na maombi; upatanisho kati ya waliotengana; na furaha inayomwagika yenyewe katika kuwaeleza wengine. Pale unapoona kanisa likiwa laini kuhusu dhambi, la kweli katika kuungama, na lenye furaha katika Mungu, huenda unashuhudia jambo lenyewe halisi, iwe jambo lolote la kusisimua litaingia habarini au la. Pale unapoona msisimko bila toba, unashuhudia kitu kingine kilichovaa mavazi ya uamsho.

Mafunzo ya mwamko mmoja mkuu

Uamsho wa Afrika Mashariki, ulioanza miaka ya 1930 na kuenea Rwanda, Uganda, na kwingineko kwa miongo kadhaa, ni mojawapo ya madirisha yaliyo wazi zaidi ya kuonyesha jinsi uamsho unavyokuja — na hadithi yake imeandikwa ndani ya maktaba ya Ochorus yenyewe ya maisha ya Waafrika. Haukuanza na mwinjilisti maarufu wala kampeni kubwa. Ulianza na watu wawili wa kawaida na njaa ya kumpata Mungu zaidi.

Simeon Nsibambi, muumini Mganda, alishikwa na hisia kwamba kanisa — na moyo wake mwenyewe — lilikosa ukamilifu na utakatifu wa Agano Jipya. Blasio Kigozi, mwalimu kijana na baadaye shemasi, alilemewa sana na Ukristo uliokufa, wa kidesturi tu, hata akajitenga ili kumtafuta Mungu, akarudi akiwaka moto, na kulisisitizia kanisa swali moja la dharura: Zukuka — “Amka!” Alikufa kwa homa akiwa na umri wa miaka thelathini tu, lakini mwamko aliouombea kwa bidii ulienea kama moto. Kilichoutambulisha hakikuwa msisimko bali yale yale hasa ambayo Maandiko yanayataja: kuhakikishwa dhambi kwa kina, kuungama waziwazi na toba, mahusiano yaliyorejeshwa, na furaha iliyofurika hata kuwa ushuhuda. Festo Kivengere, mmoja wa sauti zake za baadaye, alijulikana ulimwenguni kote kwa injili ya msamaha mkuu iliyofuliwa katika moto ule.

Charles Finney, ambaye kitabu chake Mihadhara Kuhusu Uamsho wa Dini kiliunda fikra za karne nzima kuhusu somo hili, alisisitiza — wakati mwingine kwa uhakika kupita kiasi — kwamba uamsho hufuata pale watu wa Mungu wanapotimiza masharti ya Mungu ya kujinyenyekesha na kuomba. Vyovyote yalivyo mabishano kuhusu msisitizo wake juu ya njia za kibinadamu, hadithi ya Afrika Mashariki inathibitisha ukweli ulio ndani zaidi chini yake: Mungu humwaga Roho wake juu ya wanyenyekevu, wenye njaa, na wanaoomba.

Maombi ndiyo kitalu cha kila uamsho

Ikiwa kuna uzi mmoja unaopita katika kila mwamko katika Maandiko na historia, ni maombi — si maombi yaliyong’arishwa, ya mara moja moja, bali kumlilia Mungu kwa kukata tamaa, kwa kudumu, na kwa pamoja. Kabla ya Pentekoste, wanafunzi “walikuwa wakidumu kwa moyo mmoja katika kusali” (Matendo 1:14), kisha Roho akashuka. Karibu kila uamsho tangu hapo umefuatiliwa nyuma, historia yake inapoandikwa kwa uaminifu, hadi kwa kikundi kidogo cha watu waliojitoa kwa maombezi muda mrefu kabla ya jambo lolote kuonekana — mara nyingi wakiomba kwa miaka mingi gizani wakati kanisa lililowazunguka lilikuwa limelala.

Jambo hili linatia tumaini kubwa mno, kwa sababu linamaanisha kwamba uamsho si milki ya wenye vipawa wala wenye majukwaa. Unapatikana kwa muumini yeyote, kikundi kidogo chochote, bibi yeyote anayeomba, aliye tayari kumwamini Mungu kwa neno lake na kuomba. Yesu alitoa ahadi ya kushangaza kwamba Baba huwapa “Roho Mtakatifu hao wamwombao” (Luka 11:13), na uamsho, kimsingi, ni Roho akimwagwa. Uamsho wa Afrika Mashariki ulianza na watu waliojitenga kumtafuta Mungu hata wakamwona. Maombi yanayoutafuta uamsho si mbinu ya kulazimisha mkono wa Mungu; ni njaa aliyoitoa Mungu mwenyewe ambayo kwayo hujiandaa kujibu. Ikiwa unatamani kumwona Mungu akitenda, mahali pa kwanza pa kutazama si jukwaani bali katika chumba cha siri cha maombi — na swali la kwanza si “tuendeshe mpango gani?” bali “ni nani miongoni mwetu atakayeomba hata aje?”

Jinsi ya kuutafuta

Basi tufanye nini? Si kutengeneza uamsho — hatuwezi — bali kuutayarisha udongo na kuililia mvua. Maana yake ni toba ya kweli badala ya kutamani tu kwa ujumla; maana yake ni maombi ya moyo uliovunjika, ya kudumu, kila mmoja binafsi na kwa pamoja; maana yake ni njaa isiyokubali kuridhika na Ukristo wa starehe usio na nguvu. Ahadi ya Yoeli bado inasimama juu ya kila watu wanaoomba: “nitamwaga Roho yangu juu ya wote wenye mwili” (Yoeli 2:28).

Kila uamsho wa kweli katika historia umeanza kwa njia ile ile — si kwa mpango, bali kwa watu wachache waliomwonea Mungu kiu kwa kukata tamaa na ambao hawangeridhika hata atakapokuja. Uamsho ni wa Mungu kuutoa. Lakini hajawahi bado kuumwaga juu ya kanisa lisilotaka kujinyenyekesha na kuomba, wala hajawahi kulinyima kwa muda mrefu kanisa lililo tayari kufanya hivyo.

Pengine jambo la muhimu zaidi kusema ni kwamba uamsho huanza kwa mtu mmoja kabla haujaenea kwa wengi. Kabla Mungu hajalihuisha kanisa, humhuisha moyo — mara nyingi moyo uliochoka tu na Ukristo wenye mfano wa utauwa lakini wenye nguvu zake kidogo, ukaanza kumtafuta kwa bidii. Huwezi kupanga ratiba ya mwamko wa taifa zima. Lakini unaweza kumwomba Mungu akuhuishe wewe: aulime shamba lako mwenyewe lisilolimwa, akufanye laini kuhusu dhambi na mwenye njaa ya kumpata, akujaze upya Roho wake. Ombi hilo hufurahi kulijibu, na historia inaonyesha kwamba mara nyingi huanzisha kazi kubwa zaidi kupitia mwanzo kama huo hasa. Usiungoje umati. Kuhuishwa na kuanzie pale ulipo. Je! Hutaki kurudi na kutuhuisha?