Nếu Đức Chúa Trời là tốt lành và Đức Chúa Trời là toàn năng, tại sao thế gian lại đầy dẫy đau khổ như vậy? Đây là câu hỏi chân thành lâu đời nhất và khó nhất mà bất kỳ ai có thể đặt ra, và nếu bạn đang hỏi điều đó vì một chuyện thật sự đã xảy đến với bạn — cái chết của một người thân, một căn bệnh, một sự bất công, một mái ấm đang tan vỡ — thì bạn xứng đáng nhận được nhiều hơn một khẩu hiệu. Câu trả lời ngắn gọn không phải là đau khổ chẳng đáng kể gì, hay thật ra nó là điều tốt đẹp được che giấu, nhưng là Đức Chúa Trời của Kinh Thánh không gây ra điều ác cho vui, cũng không đứng ngoài nó: chính Ngài đã bước vào nó, Ngài đang hành động xuyên qua nó để đem đến điều tốt lành, và Ngài đã hứa sẽ chấm dứt nó. Điều đó đáng để chúng ta suy ngẫm thật chậm rãi.
Vậy chúng ta hãy cùng đi chậm rãi, không né tránh và không giả vờ rằng nó chẳng đau đớn gì.
Đây thật sự là câu hỏi khó nhất — và Kinh Thánh biết điều đó
Hãy bắt đầu từ đây: câu hỏi của bạn không phải là dấu hiệu cho thấy đức tin bạn yếu đuối, và nó cũng chẳng có gì mới. Chính Kinh Thánh cũng đặt ra câu hỏi ấy, lớn tiếng, hết lần này đến lần khác. Cả một sách — sách Gióp — được dành để kể về một người công chính mất hết con cái, sức khỏe và của cải chỉ trong một chuỗi tai họa liên tiếp, rồi sau đó dành hơn ba mươi chương để đòi Đức Chúa Trời phải trả lời. Sách Thi Thiên cũng đầy những tiếng kêu than trần trụi như thế. “Đức Giê-hô-va ôi! Ngài sẽ hằng quên tôi cho đến chừng nào?” một bài thi thiên đã mở đầu như vậy (Thi Thiên 13:1), và đó không phải là một lời quở trách lọt vào Kinh Thánh — đó là một lời cầu nguyện mà Đức Chúa Trời đã chọn để gìn giữ.
Ngay cả Chúa Giê-xu, khi đang hấp hối, cũng trích một bài thi thiên về sự bị bỏ rơi: “Đức Chúa Trời tôi ơi! Đức Chúa Trời tôi ơi! sao Ngài lìa bỏ tôi?” (Ma-thi-ơ 27:46). Nếu Con Đức Chúa Trời có thể thốt lên điều đó từ trên thập tự giá, thì câu hỏi ấy không bị cấm đối với bạn. Bất cứ ai đáp lại nỗi đau của bạn bằng một công thức gọn gàng — mọi chuyện xảy ra đều có lý do, bạn chỉ cần mỉm cười thôi — thì hẳn không đọc cùng một cuốn Kinh Thánh. Đức Chúa Trời của Kinh Thánh không bảo bạn phải nén câu hỏi ấy lại. Ngài mời bạn mang nó đến với Ngài, và Ngài chẳng hề mong manh.
Vậy xin bạn đừng tự gây thêm vết thương thứ hai chồng lên vết thương thứ nhất bằng cách tin rằng sự nghi ngờ, nỗi buồn thương hay cơn giận khiến bạn ở ngoài tầm tay Ngài. Không phải vậy đâu. Những người trong Kinh Thánh vật lộn với Đức Chúa Trời nhiều nhất — Gióp, Giê-rê-mi, Đa-vít, Ha-ba-cúc — không bị nêu ra như những kẻ thất bại. Họ được nêu ra như những người coi trọng Đức Chúa Trời đến mức dám tranh luận với Ngài, và Ngài đã gặp gỡ từng người trong số họ.
Một thế giới có thể yêu thương là một thế giới có thể tan vỡ
Rốt cuộc, vì sao lại có đau khổ? Một phần câu trả lời là Đức Chúa Trời đã dựng nên một thế giới có sự tự do thật — những tạo vật có thể yêu thương cách chân thật, nghĩa là những tạo vật cũng có thể quay lưng cách chân thật. Tình yêu không thể bị từ chối thì không phải là tình yêu; đó chỉ là một cỗ máy chạy theo mạch điện của nó. Để dựng nên những hữu thể có khả năng yêu mến Ngài và yêu thương nhau, Đức Chúa Trời đã dựng nên những hữu thể có khả năng chọn sự tàn ác, sự ích kỷ và điều gây hại. Và ngay từ buổi ban đầu, họ đã chọn như vậy.
Rất nhiều đau khổ trên thế gian tuôn chảy thẳng ra từ đó: chiến tranh, bạo hành, phản bội, tham lam, bỏ mặc, và hàng ngàn cách con người làm tổn thương nhau. Khi ai đó làm bạn đau, đó không phải là việc Đức Chúa Trời làm; đó là một con người đang lạm dụng sự tự do vốn làm cho họ trở thành con người. Đức Chúa Trời chỉ có thể ngăn chặn tất cả những điều đó bằng cách xóa bỏ chính điều cho phép chúng ta có thể yêu thương.
Nhưng không phải mọi đau khổ đều là lỗi của một ai đó, và thật thiếu trung thực nếu giả vờ khác đi. Động đất, ung thư, dị tật bẩm sinh, sự suy sụp chậm chạp của thân thể — những điều này không phải là ác ý của một kẻ bắt nạt. Bức tranh Kinh Thánh vẽ ra là toàn bộ cõi thọ tạo đã bị lệch khỏi trật tự, đang “than thở” dưới một sự đổ vỡ chạm đến mọi thứ (Rô-ma 8:22). Chúng ta đang sống trong một thế giới không như lẽ ra nó phải là, và chúng ta cảm nhận được sự sai lệch ấy chính vì chúng ta được dựng nên cho một điều tốt đẹp hơn. Cảm nhận của bạn rằng đau khổ là một điều đáng phẫn nộ, rằng nó lẽ ra không nên có, không phải là một lập luận chống lại Đức Chúa Trời. Đó là một manh mối cho thấy bạn được dựng nên cho một thế giới không có đau khổ — một thế giới đã bị đánh mất, và là thế giới Đức Chúa Trời định trả lại cho bạn.
Đức Chúa Trời không đứng bên ngoài — Ngài đã bước vào
Đây là chỗ câu trả lời của Cơ Đốc giáo rẽ lối khỏi mọi triết lý giữ Đức Chúa Trời ở một khoảng cách an toàn. Phần lớn những nỗ lực giải thích đau khổ đều để Đức Chúa Trời ở trên mây cao, không bận tâm, đứng nhìn chúng ta từ một độ cao thoải mái. Phúc Âm thì làm điều ngược lại. Phúc Âm nói rằng chính Đức Chúa Trời đã ngự xuống, bước vào nỗi đau.
Theo lời của nhà tiên tri, Chúa Giê-xu là một người đã “từng trải sự buồn bực, biết sự đau ốm” (Ê-sai 53:3). Ngài nghèo khó, bị hiểu lầm, bị một người bạn phản bội, bị những người còn lại bỏ rơi, bị cáo gian, bị tra tấn và bị xử tử. Khi bạn Ngài là La-xa-rơ qua đời, Chúa Giê-xu — dù biết rằng chỉ ít phút nữa Ngài sẽ khiến anh sống lại — vẫn đứng nơi mộ và “khóc” (Giăng 11:35). Đức Chúa Trời trong xác thịt đã rơi những giọt nước mắt thật trước một ngôi mộ thật. Ngài không coi sự chết là chuyện nhỏ. Ngài ghét nó, và Ngài đã khóc.
Rồi trên thập tự giá, Ngài đã gánh lấy vào chính mình toàn bộ sức nặng của điều ác trong thế gian. Đây là cốt lõi lạ lùng của đức tin Cơ Đốc: câu trả lời cho đau khổ chủ yếu không phải là một lời giải thích, mà là một Con Người, và Con Người ấy mang những vết sẹo. Khi bạn kêu lên: “Lạy Đức Chúa Trời, Ngài có biết cảm giác này ra sao không?” — câu trả lời của Cơ Đốc giáo là: có. Ngài biết từ bên trong. Ngài không ban sự yên ủi từ xa; Ngài ban sự yên ủi từ thập tự giá. Một Đức Chúa Trời đã chịu khổ vì bạn là một Đức Chúa Trời mà bạn có thể tin cậy trong chính nỗi khổ của mình, ngay cả khi bạn chưa thể hiểu được nó.
Sự khác biệt giữa “tại sao” và “bây giờ thì sao”
Hãy để ý một điều về sách Gióp. Gióp dành cả cuốn sách để đòi biết tại sao — và khi cuối cùng Đức Chúa Trời trả lời ông từ giữa cơn gió lốc, Ngài thật ra không hề nói cho Gióp biết tại sao. Thay vào đó, Ngài dẫn Gióp đi một vòng qua sự hoang dã và bao la của công trình sáng tạo, về cơ bản là hỏi rằng: Con có tin rằng Ta khôn ngoan và tốt lành, ngay cả ở những chỗ con không thể thấy toàn cảnh không? (Gióp 38-41). Và thật đáng kinh ngạc, điều đó đủ cho Gióp. Không phải một lý do — mà là một mối liên hệ. Gióp nói, đại ý rằng: trước kia tôi chỉ nghe nói về Ngài, nhưng giờ đây tôi đã thấy Ngài (Gióp 42:5).
Điều này quan trọng đối với bạn. Giữa nỗi đau thật, câu hỏi “tại sao” thường chẳng có câu trả lời nào mà bạn chịu nổi khi nghe — và việc đòi cho bằng được một câu trả lời có thể khiến bạn mắc kẹt tại chỗ. Câu hỏi dễ sống với hơn thường không phải là tại sao điều này lại xảy ra mà là bây giờ tôi phải làm gì, và ai sẽ cùng tôi bước qua nó. Đức Chúa Trời hiếm khi trao cho chúng ta lý do. Nhưng Ngài luôn trao cho chúng ta chính Ngài. “Đức Giê-hô-va ở gần những người có lòng đau thương, Và cứu kẻ nào có tâm hồn thống-hối” (Thi Thiên 34:18) — không phải những người đã lành lặn, không phải những người mạnh mẽ, mà là những người bị nghiền nát. Ngài không đợi bạn tự leo ra khỏi hố sâu. Ngài xuống tận trong hố ấy.
Vậy bạn hoàn toàn có quyền tiếp tục hỏi tại sao. Nhưng đừng gác cuộc đời mình lại cho đến khi câu trả lời đến. Hãy nhẹ nhàng hướng câu hỏi về phía Đức Chúa Trời, Đấng đang ở gần: Bây giờ thì sao? Ngài sẽ giúp con mang gánh này chứ? Ngài sẽ ở lại chứ? Những lời cầu nguyện như thế sẽ được nhậm.
“Đức Chúa Trời khiến mọi sự làm ích” — Rô-ma 8:28 thật sự nói gì
Hẳn bạn đã từng nghe ai đó trích Rô-ma 8:28 trong một tang lễ: “chúng ta biết rằng mọi sự hiệp lại làm ích cho kẻ yêu mến Đức Chúa Trời” (Rô-ma 8:28). Quá thường khi câu này bị dùng như một cái nắp đóng sập xuống trên nỗi đau buồn — vậy hãy vui lên, tất cả đều là vì điều tốt nhất. Đó là một sự lạm dụng, và nó làm tổn thương người ta.
Hãy xem câu Kinh Thánh ấy thật sự nói gì, và không nói gì. Nó không nói rằng mọi sự đều là tốt. Ung thư không tốt. Bạo hành không tốt. Cái chết của một đứa trẻ không tốt, và Kinh Thánh chẳng bao giờ bảo bạn gọi nó là tốt. Điều câu ấy nói là Đức Chúa Trời hành động — cách tích cực, cách nhẫn nại — trong và xuyên qua cả những điều tồi tệ nhất, để đem đến điều tốt lành mà Ngài có thể dệt nên từ chúng. Điều ác vẫn là điều ác; chỉ là Đức Chúa Trời lớn hơn nó, và Ngài không để nó có tiếng nói sau cùng.
Hình ảnh rõ ràng nhất về điều này là Giô-sép, bị chính các anh mình bán làm nô lệ, bị bỏ tù vì một lời dối trá, bị lãng quên trong nhiều năm. Hàng chục năm sau, khi có quyền hủy diệt họ, ông lại nói: “Các anh toan hại tôi, nhưng Đức Chúa Trời lại toan làm điều ích cho tôi” (Sáng Thế Ký 50:20). Hãy để ý rằng ông không viết lại lịch sử. Điều các anh ông làm là ác, và ông nói thẳng như vậy. Nhưng Đức Chúa Trời đã hành động suốt thời gian đó, trong bóng tối, uốn nắn ngay cả sự phản bội ấy để cứu sống nhiều người. Đó chính là lời hứa: không phải vết thương thật ra là một món quà được che giấu, nhưng là Đức Chúa Trời là bậc thầy trong việc đem sự sống ra từ điều vốn nhằm gây chết chóc.
Có thể bạn sẽ không thấy điều tốt lành ấy trong một thời gian dài. Giô-sép đã chờ đợi hơn hai mươi năm. Có những điều chúng ta sẽ không thấy được ở phía bên này cõi đời đời. Nhưng lời hứa không phải là bạn sẽ luôn hiểu — mà là không điều gì trong nỗi khổ của bạn bị lãng phí trong tay một Đức Chúa Trời vẫn đang viết tiếp câu chuyện.
Một thế giới sẽ được làm cho ngay thẳng lại
Rốt cuộc, Cơ Đốc giáo không đáp lại đau khổ bằng một lý thuyết. Cơ Đốc giáo đáp lại bằng một tương lai. Toàn bộ câu chuyện đang hướng về một nơi, và nơi ấy là sự xóa bỏ mọi tổn thương. Ở cuối Kinh Thánh, Đức Chúa Trời cho Giăng thấy một thế giới được đổi mới và ban một lời hứa cụ thể đến mức gần như không thể đọc nổi khi bạn đang đau buồn: “Ngài sẽ lau ráo hết nước mắt khỏi mắt chúng, sẽ không có sự chết, cũng không có than khóc, kêu ca, hay là đau đớn nữa; vì những sự thứ nhất đã qua rồi” (Khải Huyền 21:4).
Hết mọi giọt nước mắt — kể cả nước mắt của bạn, kể cả những giọt bạn đã khóc một mình mà không ai thấy. Sự chết không còn. Than khóc không còn. Những sự thứ nhất đã qua rồi. Đây không phải là một niềm hy vọng mơ hồ rằng một ngày nào đó mọi thứ sẽ dễ chịu hơn một chút. Đó là lời khẳng định rằng một thế giới thật đang đến, vững chắc như thế giới này, nơi chính những nguồn cơn gây đau đớn cho bạn đã bị xóa bỏ, và chính Đức Chúa Trời sẽ lau khô những giọt nước mắt.
Và lý do một Cơ Đốc nhân dám tin điều đó là ngôi mộ trống. Chúa Giê-xu không chỉ dạy về một thế giới được làm cho ngay thẳng lại; Ngài đã bước ra khỏi chính ngôi mộ của mình như phần đầu tiên của thế giới ấy. Vì Ngài đã sống lại, sự chết là một kẻ thù đã bị đánh bại, và đối với những ai tin cậy Ngài, sự chết là một cánh cửa chứ không phải một bức tường. Chúa Giê-xu đã thẳng thắn rằng cuộc đời này sẽ khó khăn — Ngài phán: “Các ngươi sẽ có sự hoạn nạn trong thế gian” — nhưng Ngài không dừng lại ở đó: “hãy cứ vững lòng, ta đã thắng thế gian rồi!” (Giăng 16:33). Nỗi đau là thật. Lời hứa cũng thật. Và lời hứa còn lâu bền hơn nỗi đau.
Bạn có thể làm gì với nỗi đau của mình ngay bây giờ
Vậy tất cả những điều này để lại gì cho bạn đêm nay, nếu bạn đang đau đớn? Không phải một công thức, nhưng là vài điều chân thật mà bạn thật sự có thể làm.
- Hãy nói với Đức Chúa Trời sự thật, tất cả sự thật. Sách Thi Thiên là những tấm giấy phép cho sự thành thật — giận dữ, bối rối, thậm chí cả lời cáo trách, được đổ ra trước Đấng duy nhất đủ mạnh mẽ để đón nhận tất cả. Kinh Thánh bảo chúng ta: “Hãy dốc đổ sự lòng mình ra tại trước mặt Ngài” (Thi Thiên 62:8). Bạn không cần phải diễn một sự bình an mà bạn không cảm thấy. Ngài thà nhận nỗi thống khổ thành thật của bạn hơn là khoảng cách lịch sự của bạn.
- Đừng mang gánh ấy một mình. Đau khổ cô lập con người; đó là một trong những mánh khóe tàn nhẫn nhất của nó. Hãy để những người đáng tin cậy bước vào — cha mẹ, mục sư, một người bạn, một chuyên viên tư vấn. Đức Chúa Trời rất thường yên ủi chúng ta qua những con người khác, và việc tìm kiếm sự giúp đỡ là sức mạnh, không phải sự yếu đuối.
- Hãy giữ cả hai lẽ thật cùng lúc. Bạn có thể đau buồn sâu sắc và hy vọng sâu sắc cùng một lúc. Cơ Đốc nhân không được bảo rằng họ sẽ không đau buồn, mà chỉ là họ không cần phải buồn rầu “như người khác không có sự trông cậy” (1 Tê-sa-lô-ni-ca 4:13). Nước mắt và hy vọng có thể cùng tuôn chảy, và thường vẫn như vậy.
Đây là điều đáng để bạn mang theo. Kinh Thánh không bao giờ hứa rằng nỗi khổ của bạn sẽ sớm trở nên có lý đối với bạn, và Kinh Thánh từ chối xúc phạm bạn bằng cách gọi điều ác là tốt. Điều Kinh Thánh hứa là một Đức Chúa Trời không xa cách nỗi đau của bạn mà chính Ngài cũng mang những vết sẹo; Đấng ở gần những tấm lòng tan vỡ; Đấng đang lặng lẽ hành động, ngay cả trong điều này, hướng đến một điều tốt lành mà bạn chưa thể thấy; và Đấng đã hứa, dựa vào ngôi mộ trống, sẽ lau hết mọi giọt nước mắt và chấm dứt mọi đau đớn mãi mãi.
Bạn không cần phải có mọi câu trả lời mới có thể mang tấm lòng tan vỡ của mình đến với một Đức Chúa Trời như thế. Bạn có thể đến với những câu hỏi vẫn còn cháy bỏng. Chính Chúa Giê-xu đã mời gọi đúng như vậy: “Hỡi những kẻ mệt mỏi và gánh nặng, hãy đến cùng ta, ta sẽ cho các ngươi được yên nghỉ” (Ma-thi-ơ 11:28). Không phải “hãy đến khi con đã hiểu hết mọi điều.” Hãy đến ngay bây giờ, như bạn đang là, mang theo những gì bạn đang mang. Ngài biết gánh ấy nặng thế nào. Ngài ở gần, Ngài thấu hiểu, và Ngài đã hứa sẽ bồng ẵm bạn suốt con đường về nhà.