Có những vết thương không tự lành. Một sự phản bội, một sự ngược đãi, một lời nói giáng xuống như một cú đánh, một người đã lấy đi của bạn điều mà họ không bao giờ có thể trả lại — và nhiều năm sau, ký ức ấy vẫn có thể khiến lồng ngực bạn thắt lại. Giữa nỗi đau đó, đức tin Cơ Đốc nói một điều nghe gần như xúc phạm: hãy tha thứ. Không phải vì điều đó không quan trọng, nhưng vì việc mang nó trong lòng đang đè bẹp bạn, và vì chính bạn đã được tha thứ nhiều hơn rất nhiều so với bất cứ điều gì bạn sẽ được yêu cầu tha thứ.
Nhưng làm sao bạn có thể tha thứ cho một người không hề hối tiếc, một người đã làm bạn tổn thương sâu sắc, một người có lẽ thậm chí sẽ không bao giờ biết? Bài viết này sẽ cho thấy sự tha thứ thật sự là gì (và không phải là gì), vì sao Chúa Giê-xu nhấn mạnh điều đó đến vậy, và làm thế nào để bắt đầu khi việc tha thứ dường như là không thể.
Tha thứ là gì — và không phải là gì
Phần lớn sự kháng cự của chúng ta đối với sự tha thứ đến từ việc hiểu sai về nó. Tha thứ không phải là giả vờ rằng điều sai trái chưa từng xảy ra, hay tự nhủ rằng nó thật ra không đau đến thế. Tha thứ không phải là nói “không sao đâu” khi mọi chuyện chẳng hề ổn. Tha thứ cũng không nhất thiết là sự hòa giải — điều đó cần đến hai người, cần sự ăn năn, và đôi khi vì lý do an toàn mà hòa giải là điều không khôn ngoan. Và tha thứ không phải là để người kia thoát khỏi mọi hậu quả.
Tha thứ là từ bỏ quyền báo thù của bạn — giao món nợ ấy cho Đức Chúa Trời thay vì tự mình đòi lại. Phao-lô nói thẳng điều này: “Hỡi kẻ rất yêu dấu của tôi ơi, chính mình chớ trả thù ai, nhưng hãy nhường cho cơn thạnh nộ của Đức Chúa Trời; vì có chép lời Chúa phán rằng: ‘Sự trả thù thuộc về ta, ta sẽ báo ứng’” (Rô-ma 12:19). Tha thứ không có nghĩa là điều sai trái sẽ không bị trừng phạt; nó có nghĩa là bạn thôi làm người phải trừng phạt điều đó. Bạn buông tay khỏi món nợ và đặt nó vào tay một Đấng Phán Xét hoàn toàn công chính, Đấng thấy mọi điều mà bạn không thể thấy.
Vì sao Cơ Đốc nhân được kêu gọi để tha thứ
Lý do sâu xa nhất khiến một Cơ Đốc nhân tha thứ không phải vì người kia xứng đáng, nhưng vì chính chúng ta đã được tha thứ với một cái giá vô hạn. Phao-lô đặt chính mối liên hệ ấy làm nền tảng: “Hãy ở với nhau cách nhân từ, đầy dẫy lòng thương xót, tha thứ nhau như Đức Chúa Trời đã tha thứ anh em trong Đấng Christ vậy” (Ê-phê-sô 4:32). Thước đo ấy thật choáng ngợp — như Đức Chúa Trời đã tha thứ cho bạn. Mỗi Cơ Đốc nhân đều là người có món nợ khổng lồ đối với một Đức Chúa Trời thánh khiết đã được xóa bỏ tại thập tự giá. Vậy mà sau đó lại khư khư nắm giữ món nợ nhỏ hơn của người khác đối với mình, chính là điều Chúa Giê-xu đã cảnh báo trong ẩn dụ về người đầy tớ không chịu tha thứ.
Ngài còn nói điều đó một cách nghiêm trang hơn nữa: “nếu các ngươi tha lỗi cho người ta, thì Cha các ngươi ở trên trời cũng sẽ tha thứ các ngươi. Song nếu không tha lỗi cho người ta, thì Cha các ngươi cũng sẽ không tha lỗi cho các ngươi” (Ma-thi-ơ 6:14–15). Điều này không có nghĩa là chúng ta giành được sự tha thứ của Đức Chúa Trời bằng cách tha thứ; nhưng là một tấm lòng thật sự thấm thía mình đã được tha thứ nhiều đến dường nào thì không thể cứ mãi từ chối tha thứ. Sự không tha thứ nơi một Cơ Đốc nhân là dấu hiệu cho thấy chúng ta đã quên mất sự ân xá dành cho mình lớn lao đến mức nào. Và vì vậy, mỗi khi chúng ta cầu nguyện, Chúa Giê-xu phán: “nếu có sự gì bất bình cùng ai, thì hãy tha thứ” (Mác 11:25).
Sự tha thứ đi xa đến mức nào?
Phi-e-rơ nghĩ mình đang rất rộng lượng khi hỏi liệu ông có nên tha thứ đến bảy lần không. Câu trả lời của Chúa Giê-xu đã vẽ lại toàn bộ tấm bản đồ: “Ta không nói cùng ngươi rằng: đến bảy lần đâu, nhưng đến bảy mươi lần bảy” (Ma-thi-ơ 18:22) — nghĩa là hoàn toàn không đếm nữa. Tha thứ không phải là một hành động anh hùng duy nhất; nó thường là một sự thực hành mà bạn quay trở lại mỗi lần ký ức trỗi dậy, chọn buông bỏ một lần nữa điều bạn đã buông bỏ rồi.
Và Chúa Giê-xu không chỉ dạy điều này; Ngài đã sống điều đó vào khoảnh khắc tồi tệ nhất có thể. Bị đóng đinh trên thập tự giá bởi những kẻ chế nhạo Ngài, Ngài cầu nguyện: “Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết mình làm điều gì” (Lu-ca 23:34). Môn đồ của Ngài là Ê-tiên cũng đã cầu nguyện y như vậy cho những người đang ném đá mình. Đây là khuôn mẫu đáng kinh ngạc mà Phúc Âm làm cho trở nên khả thi: không lấy ác trả ác, “trái lại phải chúc phước” (1 Phi-e-rơ 3:9).
Nếu họ không hối tiếc — hoặc không còn nữa thì sao?
Một trong những trường hợp khó nhất là người không bao giờ xin lỗi, không bao giờ thừa nhận mình sai, hoặc không còn ở trong cuộc đời bạn để bạn có thể hỏi. Liệu sự tha thứ có còn áp dụng không? Có — và chính ở đây, sự khác biệt giữa tha thứ và hòa giải trở nên quan trọng nhất. Tha thứ là điều bạn có thể làm một mình, trước mặt Đức Chúa Trời, dù người kia có bao giờ ăn năn hay không: đó là từ bỏ quyền đòi món nợ của bạn. Hòa giải là sự phục hồi một mối quan hệ, và điều đó cần đến hai người — sự ăn năn thật lòng từ phía họ và, đôi khi, sự khôn ngoan về vấn đề an toàn từ phía bạn. Bạn có thể tha thứ trọn vẹn cho một người mà bạn sẽ không bao giờ có thể tin cậy lại, và bạn có thể tha thứ cho một người đã qua đời hoặc sẽ không bao giờ biết. Đấng Christ đã cầu nguyện “Lạy Cha, xin tha cho họ” cho những kẻ ngay lúc ấy đang giết Ngài mà không hề ăn năn. Sự tha thứ không chờ kẻ phạm lỗi phải giành lấy nó; nếu vậy, đó sẽ không còn là sự tha thứ, mà là một cuộc giao dịch.
Điều này cũng giải thoát bạn khỏi một cái bẫy thường gặp: cảm giác rằng tha thứ là tuyên bố điều sai trái ấy là nhỏ nhặt, hoặc là phơi mình ra trước những tổn hại khác. Không phải vậy. Bạn có thể gọi đúng tên điều ác một cách rõ ràng, giữ những ranh giới cần thiết, mà vẫn buông bỏ quyền báo thù của mình. Sự tha thứ giao vụ việc cho một Đấng Phán Xét cam kết với công lý hơn rất nhiều so với những gì sự cay đắng của bạn có thể làm được — và là Đấng nhìn thấu tận đáy cả điều sai trái lẫn kẻ làm sai, điều mà bạn không thể làm được.
Một hình ảnh hiện đại về sự tha thứ triệt để
Festo Kivengere, một giám mục tại Uganda dưới chế độ tàn bạo của Idi Amin, đã chứng kiến chế độ của nhà độc tài ấy sát hại bạn ông là Tổng Giám mục Janani Luwum và buộc ông phải sống lưu vong. Thế nhưng ông vẫn đặt tựa cho lời làm chứng của mình là Tôi Yêu Idi Amin, khẳng định rằng tình yêu của Đấng Christ không chừa chỗ nào cho ông thù ghét, ngay cả kẻ bạo chúa đã làm tan nát thế giới của ông. Điều đó không có nghĩa là bào chữa cho điều ác — Kivengere đã gọi đúng tên nó một cách thẳng thắn — nhưng có nghĩa là không để lòng thù hận làm chủ mình, và cầu nguyện cho linh hồn của con người ấy. Cuộc đời ông là bằng chứng rằng sự tha thứ mà Chúa Giê-xu truyền dạy không phải là một lý tưởng ngây thơ, mà là một quyền năng thật do Đức Thánh Linh ban cho, sẵn có ngay cả khi đối diện với sự tàn bạo khủng khiếp. Nếu ân điển của Đức Chúa Trời có thể nâng đỡ một người đến chỗ tha thứ cho kẻ đã sát hại bạn bè mình, thì ân điển ấy cũng đủ mạnh để đưa bạn đến gần sự tha thứ cho bất cứ ai đã làm bạn tổn thương — không phải bằng cách nghiến răng chịu đựng, nhưng bằng cách nương cậy chính Đức Thánh Linh đã đầy dẫy ông.
Làm thế nào để thật sự tha thứ
Tha thứ là một quyết định trước khi là một cảm xúc, và cảm xúc thường theo sau một cách chậm rãi. Dưới đây là vài bước chân thật:
- Gọi đúng tên điều sai trái. Đừng xem nhẹ nó. Bạn không thể tha một món nợ mà bạn giả vờ như không tồn tại. Hãy thưa với Đức Chúa Trời chính xác điều gì đã xảy ra và nó đã làm bạn đau đớn thế nào.
- Chọn giao món nợ cho Đức Chúa Trời. Hãy nói ra một cách có chủ ý: “Con từ bỏ quyền bắt họ phải trả giá; con giao việc này cho Ngài, Đấng Phán Xét công chính” (Rô-ma 12:19). Đây là hành động quyết định của sự tha thứ, và bạn có thể làm điều đó trước khi cảm thấy có gì khác đi.
- Xin Đức Chúa Trời ban cho bạn tấm lòng mà bạn chưa có. Nếu bạn chưa thể muốn tha thứ, bạn có thể xin Đức Chúa Trời khiến bạn sẵn lòng. Ngài nhậm lời cầu nguyện ấy.
- Tha thứ lần nữa khi ký ức quay lại. Vết thương có thể mở lại; khi điều đó xảy ra, hãy tha thứ lần nữa (Ma-thi-ơ 18:22). Bạn không thất bại; bạn đang thực hành.
- Cầu nguyện cho người đó. Không gì làm tan biến sự cay đắng bằng việc cầu nguyện, dù miễn cưỡng đến đâu, cho điều tốt lành của người đã làm bạn tổn thương.
- Yên nghỉ nơi thập tự giá. Hãy thường xuyên quay về với việc bạn đã được tha thứ nhiều đến dường nào (Ê-phê-sô 4:32). Sự tha thứ tuôn chảy xuống từ một tấm lòng sững sờ trước ân điển.
Thomas à Kempis, trong Noi Gương Đấng Christ, đã khuyên giục các tín hữu kiên nhẫn chịu đựng những điều sai trái vì lòng yêu mến Đấng đã chịu đựng biết bao vì họ — vì chính trong sự tha thứ mà chúng ta giống Chúa mình nhất. Sự tha thứ sẽ khiến bạn phải trả giá; nó đã khiến Đức Chúa Trời phải trả giá bằng chính Con Ngài. Nhưng sự không tha thứ còn đắt giá hơn — nó xiềng bạn vào người đã làm bạn tổn thương và trao cho họ một căn phòng trong tâm trí bạn mà chẳng phải trả đồng nào. Tha thứ là trả tự do cho một tù nhân, và rồi khám phá ra rằng tù nhân ấy chính là bạn.
Có một sự tự do ở phía bên kia sự tha thứ mà việc khư khư nắm giữ, dù bao lâu, cũng không thể đem lại. Chừng nào chúng ta còn ôm ấp một điều sai trái, người đã làm chúng ta tổn thương vẫn còn nắm chặt sự bình an của chúng ta; mỗi lần nhớ lại sự xúc phạm là mỗi lần chúng ta sống lại vết thương ấy. Sự tha thứ bẻ gãy sự kìm kẹp đó. Nó không viết lại quá khứ hay giả vờ rằng vết thương chẳng là gì, nhưng nó ngăn vết thương cai trị hiện tại. Và nó còn làm một điều sâu xa hơn nữa: nó khiến chúng ta trở nên giống Đức Chúa Trời, Đấng đã tha thứ cho chúng ta. Không lúc nào chúng ta gần với tấm lòng của Đấng Christ hơn là khi, bởi ân điển Ngài, chúng ta buông bỏ một món nợ mà mình hoàn toàn có quyền đòi lại — vì đó chính là điều Ngài đã làm cho chúng ta tại thập tự giá. Nếu bạn chưa thể tha thứ, đừng thất vọng; hãy thưa với Đức Chúa Trời như vậy, và xin Ngài ban cho bạn một tấm lòng mà bạn chưa có. Chính Đức Thánh Linh đã giúp một giám mục người Uganda yêu thương kẻ bắt bớ mình cũng có thể làm mềm lòng bạn, theo thời gian, khi bạn cứ tiếp tục đem lòng mình đến với Ngài.