የሕይወት ታሪኮች
ከመጻሕፍቱ በስተጀርባ ያሉ ሕይወቶች — ቃላቸው ዛሬም የሚናገር ሰባኪዎች፣ ሚስዮናውያንና ጸሐፊዎች።
የካርታጎው ቆጵርያኖስ (ከ200 ገደማ–258) በሰሜን አፍሪካ ስመ ጥር የንግግር ጥበብ ሊቅ ነበር፤ በጎልማሳነቱ ወደ ክርስቶስ ተመለሰ፣ ሀብቱን ለድሆች ሰጠ፣ በሁለት ዓመት ውስጥም ኤጲስ ቆጶስ ሆኖ ተሾመ። በተጨናነቁ ዐሥራ ሁለት ዓመታት ቤተ ክርስቲያኑን በዴክዮስ ስደትና እስከ ዛሬ በስሙ በሚጠራው ታላቅ ቸነፈር መካከል መራ፤ ሞቱን ሲመኙ ለነበሩት አረማውያን ሳይቀር የእርዳታ ሥራ አደራጀ፤ በጌታ ጸሎት ላይ የመጀመሪያውን የላቲን ማብራሪያም ጻፈ። በሴፕቴምበር 14 ቀን 258 በካርታጎ አንገቱን ተቀልቶ ሞተ።
የእስክንድርያው አትናቴዎስ (በ296 ገደማ–373) ለአርባ አምስት ዓመታት የእስክንድርያ ጳጳስ ነበር፤ ከእነዚህም ዓመታት አሥራ ሰባቱን በስደት አሳለፈ። የእግዚአብሔር ልጅ ፍጡር ነው ብሎ ለመቀበል እምቢ በማለቱ አራት ነገሥታት አምስት ጊዜ ከከተማው አባረሩት። «ስለ ሥጋዌ» የተባለውንና የምንኵስናን ሕይወት ወደ ምዕራቡ ዓለም ያደረሰውን «የእንጦንስ ሕይወት» የተባለውን መጽሐፍ ጻፈ፤ በ367 የጻፈው የበዓል መልእክቱም የአዲስ ኪዳንን ሃያ ሰባት መጻሕፍት በትክክል ዘርዝሮ የያዘ፣ እስከ ዛሬ ከተጠበቁት ዝርዝሮች ሁሉ ቀደምት የሆነው ነው።
ዮሐንስ አፈወርቅ (ክሪሶስቶም፤ በ347 ገደማ – 407) የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ታላቅ ሰባኪ ነበር፤ በአንጾኪያና በቁስጥንጥንያ አብያተ ክርስቲያናትን ባጨናነቁት ስብከቶቹ ምክንያት የኋለኞቹ ትውልዶች የወርቅ አፍ ብለው ሰየሙት። ፍርድ ቤቶችን ትቶ የወጣ ጠበቃ ሲሆን፣ የመጽሐፍ ቅዱስን መጻሕፍት ሙሉ በሙሉ ቁጥር በቁጥር እያብራራ ሰበከ፤ ባለጠግነትንና ቅንጦትንም ያለ ርኅራኄ ተቃወመ፤ ይህም የጵጵስና መንበሩን አሳጣው። በ407 በግዳጅ ወደ ስደት በእግር ሲወሰድ በመንገድ ላይ ዐረፈ፤ በከንፈሮቹም ላይ መሪ ቃሉ የነበረው የምስጋና ቃል ነበር፦ ስለ ሁሉም ነገር ለእግዚአብሔር ክብር ይሁን።
የሂፖው አውግስጢኖስ (354–430) በሮም ግዛት ሥር በነበረችው ሰሜን አፍሪካ ከአረማዊ አባትና ከምትጸልይ ክርስቲያን እናት ከሞኒካ ተወለደ፤ የእርሷም እንባ በትልቅ ምኞት፣ በተድላና በማኒኬያውያን ሃይማኖት ባሳለፋቸው ዓመታት ሁሉ ተከተለው። በአምብሮስዮስ እጅ ከተጠመቀ በኋላ ወደ አፍሪካ ተመልሶ ለሠላሳ አምስት ዓመታት ያህል የሂፖ ኤጲስ ቆጶስ ሆኖ አገለገለ፤ «ኑዛዜዎች»ንና «የእግዚአብሔር ከተማ»ን ጻፈ፤ ዶናጢስቶችንና ፔላጊያውያንን በመቃወምም ስለ ጸጋ ተጋደለ።