Có lẽ bạn đã từng nghe câu này, khi thì được nói cách nhẹ nhàng, khi thì như một lời thách thức: mọi tôn giáo về cơ bản đều giống nhau, chúng chỉ là những lối đi khác nhau cùng dẫn lên một ngọn núi, và thật là hẹp hòi khi cho rằng tôn giáo của mình mới là chân lý. Ẩn bên dưới là một mối bận tâm đáng được xem xét nghiêm túc — rằng nói Chúa Giê-xu là con đường duy nhất là kiêu ngạo, hoặc là một cách xem thường những người tin khác mình. Bài viết này xem xét mối bận tâm ấy cách nghiêm túc. Nhưng bài viết cũng đặt ra câu hỏi mà câu trả lời phổ biến kia bỏ qua: điều quan trọng của một niềm tin không phải là nó nghe có vẻ khiêm tốn hay không, mà là nó có thật hay không. Và khi bạn thực sự đọc những gì các tôn giáo lớn dạy, bạn sẽ thấy chúng không nói cùng một điều — và lời khẳng định nằm ở trung tâm của Cơ Đốc giáo hóa ra lại là điều ít kiêu ngạo nhất, rộng mở nhất mà từng có ai đưa ra.

Không thể nào tất cả đều giống nhau — vì chúng nói những điều khác nhau

Ý tưởng rằng mọi tôn giáo đều dạy cùng một điều thường chỉ đứng vững cho đến khi có người đọc kỹ chúng. Khi ấy, những khác biệt hóa ra lại xoay quanh chính những câu hỏi lớn nhất — và chúng mâu thuẫn với nhau.

  • Một Đức Chúa Trời, nhiều thần, hay không có thần nào? Hồi giáo và Do Thái giáo khẳng định chỉ có đúng một Đức Chúa Trời, không thể phân chia. Ấn Độ giáo cổ điển tin có nhiều thần cùng một thực tại thần linh đứng phía sau các thần ấy. Phật giáo, trong nhiều hình thức, hoàn toàn không đặt trọng tâm nơi một Đức Chúa Trời là Đấng Sáng Tạo. Đây không phải là ba cách nói cùng một câu; ít nhất hai trong số đó phải sai về sự thật căn bản nhất của sự hiện hữu.
  • Chúng ta có vấn đề gì, và sự giải cứu là gì? Với phần lớn Phật giáo, vấn đề là dục vọng, và mục tiêu là thoát khỏi vòng tái sinh để đi vào sự dập tắt cái tôi đầy khao khát. Với Cơ Đốc giáo, vấn đề là tội lỗi — một mối quan hệ đổ vỡ với một Đức Chúa Trời có thân vị — và mục tiêu không phải là xóa bỏ bản ngã, mà là bản ngã ấy được sống lại để bước vào sự sống đời đời. Một bên hy vọng thoát khỏi sự hiện hữu cá nhân; bên kia hy vọng giữ được nó mãi mãi, trong trạng thái đã được chữa lành.
  • Chúa Giê-xu là ai? Đây là chỗ khác biệt sắc nét nhất. Hồi giáo tôn trọng Chúa Giê-xu như một nhà tiên tri nhưng phủ nhận việc Ngài bị đóng đinh và phủ nhận Ngài là Con Đức Chúa Trời. Cơ Đốc giáo đứng hay đổ tùy vào lời khẳng định rằng Ngài đã bị đóng đinh, đã sống lại, và là Đức Chúa Trời mặc lấy xác thịt. Cả hai không thể cùng đúng, và lòng tôn trọng dành cho cả hai đức tin không cho phép chúng ta giả vờ rằng mâu thuẫn ấy không tồn tại.

Bạn có thể ngưỡng mộ những người thuộc mọi truyền thống này — lòng sùng kính của họ, sự tử tế của họ — mà vẫn nhận ra rằng họ đang mô tả những vũ trụ khác nhau. Nói rằng tất cả đều dạy cùng một điều không phải là bao dung; điều đó thậm chí hơi thiếu tôn trọng, vì nó từ chối lắng nghe điều mỗi tôn giáo thực sự nói. Cách tôn trọng thật sự là xem trọng từng tôn giáo đủ để thấy rằng chúng thực sự bất đồng với nhau.

Câu hỏi thật sự không phải là tôn giáo nào dễ chịu nhất

Đây là chỗ cuộc trò chuyện bị lệch hướng. Người ta chọn tôn giáo giống như chọn một ly cà phê — theo khẩu vị, theo điều hợp với mình, theo cái nào có vẻ ấm áp nhất. Nhưng mọi tôn giáo lớn đều tuyên bố cho bạn biết điều gì đó về thực tại: bạn từ đâu đến, điều gì đã hư hỏng, điều gì xảy ra khi bạn chết. Đó là những lời khẳng định về sự thật, chứ không phải về khẩu vị.

Sự tử tế vô cùng quan trọng trong cách chúng ta bàn luận những điều này, nhưng nó không thể quyết định điều gì là thật. Một lời nói dối dễ nghe vẫn là lời nói dối, và một sự thật khó nghe vẫn là sự thật. Vậy câu hỏi thật sự không phải là “tôn giáo nào tôi thấy dễ chịu nhất?” mà là “cách giải thích nào về thế giới là thật?” Và đây không phải là một mánh khóe của Cơ Đốc nhân để thắng tranh luận. Ngay cả câu “mọi con đường đều dẫn đến Đức Chúa Trời” cũng là một lời khẳng định lớn lao, đầy tự tin — chẳng dễ chứng minh hơn bất kỳ lời khẳng định nào khác. Không có chỗ đứng trung lập nào cả; ai cũng đang đặt cược vào một điều gì đó, và chỉ một lựa chọn là đúng.

Điều khiến Phúc Âm khác hẳn mọi thứ khác: ân điển

Một khi bạn so sánh các lời khẳng định thay vì so sánh khẩu vị, một khác biệt hiện ra rõ ràng. Hãy đặt các tôn giáo và triết lý của thế giới cạnh nhau, và bên dưới sự đa dạng ấy bạn sẽ thấy một khuôn mẫu chung: hãy làm điều này, rồi bạn sẽ được chấp nhận. Hãy giữ các điều răn, đi theo con đường, thực hiện các nghi lễ, làm việc lành nhiều hơn việc ác. Phần thưởng — sự bình an, sự giác ngộ, thiên đàng — đến sau và nhờ vào điều bạn đạt được.

Phúc Âm thì đi theo hướng ngược lại. Phúc Âm nói rằng bạn được chấp nhận trước — cách nhưng không, trước khi bạn làm được điều gì để xứng đáng — và từ sự chấp nhận ấy bạn sống một đời sống mới. Phao-lô nói điều này cách rõ ràng: Vả, ấy là nhờ ân điển, bởi đức tin, mà anh em được cứu, điều đó không phải đến từ anh em, bèn là sự ban cho của Đức Chúa Trời. Ấy chẳng phải bởi việc làm đâu, hầu cho không ai khoe mình (Ê-phê-sô 2:8-9). Tít 3:5 cũng đồng ý: Ngài đã cứu chúng ta, không phải cứu vì việc công bình chúng ta đã làm, nhưng cứ theo lòng thương xót Ngài. Mọi hệ thống khác đều là hãy làm, rồi sẽ được chấp nhận. Phúc Âm là đã được chấp nhận, nên hãy làm.

Đây là điều trái ngược với sự kiêu ngạo. Nó không chừa chỗ cho sự khoe khoang, vì không ai tự mình giành được chỗ đứng — và cũng không chừa chỗ cho sự tuyệt vọng, vì chỗ đứng của bạn chưa bao giờ tùy thuộc vào thành tích của bạn. Rô-ma 5:8 là trọng tâm của điều ấy: Đức Chúa Trời tỏ lòng yêu thương Ngài đối với chúng ta, khi chúng ta còn là người có tội, thì Đấng Christ vì chúng ta chịu chết. Không phải sau khi chúng ta đã tự dọn dẹp mình cho sạch — mà là khi chúng ta vẫn còn rối ren. Đó là lý do Giăng 1:17 vạch ra ranh giới: luật pháp đã ban cho bởi Môi-se, nhưng ơn và lẽ thật bởi Đức Chúa Jêsus Christ mà đến. Bạn sẽ chẳng bao giờ bịa ra tôn giáo này để cảm thấy mình hơn người — vì nó nói rằng bạn chẳng đóng góp gì ngoài sự thiếu thốn của mình.

Chính Chúa Giê-xu đã nói về Ngài như vậy — nên chúng ta không thể xếp Ngài vào hàng “người thầy tốt”

Những ai muốn tỏ ra tôn trọng Chúa Giê-xu thường tìm đến một giải pháp dung hòa: Ngài là một người thầy đạo đức khôn ngoan, đáng được tôn kính bên cạnh những người khác. Nghe thì có vẻ rộng lượng, nhưng điều đó va phải chính những gì Chúa Giê-xu đã nói về Ngài.

“Ta là đường đi, lẽ thật, và sự sống; chẳng bởi ta thì không ai được đến cùng Cha.”

Chúa Giê-xu, trong Giăng 14:6

Đó không phải là lời của một người hướng dẫn khiêm tốn. Ngài không nói rằng Ngài đã tìm được một con đường tốt; Ngài nói rằng chính Ngài là con đường — là cánh cửa duy nhất. Các môn đồ của Ngài cũng nói thẳng như vậy: ở dưới trời, chẳng có danh nào khác ban cho loài người, để chúng ta phải nhờ đó mà được cứu (Công Vụ Các Sứ Đồ 4:12). Và Ngài đã chứng thực lời khẳng định ấy bằng những hành động mà không một người thầy bình thường nào dám làm — tha những tội không phải phạm đến Ngài, nhận sự thờ phượng, nói với người ta rằng số phận đời đời của họ tùy thuộc vào cách họ đáp ứng với chính Ngài.

Vậy đây là ngã rẽ thành thật. Nếu một người nói rằng mình là con đường duy nhất đến với Đức Chúa Trời mà điều đó là sai, thì người ấy không phải là một người thầy tốt — người ấy hoặc bị ảo tưởng, hoặc nói dối, và dù là trường hợp nào thì cũng không phải là người mà bạn có thể tin cậy về đạo đức. Lựa chọn mà thật ra chúng ta không có là lối trung dung dễ chịu: một người thầy khôn ngoan đáng mến nhưng lại sai lầm thảm hại về điều quan trọng nhất mà người ấy từng nói. Điều thúc đẩy chúng ta xem trọng lời khẳng định ấy là mọi điều khác về Ngài. Chúa Giê-xu trong các sách Phúc Âm kiên nhẫn với người yếu đuối vấp ngã, chỉ nghiêm khắc với kẻ kiêu ngạo, và — ngay khi đang bị hành hình — Ngài cầu nguyện: Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết mình làm điều gì (Lu-ca 23:34). Phi-líp 2:8 mô tả trọn cuộc đời Ngài: Ngài đã tự hạ mình xuống, vâng phục cho đến chết, thậm chí chết trên cây thập tự. Đó không phải là một kẻ lừa đảo hay một người điên. Nhân cách và lời khẳng định gắn liền với nhau, và chính điều đó khiến ta thật khó gạt bỏ Ngài.

Đúng về chân lý không có nghĩa là thiếu tử tế

Giờ đến điểm nhạy cảm thật sự của sự phản bác: ngay cả nếu điều đó là thật, chẳng phải nói ra như vậy là thô lỗ sao? Chẳng phải khẳng định chỉ có một con đường đúng là xúc phạm tất cả những ai tin khác sao?

Hãy tách bạch hai điều thường bị rối vào nhau: một lời khẳng định mang tính loại trừ, và một con người kiêu ngạo. Mọi lời khẳng định có ý nghĩa về chân lý đều mang tính loại trừ, kể cả những điều bạn chẳng bao giờ nghi ngờ. Một bác sĩ nói “đây là loại thuốc sẽ chữa được bệnh nhiễm trùng của bạn” là đang nói một điều mang tính loại trừ — và nếu bà ấy đúng, thì đó là một món quà, chứ không phải một sự xúc phạm. Tính loại trừ chỉ đơn giản là điều xảy ra khi một điều gì đó là thật: nó loại bỏ điều ngược lại. Vì vậy, riêng việc Cơ Đốc giáo tuyên bố mình là chân lý thì tự nó không thể là kiêu ngạo, bằng không thì mọi lời nói thành thật về bất cứ điều gì cũng đều kiêu ngạo cả.

Kiêu ngạo không nằm ở điều bạn tin mà ở cách bạn giữ niềm tin ấy — liệu bạn có coi thường người khác hay nghĩ rằng việc mình đúng làm cho mình tốt hơn họ. Và ân điển chính là phương thuốc có sẵn cho điều đó. Nếu tôi được cứu vì thông minh hơn hay thánh thiện hơn người bạn theo Hồi giáo, Ấn Độ giáo hay vô thần của tôi, thì tôi sẽ có điều để khoe khoang. Nhưng ân điển nói rằng tôi được giải cứu hoàn toàn nhờ món quà nhưng không, khi tôi vẫn còn sai trật (Rô-ma 5:8), nên tôi chẳng có bậc thang nào để đứng cao hơn bất kỳ ai. Đó là lý do Kinh Thánh bảo Cơ Đốc nhân hãy trình bày lý lẽ của mình cách hiền hòa và kính sợ (1 Phi-e-rơ 3:15). Hãy giữ niềm xác tín cách vững vàng và đối xử với con người cách dịu dàng — giống như bạn có thể yêu một người bạn mà bạn nghĩ là đang sai, chính vì bạn yêu họ nên không muốn chiều lòng họ bằng một cái nhún vai cho qua.

“Con đường duy nhất” cũng là lời mời rộng mở nhất có thể

Đây là điều lật ngược hoàn toàn sự phản bác kia. Người ta nghe “con đường duy nhất” như một cánh cửa đóng kín, một câu lạc bộ ngăn cả thế giới ở bên ngoài. Nhưng hãy nhìn xem Chúa Giê-xu đến vì ai và lời mời được diễn đạt thế nào, bạn sẽ thấy điều hoàn toàn ngược lại với một cánh cổng khóa chặt.

Câu Kinh Thánh nổi tiếng nhất không nói rằng Đức Chúa Trời yêu một số ít người đặc biệt, nhưng Đức Chúa Trời yêu thương thế gian: Vì Đức Chúa Trời yêu thương thế gian, đến nỗi đã ban Con một của Ngài, hầu cho hễ ai tin Con ấy không bị hư mất mà được sự sống đời đời (Giăng 3:16). Hễ ai. Không loại trừ dân tộc nào, không có quá khứ nào quá tồi tệ. Chúa Giê-xu đã biến điều đó thành một lời hứa: kẻ đến cùng ta thì ta không bỏ ra ngoài đâu (Giăng 6:37). Và trang cuối cùng của Kinh Thánh khép lại không phải bằng một rào chắn mà bằng một bàn tay rộng mở: Thánh Linh và vợ mới cùng nói: Hãy đến! Kẻ nào nghe cũng hãy nói rằng: Hãy đến! Ai khát, khá đến. Kẻ nào muốn, khá nhận lấy nước sự sống cách nhưng không (Khải Huyền 22:17).

Hãy nghĩ đến một cuộc giải cứu. Nếu một tòa nhà đang cháy và chỉ có một cánh cửa còn mở, gọi đó là “lối thoát duy nhất” không phải là tự cao — mà là đang kêu to cho mọi người biết rằng ai cũng có thể thoát ra, và đây là lối đi. Ê-sai đã nói điều đó nhiều thế kỷ trước, và đến nay lời ấy vẫn vang lên như tiếng gọi lớn giữa đám đông: Hỡi những kẻ nào khát, hãy đến suối nước! (Ê-sai 55:1). Và Chúa Giê-xu phán: Hỡi những kẻ mệt mỏi và gánh nặng, hãy đến cùng ta, ta sẽ cho các ngươi được yên nghỉ (Ma-thi-ơ 11:28). Một con đường — nhưng được mở rộng cho tất cả mọi người. Chỉ có một cánh cửa vì chỉ có một cuộc giải cứu — một Người đã thật sự làm một điều gì đó, với cái giá thật, để mở cánh cửa ấy. 1 Ti-mô-thê 2:5 chép rằng chỉ có một Đức Chúa Trời, và chỉ có một Đấng Trung bảo ở giữa Đức Chúa Trời và loài người, tức là Đức Chúa Jêsus Christ, là người. Tính độc nhất của con đường đo lường cái giá của cuộc giải cứu, chứ không đo lường số người ít ỏi được chào đón sử dụng nó.

Vậy bạn mang điều này theo mình thế nào?

Nếu tất cả những điều đó là thật, thì câu hỏi chưa bao giờ thật sự là “nói Chúa Giê-xu là con đường duy nhất chẳng phải là kiêu ngạo sao?” Câu hỏi sâu xa hơn là câu hỏi mà ai cũng phải đối diện: điều đó có thật không? Và bạn được phép tìm hiểu điều ấy cách thành thật, không bị ép buộc phải vội vàng trả lời theo hướng nào cả.

Bạn không phải chọn giữa tử tế và rõ ràng. Hãy giữ cả hai. Hãy tôn trọng người đối diện như một người được dựng nên theo hình ảnh Đức Chúa Trời, xứng đáng với mọi sự dịu dàng của bạn. Và vẫn sẵn lòng khiêm tốn nói rằng bạn nghĩ con đường đến với Đức Chúa Trời đi qua một thập tự giá La Mã và một ngôi mộ trống — và cánh cửa mà nó mở ra cũng đang mở cho họ nữa. Rô-ma 8:1 là lý do khiến sứ điệp này đáng được mang đi: hiện nay chẳng còn có sự đoán phạt nào cho những kẻ ở trong Đức Chúa Jêsus Christ. Đó không phải là một lời đe dọa để treo trên đầu người khác; đó là tin lành để trao cho họ.

Bạn sẽ không giải quyết xong điều này trong một buổi chiều, và bạn cũng không nên cố làm vậy. Nhưng nếu lời khẳng định của Chúa Giê-xu dù chỉ có thể là thật, thì nó đáng để bạn xem xét kỹ lưỡng — vì nếu cánh cửa duy nhất còn mở ấy là có thật, hẳn bạn sẽ muốn biết, và hẳn bạn cũng muốn những người mình yêu thương được biết. Lời mời vẫn là lời mời từ trang cuối cùng của Kinh Thánh: Ai khát, khá đến. Lời mời ấy dành cho cả bạn.