Omuliro Ogwekwese

Kinyumya obulamu bwa Simeon Nsibambi (1897–1978), Omunnayuganda owa bulijjo atwalibwa bangi ng’akaliro k’Okuzuukuka kw’Afirika ey’Obuvanjuba. Mu bisomwa musanvu kigoberera olugero lwe mu nsengeka yaalwo — okuva ku mukozi w’eby’obulamu e Kampala eyalumwa enjala ya Katonda, okuyita mu nnaku ebbiri ez’okusoma Bayibuli n’okusaba mu 1929 ezaakoleeza okuzuukuka, okutuuka ku myaka gye egy’enkomerero ng’ali ku kitanda ng’okuzuukuka kubuna ensi ttaano nga taliiwo — nga buli mutendera gw’obulamu bwe kigukyusiza ku musomi.

Simeon Nsibambi yali Omunnayuganda omukozi w’eby’obulamu e Kampala eyalina byonna ensi ye bye yatwalanga nga bya muwendo, naye ng’akyalumwa nnyo enjala ya Katonda. Mu Ssebutemba 1929 yakalambira ku muminsani Omungereza eyali akooye n’ekibuuzo kimu — kiki ekibulamu, mu nze ne mu kkanisa? — era ennaku ez’okusoma Bayibuli n’okusaba ezaddirira zitwalibwa bangi ng’entandikwa y’Okuzuukuka kw’Afirika ey’Obuvanjuba. Oluvannyuma yaleka omulimu gwe asobole okunoonya emmeeme, n’amala emyaka gye amakumi asatu mu musanvu egy’enkomerero nga mulwadde atasobola kuva mu nnyumba ye.

Nsibambi yabuuza omuminsani Joe Church kiki ekyali kibulamu mu bulamu bwe ne mu kkanisa, era bombi ne bamala ennaku nga bbiri mu Bayibuli ne mu kusaba ku kibuuzo ekyo. Okusisinkana okwo — Omufirika owa bulijjo eyalumwa enjala, n’omusawo Omungereza eyali akaze mu mwoyo, nga banoonya Katonda wamu — kutwalibwa bangi ng’akaliro okwava Okuzuukuka kw’Afirika ey’Obuvanjuba ne kubuna mu kitundu kyonna.

Kubanga oluvannyuma lw’okukoleeza okuzuukuka, Nsibambi yamala emyaka gye amakumi asatu mu musanvu egy’enkomerero nga mulwadde atasobola kuva mu nnyumba ye, ng’okuzuukuka kwe yayamba okukoleeza kubuna ensi ttaano nga taliiwo. Ekitabo kiwummulira ku nsonga eno eyeewuunyisa — nti omusajja atwalibwa ng’akaliro k’okuzuukuka okunene bwe kuti yamala ebisinga mu bulamu bwe nga yeekwese era nga tasobola kutambula — era kigikyusiza ku musomi.

Gulaga ekikontana mu bulamu bwa Nsibambi: omuliro ogwakoleeza okuzuukuka okwabuna ensi nnyingi ez’Afirika, ate nga ye yennyini yamala emyaka gye egy’enkomerero nga yeekwese, nga mulwadde era nga talabika. 'Omuliro gwe ogwekwese' ye njala ya Katonda n’obulamu obw’okusaba obukusike obwawangaala okusinga emirimu gye egy’olwatu, era omutwe guyita omusomi okulowooza ku bulamu ng’obwo obukusike obussa Katonda mu makkati.

Kyogera mazima mu bugenderevu. Ebisomwa omusanvu bisigala kumpi n’ebitono ebiwandiikiddwa ku bulamu bwa Nsibambi, era ekitabo kyogera lwatu ebiwandiiko we bisirikira, mu kifo ky’okujjuza ebituli n’ebigunjiddwa. Okwegendereza kuno kye kimu ku mpisa zaakyo — kinyumya obulamu bwe mu mazima, nga kikyusa ebimanyiddwa ku musomi awatali kugaziya ebitamanyiddwa.

Byombi bisomwa ebiwerekerangana ku Kuzuukuka kw’Afirika ey’Obuvanjuba, era biyingiriraŋŋana. Omuliro Ogwekwese kissa essira ku bulamu bwa Simeon Nsibambi yekka, omuntu owa bulijjo eyatandika okuzuukuka; Tukutendereza kikuŋŋaanya ebyafaayo by’abantu kkumi na babiri okuva mu kuzuukuka okugazi okw’Abalokole ('abalokose'). Bw’obisomera wamu, bikuwa akaliro n’okubuna kw’okuzuukuka okujjuvu.

Ku ntandikwa, n’ayita mu bisomwa omusanvu mu nsengeka yaabyo, kubanga bigoberera obulamu bwa Nsibambi okuva ku njala ye ya Katonda okutuuka ku myaka gye egy’enkomerero egyekwese. Buli kisomwa kikyusa olugero lwe ku musomi, noolwekyo ekitabo kigendereddwamu okusomebwa n’okufumiitiriza n’okusaba, so si lwa byafaayo byokka, obulamu bwe bukebere obubwo.