Omuliro Ogwekwese
Omusajja Eyali Atuuse

Essuula 1 · eddakiika 4 ez’okusoma · eddakiika 6 ez’okuwuliriza

Omusajja Eyali Atuuse

Obwakabaka obwali bwakakyusa eddiini yaabwo

Okusobola okutegeera Simeon Nsibambi, olina okusooka okutegeera ekkanisa ye bwe yali empya.

Abaminsani Abakristaayo abaasooka baatuuka mu bwakabaka bwa Buganda mu 1877, emyaka abiri ng’ali tannazaalibwa. Mu myaka kkumi gyokka okukkiriza okuggya kwali kumaze okusimba emirandira mu bavubuka b’omu lubiri lwa kabaka, kabaka n’akulumba, era mu 1886 ekibinja kyabwe ne kyokebwa e Namugongo mu kifo ky’okukuleka. Awo Buganda n’ekola ekintu ekitaliiko kye kifaanana kumpi mu Afirika yonna: yakwata Obukristaayo mu bwangu, okuva waggulu n’okuva wansi omulundi gumu, okutuusa, nga omulembe gumu tegunnaggwaako, ekkanisa lwe yali nga si kifo kya baminsani ba bagwira, wabula ekitongole ky’eggwanga kyonna, ng’erina abasumba Abaganda, abaami Abaganda nga batudde mu ntebe zaayo, ne Lutikko ku Lusozi Namirembe.

Nsibambi yazaalibwa mu mulembe ogwaddirira ebyo byonna, mu 1897. Okuyigganyizibwa teyakumanya. Yasikira enteekateeka eyali emaze okunywera.

Omusajja yennyini

Bwe yali yakayingira emyaka amakumi asatu, yali mukungu w’ebyobulamu bw’abantu mu Kampala — omusajja w’obuyonjo, eyavunaanyizibwanga omulimu ogwa bulijjo ogutaliimu kitiibwa, ogw’okuziyiza ekibuga ekyali kikula okutta abantu baakyo okuyita mu mazzi gaakyo ne mu bukyafu bwakyo. Yawasa Eva Bakaluba, era oluvannyuma baazaala abaana kkumi na babiri. Yali Muganda ow’ekitiibwa, era mubatize, omukkiriza, omu ku bantu b’Ekkanisa ya Uganda ey’Abaanglikani.

Kitaawe yali Walusimbi Kimanje, omwami. Yasomera mu Mengo High School ne mu King’s College, Budo, Buganda gye yatendekeranga abakulembeze baayo. Mu Lutalo olw’Ensi Yonna Olwasooka yaweereza mu African Native Medical Corps n’aweebwa omudaali olw’obuweereza obw’ekitalo, era mu 1920 — ng’alina emyaka nga abiri mu esatu — n’alondebwa okuba Omukulu w’Ebyobulamu mu gavumenti ya kabaka wa Buganda. Yali muzannyi wa mizannyo, omusambi w’omupiira era omumegganyi, era omuyimbi. Yafuuka Omukristaayo mu 1922, n’awasa Eva Bakaluba nga wayise emyaka nga esatu.

Kale ebyo ebirabika ku ngulu tebiri bitono n’akatono, era ekyo kyennyini kye kizibu. Mu 1929 ono yali musajja wa myaka amakumi asatu mu ebiri, ng’alina ebyafaayo by’olutalo, omudaali, obuyigirize, ekifo ekya waggulu mu gavumenti, amaka n’okukkiriza. Mu bulamu obwo temuli kituli Katonda ky’ayinza kujjuza. Era ekintu ekimu buli kiwandiiko kye kitawakanya kwe kuba nti teyali mumativu.

Ng’ali ku ntikko y’ekitiibwa kye, Simeon Nsibambi yali tamatidde.

Yatunuulira ekkanisa gye yasikira — entuufu, enywevu, ey’omulembe ogwokubiri — ne yeetunuulira ye kennyini ng’ali mu yo, n’asalawo nti waliwo ekibulamu mu byombi. Pima omuwendo gw’ekyo ekyamusaba okukikkiriza. Teyali muvubuka eyali akyanoonya kkubo. Yali amaze okunywera. Yalina ekyo buli muntu amwetoolodde kye yakkiriza nti kisaanidde okubeera nakyo.

Akabi ak’enjawulo ak’ekifo ekirungi

Waliwo enjala obwavu gye buleeta, n’enjala gye butasobola kuleeta. Omuntu atalina kintu amanyi bulungi ky’abulwa, era ne buli amutunuulira akimanyi. Omuntu alina buli kimu naye ng’akyalumwa enjala ali mu mbeera eyewuunyisa okusingawo. Talina bigambo bya kwogera ku bwetaavu bwe. Bw’agamba nti tamatidde, abantu abamwetoolodde bawulira butasiima, oba omululu gw’ekitiibwa, oba obutateredde bw’omuntu atamanyi nti ali bulungi.

Kale ayiga obutakyogera. Afuuka Omukristaayo ow’ekitiibwa ow’engeri esinga obubi: oyo eyakkiriza mu kasirise obutaddayo kusuubira kintu kirala kyonna. Si munnanfuusi. Akkiriza by’ayatula. Wabula takyasuubira nti birina enjawulo yonna gy’ayinza okutuuma erinnya.

Bw’obadde Omukristaayo okumala ebbanga ddene, ekitundu kino okimanyi. Omanyi okutegeera obubaka obutuufu. Omanyi ennyimba z’oyagala. Oyinza okunnyonnyola omuntu gw’otomanyi Enjiri nga tewetegese. Olina ekifo kyo mu kibiina, era abantu bandikiraba singa olekera awo okujja. Era awalala wansi w’ebyo byonna, mu kisenge ky’otatera kuggulawo, mulimu ekibuuzo ky’olekedde awo okubuuza kubanga okukibuuza kyalabika ng’obutasiima: kino kyokka kye kiri ku Katonda?

Obutamatira obutali kibi

Tuli batuufu okwekengera obutamatira. Obusinga bwe kwegomba okwambadde ekkooti y’eddiini — okwagala ekituuti ekinene, okuwulira okubuguumirira okusingawo, ekkanisa etunyumira okusingawo. Obutateredde obw’engeri eyo businga kulwanyisibwa, era Ebyawandiikibwa bimala ebbanga ddene nga bitugamba ekyo.

Naye waliwo obw’engeri endala, era Bayibuli yonna ebutwala ng’obuliwo. Musa yali alabye ku Katonda okusinga omuntu yenna omulamu, ate n’asaba okulaba ekitiibwa kye. Dawudi yalina entebe ey’obwakabaka, n’awandiika nti emmeeme ye yali emuyaayaanira ng’ettaka ekkalu. Pawulo yali atwaliddwa mu ggulu eryokusatu, naye n’awandiika nti yali akyaduubirira, nti yali tannakifuna. Bano tebaali basajja abaali bakendeera. Baali basajja ku ntikko yaabwe, nga boogera lwatu nti tebannatuuka ku nkomerero ya Katonda.

Ekigezo si kwe kuba nti tomatidde. Ekigezo kye kino: kiki ekitakumatiza, era kiki ky’osaba. Omuntu ayagala ekifo ekisingako aba atateredde. Omuntu ayagala Katonda okusingawo, era ng’amanyi nti tasobola kukyekolera yekka, aba atandise okusaba.

Kino kikuleka wa

Tetumanyi bulamu bwa Nsibambi obw’omunda bwe bwali mu myaka egyo. Tewali yabuwandiika, era kyandibadde kuyiiya okubunnyonnyola — okuteeka ebirowoozo mu mutwe gwe, oba ekifaananyi mu nnyumba ye, oba ebigambo mu kamwa ke ku kawungeezi akamu. Kumpi teyaleka kintu kye yawandiika ye yennyini. Kye tulina y’engeri obulamu bwe gye bwatambula oluvannyuma, era engeri eyo tegyibwamu: ono yali musajja eyali atuuse naye nga talowooza nti okutuuka kumala.

Ekyo kye kiri mu ssuula esooka yonna, era kimala okutandika nakyo. Nga tewannabaawo kimutuukako, yali ayagala ekintu. Ng’okusisinkana ku lusozi tekunnabaawo, ng’okulekulira tekunnabaawo, ng’ekibiina abakugu b’ebyafaayo kye baali bagenda okulondoola okutuuka gy’ali tekinnabaawo, waaliwo omusajja eyalina omulimu omulungi n’okukkiriza okunywevu, ataalekera awo kulumwa njala.

Tosobola kutegeka kuzuukuka. Tosobola kukuteekera nnaku. Naye osobola okugaana okumatira, era okugaana okwo si kintu kya bwereere — kye kitundu kyokka mu lugero luno lwonna ekyali mu buyinza bwa Nsibambi, era kye kitundu ekiri mu buyinza bwo.

Kale tandikira we yatandikira. Si ku nteekateeka. Ku kwatula: nti olina eddiini nnyingi okusinga Katonda gw’olina, era nti wandyagadde ekyo kikyuke.

Okusaba

Kitaffe, nsikidde bingi okusinga bye nnoonyezza. Mponya okukkiriza okutuufu naye okunnyogovu, kwe nkutte kubanga kwampeebwa so si kubanga nnakunoonya. Mpa obutamatira obutukuvu obutakkiriza kutuula butuuzi, era onkuume obutabutwala ng’obutasiima. Amiina.

Essuula 1 ewedde

Omusajja Eyali Atuuse

Olupapula 1 / 1 · 4 eddakiika zisigadde mu ssuula
Ekiddako