Có lẽ bạn đã nghe điều này hơn một lần: Kinh Thánh đã bị sửa đổi nhiều lần đến nỗi chúng ta không thể biết nguyên bản nói gì; Kinh Thánh đầy dẫy những mâu thuẫn; và dù sao đi nữa, đó cũng chỉ là một mớ thần thoại cổ xưa khoác áo lịch sử. Những thắc mắc ấy hoàn toàn chính đáng, và bạn xứng đáng nhận được một câu trả lời thật sự thay vì một khẩu hiệu. Nói ngắn gọn thì thế này: cuốn Kinh Thánh chúng ta cầm trên tay hôm nay là một bộ văn bản cổ được gìn giữ tốt đến lạ lùng, thành thật về chính những con người mà nó tôn làm anh hùng, và nó mời gọi những câu hỏi của bạn thay vì sợ hãi chúng. Tin cậy Kinh Thánh vẫn cần đến đức tin — nhưng đó không phải là đức tin mù quáng, và sự khác biệt ấy rất quan trọng.

Chúng ta hãy lần lượt xem xét từng lời phản bác. Bạn đã đủ lớn để nghe những câu trả lời thật, và chúng thú vị hơn những khẩu hiệu nhiều.

“Kinh Thánh đã bị sửa đổi theo thời gian” — bản văn đã đến với chúng ta như thế nào

Hình ảnh mà phần đông mọi người hình dung là trò chơi “tam sao thất bản”: một thông điệp được thì thầm truyền qua một hàng người cho đến khi ra tới cuối thì đã méo mó. Nếu Kinh Thánh đến với chúng ta theo cách đó, thì chúng ta có lý do để lo lắng. Nhưng sự thật không phải vậy.

Trước khi có máy in, sách được chép tay. Đối với Tân Ước, việc chép tay này kéo dài suốt nhiều thế kỷ, và kết quả là một số lượng khổng lồ các bản sao còn tồn tại — hàng ngàn bản viết tay bằng tiếng Hy Lạp, thêm hàng ngàn bản khác bằng những ngôn ngữ cổ khác, cộng với những câu trích dẫn rải rác trong các tác phẩm của những Cơ Đốc nhân thời đầu. Hãy so sánh điều đó với những tác phẩm nổi tiếng khác của thế giới cổ đại, mà nhiều khi chúng ta chỉ có một vài bản sao được chép một ngàn năm sau bản gốc. Theo những tiêu chuẩn thông thường mà các sử gia áp dụng cho bất kỳ văn bản cổ nào, Tân Ước là bản văn được chứng thực tốt nhất trong thời đại của nó, và bỏ xa các bản văn khác.

Đây là lý do vì sao sự dồi dào ấy là tin vui chứ không phải là vấn đề. Khi có nhiều bản sao, bạn có thể đặt chúng cạnh nhau và thấy chính xác chỗ nào một người chép sách đã sơ suất — một chữ viết sai chính tả, một dòng bị bỏ sót, một ghi chú bên lề mà người chép sau đã đưa vào bản văn. Các học giả gọi những chỗ khác biệt này là “dị bản”, và có rất nhiều dị bản, chính vì có quá nhiều bản viết tay để đối chiếu. Nhưng tuyệt đại đa số đều rất nhỏ và hiển nhiên: một cái tên được viết theo hai cách, một trật tự từ không làm thay đổi ý nghĩa nào cả.

Điểm then chốt là khi có nhiều nhân chứng như thế, các lỗi không thể âm thầm tích tụ. Nếu một bản sao đánh rơi một chữ, thì hàng chục bản khác vẫn còn giữ chữ ấy, và chính sự khác biệt đó làm lộ ra lỗi sai. Không có giáo lý nào của đức tin Cơ Đốc phụ thuộc vào một cách đọc còn tranh cãi, và những chỗ mà các học giả thật sự còn bàn luận đều được ghi chú ngay trong phần chú thích của cuốn Kinh Thánh bạn đang có — một dấu hiệu của sự thành thật, chứ không phải sự che giấu. Một cuốn sách muốn giấu những đường may của mình thì sẽ không in chúng ra cho bạn xem.

Khoảng cách thời gian cũng ngắn. Các thư tín của Phao-lô đã được lưu truyền khi những người tận mắt chứng kiến Chúa Giê-xu vẫn còn sống và có thể lên tiếng phản bác nếu ông viết sai. Đó không phải là dáng dấp của một truyền thuyết lớn dần lên trong bóng tối; đó là một bản tường thuật được đưa ra công khai, trong lúc người ta vẫn còn có thể kiểm chứng. Vậy nên câu “bị sửa đổi theo thời gian” hóa ra chỉ đúng một nửa, theo một cách khiến chúng ta thêm vững tin: đúng là có những khác biệt nhỏ đã len vào; nhưng không, chúng ta không phải đoán mò về kết quả. Chúng ta có thể phục dựng lại điều các tác giả đã viết với độ chắc chắn cao, và chúng ta có thể trình bày rõ mình đã làm điều đó như thế nào.

“Đầy dẫy mâu thuẫn” — khó hiểu không có nghĩa là không đáng tin

Rất nhiều điều tùy thuộc vào một sự phân biệt mà người ta thường bỏ qua. Có một sự khác biệt giữa một phân đoạn khó hiểu và một phân đoạn không đáng tin. Lúc mới gặp, chúng có vẻ giống nhau; nhưng chúng không phải là một.

Hãy lấy ví dụ những lời tường thuật về sự sống lại của Chúa Giê-xu trong bốn sách Phúc Âm. Một sách nhắc đến một thiên sứ tại ngôi mộ, sách khác nhắc đến hai; các phụ nữ đến theo thứ tự khác nhau; danh sách ai đã thấy điều gì không khớp nhau hoàn toàn. Những người hoài nghi đem điều này ra làm bằng chứng cho sự mâu thuẫn. Nhưng hãy nghĩ xem lời làm chứng của những nhân chứng thật vận hành ra sao. Nếu bốn người bạn kể lại cùng một buổi sáng hỗn loạn — cú sốc lớn nhất đời họ — mà khớp nhau từng chữ một, thì bạn sẽ nghi rằng họ đã thông đồng với nhau. Chính những khác biệt nhỏ là cách mà những nhân chứng thành thật và độc lập thường kể chuyện. Họ hoàn toàn đồng ý với nhau về điều quan trọng — ngôi mộ trống không, Chúa Giê-xu đang sống — và chỉ khác nhau ở những chi tiết phụ.

Nhiều điều được gọi là mâu thuẫn tan biến ngay khi bạn đặt ra những câu hỏi cơ bản: Có phải một người viết đang tóm tắt, còn người kia kể chi tiết? Có phải họ đang mô tả hai dịp khác nhau? Có phải một người đang dùng lối nói hình ảnh? Một số phân đoạn thật sự khó, và các Cơ Đốc nhân trưởng thành đã vật lộn với chúng suốt nhiều thế kỷ. Nhưng câu “tôi chưa thấy những điều này ăn khớp với nhau như thế nào” là một khẳng định rất khác với câu “điều này đã bị chứng minh là sai”. Những người Bê-rê trong Công Vụ Các Sứ Đồ 17:11 được khen chính vì thái độ này: họ “sẵn lòng chịu lấy đạo”, rồi “ngày nào cũng tra xem Kinh Thánh, để xét lời giảng có thật chăng”. Tra xét không phải là kẻ thù của đức tin; sự gạt bỏ hời hợt mới là kẻ thù. Vì vậy, khi gặp một phân đoạn khó, hãy cứ để ngỏ câu hỏi ấy và tìm hiểu nó. Đừng để một khó khăn mà bạn chưa hề tìm hiểu giả dạng thành một kết luận mà bạn đã đưa ra.

Một cuốn sách kể tội chính những anh hùng của mình

Có một điều có thể khiến bạn ngạc nhiên. Nếu người ta bịa ra một tôn giáo và viết tài liệu tuyên truyền cho nó, họ sẽ làm cho những người sáng lập trông thật tốt đẹp — các câu chuyện bịa đặt vẫn thường như thế. Kinh Thánh làm điều ngược lại, và làm không ngừng.

  • Đa-vít, vị vua mẫu mực, phạm tội ngoại tình rồi sắp đặt cho một người đàn ông phải chết để che đậy tội ấy (2 Sa-mu-ên 11) — và Kinh Thánh ghi lại lời xưng tội tan nát của ông trong Thi Thiên 51 để mọi người đọc mãi mãi.
  • Phi-e-rơ, vị sứ đồ đứng đầu, ba lần chối rằng mình thậm chí không biết Chúa Giê-xu, rồi “khóc lóc cách đắng cay” (Ma-thi-ơ 26:74–75). Chính lời giảng của ông đã trở thành một phần của các sách Phúc Âm, kể cả nỗi hổ thẹn của ông.
  • Áp-ra-ham nói dối để cứu lấy thân mình. Môi-se nổi nóng. Các môn đồ tranh cãi xem ai là lớn nhất và bỏ Chúa Giê-xu mà chạy vào chính lúc hệ trọng nhất.

Các sử gia có một cái tên cho điều này: những chi tiết gây xấu hổ thường là sự thật, vì không ai bịa ra những tư liệu khiến phe mình trông xấu đi. Kinh Thánh thấm đẫm những chi tiết như vậy. Nó đọc lên như lời của những con người nói thật về chính mình ngay cả khi điều đó làm họ bẽ mặt, vì họ quan tâm đến điều đã thật sự xảy ra hơn là việc giữ thể diện. Một cuốn sách thành thật đến thế về sự thất bại của con người là một cuốn sách nhìn nhận thế giới thật một cách nghiêm túc — thế giới nơi những người bạn ngưỡng mộ làm bạn thất vọng, và chính bạn cũng làm mình thất vọng. Thần thoại làm cho anh hùng của mình rạng rỡ; Kinh Thánh để cho anh hùng của mình rướm máu. Đó là một lý do mạnh mẽ để đón nhận Kinh Thánh như sự thật chứ không phải như một truyền thuyết tâng bốc.

“Chỉ là thần thoại cổ xưa” — và sự nhầm lẫn với sách giáo khoa khoa học

Một phần ý mà người ta muốn nói khi dùng chữ “thần thoại” là đôi khi Kinh Thánh nói về thế giới theo những cách nghe không giống một giờ học khoa học. Kinh Thánh mở đầu bằng một lời tường thuật hùng tráng về sự sáng tạo trong Sáng Thế Ký 1:1 và các câu tiếp theo, nên người ta kết luận rằng hẳn nó phải thô sơ và sai lầm. Nhưng làm vậy là nhầm lẫn giữa hai thể loại văn viết đang làm hai công việc khác nhau. Một cuốn sách giáo khoa khoa học cho bạn biết cơ chế — trọng lực vận hành ra sao, tế bào phân chia thế nào. Kinh Thánh cho bạn biết điều mà một cuốn sách giáo khoa không bao giờ nói được: ai đã tạo nên thế giới, vì sao bạn có mặt ở đây, điều gì đã hư hỏng trong lòng con người, và Đức Chúa Trời đã làm gì về điều đó. Đòi Kinh Thánh phải hoạt động như một cuốn cẩm nang hóa học cũng giống như tức giận vì một bức thư tình không kèm sơ đồ mạch điện.

Hãy để ý cách Sáng Thế Ký mở đầu. Sách không tranh luận để chứng minh Đức Chúa Trời hiện hữu hay giải thích cơ chế của sự sáng tạo; sách tuyên bố rằng “Ban đầu Đức Chúa Trời dựng nên trời đất”, rồi lập tức chuyển sang những câu hỏi mà sách quan tâm — phẩm giá của con người, sự tốt lành của thế giới, mối quan hệ của chúng ta với Đấng Tạo Hóa. Sách trả lời những câu hỏi khác với một giờ học khoa học, và hai bên không hề phải đấu với nhau một mất một còn. Còn về “thần thoại” theo nghĩa truyền thuyết bịa đặt, thì các trước giả Tân Ước đã thẳng thừng bác bỏ điều đó. Phi-e-rơ nói rằng họ chẳng phải theo “những chuyện khéo đặt để”, nhưng là những người đã tận mắt chứng kiến điều họ tường thuật (2 Phi-e-rơ 1:16). Lu-ca mở đầu sách Phúc Âm của ông (Lu-ca 1:1–4) bằng lời giải thích rằng ông đã cẩn thận tra xét mọi việc, dựa trên lời của những người tận mắt chứng kiến, để người đọc của ông có thể biết chắc chắn. Đây không phải là những người ngồi bên đống lửa thêu dệt chuyện hoang đường.

Chúa Giê-xu và các sứ đồ đã đối xử với Kinh Thánh ra sao

Nếu bạn có chút nghiêm túc nào với Chúa Giê-xu, thì thái độ của chính Ngài đối với Kinh Thánh là điều khó mà bỏ qua. Ngài không xem Kinh Thánh như một mớ chuyện xưa hay ho; Ngài đối xử với Kinh Thánh như Lời Đức Chúa Trời — chân thật, có thẩm quyền, ràng buộc chính Ngài. Khi bị cám dỗ trong đồng vắng, Ngài đáp trả mọi đợt tấn công bằng cách trích dẫn Kinh Thánh, phán rằng “Người ta sống chẳng phải chỉ nhờ bánh mà thôi, song nhờ mọi lời nói ra từ miệng Đức Chúa Trời” (Ma-thi-ơ 4:4). Ngài phán rằng Kinh Thánh không thể bị phá bỏ, và rằng “một chấm một nét trong luật pháp cũng không qua đi được cho đến khi mọi sự được trọn” (Ma-thi-ơ 5:18). Ngài bảo người ta dò xem Kinh Thánh, vì “Kinh Thánh làm chứng về ta” (Giăng 5:39).

Các sứ đồ đã noi theo Ngài. Phao-lô viết rằng “Cả Kinh Thánh đều là bởi Đức Chúa Trời soi dẫn, có ích cho sự dạy dỗ, bẻ trách, sửa trị, dạy người trong sự công bình” (2 Ti-mô-thê 3:16), và rằng “mọi sự đã chép từ xưa đều để dạy dỗ chúng ta”, để ban cho chúng ta sự trông cậy (Rô-ma 15:4). Ê-sai 40:8 diễn tả điều ấy thật đáng nhớ: “cỏ khô, hoa rụng; nhưng lời của Đức Chúa Trời chúng ta còn mãi đời đời!” Bạn không cần phải chấp nhận điều đó ngay lập tức, nhưng hãy thấy rằng việc tin cậy Kinh Thánh không phải là một nước đi lập dị mà Cơ Đốc nhân mới nghĩ ra gần đây để thắng các cuộc tranh luận. Đó là thái độ vững vàng của chính Chúa Giê-xu và của những người đã đồng hành với Ngài, những người thà chết chứ không chịu rút lại lời mình.

Đức tin có vai trò — và đó không phải là gian lận

Hãy để tôi nói thẳng, vì bạn có thể nhận ra một lời né tránh từ xa. Tất cả những điều này không cộng lại thành một bằng chứng toán học khiến bạn không còn lựa chọn nào khác. Đức tin có vai trò ở đây. Nhưng đừng để ai thuyết phục bạn rằng đức tin có nghĩa là tin mà không có lý do. Đức tin theo Kinh Thánh là sự tin cậy đặt trên những nền tảng vững chắc — giống như cách bạn tin một người bạn đã tỏ ra thành thật, hay ngồi lên một chiếc ghế mà bạn chưa từng tự mình thử độ bền. Bạn có lý do, rồi bạn dấn thân vượt quá những gì mình có thể chứng minh với sự chắc chắn tuyệt đối, vì sự tin cậy dành cho một con người bao giờ cũng vận hành như thế.

Kinh Thánh không đòi bạn tắt trí óc của mình đi. Hãy nhớ đến Thô-ma, người không chịu tin rằng Chúa Giê-xu đã sống lại cho đến khi tự mình thấy tận mắt. Chúa Giê-xu không quở trách ông vì muốn có bằng chứng — Ngài hiện đến, bảo ông đặt ngón tay vào các vết thương, và phán: “chớ cứng lòng, song hãy tin!” (Giăng 20:27). Lời mời gọi ở đây là hãy nhìn xem. Và 1 Phi-e-rơ 3:15 bảo các Cơ Đốc nhân hãy “thường thường sẵn sàng để trả lời mọi kẻ hỏi lẽ về sự trông cậy trong anh em”, với sự hiền hòa và tôn trọng — một đức tin được truyền phải đưa ra lý lẽ thì không hề sợ lý lẽ. Kinh Thánh cũng thành thật về một điều mà nó nói chúng ta không thể tự mình sửa chữa: “Lòng người ta là dối trá hơn mọi vật” (Giê-rê-mi 17:9), kể cả lòng của bạn và của tôi, và chính vì thế mà chúng ta cần một lời đến từ bên ngoài chính mình, thay vì những cảm xúc chao đảo của mình về điều gì là thật.

Hãy tự mình đọc

Đây là điều quan trọng nhất trong cả bài viết này. Hầu như ai nói với bạn rằng Kinh Thánh không đáng tin cũng đang kể cho bạn nghe điều họ nghe nói về Kinh Thánh. Rất ít người thật sự đã đọc Kinh Thánh với một tâm trí cởi mở. Bạn không cần phải sống nhờ vào những bản tóm tắt nghe lại từ người khác, dù chúng đến từ những người hoài nghi hay từ các Cơ Đốc nhân.

Hãy cầm lên một trong các sách Phúc Âm — bắt đầu với Mác, sách ấy ngắn và nhịp nhanh — và đọc một mạch từ đầu đến cuối, để ý xem Chúa Giê-xu thật sự nói gì và làm gì, với những câu hỏi của bạn luôn được bật sẵn. Hãy để ý xem nó đọc lên giống một câu chuyện cổ tích hay giống một lời làm chứng, và xem nó tâng bốc các nhân vật của mình hay nói sự thật về họ. Hãy mang theo những nghi ngờ của bạn; những người Bê-rê đã làm vậy, Thô-ma cũng thế, và không ai trong họ bị khước từ. Có thể bạn sẽ nhận ra, như nhiều người hoài nghi thành thật đã nhận ra, rằng cuốn sách này lạ lùng hơn, cứng cỏi hơn và chân thật hơn mọi lời người ta từng cảnh báo bạn — và rằng nó có thể gánh được toàn bộ sức nặng của những câu hỏi khó nhất của bạn. Còn việc nó có thể gánh được sức nặng của cả cuộc đời bạn hay không, thì chỉ có việc đọc nó, và việc đến để biết Đức Chúa Trời mà nó chỉ về, mới có thể sau cùng cho bạn thấy. Nhưng bạn sẽ không bao giờ biết được nếu bạn chỉ nghe về nó từ xa. Vậy hãy tự mình đọc nó. Hãy bắt đầu ngay hôm nay.