የJohn Wesley የሕይወት ታሪክና ስብከቶች

ጆን ዌስሊ በዘመኑ ከነበሩት ሰዎች ሁሉ ከሞላ ጎደል በበለጠ ርቀት ተጓዘ፣ ይበልጥ አዘውትሮ ሰበከ፣ ያነሰም ተኛ፤ ይህንንም ያደረገው የዛሬውን መንገደኛ በአንድ ሳምንት ውስጥ በሚያደቅቁ መንገዶች ላይ ከሃምሳ ዓመታት በላይ ነበር። አንድም ቤተ እምነት ሆን ብሎ አልመሠረተም። የሞተው የአንግሊካን ቄስ ሆኖ ነው፤ ከእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ፈጽሞ እንዳልወጣም እስከ መጨረሻው አጥብቆ ይናገር ነበር። ሆኖም ያደራጀው እንቅስቃሴ — ሜቶዲዝም — ከእርሱ በኋላ ኖረ፣ ውቅያኖሶችን ተሻገረ፣ የሁለት አገሮችንም ሃይማኖታዊ ሕይወት በአዲስ መልክ ቀረጸ። ታሪኩን መናገር የሚገባው በሥራው ስፋት ምክንያት አይደለም። ይልቁንም በዚያ ሁሉ እንቅስቃሴ መካከል የቆመው ሰው የሕይወቱን የመጀመሪያዎቹን ሠላሳ አምስት ዓመታት በመጨረሻ በነፃ የተሰጠውን ነገር በተስፋ መቁረጥ፣ በጥብቅ ሥርዓትና ያለ ስኬት በገዛ ጥረቱ ለማግኘት ሲጣጣር በማሳለፉ ነው።

ከእሳት የተነጠቀ ትንታግ

ጁን 17 ቀን 1703 በሊንከንሻየር በኤፕወርዝ በሚገኘው የቄስ መኖሪያ ቤት ተወለደ፤ እርሱም አብሮ ለመኖር አስቸጋሪ የነበረውና ብዙ ጊዜ በዕዳ የሚጨነቀው ቄስ የሳሙኤል ዌስሊና የአስደናቂዋ ሚስቱ የሱዛና አሥራ አምስተኛ ልጅ ነበር። ሱዛና ከወለደቻቸው አሥራ ዘጠኝ ልጆች ለአካለ መጠን የደረሱት ከግማሽ ያነሱ ነበሩ። ምእመናኑ ሳሙኤልን ይጠሉት ነበር፤ ከመካከላቸውም ሻካራዎቹ ይህን ጥላቻቸውን ከአንድ ጊዜ በላይ በእሳት ገልጸውታል።

ፌብሩዋሪ 9 ቀን 1709 ሌሊት የቄሱ መኖሪያ ቤት ተቃጠለ። ቤተሰቡ እየተሯሯጠ ወደ አትክልት ቦታው ወጥቶ ራሱን ቆጠረ፤ አንዱ ጎደለ። ገና ስድስት ዓመት ያልሞላው ጆን በላይኛው ፎቅ ባለ ክፍል ውስጥ ተኝቶ ተረስቶ ነበር። ሲነቃ ጣሪያው ሲነድ አየ፤ በአንድ ሣጥን ላይ ወጥቶ በመስኮቱ ብቅ አለ። መሰላል አልነበረም፤ ለማምጣትም ጊዜ አልነበረም። ጎረቤቶች ራሳቸው መሰላል ሆኑ — አንዱ ሰው በሌላው ትከሻ ላይ ቆሞ — ብላቴናውንም በመስኮቱ ጎትተው አወጡት። ከጥቂት ቅጽበት በኋላ ጣሪያው ተደረመሰ።

ሱዛና ይህን ነገር ከቶ አልረሳችውም፤ ልትረሳውም አልፈለገችም። ማዳኑን እንደ መለኮታዊ ጥሪ ቆጠረችው፤ ስም ልታወጣለትም ወደ ዘካርያስ 3:2 ዞረች፦ ልጅዋ ከእሳት የተነጠቀ ትንታግ ነበር። ከሁለት ዓመት በኋላ፣ ሜይ 17 ቀን 1711፣ ከስሜት መግለጫ ይልቅ ውል የሚመስል የግል ማሰላሰል ጻፈች።

ይህ አባባል በሕይወት ዘመኑ ሁሉ ከዌስሊ ጋር ተጣበቀ። በሠላሳዎቹ ዓመታት አጋማሽ እርሱ ራሱ ተቀበለው፤ በ1753 በጽኑ ታምሞ እሞታለሁ ብሎ በሚጠብቅበት ጊዜም የራሱን የመቃብር ላይ ጽሑፍ አዘጋጀ፦ ከእሳት የተነጠቀ ትንታግ የሆነው የጆን ዌስሊ ሥጋ በዚህ ያርፋል። ከዚያም በኋላ ሌላ ሠላሳ ሰባት ዓመት ኖረ።

የሱዛና ትምህርት ቤት

የዌስሊ ሕይወት ጥልቁ ቅርጽ የተሠራው በእናቱ ማድቤት ውስጥ ነበር። ሱዛና ዌስሊ — የራሷ ጽሑፎችም በዚህ ቤተ መጻሕፍት ውስጥ ይገኛሉ — የቄሱን መኖሪያ ቤት እንደ ትምህርት ቤት፣ እንደ ገዳምና እንደ ትንሽ የነፍስ ሪፐብሊክ ታስተዳድረው ነበር። የትምህርት ሰዓቶች የማይጣሱ ነበሩ፦ ከጠዋቱ ሦስት ሰዓት እስከ ስድስት ሰዓት፣ ከቀኑም ስምንት ሰዓት እስከ አሥራ አንድ ሰዓት። እያንዳንዱ ልጅ አምስተኛ የልደት ቀኑ በዋለ ማግሥት ጀምሮ ፊደሉን በአንድ ቀን ውስጥ ይማር ነበር። እያንዳንዱም በሳምንት አንድ ምሽት ከእናቱ ጋር ብቻውን ያሳልፍ ነበር፤ የጆን ምሽት ሐሙስ ነበር፤ የኦክስፎርድ ምሁር ከሆነ በኋላም ስለ እነዚያ ሐሙሶች ለእናቱ ይጽፍላት ነበር።

በ1732 ያደገው ልጅ እናቱ የአስተዳደግ ዘዴዋን በጽሑፍ እንድታሰፍርለት ጠየቃት። እርሷም ጁላይ 24 ቀን ጻፈችለት፤ ያ ደብዳቤ ቃሉን ፈጽሞ ባይጠቅስም ከሜቶዲዝም መሠረታዊ ሰነዶች አንዱ ነው። ማዕከሉ የሚያነቃ፣ ለዘመናችን ጆሮ ግን የሚከብድ እምነት ነው፦ «የራስ ፈቃድ የኃጢአትና የመከራ ሁሉ ሥር እንደ ሆነ፣ እንዲሁ በልጆች ዘንድ ይህን የሚያሳድግ ማንኛውም ነገር የኋላ ጕስቍልናቸውንና ከሃይማኖት መራቃቸውን ያረጋግጣል፤ የሚገታውና የሚገድለው ማንኛውም ነገር ግን የወደፊት ደስታቸውንና እግዚአብሔርን መምሰላቸውን ያሳድጋል።»

ትምህርቷን እንደ ፈለጋችሁ ፍረዱት — ከሕይወት ታሪኩ አንጻር ዋናው ነገር ይህ ነው። ጆን ዌስሊ ከጊዜ በኋላ በትናንሽ ቡድኖች፣ በተወሰኑ ሰዓቶች፣ በሚመረምሩ ጥያቄዎች፣ በተጻፉ ደንቦችና በማያቋርጥ ራስን መመርመር ላይ የቆመ እንቅስቃሴ ሲገነባ አዲስ ሥርዓት እየፈለሰፈ አልነበረም። የእናቱን ቤት በአገር አቀፍ ደረጃ እየደገመው ነበር። ልጅዋ ስም ሊያወጣለት ዕድሜው ከመድረሱ በፊት ሱዛና ሜቶዲዝምን አደራጅታው ነበር ማለት ተገቢ ነው።

ኦክስፎርድና ቅዱሱ ክበብ

ዌስሊ ከእናቱ ማድቤት በለንደን ወደሚገኘው ቻርተርሃውስ ትምህርት ቤት፣ ከቻርተርሃውስም በ1720 ወደ ኦክስፎርዱ ክራይስት ቸርች ሄደ። በ1724 ዲግሪውን ወስዶ በዚያው ቀረ። ሴፕቴምበር 19 ቀን 1725 ዲያቆን ሆኖ ተሾመ፤ ማርች 17 ቀን 1726 የሊንከን ኮሌጅ ፌሎው ሆኖ ተመረጠ — ይህም እውነተኛ ክብርና የኑሮ ምንጭ ነበር — ሴፕቴምበር 22 ቀን 1728 ደግሞ ቄስ ሆኖ ተሾመ። ወደ ኦክስፎርድ ሲመለስ ታናሽ ወንድሙ ቻርልስ ለጸሎት፣ ለጥናት፣ ለጾምና የከተማይቱን እስረኞችና ድሆች ለመጠየቅ ጥቂት ተማሪዎችን ሰብስቦ አገኘ። ጆን ብዙውን ነገር እንደሚረከብ ሁሉ ይህንንም ተረከበው።

ዩኒቨርሲቲው መሳለቂያ አደረጋቸው። ቅጽል ስሞቹ በፍጥነት ተከታተሉ፦ የመጽሐፍ ቅዱስ ብሎች፣ ቅዱሱ ክበብ፣ እንዲሁም የጸናው — ሜቶዲስቶች — ይኸውም እንደ ሰዓት በተቀናጀው ሥርዓታዊ መንፈሳዊ ልማዳቸው ምክንያት። በ1732 ስለ እነርሱ በራሪ ጽሑፍ ወጥቶ ነበር። በፔምብሩክ ኮሌጅ ሌሎችን እያገለገለ የትምህርት ወጪውን የሚሸፍነው ጆርጅ ዋይትፊልድ ተቀላቀላቸው፤ በዚህም ሕይወቱ ተለወጠ።

ይጾሙ ነበር፣ በየሳምንቱ ቅዱስ ቁርባን ይቀበሉ ነበር፣ ሰዓታቸውን ይሸነሽኑ ነበር፣ ውስጣዊ ዓላማቸውንም ከመጠን ያለፈ ጭንቀት እስኪሆን ድረስ ይመረምሩ ነበር። ሆኖም እርሱ ራሱ በኋላ እንደ ፈረደው፣ ጆን ዌስሊ — የተሾመ ቄስ፣ የኦክስፎርድ ፌሎውና በክፍሉ ውስጥ ከሁሉ ይበልጥ ሥርዓት ያለው ሰው — ገና ክርስቲያን አልነበረም። መሣሪያው ፍጹም ነበር። ነገር ግን ከምንም ጋር አልተገናኘም ነበር።

ጆርጂያ፦ መዋረድ

በኦክቶበር 1735 ሰፋሪዎቹን ለማገልገልና፣ ተስፋ እንዳደረገውም፣ ሕንዳውያኑን ወደ ክርስትና ለመመለስ ወደ አዲሲቱ የጆርጂያ ቅኝ ግዛት በመርከብ ተጓዘ። ከተልእኮው ይልቅ ጉዞው አብልጦ አስተማረው።

ጃንዋሪ 25 ቀን 1736 ሲመንድስ የተባለችው መርከብ በአትላንቲክ ውቅያኖስ ላይ ማዕበል ገጠማት። ከሴቶቻቸውና ከልጆቻቸው ጋር የሚሰደዱ የሞራቪያ ወንድሞች ቡድን — የጀርመን ፒዬቲስቶች — መዝሙረ ዳዊት በመዘመር ላይ ሳሉ፣ ዌስሊ እንደ መዘገበው፣ ባሕሩ «ተሰብሮ ገባ፣ ዋናውን ሸራ ቦጫጭቆ ቀደደው፣ መርከቧን ሸፈናት፣ በወለሎቹም መካከል ፈሰሰ።» እንግሊዛውያን ተሳፋሪዎች ተሸበሩ። ዌስሊም ተሸበረ። ጀርመኖቹ ግን — ለመጻፍ እንደ ከበደው በግልጽ በሚያስታውቁ ስድስት ቃላት እንደ ጻፈው — «በእርጋታ መዘመራቸውን ቀጠሉ።»

ከዚያ በኋላ ሄዶ ሲያስጨንቀው የነበረውን ጥያቄ ከመካከላቸው አንዱን ጠየቀው፦ «አልፈራህም ነበርን?» ሰውየውም «እግዚአብሔርን አመሰግናለሁ፤ አልፈራሁም» ብሎ መለሰ። ዌስሊ አጥብቆ «ሴቶቻችሁና ልጆቻችሁስ አልፈሩም ነበርን?» አለው። መልሱ በለዘበ ድምፅ መጣ፦ «አልፈሩም፤ ሴቶቻችንና ልጆቻችን መሞትን አይፈሩም።»

ዌስሊ ነፍሳትን ለማዳን በመርከብ የሚጓዝ የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ቄስ ነበር፤ አሁን ግን በመርከቧ ከርስ ከተሳፈሩት ገበሬዎች ይልቅ እርሱ መስጠምን እንደሚፈራ ተገነዘበ። የሕይወቱ ማጠፊያ ይህ ነው። ፈጽሞ አልረሳውም፤ ለታላቅ ምስጋናውም፣ ከታሪኩ ቆርጦ ከማውጣት ይልቅ ጻፈው።

በጆርጂያ ራሱ ነገሮች መጥፎ ሆኑ፤ ከዚያም ባሱ። ብልሃት በሚያስፈልግበት ቦታ ግትር ሆነ፤ ሶፊ ሆፕኪ ለተባለች ወጣት ሴት ያደርግላት የነበረው የእረኝነት እንክብካቤም ሊወስንበትም ሊተወውም ወዳልቻለው የፍቅር ግንኙነት ተደበላለቀ። እርሷ ሌላ ሰው ስታገባ ዌስሊ በአንድ የሥርዓት ቴክኒካዊ ምክንያት ከቅዱስ ቁርባን ከለከላት። የባሏ ቤተሰቦች ክስ መሠረቱበት። በዲሴምበር 1737 ከቅኝ ግዛቱ በስውር አምልጦ ወደ አገሩ በመርከብ ተመለሰ፤ በማንኛውም ሕዝባዊ መለኪያ ያልተሳካለት ሰው ነበር። በመመለሻ ጉዞውም ፍርዱን ራሱ ጻፈ፦ ሌሎችን ወደ ክርስትና ለመመለስ ወደ አሜሪካ ሄዶ ነበር፤ እርሱ ራሱ ግን ፈጽሞ አልተለወጠም ነበር።

አልደርስጌት

በለንደን ሞራቪያውያኑ ተከታተሉት። ከእርሱ በአሥር ዓመት የሚያንሰው ወጣቱ ፒተር ቦህለር ዌስሊ መስማት ያልፈለገውን ነገር ነገረው — የሚያድን እምነት እንደሌለው። ዌስሊ ቄስ ሆኖ ሳለ፣ እንግዲያስ መስበኬን ማቆም ይገባኛልን ብሎ ጠየቀ። የቦህለር መልስ ከታላላቅ የእረኝነት ምክሮች አንዱ ነው፦ «እስኪኖርህ ድረስ እምነትን ስበክ፤ ከዚያም ስላለህ እምነትን ትሰብካለህ።»

ሳይኖረው ለአሥራ አንድ ሳምንታት ሰበከው። ከዚያም ሜይ 24 ቀን 1738 ምሽት በአልደርስጌት ጎዳና ወደሚደረግ የማኅበር ስብሰባ ሄደ — ሳይወድ፣ እንደሚለው፤ ይህም በታሪኩ ሁሉ ውስጥ ከሁሉ ይበልጥ የዌስሊን ባሕርይ የሚያሳይ ዝርዝር ነው። አንድ ሰው ሉተር ለሮሜ መልእክት የጻፈውን መቅድም ጮክ ብሎ ያነብ ነበር።

«ከምሽቱ ሦስት ሰዓት ሩብ ጉዳይ ገደማ፣ እግዚአብሔር በክርስቶስ በማመን በልብ ውስጥ የሚያደርገውን ለውጥ እየገለጸ ሳለ፣ ልቤ በሚገርም ሁኔታ ሲሞቅ ተሰማኝ። ለመዳን በክርስቶስ፣ በክርስቶስ ብቻ፣ እንደ ታመንሁ ተሰማኝ፤ እርሱም ኃጢአቴን፣ የእኔንም ኃጢአት እንኳ፣ እንዳስወገደልኝና ከኃጢአትና ከሞት ሕግ እንዳዳነኝ ማረጋገጫ ተሰጠኝ።»

— ጆን ዌስሊ፣ የዕለት ማስታወሻ፣ ሜይ 24 ቀን 1738

ያ ቅጽበት የሰጠውን አስተውሉ፦ አዲስ ትምህርት አልነበረም፤ አዲስ የቅድስና መለኪያም አልነበረም። እነዚህን አስቀድሞ፣ እንዲያውም በሚያደክም መጠን፣ ይዞአቸው ነበር። የተቀበለው ማረጋገጫ ነበር — ሞራቪያዊው በማዕበሉ መካከል የነበረው ያ ነገር። በሥርዓት የተገራው ሰው ብቁነቱን ለማሳየት መፈተኑን በመጨረሻ ማቆም እንደሚችል ተነገረው።

ሜዳዎቹ

ዋይትፊልድ በዚህ መሀል አሳፋሪ ተደርጎ የሚቆጠር ነገር ማድረግ ጀምሮ ነበር፦ ከቤት ውጭ፣ በአደባባይ ለከሰል ማዕድን ሠራተኞች መስበክ። ዌስሊ ወደ ብሪስቶል መጥቶ ሥራውን እንዲረከብ ለመነው። ዌስሊ ወደ ኋላ አፈገፈገ። «የነፍሳት መዳን በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ባይፈጸም ኃጢአት ለመሆን ምንም አይቀረውም ብዬ እስካስብ ድረስ ከጨዋነትና ከሥርዓት ጋር የተያያዘውን ነጥብ ሁሉ አጥብቄ የምይዝ ነበርሁ» ሲል አመነ።

ተገዛ። ኤፕሪል 2 ቀን 1739 ዳዊት ለሜልኮል የተናገረውን ቃል ተውሶ እንዲህ ጻፈ፦ «ከቀኑ አሥር ሰዓት ላይ ከዚህም ይልቅ ልዋረድ ተገዛሁ፤ ከከተማይቱ ጋር በሚዋሰን መሬት ላይ ባለች ትንሽ ከፍታ ላይ ቆሜ ለሦስት ሺህ ያህል ሕዝብ የመዳንን የምሥራች በአውራ ጎዳናዎች ላይ አወጅሁ።» ቄንጠኛው የኦክስፎርድ ፌሎው የመንገድ ዳር ሰባኪ ሆነ፤ የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን መድረኮችም በፊቱ መዘጋት ጀመሩ። በሌሎች ሰዎች ደብሮች ውስጥ ጥሶ ገብቷል ተብሎ ሲወቀስ፣ የሜቶዲዝም መፈክር በሆነው ዓረፍተ ነገር መለሰ።

«ዓለምን ሁሉ እንደ ደብሬ እመለከታለሁ፤ ይህንንም ስል፣ በየትኛውም የዓለም ክፍል ብገኝ ለመስማት ፈቃደኛ ለሆኑ ሁሉ የመዳንን የምሥራች ማወጅ የሚገባ፣ ትክክልና የማይቀር ግዴታዬ እንደ ሆነ እቈጥራለሁ ማለቴ ነው።»

— ጆን ዌስሊ፣ የዕለት ማስታወሻ፣ ጁን 11 ቀን 1739

ረጅሙ መንገድ

ከዚያ የጸደይ ወራት ጀምሮ ፈረስ ላይ መውጣት እስኪሳነው ድረስ ዌስሊ ከሞላ ጎደል አንድም ቀን አላረፈም። ከሌሊቱ አሥር ሰዓት ተነሥቶ፣ በአሥራ አንድ ሰዓት ወደ ማዕድን ጉድጓዶችና ወደ ፋብሪካዎች ለሚሄዱ ሠራተኞች ይሰብክ ነበር፤ መንገዱንም የሚያቋርጠው በኮርቻው ላይ መጽሐፍ ገልጦ ነበር፤ እርሱ ሲያነብ ፈረሱ መንገዱን እንዳይለቅ አሠልጥኖት ነበርና። በድንጋይ ተወግሯል፣ ሁከተኛ ሕዝብ ተነሥቶበታል፣ ኮርማ ተለቆበታል፣ ማደሪያም ተከልክሏል፤ በመጨረሻ ግን በእንግሊዝ ውስጥ ከሁሉ ይበልጥ የተወደደው ሰው ሆነ።

የታወቁት አኃዞች — በፈረስ ላይ 250,000 ማይል ያህልና 40,000 ገደማ ስብከቶች — ሐቀኛ ማሳሰቢያ ያስፈልጋቸዋል። ዌስሊ ራሱ ፈጽሞ አልቆጠራቸውም። ኋለኞቹ የሕይወት ታሪክ ጸሐፊዎች በየዕለት ማስታወሻው ውስጥ ከሰፈሩት የጉዞ መርሐ ግብሮች ያሰሏቸው ልማዳዊ ግምቶች ናቸው፤ ቁጥሮቹም ከምንጭ ወደ ምንጭ ይዋዥቃሉ፦ 225,000 ማይል ወይም 250,000፤ 40,000 ስብከቶች ወይም 42,000። እንደ ሒሳብ ምርመራ ሳይሆን እንደ ተገቢ የመጠን ግምት ውሰዷቸው። ከሃምሳ ዓመታት በላይ የተጻፈው የዕለት ማስታወሻ ራሱ እውነተኛው ማስረጃ ነው፤ ያለ ሒሳብም በበቂ ሁኔታ አስደናቂ ነው።

ዘዴው

የዌስሊ ዘላቂ ተሰጥኦ የንግግር ችሎታ አልነበረም — ዋይትፊልድ በስብከት ይበልጠው ነበር — ይልቁንም ማደራጀት ነበር። የተለወጡትን ሰዎች በማኅበራት ሰበሰባቸው፤ ማኅበራቱንም እያንዳንዳቸው አሥራ ሁለት ያህል አባላት ወዳሏቸው ክፍሎች ከፋፈላቸው፤ እያንዳንዱ ክፍል በየሳምንቱ የሚያገኛቸውና ነፍሳቸው እንዴት እንደ ሆነች የሚጠይቃቸው መሪ ነበረው። ማንም መደበቅ አይችልም ነበር። ማንም ቀሳውስት ሊረዱት ባልፈለጉ ጊዜ ተራ የእጅ ሙያተኞች የሆኑ ምእመናን ሰባኪዎችን ሾመ፤ ከ1744 ጀምሮም በዓመታዊ ጉባኤ ሰበሰባቸው። በ1784 የመግለጫ ውል በተባለው ሰነድ የእንቅስቃሴውን ሕጋዊ የወደፊት ዕጣ አረጋገጠ፤ ደግሞም — ከእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን መለየትን በመጨረሻ የማይቀር ያደረገውን እርምጃ ወስዶ — ለአሜሪካ አገልጋዮችን ራሱ ሾመ፤ ጳጳሳቷ ሊያገለግሏት ወዳልፈቀዱት አዲስ አገርም ቶማስ ኮክን፣ ሪቻርድ ዋትኮትንና ቶማስ ቬዚን ላከ።

ከመሣሪያው ጋር የሚመጣጠን ትምህርትም ነበረ። ዌስሊ በክርስትና ሕይወት በእያንዳንዱ ደረጃ ጸጋን ሰበከ — ከመለወጥ አስቀድሞ የሚሄድና ኃጢአተኛውን የሚያነቃ ጸጋ፣ በእምነት የሚያጸድቅ ጸጋ፣ ከይቅርታም በኋላ ለረጅም ጊዜ መሥራቱን የሚቀጥል ጸጋ — መዳንም በይቅርታ ብቻ እንዲቆም አልፈቀደም። ከትምህርቶቹ ሁሉ ይበልጥ አከራካሪ የሆነው ክርስቲያናዊ ፍጽምና ወይም ሙሉ መቀደስ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በተሳሳተ መንገድ ሲረዳ ኖሯል፦ አማኞች ኃጢአት መሥራት ያቆማሉ ብሎ ፈጽሞ አልተናገረም፤ ይልቁንም ለእግዚአብሔርና ለባልንጀራ ያለ ፍቅር ሕይወትን እስኪገዛ ድረስ ሊያድግ እንደሚችል፣ እያንዳንዱም ክርስቲያን ያንን ብስለት በተለመዱት የጸጋ መንገዶች — በጸሎት፣ በመጽሐፍ ቅዱስ፣ በጌታ እራት፣ በጾምና በምሕረት ሥራዎች — ሊከታተለው እንደሚገባ አስተማረ። ይህ የቅዱሱ ክበብ የቀድሞ መርሐ ግብር ነበር፤ ከአልደርስጌት ወዲህ ማዶ ዳግም ሕያው የሆነ፦ ያው ሥርዓት፣ አሁን ግን በጭንቀት ፈንታ በማረጋገጫ የሚንቀሳቀስ።

የምሕረት ሥራዎች የግርጌ ማስታወሻ አልነበሩም። ማኅበራቱ የእግዚአብሔርን መምሰል ያህል የተግባራዊ ርኅራኄም ሞተሮች ነበሩ — ዌስሊ በሕይወት ዘመኑ ሁሉ እስረኞችን ይጠይቅ ነበር፣ ትምህርት ቤቶችን አቋቋመ፣ ሐኪም ለማግኘት ፈጽሞ አቅም ለሌላቸው ድሆችም የሕክምና አገልግሎት አደራጀ፤ አማኙንም አማኙ የሚኖርበትንም ጎዳና የማይለውጥ ክርስትና እውነተኛው ክርስትና እንዳልሆነ ያምን ነበርና።

ስለ ገንዘብም እንዲሁ ተግባራዊ ነበር። የገንዘብ አጠቃቀም የተሰኘው ስብከቱ ሦስት ደንቦችን ይሰጣል፤ እነዚህም ዘወትር በተሳሳተ መልኩ ይጠቀሳሉ — የመጀመሪያው ቃል አትርፍ እንጂ ደመወዝ አግኝ አይደለም፤ ቅደም ተከተሉም ትርጉም አለው፤ መስጠት መጨረሻ ላይ የመጣው በምክንያት ነውና።

«ራስህንም ሆነ ባልንጀራህን በነፍስም ሆነ በሥጋ ሳትጎዳ የምትችለውን ሁሉ አትርፍ — ከንቱ ምኞትን ለማርካት ብቻ የሚውለውን ወጪ ሁሉ በመቁረጥ የምትችለውን ሁሉ ቆጥብ — ከዚያም የምትችለውን ሁሉ ስጥ፤ በሌላ አነጋገር ያለህን ሁሉ ለእግዚአብሔር ስጥ።»

— ጆን ዌስሊ፣ የገንዘብ አጠቃቀም፣ ስብከት 50

የራሱን ደንብ ታዘዘ። የመጻሕፍቱ ገቢ እያደገ ሲሄድ የኑሮ ወጪውን ሳይጨምር ባለበት አቆይቶ ቀሪውን ሁሉ ሰጠ፤ ሲሞትም ከአንድ ያረጀ ካፖርት፣ ከጥቂት ሳንቲሞችና ከሜቶዲስት ቤተ ክርስቲያን በቀር ምንም የሚባል ነገር አልነበረውም።

ዋይትፊልድ፦ የተሟገተው ወዳጁ

መነቃቃቱን ያስጀመረው ወዳጅነት ሊሰብረው ተቃርቦ ነበር። ዋይትፊልድ ጽኑ ካልቪናዊ ነበር፤ ዌስሊ ግን አልነበረም፤ በ1739 አስቀድሞ የመወሰንን ትምህርት ያለ ርኅራኄ የሚያጠቃውን ነፃ ጸጋ የተሰኘ ስብከት ሰበከ፤ ከዚያም አሳተመው። ይህ ዋይትፊልድን አቆሰለው፤ ሁሉም «እንደ ትናንሽ ልጆች» የነበሩበት የመነቃቃቱ ስምምነት በወዳጁ ብዕር እንደ ተሰባበረ ተሰማው። ተለያዩ፤ መነቃቃቱም ከዚያ በኋላ በሁለት ጅረቶች ፈሰሰ።

ነገር ግን ተለያይተው አልቀሩም፤ ሁለቱም ሰዎች ያደጉትም በዚህ ነው። ከዌስሊ ሰባኪዎች አንዱ ለመለያየት የመስማማት ውል ብሎ የጠራውን ስምምነት ደረሱ፤ ፍቅራቸውም ከክርክሩ በላይ ዘለቀ። ማስረጃው የመጣው በመጨረሻ ነበር። ዋይትፊልድ በውጭ አገር ቢሞት የቀብሩን ስብከት ማን ይስበክ ተብሎ ደጋግሞ ሲጠየቅ፣ ሥነ መለኮቱን በጽሑፍ ያጠቃውን ሰው ይጠራ ነበር፦ «ሰውየው እርሱ ነው።» ዋይትፊልድ በ1770 በአሜሪካ ሞተ፤ ኖቬምበር 18 ቀን ጆን ዌስሊ ተነሥቶ የቀብሩን ስብከት በልግስና ሰበከ።

ሞሊ

ታሪኩ በዚህ ቦታ ሐቀኛ መሆን አለበት፤ ሐቀኝነቱም የሚያሞግስ አይደለም። በፌብሩዋሪ 1751 ዌስሊ አራት ልጆች ያሏትን ባለጸጋ መበለት ሜሪ ቫዚልን — ሞሊን — አገባ። ትዳሩ ብዙም ሳይቆይ ተበላሸ፤ ለሠላሳ ዓመታትም እንደ ተበላሸ ቀረ። እርሱ መጓዙን አላቆመም፤ እርሷም ቤት የማይገኝና ከሌሎች ሴቶች ጋር የሚጻጻፍ ባል መቀበል አልቻለችም፤ ያንንም ደብዳቤ እያነበበች ትቀየም ነበር። ትታው ሄደች፣ ተመለሰች፣ ደግሞም ሄደች።

ጃንዋሪ 23 ቀን 1771 ከቶ ላትመለስ አስባ ወደ ኒውካስል ሄደች፤ ዌስሊም ይህን በየዕለት ማስታወሻው ውስጥ በሦስት ደረቅ የላቲን ሐረጎች መዘገበው — Non eam reliqui: non dimisi: non revocabo — አርታኢዎቹም እንዲህ ብለው ይተረጕሙታል፦ አልተውኋትም፤ አላባረርኋትም፤ መልሼ አልጠራትም። ብዙ ጊዜ የሚጠቀሰው የእንግሊዝኛው ትርጉም የአንድ ተርጓሚ እንጂ የዌስሊ አይደለም። ያም ሆነ ይህ ቀዝቃዛ ዓረፍተ ነገር ነው፤ የእርሱም ነው። እርሷ ኦክቶበር 8 ቀን 1781 ሞተች፤ እርሱ ለስብከት ርቆ ሄዶ ስለ ነበረ ሞቷን የሰማው ከተቀበረች በኋላ ነበር። የአሥር ሺዎችን መንፈሳዊ ሕይወት ማደራጀት የቻለው ሰው ለእርሱ ከሁሉ የቀረበውን አንዱን ሕይወት መምራት አልቻለም። ይህንን ያውቅ ነበር፤ በትክክል አስረድቶትም አያውቅም።

የመጨረሻው ውጊያ

የዌስሊ ምርጡ ሰዓት የመጣው በመጨረሻ ነበር። ከጆርጂያ ዘመን ጀምሮ ባርነትን ይጸየፍ ነበር፤ ነገር ግን በፌብሩዋሪ 1772 ኩዌከሩ አንቶኒ ቤኔዜት የጻፈው ፀረ ባርነት በራሪ ጽሑፍ ፈንጂውን ለኮሰው። በየዕለት ማስታወሻው ውስጥ በ12ኛው ቀን የጻፈው ከባርነት ማስወገድ ሥነ ጽሑፍ ታላላቅ ዓረፍተ ነገሮች አንዱ ነው፦ ያነብ የነበረው፣ እንደ ጻፈው፣ «በአንድ ሐቀኛ ኩዌከር የታተመ፣ የባሪያ ንግድ ተብሎ በሚጠራው በዚያ የተረገመ የክፋቶች ሁሉ ድምር ላይ የሚያተኩር፣ እጅግ የተለየ መጽሐፍ» ነበር። በ1774 ስለ ባርነት የተሰጡ ሐሳቦች የተሰኘውን ጽሑፍ አሳተመ፤ በዘመኑ የነበረውን የኢኮኖሚ ማመካኛ ሁሉ ውድቅ አደረገ፦ «ባሪያ መያዝ ሁሉ ከማንኛውም ደረጃ ካለው የተፈጥሮ ፍትሕ እንኳ ጋር የሚስማማ መሆኑን ፈጽሞ እክዳለሁ።»

በሰማንያ ሰባት ዓመቱም ይህንኑ ይታገል ነበር። ፌብሩዋሪ 24 ቀን 1791 ጠዋት፣ ከመሞቱ ከስድስት ቀናት በፊት፣ በአንድ «ምስኪን አፍሪካዊ» የተጻፈ ጽሑፍ — በአብዛኛው የኦላውዳ ኢክዊያኖ አስደናቂ ትረካ እንደ ሆነ የሚታመነውን — ካነበበ በኋላ፣ የባሪያ ንግድን ለማስቀረት ያቀረበው ረቂቅ ሕግ ዓመት በዓመት ውድቅ ይደረግበት ለነበረ አንድ ወጣት የፓርላማ አባል ብዕሩን አነሣ።

«መለኮታዊው ኃይል ዓለምን ሁሉ ብቻውን እንደ ተቋቋመው እንደ አትናቴዎስ እንድትሆን ካላስነሣህ በቀር፣ የሃይማኖት፣ የእንግሊዝና የሰው ልጅ ተፈጥሮ ነውር የሆነውን ያንን የተረገመ ክፋት በመቃወም ይህን የከበረ ሥራህን እንዴት ልትፈጽመው እንደምትችል አይታየኝም። እግዚአብሔር ለዚህ ነገር ካላስነሣህ በቀር በሰዎችና በአጋንንት ተቃውሞ ትዝላለህ። ነገር ግን እግዚአብሔር ከአንተ ጋር ከሆነ ማን ይቃወምሃል? … በእግዚአብሔር ስምና በኃይሉ ችሎት፣ የአሜሪካ ባርነት እንኳ (ፀሐይ ካየቻቸው ሁሉ እጅግ የከፋው) በፊቱ ጠፍቶ እስኪያልፍ ድረስ ቀጥል።»

— ጆን ዌስሊ፣ ለዊልያም ዊልበርፎርስ የጻፈው ደብዳቤ፣ ፌብሩዋሪ 24 ቀን 1791

ከደብዳቤዎቹ ሁሉ ተጠብቆ የቆየው የመጨረሻው ይህ ነው። ሕይወቱን እንደ ዘጋው ሁሉ ይህንንም ለሌላ ሰው በመጸለይ ዘጋው።

ከሁሉ የሚበልጠው

ማርች 2 ቀን 1791 ከሲቲ ሮድ ቻፕል አጠገብ በሚገኘው ቤቱ፣ በሰማንያ ሰባት ዓመቱ፣ ለጥቂት ቀናት ከታመመ በኋላ በወዳጆቹ ተከብቦ ዐረፈ። ፍጻሜው ሲቃረብ፣ ትንፋሹ ሊያልቅ ጥቂት ሲቀረው፣ የአይዛክ ዋትስን መዝሙር በመዘመር አስደነቃቸው፦ እስትንፋስ እስካለኝ ፈጣሪዬን አመሰግናለሁ። ቢያንስ ሁለት ጊዜም በአልጋው ዙሪያ ለተሰበሰቡት ሰዎች፣ ለማያውቃቸው ሰዎች ሊነግረው ሃምሳ ሦስት ዓመት እንግሊዝን በፈረስ ሲያቋርጥ የኖረውን ያንኑ ነገር ተናገረ — ሁሉም ነገር፣ እሳቱና ሜዳዎቹ፣ ውድቀቱና ሁከተኞቹ፣ ማይሎቹም፣ ወደ አንድ እውነት እንደሚጠቃለል፦

«ከሁሉ የሚበልጠው፣ እግዚአብሔር ከእኛ ጋር ነው።»

ካፖርት፣ ጥቂት የብር ማንኪያዎችና አንድ እንቅስቃሴ ትቶ አለፈ። ከእነዚህ መካከል መጥቀስ የሚገባው አንዱን ብቻ እንደ ሆነ ይቆጥር ነበር — ደግሞም፣ በትክክል፣ ያ እንቅስቃሴ የጀመረው በእሳት ልታጣው ተቃርባ በነበረው ብላቴና ላይ በምትጸልይ አንዲት ሴት እንደ ሆነ ይናገር ነበር።