Wasifu na mahubiri ya Martin Luther

Martin Luther alizaliwa tarehe 10 Novemba 1483 huko Eisleben, katika nchi ya machimbo ya madini ya Saksonia, na akabatizwa asubuhi iliyofuata katika sikukuu ya Mtakatifu Martin, ambaye jina lake alilibeba. Baba yake, Hans, alikuwa amepanda kwa bidii kutoka ukoo wa wakulima maskini hadi katika biashara ya shaba, naye alikuwa ameazimia kwamba mwanawe mwerevu apande hata juu zaidi — hadi katika sheria, na maisha ya uhakika na ya ufanisi. Martin alikuwa mvulana mtiifu chini ya nidhamu kali na wakati mwingine ya kikatili, naye alifanya kama alivyoambiwa, akatwaa shahada yake ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Erfurt na kuanza masomo ya sheria. Alikuwa na umri wa miaka ishirini na mmoja, mtimizaji wa wajibu, na kwa nje alikuwa njiani. Kisha, katika barabara ya kiangazi, Mungu akamwangusha chini.

Nadhiri Katika Dhoruba

Tarehe 2 Julai 1505, akirudi Erfurt baada ya kuwatembelea wazazi wake, Luther alinaswa uwanjani na dhoruba kali ya radi karibu na kijiji cha Stotternheim. Umeme ulipiga karibu sana hata ukamwangusha chini, na katika hofu kuu ya mauti na hukumu akapaza sauti nadhiri kwa mtakatifu mlinzi wa wachimba madini ambaye baba yake alikuwa amemfundisha kumwomba.

Nisaidie, Mtakatifu Anna, nami nitakuwa mtawa!

— Martin Luther, katika dhoruba ya radi huko Stotternheim, 1505

Aliishika nadhiri. Wiki mbili baadaye, licha ya vilio vya hasira vya baba yake, aliuza vitabu vyake vya sheria na kuingia katika nyumba ya watawa ya Waaugustino huko Erfurt, na mwaka 1507 akawekwa wakfu kuwa kasisi. Alijitosa katika maisha ya utawa kwa uzito wa kukata tamaa. Alifunga, alikesha, aliomba, na kuungama dhambi zake kwa saa nyingi mfululizo hata muungamishi wake aliyechoka akamwambia aende zake na arudi atakapokuwa amefanya jambo linalostahili kuungamwa. Lakini amani haikuja. Luther alipondwa na hisia kuu ya haki ya Mungu — Mungu aliyedai ukamilifu ambao Luther alijua hangeweza kamwe kuufikia — na kadiri alivyojitahidi zaidi kujifanya akubalike, ndivyo alivyozidi kukata tamaa. Baadaye angesema kwamba kama mtawa yeyote angeweza kufika mbinguni kwa utawa wake, basi angekuwa yeye, na jambo hilo lilikaribia sana kumwangamiza.

Lango la Peponi

Wakuu wake, wakitumaini kwamba masomo yangemtuliza, walimsukuma kuelekea shahada ya uzamivu na kiti cha ualimu wa theolojia ya Biblia katika Chuo Kikuu kipya cha Wittenberg. Lilikuwa jambo bora zaidi ambalo wangeliweza kufanya, kwani lilimfanya Luther afundishe polepole kupitia Zaburi na nyaraka za Paulo. Na hapo, akishindana zaidi ya yote na kirai kimoja katika Warumi — mwenye haki ataishi kwa imani — jengo lote la kutisha la hofu yake likaporomoka. Hatimaye aliona kwamba haki ya Mungu katika injili si kipimo ambacho Mungu anatudai na kwa hicho anatuhukumu, bali ni zawadi ambayo Mungu anatupatia, ipokewayo kwa imani peke yake katika Kristo. Ugunduzi huo ulimzukia kama mapambazuko ya jua.

Nilihisi kwamba nilikuwa nimezaliwa upya kabisa na nimeingia peponi penyewe kupitia malango yaliyofunguliwa. Fungu hili la Paulo likawa kwangu lango la kuelekea mbinguni.

— Martin Luther, akikumbuka ugunduzi wake wa kuhesabiwa haki kwa imani

Kila kitu kilitiririka kutokana na hilo. Ikiwa mwenye dhambi anawekwa sawa na Mungu kwa imani katika Kristo na si kwa matendo au malipo, basi mfumo mzima wa kustahili — hija, toba za adhabu, na zaidi ya yote uuzaji wa hati za msamaha, zile hati zilizodai kununua kufunguliwa kwa roho kutoka toharani — ulikuwa uongo uliowanyang'anya watu neema ya bure ya Mungu. Tarehe 31 Oktoba 1517, Luther alibandika hoja tisini na tano kwa ajili ya mjadala wa kitaaluma mlangoni pa Kanisa la Ngome huko Wittenberg, akipinga biashara ya hati za msamaha. Alikusudia kuanzisha mabishano ya kitaaluma. Aliyaanzisha Matengenezo. Zikiwa zimechapishwa na kubebwa kotekote Ujerumani ndani ya majuma machache, hoja hizo ziliwasha moto ambao hakuna aliyeweza kuuzima.

Hapa Ninasimama

Roma ilichukua hatua dhidi yake. Akiitwa, akihojiwa, na hatimaye akitengwa na ushirika kwa amri ya papa ambayo aliichoma moto hadharani, Luther aliitwa mwaka 1521 kutoa jibu mbele ya Kaisari Charles V na wakuu waliokusanyika wa Milki Takatifu ya Kirumi katika Baraza la Worms. Vitabu vyake vilirundikwa juu ya meza naye akaamriwa akane maneno yake. Aliomba siku moja ya kufikiri, na akarudi jioni iliyofuata kutoa jibu ambalo limevuma kwa karne tano. Alisema hangekana, isipokuwa ashawishiwe na Maandiko na akili timamu, kwani hangeweza kuwaamini mapapa na mabaraza ambao mara nyingi walikuwa wamepingana wao kwa wao na hata na wenyewe.

Dhamiri yangu imefungwa na Neno la Mungu. Kwenda kinyume na dhamiri si jambo jema wala salama. Hapa ninasimama; siwezi kufanya vinginevyo. Mungu anisaidie. Amina.

— Martin Luther katika Baraza la Worms, 1521

Kwa hakika, ilikuwa hukumu ya kifo; Amri ya Worms ilimtangaza kuwa mhalifu ambaye yeyote angeweza kumuua. Lakini mkuu wake, Frederick Mwenye Hekima wa Saksonia, alimtoroshea kwa siri katika uvamizi uliopangwa na kumficha katika Ngome ya Wartburg, ambako kwa sehemu kubwa ya mwaka Luther aliishi kwa kujificha kama shujaa mwenye ndevu, "Junker Jörg." Mara nyingi alikuwa mgonjwa na akiteswa na huzuni na na yale aliyoyaona kuwa mashambulizi ya moja kwa moja ya ibilisi. Naye alifanya kazi. Katika majuma kumi na moja aliitafsiri Agano Jipya lote kutoka Kigiriki hadi Kijerumani chenye nguvu, kinachoimba, ambacho watu wa kawaida wangeweza kujisomea wenyewe — zawadi iliyoumba lugha ya Kijerumani yenyewe na kuweka Neno lililo hai mikononi mwa kijana mkulima na mama wa nyumbani, sawasawa kabisa na alivyokusudia.

Nyumba Katika Nyumba ya Watawa Weusi

Akirudi Wittenberg, Luther aliipa harakati sura yake: ibada za Kijerumani, nyimbo za kusanyiko, katekisimu za kuwafundisha watoto imani, na maono yaliyorudishwa ya maisha ya kawaida — ndoa, kazi, uzazi — kama uwanja wa utii mtakatifu. Yeye mwenyewe aliyaishi maono hayo. Mwaka 1525 alimwoa Katharina von Bora, mtawa aliyekuwa amekimbia ambaye miaka miwili awali alikuwa ametoroka nyumba yake ya watawa akiwa amejificha kati ya mapipa ya samaki ya gari la mfanyabiashara. Jambo hilo liliishtua nusu ya Ulaya na kumfurahisha Luther. Katharina, ambaye alimwita "Katie wangu" na kumtania kama "nyota ya asubuhi ya Wittenberg" kwa sababu ya kuamka kwake mapema, alichukua uongozi wa kaya kubwa na yenye vurugu ya nyumba ya zamani ya watawa ya Waaugustino — watoto, wanafunzi wa bweni, wageni wasiokoma — na akaiendesha, pamoja na yeye mwenyewe, kwa mkono thabiti ambao yeye alikubali kwa furaha, akitania kwamba katika mambo ya nyumbani alimtii Katie na katika mengine aliongozwa na Roho Mtakatifu.

Kutoka nyumba hiyo yalitokea baadhi ya maandishi ya kiroho yenye joto zaidi ya Matengenezo. Kinyozi wake, Peter Beskendorf, alipomwuliza waziwazi jinsi ya kuomba, Luther alimwandikia kitabu kidogo, A Simple Way to Pray, akimshauri afanye Sala ya Bwana na Amri kuwa shule yake ya kila siku na kamwe asiiache sala ipoe au ifanywe kwa haraka. Na katika miaka ile ile ulitokea wimbo uliokuwa wimbo rasmi wa harakati nzima — Ein feste Burg ist unser Gott, "Mungu wetu ni ngome imara, boma lisiloanguka kamwe" — ufafanuzi wake wa kishujaa wa Zaburi 46, ulioimbwa katikati ya kila hatari.

Aliyeombewa Akarudi Kutoka Kaburini

Kwa Luther, sala haikuwa nidhamu ya utulivu bali kushindana, naye aliomba kama mtu aliyeamini kwamba Mungu alikuwa amejifunga kwa ahadi zake mwenyewe na kwamba angeweza kudaiwa azitimize. Tukio maarufu zaidi lilitokea katika kiangazi cha mwaka 1540, wakati rafiki yake mpendwa zaidi na mtenda kazi mwenzake Philip Melanchthon alipougua vibaya sana huko Weimar hata akaonekana tayari anakufa, macho yake yakiwa yamefifia na usemi wake ukishindwa. Luther alikimbia kwenda kando yake, na akigeukia dirishani aliomba kwa ujasiri wa kutisha karibu, akimkumbusha Mungu kila ahadi katika Maandiko ya kusikia sala na akikataa kumwacha rafiki yake aende.

Afya ya Luther mwenyewe, iliyochakaa kwa miongo ya kazi kupita kiasi, magonjwa, na mifadhaiko, ilizidi kudhoofika katika miaka yake ya mwisho. Katika majira ya baridi ya mwaka 1546 alisafiri, akiwa mgonjwa, kurudi Eisleben — mji ambako alikuwa amezaliwa — ili kufanya suluhu katika ugomvi kati ya ndugu wawili watukufu. Aliikamilisha kazi ya upatanisho, na kisha moyo wake ukashindwa. Katika saa za mapema za tarehe 18 Februari 1546, mauti yalipokuwa yakija, rafiki yake Justus Jonas alimwuliza kama alikuwa tayari kufa akimtumaini Kristo na injili aliyoihubiri. Luther alijibu, kwa uwazi, "Ndiyo." Alifariki mahali ambapo bado lingeonekana birika la ubatizo ambalo alibatizwa ndani yake miaka sitini na miwili iliyopita.

Kwenye kipande cha karatasi kando yake walikuta maneno yake ya mwisho aliyoyaandika, sentensi inayokusanya maisha yake yote na ujumbe wake katika pumzi moja. Yule mtu aliyekuwa amejitahidi sana kupanda kumfikia Mungu, na ambaye badala yake alikuwa amegundua kwamba Mungu hushuka kwa neema ya bure kwa wale wasio na kitu mikononi, aliuweka chini kalamu yake mahali pekee ambapo alikuwa amepumzika kweli.

Sisi ni ombaomba. Hili ni kweli.

— Martin Luther, maneno yake ya mwisho aliyoyaandika, 1546