
Nên bắt đầu đọc từ đâu
Bắt đầu với
Lời Tự Thú
Sách của Augustine of Hippo (1)
Tiểu sử
- 354
- 386
- 430
Aurelius Augustinus sinh ngày 13 tháng 11 năm 354 tại Thagaste, một thị trấn nội địa chẳng có gì nổi bật của vùng Bắc Phi thuộc La Mã, nay thuộc Algeria. Cha ông, Patricius, là một điền chủ nhỏ, một người ngoại đạo nóng tính, chỉ chịu báp-têm vào lúc cuối đời. Mẹ ông, Monica, là một Cơ Đốc nhân có đức tin bền bỉ, đẫm nước mắt, và chính những lời cầu nguyện của bà, hơn bất cứ người thầy hay cuốn sách nào, đã định hình câu chuyện về người con trai. Hai người sinh ra một cậu bé có tài năng chói sáng và những dục vọng nguy hiểm, và họ đã chắt bóp từng đồng dù chẳng dư dả gì để gửi con đi học xa — trước tiên là ở Madauros gần đó, rồi đến năm mười bảy tuổi, ở Carthage.
Augustine đã dành ba mươi năm sau đó để kể lại những gì đã xảy đến với mình, và ông kể như một lời cầu nguyện. Cuốn Lời Tự Thú (Confessions), viết khi ông ngoài bốn mươi tuổi, không gửi đến người đọc mà gửi đến Đức Chúa Trời, và trang mở đầu của nó chứa câu văn đã trở thành bản tóm lược chân thật nhất về cuộc đời ông cũng như về mọi cuộc đời khắc khoải từ đó đến nay.
Chúa đã dựng nên chúng con cho chính Chúa, và lòng chúng con khắc khoải không yên cho đến khi được nghỉ ngơi trong Chúa.
— Augustine thành Hippo
Một vạc sôi những tình yêu bất chính
Trước Carthage rất lâu, đã có một cây lê. Augustine dành nhiều trang trong Lời Tự Thú để kể về một đêm thời niên thiếu, khi ông cùng một bọn bạn tuốt sạch cây lê của nhà hàng xóm rồi ném trái cho heo ăn. Lê ấy chẳng ngon, ở nhà ông có lê ngon hơn, và ông thậm chí chẳng thèm chúng. Đó chính là điều cốt lõi. Tôi đã yêu chính lỗi lầm của mình, ông viết, không phải yêu cái thứ khiến tôi phạm lỗi, mà yêu chính lỗi lầm ấy. Một vụ trộm vặt trở thành khung cửa mở ra cả mầu nhiệm của điều ác: một tấm lòng thích thú điều bị cấm chỉ vì nó bị cấm.
Carthage càng làm dục vọng thêm lớn. Câu văn đầu tiên ông viết về thành phố ấy chưa từng bị ai vượt qua.
Tôi đến Carthage, nơi khắp chung quanh vang vọng bên tai tôi tiếng réo sôi của một vạc đầy những tình yêu bất chính.
— Augustine thành Hippo
Ông thông minh, đầy tham vọng và khao khát được tán thưởng, và ông đưa một người phụ nữ về nhà — ông không bao giờ nêu tên bà trong Lời Tự Thú — rồi sống chung thủy với bà suốt hơn mười năm. Bà sinh cho ông một con trai, và ông đặt tên cậu là Adeodatus, nghĩa là “được Đức Chúa Trời ban cho”, một cái tên đầy ân điển đến sửng sốt, đến từ một chàng trai khi ấy đang chạy trốn Đấng Ban Cho nhanh hết mức có thể. Năm mười chín tuổi, hai năm sau khi cha qua đời, một bài đọc bắt buộc ập xuống trên ông: cuốn Hortensius của Cicero, một lời khích lệ theo đuổi triết học. Nó khiến ông không còn màng đến những điều thấp kém hơn. “Mọi hy vọng hão huyền lập tức trở nên vô giá trị đối với tôi,” ông viết, “và tôi khao khát với một lòng nóng cháy khó tin sự bất tử của sự khôn ngoan.” Ông tìm đến Kinh Thánh, thấy tiếng La-tinh của Kinh Thánh thô kệch so với Cicero, rồi lại quay lưng.
Thay vào đó, ông nhập vào phái Ma-ni, một giáo phái nhị nguyên khắc khổ đã ve vuốt trí tuệ ông bằng lời hứa ban sự hiểu biết mà không cần sự hạ mình của đức tin, và tiện thay lại đặt nguồn gốc của điều ác ở đâu đó bên ngoài ý chí của chính ông. Ông ở trong hàng “thính giả” của họ gần chín năm, từ năm mười chín đến năm hai mươi tám tuổi — những năm mà về sau ông thẳng thắn mô tả là lăn lóc trong một hố sâu.
Đứa con của những dòng nước mắt này
Suốt thời gian ấy, mẹ ông vẫn cầu nguyện. Augustine kể rằng bà khóc vì ông nhiều hơn những người mẹ khóc khi con mình chết về thể xác, vì bà thấy được sự chết mà ông thật sự đang chết. Bà được ban một giấc mơ: đang đứng buồn rầu trên một cây thước gỗ, bà gặp một chàng trai sáng rỡ hỏi vì sao bà khóc, rồi bảo bà hãy nhìn — và kìa, đứng trên cùng cây thước ấy bên cạnh bà là con trai bà. Bà ôm giữ giấc mơ ấy suốt chín năm trong khi chẳng có gì thay đổi trước mắt.
Cuối cùng vỡ mộng với phái Ma-ni — vị thầy lừng danh của họ là Faustus tỏ ra duyên dáng mà rỗng tuếch khi Augustine rốt cuộc đặt câu hỏi với ông — năm 383 Augustine quyết định đến Rô-ma để thăng tiến sự nghiệp. Monica theo ông ra tận bến cảng và không chịu bị bỏ lại. Ông nói dối mẹ, bảo rằng mình ra tiễn một người bạn, rồi giương buồm ra đi trong đêm khi bà đang cầu nguyện. Từ Rô-ma, năm 384 ông giành được ghế giáo sư tu từ học danh giá ở Milan, khi ấy là nơi đóng triều đình hoàng gia. Ông đã leo lên gần đến đỉnh cao nhất mà tham vọng có thể đưa một chàng trai tỉnh lẻ tới. Chưa bao giờ ông khốn khổ hơn thế.
Milan
Tại đó, có hai điều bắt đầu âm thầm tác động trên ông. Điều thứ nhất là Ambrose, vị giám mục uy nghi của Milan, người đã tiếp đón vị giáo sư trẻ cách tử tế. Augustine đến vì lối hùng biện và ở lại vì nội dung: Ambrose đọc Cựu Ước theo cách cho ông thấy rằng Kinh Thánh mà ông từng gạt bỏ còn sâu nhiệm hơn chứ không nông cạn hơn Cicero. Điều thứ hai là một vài cuốn sách thuộc trường phái Plato, đã phá tan bùa mê của phái Ma-ni bằng cách dạy ông quan niệm về Đức Chúa Trời và linh hồn như những thực tại thuộc linh, chứ không phải như một thứ vật chất tinh vi nào đó.
Tâm trí ông chuyển động. Ý chí ông thì không. Monica, lúc này đã ở cùng ông tại Milan, sắp đặt một cuộc hôn nhân đứng đắn, và người phụ nữ đã chung sống với ông mười lăm năm bị gửi trả về châu Phi — “bị giằng khỏi bên tôi,” ông viết, “trái tim tôi vốn gắn bó với nàng bị xé rách, bị thương tích và rướm máu.” Bà thề sẽ không bao giờ biết đến một người đàn ông nào khác, và để lại đứa con trai của họ. Augustine, không thể đợi hai năm cho đến khi vị hôn thê đến tuổi thành hôn, liền tìm ngay một người tình khác. Ông ghi lại điều đó mà không bào chữa; đó là một trong những đoạn khiến Lời Tự Thú vừa khó đọc vừa đáng tin cậy đến thế. Ông muốn Đức Chúa Trời, và ông cũng muốn mọi thứ khác, và ông biết rõ mình đang làm gì khi cầu nguyện lời cầu nguyện mà về sau ông nhớ lại với nỗi hổ thẹn.
Xin ban cho con sự trong sạch và sự tiết chế, nhưng đừng vội bây giờ.
— Augustine thành Hippo
Khu vườn
Cơn khủng hoảng bùng nổ vào cuối mùa hè năm 386. Augustine, khi nghe kể về những người khác đã đơn giản từ bỏ mọi sự, bị cuốn vào một cơn bão ghê tởm chính mình. Ông chạy ra khu vườn của ngôi nhà ông ở chung với người bạn Alypius, gieo mình xuống dưới một cây vả và khóc — tự hỏi đi hỏi lại rằng mình còn cứ nói ngày mai, rồi ngày mai cho đến bao giờ.
Rồi từ một ngôi nhà bên cạnh, ông nghe tiếng một đứa trẻ — trai hay gái, ông không phân biệt được — ngân nga lặp đi lặp lại một điệp khúc nhỏ: Tolle, lege; tolle, lege. Hãy cầm lên mà đọc; hãy cầm lên mà đọc. Ông không nhớ có trò chơi trẻ con nào có những lời như thế. Ông ngừng khóc, đứng dậy và trở lại chỗ Alypius đang ngồi cùng cuốn sách các thư tín của Phao-lô. Ông mở ra và đọc đoạn đầu tiên mắt mình chạm đến, trong Rô-ma 13: “Chớ nộp mình vào sự quá độ và say sưa, buông tuồng và bậy bạ, rầy rà và ghen ghét; nhưng hãy mặc lấy Chúa Giê-xu Christ, chớ chăm nom về xác thịt mà làm cho phỉ lòng dục nó.” Ông không đọc thêm nữa, và cũng chẳng cần. “Tức thì,” ông viết, “khi câu ấy vừa dứt, như có một ánh sáng bình an được rót vào lòng tôi, mọi bóng tối nghi ngờ đều tan biến.” Alypius đọc câu kế tiếp — hãy bằng lòng tiếp lấy kẻ kém đức tin — và áp dụng cho chính mình. Hai người đi vào nhà và kể cho Monica nghe.
Phép báp-têm, và những nấm mồ dọc đường
Augustine từ chức giáo sư và mùa thu năm ấy lui về một biệt thự đồng quê của một người bạn tại Cassiciacum cùng với mẹ, con trai và vài người bạn đồng hành, viết những cuộc đối thoại đầu tiên và thử nghiệm đức tin mới đối chiếu với mọi điều ông đã học. Vào đêm canh thức Lễ Phục Sinh năm 387, ông chịu báp-têm bởi Ambrose, cùng với Alypius và Adeodatus, khi ấy “chưa tròn mười lăm tuổi”, cậu bé có trí thông minh khiến chính cha mình phải kinh ngạc sợ hãi. Augustine đưa chính những lời của cậu vào một cuộc đối thoại, cuốn Người Thầy (The Teacher), và viết về cậu cách giản dị: “Nơi đứa trẻ ấy, tôi chẳng góp phần gì ngoài tội lỗi.”
Trên đường về, tại cảng Ostia, hai mẹ con cùng tựa bên một khung cửa sổ nhìn xuống khu vườn và trò chuyện, để lời nói đưa họ lên cao dần — vượt qua mặt trời và các vì sao, vượt qua cả tâm trí của chính họ — cho đến khi, trong một khoảnh khắc, họ chạm đến Sự Khôn Ngoan mà trong đó muôn vật được dựng nên, rồi lại rơi trở về với tiếng ồn của lời nói. Vài ngày sau, Monica lên cơn sốt. Khi được hỏi muốn được chôn ở đâu, bà nói: “Hãy đặt thân xác này ở bất cứ nơi đâu; đừng để việc lo cho nó làm các con bận lòng chút nào: mẹ chỉ xin một điều này, là các con hãy nhớ đến mẹ nơi bàn thờ của Chúa, dù các con ở đâu.” Bà qua đời vào năm thứ năm mươi sáu của đời bà, năm thứ ba mươi ba của đời ông. Ông vuốt mắt cho mẹ, cố nén nước mắt trước mặt mọi người, rồi sau đó khóc một mình — và rồi lại khóc vì mình đã khóc. Trong vòng hai hay ba năm, Adeodatus cũng qua đời, khi vẫn còn ở tuổi thiếu niên.
Giám mục thành Hippo
Trở về Thagaste, Augustine bán gia tài và quy tụ một nhóm nhỏ cùng sống trong sự cầu nguyện, học hỏi và cảnh nghèo khó chung với nhau. Ông chẳng muốn điều gì mang tính công khai. Nhưng năm 391, khi đến thăm thành phố cảng Hippo Regius, ông đang đứng giữa hội chúng thì dân chúng túm lấy ông, đưa đến trước vị giám mục già Valerius và nài ép vị ấy truyền chức cho ông. Augustine đã khóc — mà theo lời quả quyết của Possidius, bạn ông đồng thời là người viết tiểu sử ông, thì không phải vì lòng kiêu hãnh bị tổn thương, mà vì ông thấy việc chăm sóc một Hội Thánh sẽ khiến ông phải trả giá thế nào. Khoảng năm 395, ông được tấn phong làm giám mục phụ tá cho Valerius, và khi vị giám mục già qua đời không lâu sau đó, ông trở thành giám mục thành Hippo, một chức vụ ông giữ trong khoảng ba mươi lăm năm.
Đó là một nhiệm sở tỉnh lẻ bình thường, và ông đã dốc hết mọi sự cho nó: giảng dạy không ngừng, phân xử những vụ kiện tụng giữa hàng xóm láng giềng, viết thư đi khắp đế quốc, giữ một bàn ăn đạm bạc mà luôn rộng mở, sống chung với hàng giáo sĩ của mình theo một quy tắc sống chung. Hàng trăm bài giảng và thư từ của ông vẫn còn lưu lại. Từ thị trấn bến cảng tầm thường ấy, ông trở thành nhà thần học có ảnh hưởng lớn nhất mà Hội Thánh phương Tây từng sản sinh. Khoảng năm 397, ông bắt đầu viết Lời Tự Thú. Sau khi quân Goth của Alaric cướp phá Rô-ma năm 410, ông miệt mài hơn một thập niên với cuốn Thành của Đức Chúa Trời (The City of God), truy nguyên toàn bộ lịch sử như câu chuyện về hai thành được xây dựng bởi hai tình yêu. Gần cuối đời, ông xem lại mọi điều mình đã viết và xuất bản cuốn Đính Chính (Retractations), công khai sửa lại chính mình — một hành động ăn năn của người học giả.
Hai cuộc tranh luận kéo dài đã thiêu đốt sức lực ông. Chống lại phái Donatist, một đảng phái ở châu Phi chủ trương rằng Hội Thánh phải chỉ gồm những người trong sạch và các thánh lễ do những bàn tay không xứng đáng cử hành đều vô hiệu, ông lập luận rằng Hội Thánh trong thế gian này là một cánh đồng lẫn lộn lúa mì và cỏ lùng, và quyền năng của các thánh lễ nằm nơi Đấng Christ, chứ không nơi người cử hành. Chống lại Pelagius, người dạy rằng con người có thể tự mình bước bước đầu tiên đến với Đức Chúa Trời mà không cần trợ giúp, ông khẳng định — từ ký ức về ý chí tê liệt của chính mình trong khu vườn ấy — rằng mọi sự đều khởi đầu bằng ân điển. Một câu duy nhất trong Lời Tự Thú đã gói trọn điều đó: “Xin ban cho con điều Chúa truyền, rồi xin truyền điều Chúa muốn.” Về sau Augustine nhớ lại rằng khi một giám mục đồng liêu trích câu ấy trước mặt Pelagius, Pelagius không chịu nổi và suýt nữa đã gây gổ vì nó. Augustine biết mình sống ở phía nào của bản lề ấy, vì chưa một lần nào ông tự cứu được chính mình.
Con đã yêu Chúa quá muộn, ôi Vẻ Đẹp xưa thật xưa mà vẫn luôn mới mẻ! Con đã yêu Chúa quá muộn!
— Augustine thành Hippo
Cuộc vây hãm
Những năm cuối đời ông phủ bóng tối. Năm 429, người Vandal vượt biển sang Bắc Phi, đốt phá các thị trấn, làm tan tác các hội chúng, và xua đuổi các giám mục cùng dân chúng chạy trước mặt họ. Năm 430, họ vây hãm chính thành Hippo. Augustine, khi ấy đang ở năm thứ bảy mươi sáu của đời mình, vẫn tiếp tục làm việc và tiếp tục cầu nguyện trong khi quân thù đóng trại ngoài tường thành.
Vào tháng thứ ba của cuộc vây hãm, ông lên cơn sốt. Ông xin chép những thi thiên ăn năn ngắn nhất của Đa-vít và treo lên tường, nơi ông có thể nhìn thấy từ giường bệnh, và ông đọc chúng ở đó mà khóc, Possidius kể, tuôn trào và không dứt — bậc thầy vĩ đại về ân điển ra đi như một người ăn năn. Khoảng mười ngày trước khi qua đời, ông xin được để một mình, chỉ trừ các thầy thuốc và người mang thức ăn, để không điều gì làm gián đoạn sự cầu nguyện của ông. Ông qua đời ngày 28 tháng 8 năm 430, khi quân Vandal vẫn còn ở trước cổng thành. Ông không để lại di chúc, vì như Possidius nói, là một người nghèo của Đức Chúa Trời, ông chẳng có gì để lại. Thay vào đó, ông để lại hàng giáo sĩ, các tu viện và thư viện của mình, và căn dặn họ phải gìn giữ cẩn thận. Họ đã làm vậy — và nhờ thư viện ấy, thành Hippo, thành mà người Vandal đã thiêu rụi, đã sống lâu hơn họ mười lăm thế kỷ.
Augustine được tôn kính khắp thế giới Cơ Đốc, bởi người Công giáo, Chính Thống giáo và Tin Lành như nhau, như một trong những người thầy vĩ đại nhất của đức tin. Nhưng đó không phải là lý do người ta vẫn còn đọc ông. Họ đọc ông vì ông chẳng giấu điều gì: không giấu vụ trộm lê, không giấu người phụ nữ ông đã gửi đi, không giấu lời cầu nguyện xin sự trong sạch mà thầm mong bị từ chối, không giấu những thập niên ông biết điều phải mà chẳng làm gì. Và vì xuyên suốt tất cả là sự nhịn nhục của một Đức Chúa Trời không chịu buông ông ra, cùng những lời cầu nguyện của một người mẹ cũng không chịu buông. Ông viết lại cuộc đời mình để chúng ta nhận ra sự khắc khoải của chính mình trong sự khắc khoải của ông — rồi nhìn, như ông đã nhìn, vượt qua con người ấy để đến nơi duy nhất mà sự khắc khoải ấy được an nghỉ.
Bài viết về Augustine of Hippo (3)
Hỏi và đáp
Augustine sinh ra ở đâu, vào lúc nào, và gia đình ông ra sao?
Aurelius Augustinus sinh ngày 13 tháng 11 năm 354 tại Thagaste, một thị trấn nội địa nhỏ của vùng Bắc Phi thuộc La Mã, nay thuộc Algeria. Cha ông, Patricius, là một điền chủ khiêm tốn và là một người ngoại đạo nóng tính, chỉ chịu báp-têm gần cuối đời. Mẹ ông, Monica, là một Cơ Đốc nhân có đức tin bền bỉ, đẫm nước mắt, và chính những lời cầu nguyện của bà, hơn bất cứ người thầy nào, đã định hình câu chuyện về người con trai. Đặt nhiều kỳ vọng vào tài năng của con, cha mẹ ông đã chắt bóp tiền bạc để cho ông đi học xa nhà, trước tiên ở Madauros rồi đến năm mười bảy tuổi, ở Carthage.
Vụ trộm lê là gì, và vì sao Augustine lại xem trọng nó đến thế?
Trong Lời Tự Thú, Augustine dừng lại lâu ở một đêm thời niên thiếu, khi ông cùng một bọn bạn tuốt sạch cây lê của nhà hàng xóm rồi ném trái cho heo ăn. Ở nhà ông có lê ngon hơn, và ông thậm chí chẳng thèm những trái lê ấy; ông nhận ra rằng đó chính là điều cốt lõi. “Tôi đã yêu chính lỗi lầm của mình,” ông viết, “không phải yêu cái thứ khiến tôi phạm lỗi, mà yêu chính lỗi lầm ấy.” Với ông, một vụ trộm vặt trở thành khung cửa mở ra cả mầu nhiệm của điều ác — một tấm lòng thích thú điều bị cấm chỉ vì nó bị cấm.
Người phụ nữ sống chung với Augustine là ai, và Adeodatus là ai?
Khi còn là một chàng trai trẻ ở Carthage, Augustine đưa một người phụ nữ về sống chung — ông không bao giờ nêu tên bà trong Lời Tự Thú — và sống chung thủy với bà, không cưới hỏi, suốt hơn mười năm. Bà sinh cho ông một con trai mà ông đặt tên là Adeodatus, nghĩa là “được Đức Chúa Trời ban cho”, một cái tên đầy ân điển đến sửng sốt, đến từ một người khi ấy đang ra sức chạy trốn Đấng Ban Cho. Augustine kể lại quãng đời này mà không bào chữa hay tự biện hộ, và sự thành thật ấy là một phần khiến Lời Tự Thú đáng tin cậy đến thế. Nhiều năm sau tại Milan, khi mẹ ông sắp đặt một cuộc hôn nhân đứng đắn, người phụ nữ ấy bị gửi trả về châu Phi — “bị giằng khỏi bên tôi,” ông viết, “trái tim tôi vốn gắn bó với nàng bị xé rách, bị thương tích và rướm máu” — và bà thề sẽ không bao giờ biết đến một người đàn ông nào khác. Augustine, không thể đợi vị hôn thê đến tuổi thành hôn, liền lấy ngay một người tình khác, và ngay cả điều đó ông cũng ghi lại với nỗi hổ thẹn chứ không phải để tự bênh vực.
Điều gì đã thu hút Augustine đến với phái Ma-ni, và ông kiếm sống bằng nghề gì?
Năm mười chín tuổi, việc đọc cuốn Hortensius của Cicero khiến ông khao khát sự khôn ngoan, nhưng ông thấy tiếng La-tinh của Kinh Thánh thô kệch nên quay sang phái Ma-ni, một giáo phái nhị nguyên khắc khổ đã ve vuốt trí tuệ ông bằng lời hứa ban sự hiểu biết mà không cần sự khiêm nhường của đức tin, và tiện thay lại đặt nguồn gốc của điều ác bên ngoài ý chí của chính ông. Ông ở trong hàng “thính giả” của họ khoảng chín năm. Suốt thời gian ấy, ông kiếm sống bằng nghề tu từ học, dạy học ở Carthage, rồi Rô-ma, và năm 384 giành được ghế giáo sư tu từ học danh giá ở Milan, nơi đóng triều đình hoàng gia. Ông đã leo lên gần đến đỉnh cao nhất mà tham vọng có thể đưa một chàng trai tỉnh lẻ tới, và chưa bao giờ khốn khổ hơn thế. Sự vỡ mộng của ông với phái Ma-ni càng sâu sắc hơn sau khi vị thầy lừng danh của họ là Faustus tỏ ra duyên dáng nhưng rỗng tuếch khi bị chất vấn.
Những lời cầu nguyện của Monica đã theo ông suốt những năm ấy như thế nào?
Augustine kể rằng mẹ ông khóc vì ông nhiều hơn những người mẹ khóc trước cái chết thể xác của con mình, vì bà thấy được sự chết mà ông thật sự đang chết. Ông viết rằng nước mắt của bà “đã thấm ướt mặt đất dưới mắt bà ở mọi nơi bà cầu nguyện.” Bà nài nỉ mãi một vị giám mục, chính ông cũng từng theo phái Ma-ni, tranh luận với đứa con trai thông minh mà hư hỏng của bà, cho đến khi, mệt mỏi vì bà, ông tiễn bà về với một lời mà bà đón nhận như thể từ trời: “không thể nào đứa con của những dòng nước mắt này lại hư mất được.” Khi Augustine giương buồm đi Rô-ma, ông thậm chí còn nói dối mẹ và ra đi trong đêm khi bà đang cầu nguyện, nhưng rốt cuộc bà vẫn theo ông đến tận Milan.
Ambrose thành Milan đã đóng vai trò gì trong sự cải đạo của ông?
Tại Milan, có hai điều bắt đầu âm thầm tác động trên Augustine. Điều thứ nhất là Ambrose, vị giám mục uy nghi của thành phố, người đã tiếp đón vị giáo sư trẻ cách tử tế. Augustine đến vì tài hùng biện và ở lại vì nội dung: Ambrose giải nghĩa Cựu Ước theo cách cho ông thấy rằng Kinh Thánh mà ông từng gạt bỏ còn sâu nhiệm hơn chứ không nông cạn hơn Cicero. Điều thứ hai là một vài cuốn sách thuộc trường phái Plato, đã phá tan bùa mê của phái Ma-ni bằng cách dạy ông quan niệm về Đức Chúa Trời và linh hồn như những thực tại thuộc linh, chứ không phải như một thứ vật chất tinh vi nào đó. Tâm trí ông chuyển động; ý chí ông thì không, và ông đã cầu nguyện lời cầu nguyện mà về sau ông nhớ lại với nỗi hổ thẹn: “Xin ban cho con sự trong sạch và sự tiết chế, nhưng đừng vội bây giờ.”
Điều gì đã xảy ra trong khu vườn ở Milan năm 386?
Vào cuối mùa hè năm 386, khi nghe kể về những người khác đã từ bỏ mọi sự, Augustine bị cuốn vào một cơn bão ghê tởm chính mình. Ông chạy ra khu vườn của ngôi nhà ông ở chung với người bạn Alypius, gieo mình xuống dưới một cây vả và khóc, tự hỏi mình còn cứ nói “ngày mai, rồi ngày mai” cho đến bao giờ. Rồi từ một ngôi nhà bên cạnh, ông nghe tiếng một đứa trẻ ngân nga lặp đi lặp lại một điệp khúc nhỏ — “Tolle, lege; tolle, lege,” hãy cầm lên mà đọc — những lời ông không thể gắn với trò chơi trẻ con nào. Ông trở lại với cuốn sách các thư tín của Phao-lô, mở ra và đọc đoạn đầu tiên mắt mình chạm đến, trong Rô-ma 13: “Chớ nộp mình vào sự quá độ và say sưa, buông tuồng và bậy bạ,” nhưng “hãy mặc lấy Chúa Giê-xu Christ, chớ chăm nom về xác thịt.” Ông không đọc thêm nữa. “Tức thì,” ông viết, “mọi bóng tối nghi ngờ đều tan biến.”
Điều gì đã xảy ra với phép báp-têm của Augustine, với mẹ ông và với con trai ông?
Ông từ chức giáo sư, mùa thu năm ấy lui về một biệt thự đồng quê tại Cassiciacum, và vào mùa Lễ Phục Sinh năm 387 chịu báp-têm bởi Ambrose, cùng với Alypius và con trai ông là Adeodatus, khi ấy chưa tròn mười lăm tuổi, cậu bé có trí thông minh khiến chính cha mình phải kinh ngạc sợ hãi. Trên đường về, tại cảng Ostia, hai mẹ con cùng tựa bên một khung cửa sổ và trò chuyện, để lời nói đưa họ lên cao dần hướng đến Sự Khôn Ngoan mà trong đó muôn vật được dựng nên; vài ngày sau Monica lên cơn sốt và qua đời, vào năm thứ năm mươi sáu của đời bà và năm thứ ba mươi ba của đời ông. Khi được hỏi muốn được chôn ở đâu, bà chỉ nói: “hãy nhớ đến mẹ nơi bàn thờ của Chúa, dù các con ở đâu.” Trong vòng hai hay ba năm, Adeodatus cũng qua đời, khi vẫn còn ở tuổi thiếu niên.
Augustine đã trở thành giám mục thành Hippo như thế nào, và ông đã viết những gì?
Trở về châu Phi, ông bán gia tài và quy tụ một nhóm nhỏ cùng sống trong sự cầu nguyện, học hỏi và cảnh nghèo khó chung với nhau. Ông chẳng muốn điều gì mang tính công khai, nhưng năm 391, khi đến thăm cảng Hippo Regius, hội chúng đã nài ép ông nhận chức mục vụ, và khoảng năm 395 ông trở thành giám mục thành Hippo, một chức vụ ông giữ trong khoảng ba mươi lăm năm. Từ thị trấn bến cảng tầm thường ấy, ông giảng dạy không ngừng, phân xử những vụ kiện tụng giữa hàng xóm láng giềng, và viết thư đi khắp đế quốc. Khoảng năm 397, ông bắt đầu viết Lời Tự Thú, không gửi đến người đọc mà gửi đến Đức Chúa Trời; sau khi người Goth cướp phá Rô-ma năm 410, ông miệt mài hơn một thập niên với cuốn Thành của Đức Chúa Trời, truy nguyên toàn bộ lịch sử như câu chuyện về hai thành được xây dựng bởi hai tình yêu. Ông cũng tranh đấu chống lại phái Donatist, lập luận rằng Hội Thánh trong thế gian này là một cánh đồng lẫn lộn lúa mì và cỏ lùng, và chống lại Pelagius, khẳng định — từ ký ức về ý chí tê liệt của chính mình — rằng mọi sự đều khởi đầu bằng ân điển.
Augustine đã qua đời như thế nào?
Những năm cuối đời ông phủ bóng tối. Năm 429, người Vandal vượt biển sang Bắc Phi, và năm 430 họ vây hãm chính thành Hippo. Augustine, khi ấy đang ở năm thứ bảy mươi sáu của đời mình, vẫn tiếp tục làm việc và cầu nguyện trong khi quân thù đóng trại ngoài tường thành, xin Đức Chúa Trời hoặc giải phóng thành, hoặc làm cho các đầy tớ Ngài can đảm chịu đựng ý muốn Ngài, “hoặc ít nhất là xin Ngài đem tôi ra khỏi thế gian này về cùng Ngài.” Vào tháng thứ ba của cuộc vây hãm, ông lên cơn sốt; ông cho chép các thi thiên ăn năn và treo ở nơi ông có thể đọc từ giường bệnh, và khóc tuôn trào trên những lời ấy — bậc thầy vĩ đại về ân điển ra đi như một người ăn năn. Ông qua đời ngày 28 tháng 8 năm 430, khi quân Vandal vẫn còn ở trước cổng thành, không để lại di chúc, vì như người viết tiểu sử ông là Possidius nói, là một người nghèo của Đức Chúa Trời, ông chẳng có gì để lại ngoài hàng giáo sĩ và thư viện của mình, những thứ mà họ đã gìn giữ.