የR. A. Torrey የሕይወት ታሪክና መጻሕፍት

በ1875 የጸደይ ወራት በአንድ ምሽት፣ አንድ የዬል ዩኒቨርሲቲ ተማሪ በክፍሉ ውስጥ ብቻውን ተቀምጦ ሕይወቱን ለማጥፋት ወሰነ። ሩቤን አርቸር ቶሪ ዕድሜው አሥራ ዘጠኝ ነበር — ጃንዋሪ 28 ቀን 1856 በኒው ጀርሲ፣ ሆቦከን ከሚኖር ባለጸጋ ቤተሰብ የተወለደ — እርሱ ራሱ እንደተናገረውም ያደገበትን እምነት ፈጽሞ ትቶት ነበር። ያ እምነት ግን ፊት ነበረው፤ እናቱ ጥልቅና ጽኑ የጸሎት ሴት ነበረች። ልጇ እንዲድንና እግዚአብሔርን እንዲያገለግል ለዓመታት ትጸልይ ነበር፤ ለክርስቶስ የተሰጠ ሕይወት ምን ሊሆን እንደሚችል ልታሳስበውም አታፍርም ነበር። እርሱ ግን ከቁም ነገር አልቆጠረውም። ወደ ኒው ሄቨን የመጣው በአሥራ አምስት ዓመቱ ነበር፤ ከዚያ ወዲህ ያሉትንም ዓመታት ለቲያትር ቤት፣ ለፈረስ ሩጫ ውርርድ፣ ለቁማር ጠረጴዛና ለብዙ መጠጥ ሰጥቷቸው ነበር። ለክርክርም ሰጥቷቸው ነበር፤ በኋላ ራሱ እንደተናገረው «በሴሚናሪው ውስጥ የአዲሱ ሥነ መለኮትና የአፍራሽ ትችት ክንፍ መሪ» ነበር — አንድን የእምነት ትምህርት ማፍረስ የሚችልና ይህንንም በማድረግ የሚደሰት ወጣት።

በዚያች ምሽት የሆነውን ያለ ማጋነን በግልጽ ተናግሯል። ራሱን ለመግደል ቁርጥ ውሳኔ አድርጎ ነበር፤ መሣሪያውም በእጁ ቅርብ ነበር። ይልቁንም ራሱን ሲጸልይ አገኘው — በዚያም ጨለማ ውስጥ እናቱን፣ እምነቷንና ስለ እርሱ የጸለየቻቸውን ረጅም ዓመታት አስታወሰ። ያ ትዝታ የሕይወቱ መለወጫ ሆነ። በጸሎቱም ውስጥ ቃል ገባ፤ እግዚአብሔር ቢያድነው እግዚአብሔር የሚጠይቀውን ሁሉ እንደሚያደርግ። «እሰብካለሁ እንኳ!» አለ — በምድር ላይ ሊያደርገው ከሚፈልገው ነገር ሁሉ የመጨረሻውን የሚጠራ ያህል። ከዚያ ጸሎት ሌላ ሰው ሆኖ ተነሣ፤ እምነቱንም በዬል የጸሎት ቤት በሕዝብ ፊት መሰከረ፤ ከገባውም ቃል ፈጽሞ ወደ ኋላ አላለም።

የተጠራጣሪው የልምምድ ዘመን

ቶሪ ዲግሪውን ከወሰደ በኋላ በዚያው በሥነ መለኮት ትምህርት ቤት ቀጥሎ በ1878 አጠናቀቀ፤ በዚያው ዓመትም ለኮንግሪጌሽናል ቤተ ክርስቲያን አገልግሎት ተሾመ። በ1879 ክላራ ስሚዝን አገባ፤ በኦሃዮ፣ ጋሬትስቪል ወደምትገኝ የገጠር ቤተ ክርስቲያን መድረክም ሄደ። በ1882 ጥያቄዎቹን ወደ ምንጫቸው ወሰዳቸው፤ በላይፕዚግና በኤርላንገን በፍራንትስ ዴሊችና በቴዎዶር ጻን ሥር ተማረ — በአንድ ወቅት የእርሱ ዋና መሣሪያ የነበረው የከፍተኛው ትችት ምሽግ በሆነው በዚያው ስፍራ። ሊያረጋግጠው የሄደውን ነገር ተቃራኒ ይዞ ወደ አገሩ ተመለሰ። በቅዱሳት መጻሕፍት ላይ የቀረበውን ክስ በቀጥታ ከመረመረ በኋላ ቀሪ ዘመኑን ሁሉ ስለ እነርሱ በመሟገት አሳለፈ፤ አንድን ሙግት ከመመለሱ በፊት በትክክል የማቅረብ የተከራካሪ ልማዱንም ፈጽሞ አልተወም። ቅን ጥርጣሬ ከውስጥ ሲታይ ምን እንደሚመስልም አልረሳም። ከአለማመን ጋር እስከ ተስፋ መቁረጥ ጠርዝ ድረስ የታገለ በመሆኑ፣ በዚሁ ትግል ውስጥ ላሉ ሰዎች አንዳች ንቀት ሳይታይበት መናገር ይችል ነበር — ፈጽሞ እንዳልተጠራጠረ ሰው ሳይሆን ተጠራጥሮ መልስ እንዳገኘ ሰው።

ከዚያም ሚኒያፖሊስ መጣ፤ ሰውየውም የተቀረጸው በዚያ ነው። በዚያ ቤተ ክርስቲያንን በእረኝነት መራ፤ የከተማዋ የኮንግሪጌሽናል ሚስዮን ሥራ የበላይ ተቆጣጣሪም ሆኖ አገለገለ። በ1888 ከዚያ በኋላ ያለውን ሁሉ ቅርጽ የወሰነ ነገር አደረገ፤ በድሆች መካከል ለመሥራት ደመወዙን ተወ፤ የቤተሰቡንም ኑሮ ሙሉ በሙሉ በጸሎት ላይ ጣለ። በዚያን ጊዜ አራት ልጆች ነበሩት።

ከዚያች ቀን ጀምሮ እያንዳንዱ ጉርሻ በቀጥታ ከሰማዩ አባቴ መጣ — በገበታችን ላይ የቀረበ አንድም ምግብ፣ በጀርባዬ ላይ የለበስኩት አንድም ካፖርት፣ በሚስቴ ላይ ያለ አንድም ቀሚስ፣ በአራቱም ልጆች ላይ ያለ አንድም ልብስ የጸሎት መልስ ያልሆነ የለም።

— አር. ኤ. ቶሪ

በቺካጎ የሙዲ ሰው

ከዓመታት በፊት፣ በኒው ሄቨን በተካሄደ የወንጌል ስብከት ዘመቻ ወቅት፣ ዲ. ኤል. ሙዲ ወጣቱን ቶሪ ተመልክቶ «አንተ ወጣት፣ ለእግዚአብሔር መሥራት ብትጀምር ይሻልሃል!» አለው። በ1889 ሙዲ አስጠራው። ቶሪ የቺካጎ የወንጌል ሥርጭት ማኅበር የበላይ ተቆጣጣሪ ሲሆን ዕድሜው ሠላሳ ሦስት ነበር — ዓለም በኋላ የሙዲ የመጽሐፍ ቅዱስ ተቋም ብሎ የሚያውቀው ትምህርት ቤት ነው — ይህንንም ኃላፊነት እስከ 1908 ድረስ ያዘ። ሥርዓተ ትምህርቱን በአንድ ቀላል እምነት ላይ ገነባው፤ በቅዱሳት መጻሕፍት ላይ የተመሠረቱና በመንፈስ ቅዱስ ኃይል የታጠቁ ተራ አማኞች ለፍሬያማ አገልግሎት ሊሠለጥኑ ይችላሉ የሚል። እንደ ልማዱም ትምህርት ቤቱ የወሬኞች አካዳሚ እንዲሆን አልፈቀደም፤ ተማሪዎች ወደ መንገድ ላይ ስብሰባዎች፣ ወደ ሆስፒታሎች፣ ወደ እስር ቤቶች፣ ወደ ድሆች የተጨናነቁ መኖሪያ ቤቶች በሮች ይላኩ ነበር። ወንጌላውያንን የማያፈራ የመጻሕፍት ዕውቀት አይማርከውም ነበር። በ1894 የቺካጎ አቬኑ ቤተ ክርስቲያንን — የአሁኑን የሙዲ ቤተ ክርስቲያን — እረኝነት ጨመረ፤ በዚያም ለአሥራ ሁለት ዓመታት ሰበከ።

እርሱን በአንድ ቀላል ምስል መግለጽ የሚቻል ሰው አልነበረም። ዴሊችን በጀርመንኛ ያነበበው ምሁር ለሠራተኛው ሕዝብ ትምህርት ቤት ይመራ ነበር፤ የተወለወለው የኒው ኢንግላንድ ሰው በቺካጎ የመንገድ ማዕዘኖች ላይ ይሰብክ ነበር፤ ማንኛውንም ሙግት መበታተን የሚችለው ተከራካሪ የቤተ ክርስቲያን እውነተኛ ድካም ፈጽሞ የአእምሮ ጉዳይ እንዳልሆነ አጥብቆ ይናገር ነበር።

ጸሎት ነገሮችን ለማግኘት እግዚአብሔር የወሰነው መንገድ ነው፤ በልምምዳችን፣ በሕይወታችንና በሥራችን ውስጥ ላለው ጉድለት ሁሉ ታላቁ ምሥጢርም ጸሎትን ቸል ማለት ነው።

— አር. ኤ. ቶሪ፣ እንዴት መጸለይ እንደሚገባ

የቅዳሜ ምሽቱ ክፍል

በ1898 ቶሪ በተቋሙ ውስጥ በየቅዳሜው ምሽት ከሦስት ሰዓት እስከ አራት ሰዓት የሚቆይ የጸሎት ስብሰባ ጀመረ። ስብሰባው የአምልኮ ሥርዓት አልነበረም፤ ሰዎችን እንደሚስብ ነገርም አልተዋወቀም፤ የልመና ሰዓት ነበር። እስከ ሦስት መቶ የሚደርሱ ሰዎች ሳምንት በሳምንት ይመጡ ነበር፤ የሚለምኑትም በዓለም ዙሪያ የመንፈስ መፍሰስን ነበር — በቺካጎ ብቻ ሳይሆን በምድር ሁሉ መነቃቃትን።

ቶሪ በዚያ ስለ ሌላ ነገርም፣ ይበልጥም በግሉ፣ ይጸልይ ነበር፤ እግዚአብሔር ወንጌልን እየሰበከ በዓለም ዙሪያ እንዲልከው። ግብዣ፣ ኮሚቴ፣ ገንዘብ፣ ወይም አንዱንም እንኳ የሚጠብቅበት ምክንያት አልነበረውም። ያንን ሸክም በጸሎት ባኖረ በሳምንት ጊዜ ውስጥ፣ ስለ ጉዳዩ ምንም የማያውቁ የአውስትራሊያ አብያተ ክርስቲያናት ተወካዮች እንዲመጣ የሚጠይቅ ደብዳቤ ጻፉለት።

በዓለም ዙሪያ

ከ1902 እስከ 1905፣ የዝማሬ መሪው ቻርልስ ኤም. አሌክሳንደር ከጎኑ ሆኖ፣ ቶሪ በአውስትራሊያና በኒው ዚላንድ፣ በቻይና፣ በጃፓንና በሕንድ፣ እንዲሁም በብሪታንያ ደሴቶች ሁሉ ሰበከ። የሥራውን ስፋት ከዚህ ዘመን ርቀት ሆኖ መገመት ያስቸግራል። በጃንዋሪ 1904 በበርሚንግሃም በሚገኘው ቢንግሊ አዳራሽ በሠላሳ ቀናት ውስጥ ሰባት ሺህ ያህል ሰዎች ወደ ክርስቶስ መመለሳቸውን መሰከሩ። የ1905ቱ የለንደን ዘመቻ ከፌብሩዋሪ እስከ ጁን ቀጠለ፤ ሁለት መቶ ሁለት ስብሰባዎች፣ በድምሩ ከ1,114,000 በላይ ተሰብሳቢዎች፣ እምነታቸውንም የመሰከሩ ከአሥራ ሰባት ሺህ በላይ ሰዎች። በጉዞው ሁሉ በአብዛኛው የሚጠቀሰው አኃዝ መቶ ሁለት ሺህ ገደማ ወደ ክርስቶስ የተመለሱ ሰዎች ነው።

ቶሪ አኃዙን እየዘገበ እንኳ አያምነውም ነበር። ከመሄዱ በፊት መነቃቃት በሰው እጅ አይፈበረክም ብሎ ጽፎ ነበር፤ ስብሰባዎቹም የእርሱ ስኬት ተደርገው እንዲገለጹ አልፈቀደም። ሥራውን የሠራው በቺካጎ ያለው የቅዳሜ ምሽቱ ክፍል ነው ይል ነበር፤ መድረኩ ያደረገው ፍሬውን መሰብሰብ ብቻ ነው።

ነፍስን በሚጨምቅ የምኞት ጽናት ወደ እግዚአብሔር መምጣትን ስንማር፣ ያን ጊዜ አብዛኞቻችን አሁን የማናውቀውን በጸሎት ያለውን ኃይል እናውቃለን።

— አር. ኤ. ቶሪ፣ እንዴት መጸለይ እንደሚገባ

ሎስ አንጀለስ እና ረጅሙ የማጠናቀቂያ ዘመን

በዲሴምበር 1905 ለመጨረሻ ጊዜ ወደ አሜሪካ ተመለሰ፤ ቀጣዮቹን ስድስት ዓመታትም በመላው አገሪቱ በዘመቻዎች አሳለፈ። በ1908 በፔንስልቬንያ የሞንትሮዝ የመጽሐፍ ቅዱስ ጉባኤን መሠረተ፤ ይህም ከእርሱ በኋላ የቀጠለ የበጋ ማስተማሪያ ስፍራ ነው። በ1912 የሎስ አንጀለስ የመጽሐፍ ቅዱስ ተቋም የመጀመሪያው ዲን ለመሆን ወደ ምዕራብ ሄደ፤ ከ1915 ጀምሮም የክፍት በር ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው እረኛ ሆነ — ሁለቱንም እስከ 1924 ድረስ ያዘ፤ ቻርልስ ኢ. ፉለርን ጨምሮ የአንድን ትውልድ ተማሪዎች ቀረጸ።

የሕዝብ አገልግሎት ዓመታት የራሳቸው የግል ሐዘኖች ነበሯቸው። እርሱና ክላራ ልጆቻቸውን አጡ፤ ሐዘኑም እጅግ ጥልቅ ሆኖ ቆሰላቸው — ቤተሰቡን የሚያውቁ ሰዎች እነዚያ ሞቶች በሁለቱም ላይ ምልክት እንደ ተዉ ይናገሩ ነበር። ሐዘን ግን አላስመረረውም። ይልቁንም ለሚሠቃዩ ያለውን ርኅራኄ አሰፋው፤ በሚኒያፖሊስ የባለሱቁን ሒሳብ በአደራ ወደ ሰጠው አምላክ ይበልጥ አጥብቆ እንዲጠጋም ገፋው። በሺዎች በሚቆጠሩ ሕዝብ ፊት የሚቆመው ሰው የአንድ በጣም ትንሽ ክፍልን ሥርዓት ጠብቆ ኖረ፤ በየቀኑ ብዙ ጊዜ በጸሎትና በመጽሐፍ ቅዱስ ያሳልፍ ነበር፤ የሰባኪ ፍሬያማነት የተመካው በመድረኩ ላይ ሳይሆን ከእግዚአብሔር ጋር ባለው የግል ኅብረት ላይ ነው የሚል የጸና እምነት ነበረውና።

እነዚህ ዓመታት እርሱ እንዲዘጋጅ የረዳው ባለ አሥራ ሁለት ቅጽ ተከታታይ ሥራ የሆነው የዘ ፈንዳሜንታልስ (መሠረታዊ እውነቶች) ዓመታትም ነበሩ፤ ይህም ሥራ እርሱ በቀላሉ መጽሐፍ ቅዱስ የሚለውን ማመን ብሎ ሊገልጸው ለሚችለው እንቅስቃሴ ስም ሰጠው። ያለማቋረጥ ጻፈ — ከአርባ በላይ መጻሕፍትን፣ ለሠላሳ ዓመታትም በመላው አገሪቱ የሚነበብ የሰንበት ትምህርት ቤት ማብራሪያ። ሰዎችን ወደ ክርስቶስ እንዴት ማምጣት እንደሚቻል የተሰኘው መጽሐፍ አንድን ሰው ወደ እምነት መምራት ለሚፈልጉ ተራ አማኞች ቀላልና ተግባራዊ መመሪያ ሆነ፤ ወንጌልን ማካፈል የልዩ ባለሙያ ሳይሆን የእያንዳንዱ ክርስቲያን ሥራ እንደሆነ ያምን ነበርና። ነገር ግን ጸንተው የቆዩት ስለ ጸሎትና ስለ መንፈስ ቅዱስ የጻፋቸው ናቸው፤ እነዚህ ሌሎችን ማስተማር ብቻ ሳይሆን ራሱ የኖራቸው ርዕሶች ነበሩና።

መንፈስ ቅዱስና ተራው ክርስቲያን

ቶሪ ካስተማረው ሁሉ አብልጦ አጥብቆ የገፋበት ትምህርት መንፈስ ቅዱስ ሊታወቅ የሚገባው አካል እንጂ ሰው የሚገለገልበት ኃይል አይደለም የሚለው ነበር። ስለዚህ በሰፊው ጻፈ፤ በየዘመቻውም ወደዚሁ ተመለሰ፤ መንፈስ ይወቅሳል፣ ዳግም ይወልዳል፣ በአማኙ ውስጥ ያድራል፣ እንዲሁም — የዘመኑ ሰዎች የተከራከሩበት አጽንዖት ይህ ነበር — አማኙ በእርግጠኝነት ሊፈልገውና በእርግጠኝነት ሊቀበለው የሚችልና የሚገባው ለአገልግሎት የሚሆን የኃይል መልበስ አለ። የማይለውን ነገር በጥንቃቄ ይለይ ነበር። ይህ ሁለተኛ መዳን አልነበረም፤ የላቀ ቅድስና ምልክትም አልነበረም። ለተራ ክርስቲያኖች የቀረበ የሥራ መሣሪያ ነበር፤ በእርሱም አመለካከት ብዙዎቹ የሚታይ ፍሬ ሳያፈሩ የሚደክሙበት ምክንያት በቀላሉ ፈጽሞ ስላልለመኑት ነበር — በእግዚአብሔር ኃይል ከመታመን ይልቅ በራሳቸው ብርታት ስለተደገፉ ተሸንፈው ይኖሩ ነበር።

ነጥቡን የተከራከረው ሁሉንም ነገር በሚከራከርበት መንገድ ነበር — ጥቅሶችን እየከመረ አንባቢው እንዲያረጋግጣቸው እየተገዳደረ። የክርክሩ ኃይል ግን ከሌላ ስፍራ የመጣ ነበር። ደመወዙን ትቶ ምግቡ ሲመጣ ያየ፣ በዓለም ዙሪያ እንዲላክ ለምኖ የተላከ ሰው እግዚአብሔር ለሚለምኑት ስለ መድረሱ ግምት እየሰጠ አልነበረም። ያየውን እየመሰከረ ነበር።

በ1924 ወደ ወንጌል ስብከት ለመመለስ የሎስ አንጀለስ ኃላፊነቶቹን ለቀቀ፤ አሁንም እየተጓዘ፣ አሁንም እየሰበከ፣ በ1927 እንደገና በሙዲ አስተማረ። ኦክቶበር 26 ቀን 1928 በሰሜን ካሮላይና፣ አሽቪል በሚገኘው ቤቱ በሰባ ሁለት ዓመቱ አረፈ፤ በመሠረተውም የሞንትሮዝ ጉባኤ ቅጥር ግቢ ተቀበረ። እርሱን የሚያውቀው ዊል ሃውተን ከዘመቻዎቹ ማንኛውም ማጠቃለያ በተሻለ የመቃብር ቃሉን እንዲህ ገለጸው፦ ዶክተር ቶሪን በቅርበት የሚያውቁት ሰዎች ዘወትርና ያለማቋረጥ የሚጸልይ ሰው አድርገው ያውቁት ነበር።

ይህ ሁሉ እንዴት እንደ ጀመረ ማስታወስ ይገባል — በመድረክ ወይም በትምህርት አዳራሽ ሳይሆን በዬል ባለ አንድ ክፍል ውስጥ ነበር፤ ሊሞት የወሰነ አንድ ወጣት አግኖስቲክ የእናቱን ጸሎቶች አስታውሶ ይልቁንም ራሱን ሲጸልይ አገኘው፤ ወደሚላክበትም ሁሉ እንደሚሄድ ለእግዚአብሔር ቃል ገባ። እጅግ ሩቅ ድረስም ተላከ።