Wasifu na mahubiri ya John Calvin

John Calvin alizaliwa tarehe 10 Julai 1509 huko Noyon, mji wenye kanisa kuu katika jimbo la Ufaransa la Picardy. Baba yake, Gérard Cauvin, alikuwa afisa wa sheria akihudumu chini ya askofu wa eneo hilo, mtu mwenye tamaa ambaye alimkusudia mwanawe wa pili mwenye vipawa kuwa kasisi, na baadaye, tamaa zake zilipobadilika, akamwelekeza kwenye taaluma ya sheria yenye faida zaidi. Hakuna mpango kati ya hiyo uliomhesabu Mungu, ambaye angemchukua Mfaransa huyu makini, mtulivu na mpenda vitabu na kumweka katikati kabisa ya Matengenezo — si kama mchochezi mwenye moto bali kama mwalimu wake mvumilivu, mtu ambaye, kuliko mwingine yeyote, aliipa harakati hiyo akili. Kila kitu ambacho Calvin alikuja kuwa kimekusanywa katika kauli mbiu aliyoichukua kuwa yake na kuipiga chapa kwenye muhuri wake: mkono ukinyosha moyo unaowaka moto.

Moyo wangu nakutolea, Ee Bwana, kwa haraka na kwa uaminifu.

— John Calvin, kauli mbiu yake binafsi

Msomi Aliyeelekezwa Njia Nyingine

Akiwa ametumwa Paris angali mvulana wa umri wa karibu miaka kumi na minne, Calvin alipita katika Collège de la Marche na Collège de Montaigu iliyokuwa na nidhamu kali, akipata shahada yake ya uzamili angali kijana. Kwa kila simulizi, alikuwa mwanafunzi hodari kupita kiasi — mwenye nidhamu hadi kufikia ukali, mwepesi wa akili, na tayari ametambuliwa na walimu wake. Baba yake alipogombana na baraza la kanisa kuu la Noyon, alimgeuza mwanawe ghafla kutoka theolojia hadi sheria, na Calvin akaenda kusoma huko Orléans na kisha Bourges chini ya wanasheria bora kabisa nchini Ufaransa. Huko pia alijifunza kwa kina elimu mpya ya kibinadamu, akijifundisha mwenyewe Kigiriki na Kiebrania na kusoma maandiko ya kale na ya Mababa wa Kanisa katika lugha zao wenyewe. Kitabu chake cha kwanza hakikuwa kazi ya dini hata kidogo, bali ufafanuzi wa kitaaluma juu ya mwanafalsafa wa Kirumi Seneca. Alionekana kuelekea maisha ya msomi mtulivu wa zama za Mwamko.

Lakini Ufaransa mwanzoni mwa miaka ya 1530 ilikuwa mahali pa hatari kufikiri kwa uhuru kuhusu Mungu. Mawazo ya kiinjili yaliyokuwa yakitoka Ujerumani yalikuwa yakipenya mpakani, na Calvin, akiwa katika mizunguko ya watu wenye mrengo wa matengenezo huko Paris, aligundua ardhi ikitikisika chini ya miguu yake. Hakuwahi kuandika kwa kirefu kuhusu mgogoro wa nafsi yake mwenyewe — alikuwa mnyenyekevu mno kwa jambo hilo — lakini mahali pamoja tu alipoinua pazia, yaani utangulizi wa ufafanuzi wake juu ya Zaburi, alieleza kilichotokea kwa sentensi moja isiyosahaulika.

Mungu, kwa kuongoka kwa ghafla, aliushinda moyo wangu na kuuleta katika hali ya kufundishika, moyo uliokuwa mgumu katika mambo hayo kuliko ilivyoweza kutarajiwa kwa mtu wa umri wangu mdogo.

— John Calvin, utangulizi wa Ufafanuzi juu ya Zaburi

Hatuelezi karibu chochote kuhusu mazingira — hakuna tarehe, hakuna mahali, hakuna maono. Anatueleza tu ni nani aliyelifanya jambo hilo. Mungu alimshinda. Msomi yule mwenye kiburi na aliyejitawala alishindwa, na mara aliposhindwa hakuweza kurudi nyuma. Mateso dhidi ya wainjilisti yalipozidi kuwa makali nchini Ufaransa, Calvin alikimbia, akihama kutoka mji hadi mji kwa majina ya kubuni, na mwaka 1535 akakaa kwa muda huko Basel. Huko, akiwa bado katika miaka yake ya katikati ya ishirini, aliandika toleo la kwanza la kitabu ambacho kingemshughulisha kwa maisha yake yote yaliyobaki: Institutes of the Christian Religion, maelezo yaliyo wazi na yenye mpangilio kuhusu imani ya kiinjili, yaliyotolewa kwa sehemu kama utetezi wa waamini wenzake waliokuwa wakiwindwa mbele ya mfalme wa Ufaransa. Kilianza kama kijitabu chembamba. Katika miaka ishirini na mitatu iliyofuata alikirekebisha na kukipanua tena na tena hadi, katika muundo wake kamili wa mwaka 1559, kikawa maelezo kamili zaidi na yenye ushawishi mkubwa zaidi ya theolojia ya Kireformi yaliyowahi kuandikwa.

Akamatwa kwa Ajili ya Geneva

Calvin alitaka maisha ya msomi — meza ya kuandikia, vitabu vyake, na utulivu. Mungu alimtaka Geneva. Katika kiangazi cha mwaka 1536, akikusudia tu kulala usiku mmoja mjini humo alipokuwa akisafiri kuelekea Strasbourg, alitambuliwa. Mwanamatengenezo mwenye moto Guillaume Farel, aliyekuwa ameung'oa Geneva kutoka Roma lakini hakuwa na vipawa vya kujenga kile kilichopaswa kuchukua nafasi yake, alikuja kwenye nyumba ya wageni akamsihi Calvin abaki na kusaidia. Calvin alikataa; alijitetea kwa masomo yake, tabia yake, na haja yake ya amani. Na hapo Farel, katika dakika ambayo Calvin hakuisahau kamwe, aligeuka nabii na kunguruma kwamba Mungu angeyalaani masomo ya Calvin na utulivu wake iwapo angeikimbia kazi aliyoitiwa waziwazi. Calvin alivunjika kwa maneno hayo. Aliyapokea maneno yale ya kutisha kama sauti ya Mungu Mwenyewe, naye akabaki.

Mambo yalienda vibaya mwanzoni. Calvin na Farel walisukuma matengenezo na nidhamu ambayo mji haukuwa tayari kuibeba, na mwaka 1538 mahakimu wakawafukuza wote wawili. Kwa Calvin uhamisho huo haukuonekana kama kushindwa bali kama ukombozi — angeweza kurudi kwenye vitabu vyake. Alienda Strasbourg na kutumia kile ambacho huenda kilikuwa miaka mitatu ya furaha zaidi maishani mwake, akichunga kusanyiko la wakimbizi Wafaransa chini ya uangalizi wa mwanamatengenezo mpole Martin Bucer, akifundisha, na kujifunza jinsi kanisa lilivyopaswa kuendeshwa kikweli. Ni pale pia alipooa. Mwezi Agosti 1540 alimwoa Idelette de Bure, mjane wa Mwanabaptisti aliyeongoka, mwanamke mwenye nguvu ya kimya aliyeleta watoto wawili katika ndoa hiyo na akawa, kwa neno la Calvin mwenyewe, msaidizi mwaminifu wa huduma yake.

Kisha Geneva, iliyokuwa katika machafuko bila yeye, ilimwita arudi. Kila kitu ndani ya Calvin kilijikataa — aliandika kwamba angependelea kufa mara mia kuliko kubeba tena msalaba ule. Na bado, akipima wito wa wazi wa Mungu dhidi ya shauku yake mwenyewe ya amani, alijisalimisha. Moyo ulio katika mkono ulionyoshwa haukuwa kauli tupu; ulikuwa tendo gumu kuliko yote maishani mwake.

Mchungaji wa Geneva

Calvin hakuwahi kushika cheo cha kisiasa huko Geneva wala hakuwa raia hadi karibu na mwisho. Alikuwa, kwa urahisi, mchungaji na mwalimu, na mamlaka yake yalikuwa mamlaka ya mimbari na ya Neno. Alihubiri bila kukoma — mara nyingi kila siku, akipitia vitabu vya Biblia mstari kwa mstari — na alifundisha, na aliandika ufafanuzi juu ya karibu Maandiko yote, na aliendesha mawasiliano makubwa ya barua yaliyowafikia Waprotestanti walioteswa kotekote Ulaya. Alijitahidi kulipanga kanisa kufuatana na kile alichokiona katika Agano Jipya: wachungaji wa kuhubiri, walimu wa kufundisha, wazee wa kusimamia, na mashemasi wa kuwahudumia maskini na mafuriko ya wakimbizi waliokuwa wakimiminika mjini. Mwaka 1559 aliitia taji kazi hiyo kwa kuanzisha Chuo cha Geneva, shule na seminari iliyorudisha wahubiri waliofunzwa nchini Ufaransa, Uskoti, Uholanzi, na kwingineko, hata mji ule mdogo ukawa, kwa maneno ya John Knox, shule kamilifu zaidi ya Kristo tangu siku za mitume.

Miaka yake huko haikuwa ya utulivu. Alipigana vita vikali na familia zenye nguvu za Geneva zilizochukia nidhamu ya kanisa, na kwa kipindi kirefu alionekana kuwa upande unaoshindwa. Na mwaka 1553 likaja tukio ambalo limetia kivuli jina lake tangu wakati huo: kukamatwa, kuhukumiwa, na kuchomwa moto kwa Michael Servetus, aliyekuwa amekana Utatu na kumdhihaki Calvin kwa miaka mingi. Calvin alitafuta ahukumiwe na akakubali afe — hukumu iliyoshirikiwa na karibu kila mamlaka ya zama zile ngumu, Wakatoliki na Waprotestanti sawasawa, lakini jambo la kusikitisha sana kulilinganisha na injili ya neema ambayo Calvin alihubiri. Si heshima kwake kulificha. Yule yule mtu aliyeandika kwa kugusa moyo sana kuhusu upole wa Mungu angeweza kuwa mkali, naye alilijua hilo.

Maombi, Zoezi Kuu la Imani

Pamoja na uzito wote wa mafundisho na utawala aliobeba, moyo unaodunda wa dini ya Calvin ulikuwa ushirika na Mungu katika maombi. Katika sura ndefu kuliko zote ya Institutes alifundisha kwamba maombi si kitu kidogo kuliko zoezi kuu la imani, njia ya kila siku ambayo kwayo waamini huchimbua hazina ambazo Mungu ameziahidi katika injili. Kwake halikuwa jambo la nadharia. Alimalizia kila mojawapo ya mihadhara yake juu ya Agano la Kale kwa maombi mafupi ya papo hapo ambayo wasikilizaji wake waliyaandika alipokuwa akiyasema — makumi yake yamedumu hadi leo, nayo ni ibada ya faragha ya mtu wa hadhara, iliyowekwa wazi.

Utujalie, Mungu Mwenyezi, kwamba kama unavyopendezwa kila siku kutuonya tutubu, wala hutekelezi ghafla hukumu yako juu yetu, vivyo hivyo tusiutumie vibaya uvumilivu wako huu.

— John Calvin, maombi ya kufunga kutoka katika mihadhara yake juu ya Manabii Wadogo

Nyumba yake ilijua huzuni. Mwana pekee ambaye Idelette alimzalia, Jacques, alizaliwa mapema mwaka 1542 na akaishi siku chache tu; hapakuwa na watoto wengine walioishi. Na mwezi Machi 1549 Idelette mwenyewe alifariki, baada ya kudhoofika kwa muda mrefu. Calvin, aliyezishika hisia zake kwa hatamu kali hivyo, aliruhusu mstari mmoja wa huzuni yake kuingia katika barua kwa rafiki, nao unagusa moyo zaidi kwa sababu ya kujizuia kwake.

Ingawa kifo cha mke wangu kimekuwa na uchungu mwingi mno kwangu, hata hivyo naizuia huzuni yangu kadiri niwezavyo.

— John Calvin, barua kwa Pierre Viret, 1549

Ee Bwana, Hata Lini

Mwili wa Calvin haukuwahi kuwa na nguvu, na utaratibu mzito wa kazi uliuvunja mapema. Kwa miaka mingi alisumbuliwa na maumivu ya kichwa ya kipandauso, homa, gauti, mawe ya figo, na ugonjwa wa mapafu ambao hatimaye ulipasua mshipa wa damu alipokuwa akijikaza kuhubiri. Alitoa mahubiri yake ya mwisho mwezi Februari 1564. Mwezi Aprili aliwakusanya wachungaji wa Geneva kando ya kitanda chake na kuwaaga kwa uwazi usioficha kitu — akiwakumbusha jinsi kulivyokuwa na kidogo sana alipofika mara ya kwanza, jinsi mapambano yalivyokuwa machungu, na akiwaomba msamaha kwa ukali wowote ambao mateso yake yalikuwa yamemtoa.

Alifariki tarehe 27 Mei 1564, akiwa bado hajafikisha miaka hamsini na mitano, amechakaa kabisa katika huduma ambayo hakuwahi kuitaka wala hakuwahi kuiacha. Kwa msisitizo wake mwenyewe alizikwa katika kaburi lisilo na alama, ili pasiwe na madhabahu yoyote iwezayo kukusanyika kwenye mifupa yake; hadi leo hakuna anayejua mahali hasa. Alikuwa amejitumia katika kutojulikana kwa makusudi, akitaka tu Mungu atukuzwe naye mwenyewe asahauliwe. Maneno ya mwisho ambayo wenzake waliyaandika kutoka kinywani mwake hayakuwa yake mwenyewe bali kilio cha kale cha shauku cha mtunga-zaburi — Ee BWANA, hata lini — maombi ya moyo ambao, mwishoni kabisa, haukuwa na kitu kingine cha kutoa ila wenyewe, kwa haraka na kwa uaminifu, mikononi mwa Mungu.