Wasifu na mahubiri ya Corrie ten Boom

Juu ya duka la saa katikati ya mji wa zamani wa Haarlem kulikuwa na ukuta wa uongo, na nyuma yake nafasi iliyotosha kwa shida watu wachache kusimama. Ilijengwa ndani ya chumba cha kulala cha ghorofa ya juu cha mwanamke mwenye umri wa miaka hamsini na kitu ambaye hakuwahi kuolewa, aliyejipatia riziki kwa kutengeneza saa, na aliyeishi maisha yake yote katika nyumba ileile nyembamba. Vita vilipofika mlangoni pake, Corrie ten Boom aliigeuza nyumba hiyo kuwa kimbilio, akapoteza sehemu kubwa ya familia yake kwa ajili yake, akanusurika mahali palipoundwa ili kumuua, na akatoka upande wa pili ili kutumia maisha yake yote yaliyobaki akiwaeleza watu kuhusu msamaha. Yeye ni mmoja wa wachache katika maktaba hii wanaokumbukwa si sana kwa yale waliyoandika bali kwa jambo moja alilolifanya kwa mkono wake, miaka mingi baada ya vita, katika chumba cha chini cha kanisa moja mjini Munich.

Beje

Cornelia ten Boom alizaliwa tarehe 15 Aprili 1892 mjini Amsterdam, na alikulia Haarlem, ambako familia iliendesha duka la saa na makazi yao pamoja katika jengo moja. Waliliita Beje, kufuatia jina la barabara lilipokuwa, yaani Barteljorisstraat. Baba yake, Casper, alikuwa fundi wa saa, mchamungu na mpole, wa imani ya Reformed ya Kiholanzi; dada yake Betsie alikuwa rafiki yake wa maisha yote. Ilikuwa kaya ya kawaida, yenye kuamini, isiyo na jambo la kutajwa, ya aina ambayo haizai vichwa vya habari kwa miaka hamsini na kisha, inapojaribiwa, huzaa kila kitu.

Corrie alijifunza ufundi wa baba yake na, katika miaka ya 1920 (mwaka 1924, kwa mujibu wa kumbukumbu za jumba la makumbusho), akawa mwanamke wa kwanza kupewa leseni ya ufundi wa saa nchini Uholanzi. Kwa sehemu kubwa ya maisha yake hiyo ndiyo hadithi yote — mwanamke asiyeolewa, duka la familia, kanisa, na kazi ya polepole ya vyombo vidogo. Alikuwa karibu na miaka hamsini jambo lile ambalo ulimwengu sasa unamjua kwalo lilipotokea, na hilo linafaa kukumbukwa na yeyote anayehisi kwamba maisha yake halisi bado hayajaanza.

Mahali pa kujificha

Ujerumani iliivamia na kuikalia Uholanzi mwezi Mei 1940. Kadiri mateso dhidi ya Wayahudi wa Kiholanzi yalivyozidi kukaza, akina ten Boom walivutwa katika harakati za chinichini, na nyumba yao — ya zamani, iliyo katikati ya mji, yenye pembe nyingi za ajabu — ikawa kiungo katika mnyororo uliowahamisha Wayahudi na wapiganaji wa upinzani hadi mahali salama. Chumba cha siri kilijengwa nyuma ya ukuta wa uongo katika chumba cha kulala cha Corrie mwenyewe kwenye ghorofa ya juu. Jumba la makumbusho linalotunza nyumba hiyo leo linakadiria kwamba familia hiyo na mtandao wao walisaidia kuokoa watu wapatao mia nane, wengi wao wakihifadhiwa si ndani ya Beje yenyewe bali katika makazi salama mahali pengine. Ni makadirio, kutoka kwa wale waliokuwepo; jambo la msingi si idadi kamili bali kwamba kila mmoja alikuwa mtu, aliyepatiwa makazi mmoja baada ya mwingine, kwa hatari ya kila uhai ndani ya nyumba.

Tarehe 28 Februari 1944 familia hiyo ilisalitiwa na mtoa habari Mholanzi. Nyumba ilivamiwa na watu wapatao thelathini walikamatwa siku hiyo, wakiwemo Corrie, Betsie na baba yao mzee. Askari hawakukigundua kamwe chumba cha siri. Watu sita waliojificha nyuma ya ukuta, Wayahudi wanne na wapiganaji wawili wa upinzani, walibaki pale, kimya, kwa siku mbili na nusu, hadi polisi waliokuwa na huruma walipowatoa. Mahali pa kujificha palishikilia; wale waliopajenga hawakushikilia. Wala si wote waliohifadhiwa humo walionusurika vita: Mary van Itallie, mmoja wa wageni Wayahudi, alikamatwa tena ndani ya siku chache katika makazi mapya na akafia Auschwitz tarehe 1 Mei 1944, huku Meijer Mossel, mwimbaji wa sinagogi ambaye kaya hiyo ilimwita Eusie, akiishi hadi kuuona ukombozi.

Casper ten Boom, aliyekuwa na umri wa miaka themanini na kitu, alifariki takriban siku kumi baada ya kukamatwa. Corrie na Betsie walipitishwa katika gereza la Scheveningen na kambi ya Vught, kisha mashariki, hadi Ujerumani, katika kambi ya mateso ya wanawake ya Ravensbrück.

Ravensbrück, na Betsie

Yaliyotokea Ravensbrück ndiyo kiini cha ushuhuda wa Corrie, na karibu yote hayo hayahusu ujasiri wake mwenyewe. Yanamhusu dada yake. Betsie ten Boom, dhaifu na mgonjwa, alikabiliana na mahali pale kwa imani iliyowatatiza wote waliomzunguka, Corrie akiwemo. Alisisitiza kwamba Mungu hakuwa mbali na mabanda yale, kwamba angeweza kushukuriwa hata pale, na kwamba walikuwa wameletwa katika jehanamu hii hasa kwa sababu fulani — ili wajifunze jambo ambalo siku moja wangelazimika kulisimulia.

Corrie anasimulia katika The Hiding Place (1971) kwamba banda lao lililojaa watu kupita kiasi lilikuwa limevamiwa na viroboto, na kwamba Betsie alimshukuru Mungu hata kwa ajili yao. Ni baadaye tu ndipo walipoelewa sababu: walinzi hawakuingia katika banda lililojaa viroboto, na hivyo dada hao wawili waliachwa peke yao kuwasomea wanawake wengine Biblia kwa sauti, kwa uhuru, mahali ambapo jambo kama hilo lilipaswa kuwa lisilowezekana.

Corrie anasimulia pia kuhusu chupa ndogo ya vitamini za majimaji ambayo kwa namna fulani aliweza kuitunza, ambayo kutoka kwayo alimpa Betsie tone moja kila siku, kisha wanawake wagonjwa wengi zaidi na zaidi waliowazunguka — na ambayo, alisema, iliendelea kutoa matone muda mrefu baada ya wakati ilipopaswa kuwa imekauka, hadi shehena mpya ilipowafikia. Betsie aliifananisha na chupa ya mafuta ya yule mjane wa Sarepta, katika siku za Eliya, ambayo haikupunguka. Corrie anaisimulia hadithi hii kama kumbukumbu yake mwenyewe, tayari katika simulizi lake la kwanza kuhusu kambi, lililoandikwa mwaka 1945; ni sehemu ya simulizi lake kuhusu mahali pale, na inatolewa hapa kama alivyoitoa yeye.

Betsie alifariki huko Ravensbrück tarehe 16 Desemba 1944. Kabla ya kufa alikuwa amemwambia Corrie, tena na tena, kwamba baada ya haya ni lazima watoke na kuwaeleza watu yale waliyojifunza pale — kwamba hakuna giza lenye kina kirefu kiasi kwamba Mungu si wa kina zaidi. Ndiyo kauli inayohusishwa kwa karibu zaidi na dada hao wawili, na ilikuwa ya Betsie:

Hakuna shimo lenye kina kirefu hivi kiasi kwamba Yeye si wa kina zaidi bado.

— Betsie ten Boom, kama alivyosimulia Corrie katika The Hiding Place

Siku chache baadaye, mwishoni kabisa mwa Desemba 1944, Corrie aliachiliwa huru, kwa sababu ambazo hazijawahi kuelezwa kikamilifu. Simulizi lake la kwanza, lililoandikwa mwaka 1945, linaashiria kwamba dada hao walitarajia kifungo cha muda maalum kumalizika; miaka mingi baadaye aliambiwa kwamba lilikuwa kosa la kikarani, na katika The Hiding Place anasimulia kwamba wanawake wa umri wake walipelekwa kufa muda mfupi baada ya yeye kuondoka. Vyovyote vile sababu ilivyokuwa, ndani ya wiki chache kambi ilianza kuwaua wagonjwa na wazee kwa gesi. Hakudai kamwe kwamba alistahili kuokoka kwake wala kwamba aliielewa sababu yake kikamilifu. Alikuwa ameingia akiwa na dada na familia; alitoka peke yake, akibeba agizo kutoka kwa mwanamke aliyekufa.

Mzururaji kwa ajili ya Bwana

Corrie alilishika agizo hilo. Kwa takriban miaka thelathini na mitatu iliyofuata, hadi alipokuwa na miaka themanini na kitu, alisafiri — katika nchi zaidi ya sitini — kama mzungumzaji msafiri, karibu bila makao ya kudumu, akijiita mzururaji kwa ajili ya Bwana. Ujumbe wake haukuhusu hasa ukatili aliouponea. Ulihusu msamaha, upatanisho, na ukaribu usiokata tamaa wa upendo wa Mungu katika mahali pabaya kabisa ambapo wanadamu wanaweza kupatengeneza. Alikuwa amejipatia haki ya kuusema kwa njia pekee ambayo haki kama hiyo hupatikana.

Kisha, mapema katika safari hizo, mwaka 1947, katika kanisa moja mjini Munich, ujumbe huo uliwekwa mbele yake moja kwa moja, kama anavyosimulia.

Alikuwa ametoka tu kuzungumza na kusanyiko la Wajerumani kuhusu msamaha wa Mungu. Baadaye mwanamume mmoja alijitokeza, akitabasamu kwa furaha, mkono wake umenyooshwa — naye akamtambua. Alikuwa mlinzi huko Ravensbrück, mmoja wa wanaume katika chumba cha kuandikisha wafungwa ambamo dada hao, Betsie akiwa mmoja wao, walilazimishwa kupita mbele yake kwa mstari, wakiwa uchi, chini ya macho yake. Yeye hakumtambua. Alimwambia kwamba tangu wakati huo alikuwa amekuwa Mkristo, kwamba alijua Mungu amemsamehe kwa yale aliyoyafanya pale, na akauliza kama yeye pia angemsamehe. Naye akasimama pale akiwa amenyoosha mkono wake.

Hakuweza kuushika. Alisimama akiwa ameganda, na hasira ikapanda ndani yake — kumbukumbu ya Betsie, ya chumba kile, ya yote hayo. Alijua kile ambacho imani yake ilidai, na akagundua kwamba hakuwa nacho. Basi akaomba sala pekee aliyoweza kuimudu.

Kisha, anasimulia, akamshika mkono — kwa ukakamavu, kama tendo la utashi na si la hisia — na alipofanya hivyo, kitu fulani ambacho alijua hakikuwa chake kilipita ndani ya mkono wake hadi katika mikono yao iliyoungana. Mkondo wa upendo, ndivyo alivyouita, wenye nguvu kiasi kwamba karibu umlemee. Alikuwa amelikusudia tendo hilo kwa moyo baridi, na joto lilikuwa limetolewa kutoka mahali pengine. Hiyo ndiyo kweli aliyotumia maisha yake yote yaliyobaki akiwasisitizia watu, na aliieleza waziwazi:

Msamaha ni tendo la utashi, na utashi unaweza kufanya kazi bila kujali hali ya joto ya moyo.

— Corrie ten Boom, Tramp for the Lord

Alichokiacha

Mwaka 1967 Yad Vashem ilimtambua Corrie ten Boom kuwa mmoja wa Wenye Haki Miongoni mwa Mataifa, kwa ajili ya kazi ya familia hiyo ya kuwaficha Wayahudi. Mwaka 1971 aliisimulia hadithi nzima katika The Hiding Place, iliyoandikwa pamoja na John na Elizabeth Sherrill na yenye dibaji ya Billy Graham; filamu ikafuata mwaka 1975. Kitabu hicho kilimfanya fundi wa saa Mholanzi na dada yake aliyekufa wajulikane ulimwenguni kote.

Alifariki mjini Placentia, California, tarehe 15 Aprili 1983 — siku yake ya kuzaliwa ya tisini na moja, tarehe ileile aliyozaliwa. Katika mapokeo yake kulikuwa na imani ya zamani kwamba ni watu waliobarikiwa kwa namna ya pekee tu ndio hufa siku yao ya kuzaliwa, na iwe hilo lina maana yoyote au la, ulinganifu wake ni vigumu kuupuuza: maisha yalifungwa siku ileile yalipofunguliwa, duara kamili likichorwa kuzunguka miaka tisini na moja.

Alichokiacha si mfumo wala kitabu cha mafundisho. Ni dai moja, lililojaribiwa, lililobebwa kutoka mahali palipojengwa ili kuliangamiza: kwamba msamaha si hisia unayoingojea bali ni jambo unalolitenda, na kwamba unapolitenda kwa moyo baridi na mikono mitupu, upendo wa kuijaza hupewa. Betsie aliahidi, akiwa anakufa, kwamba wangekuwa na jambo la kusimulia kwa sababu walikuwa wamekuwepo pale. Corrie alitumia miaka thelathini na mitatu akilisimulia. Uthibitisho ulikuwa mkono wake mwenyewe, mjini Munich, ukiushika mkono ambao haukuweza kuvumilia kuugusa.