Ebyafaayo n'okubuulira kwa Hudson Taylor
1832–1905·2 okubuulira
Okuvvuunula kwa AI — kulindirira okukebera kw’omuzaaliranwa
Omulimu gwa Katonda nga gukolebwa mu ngeri ya Katonda tegujja kubulwa ntereke ya Katonda.
James Hudson Taylor nga tannazaalibwa, yali amaze okuweebwayo eri Katonda. Kitaawe, omuMethodist eyakolanga eddagala mu kibuga Barnsley mu Yorkshire, yalina omutima ogwaka olwa China n'obukadde bw'abantu obutabalika obwali tebunnawulira linnya lya Kristo. Nga bafukamidde wamu, James ne Amelia Taylor baasabira omwana gwe baali balindirira essaala gye baali batya n'okwogerera waggulu: "Muwe okukuweerezanga mu China." Omulenzi ono, eyazaalibwa nga May 21, 1832, teyamanya ku ssaala eyo okutuusa lwe yakula n'afuuka musajja mukulu. Naye eggulu lyali ligiwulidde, era obulamu bwe bwonna obuwanvu bwandisomeddwa ng'okuddibwamu kwayo okw'empolampola, okw'ekyewuunyo.
Obwana mu maka ag'okutya Katonda tebwafuula kukkiriza kintu kya bwangu. Ng'akyali muvubuka, Hudson yagwa mu kubuusabuusa ne mu bunnyogovu obw'ensi, ng'ateganyizibwa obutakkiriza bwe ye. Awo ne wajja olunaku olw'omu Juuni mu 1849. Ng'aweza emyaka kkumi na musanvu era ng'alekeddwa yekka n'ekitundu ky'olunaku eky'okuwummulamu, yayingira mu tterekero ly'ebitabo bya kitaawe, n'aggya akatabo k'Enjiri mu kibbo ky'obupapula, n'atuula ng'asuubira olugero olulungi era ng'ateeseteese okubuuka okubuulira okwali ku nkomerero. Ebigambo ebyamukwata byali byangu: omulimu gwa Kristo ogwamalirizibwa. Lwaki ogwamalirizibwa? Kubanga, ng'okukaaba okwava ku musaalaba bwe kwalangirira, "Kiwedde" — okutangirira okujjuvu era okutuukiridde, ebbanja ery'ekibi nga limaze okusasulwa. Tewaali kya kwongerayo, wabula okufuna kyokka. Ng'ali yekka mu kisenge ekyo ekisirifu, Hudson Taylor yafukamira n'awaayo yekka eri Omulokozi.
Obukakafu obw'okuddibwamu okwo kwe baagabana bwalambika Taylor obulamu bwe bwonna. Yali ayize, nga tannaba kubeera na njigiriza yonna ey'obwamisonaali, nti okusaba kunyeenya omukono ogunyeenya ensi. Ekirooto eky'obwana ekya China kaakano ne kikomawo ng'okuyitibwa okunywevu. Yatandika, mu bugenderevu, okuteekateeka omwoyo gwe olw'ensi gy'ali tagenda kufunirayo musaala, nga talina kibiina kimuwagira emabega we, era nga talina mukwano gwe yenna okumpi okuggyako Katonda.
Okuyiga Okunyeenya Abantu Ng'ayita mu Katonda
Okutendekebwa kwe kwali kwa mwoyo nga bwe kwali kwa by'obusawo. Bwe yasengukira mu kitundu ekya Drainside eky'ennaku, ekiriraanye emikutu gy'amazzi mu Hull, okukolera wansi wa musawo n'okusoma eby'obusawo, yeeteerawo empisa enkalubo: okubeera obulamu obwangu, okugaba n'omukono omugazi, n'okwesiga Katonda mu buli kimu. "Bwe nnaatuuka mu China," bwe yeebuuza, "sijja kubeera na kya kusaba muntu yenna. Ekyokusaba kyange kyokka kijja kubeera ku Katonda. Kale, kikulu kitya okuyiga, nga sinnava mu Bungereza, okunyeenya omuntu nga mpita mu Katonda, mu kusaba kwokka." Yagezesa ekisuubizo ng'omusajja bw'agezesa omuzira nga tannagutikka buzito bwe.
Waliwo ekyabaawo kye yataterera kwerabira. Mukama we ow'emirimu yasuuliriranga okusasula empeera, era olw'akawungeezi kamu Taylor yeesanga ng'alina effeeza emu yokka ey'ekitundu kya kkirawuni — nga tewali kyakulya kirabika ku lunaku olwaddirira. Bwe yayitibwa okusabira omukazi eyali afa mu nnyumba ey'obwavu, yafumitibwa omutima olw'obwavu bw'ab'omu maka abaali bafa enjala okwetooloola ekitanda kye. Ekintu ne kimugamba awaayo ekyo kye yalina. Yalwana n'omutima gwe; kyali kye yalina kyokka. Ku nkomerero n'atikka effeeza eyo mu ngalo z'omusajja omwavu, ng'amugamba nti Katonda ddala ye Kitaffe asobola okwesigibwa. Yatambula okudda eka ng'ensawo nkalu naye ng'omutima gujjudde mu ngeri ey'ekyewuunyo.
Mu 1853, ng'aweza emyaka amakumi abiri mu gumu, Taylor yasaabala emmeeri okugenda mu China n'ekibiina Chinese Evangelization Society, ng'asuukundibwa okumala emyezi mu meeri ey'ebitambaala eyakubibwa kibuyaga, n'atuuka mu Shanghai ekyali kitabuddwa obujeemu n'olutalo. Emyaka egy'olubereberye gyali mizibu era emirundi mingi egy'obwannamunigina. Naye yakola ekintu ekyeewuunyisa bannaabwe bangi ab'obwamisonaali: yayambala engoye z'Abachina, n'amwa ekyenyi kye n'asiba oluviiri lwe mu lukoba lw'Abachina, alyoke aggyewo buli kiziyiza ekitali kya bwetaavu wakati we n'abantu be yayagala. Okutuuka ku Bachina, yali mwetegefu okufuuka Omuchina, nga bwe kyakkirizibwa omuntu we ow'omunda. Mu 1858 yawasa Maria Dyer, muwala wa mumisonaali eyalina amagezi ag'enjawulo n'okukkiriza okuwanvu, eyafuuka munne ow'amaanyi mu mirimu gye.
China Inland Mission
Obulwadde bwawaliriza ab'omu maka ga Taylor okudda mu Bungereza mu 1860, naye okuwummula tekwawa Hudson mirembe. Mu maaso ge waali wanjuluddwayo maapu ya China ey'amasaza amanene ag'omunda, abantu bonna gye baali — obukadde bumu buli mwezi, nga bwe yabala, nga bafa awatali Kristo — nga tebalina mumisonaali n'omu. Omugugu ne gweyongera okuzitowa okusukka we gwandyetikkiddwa. Yayaayaanira Katonda okuweereza abakozi, naye n'atya obuvunaanyizibwa obw'amaanyi obw'okusaba abantu okugenda mu kifo gye yali tasobola kubasuubiza kintu kyonna okuggyako okubonaabona. Okulwana okwo kwali kunaatera okumenya obulamu bwe.
Ekizibu kyakutuka ku Ssande, nga June 25, 1865. Ng'atasobola kugumira kwefuula kusinza, yafuluma yekka n'atambula ku musenyu e Brighton. Awo, amazzi g'ennyanja bwe gaali gajjula, yawaayo omugugu gwonna eri Katonda: bwe kiba nti Katonda y'ayita abakozi era Katonda y'anaabakuuma, kale obuvunaanyizibwa bwali bwa Katonda, si bubwe. Ku lupapula olusooka olwa Bayibuli ye yawandiika ebigambo ebyatandikawo obwamisonaali: "Nasabira abakozi 24 abeetegefu era abakugu, e Brighton, June 25, 1865." Babiri ku buli ssaza ku masaza kkumi na limu ag'omunda agataali gatuukiddwako, na babiri olwa Mongolia. China Inland Mission teyazaalibwa mu kisenge kya lukiiko wabula mu kusaba okwasabibwa ku lubalama lw'ennyanja.
Omulimu gwa Katonda nga gukolebwa mu ngeri ya Katonda tegujja kubulwa ntereke ya Katonda.
— Hudson Taylor
Omusingi ogwo gwagezesebwa emirundi lukumi mu myaka amakumi ana egyaddirira, era ne gunywera. Ssente zaatuukanga, emirundi mingi nga tezisabiddwa era emirundi mingi nga zituuka ku lunaku lwennyini olw'obwetaavu, nga ziva mu bantu abaali tebasobola kumanya kyetaago. Ebitabo by'ebibalo eby'obwamisonaali byafuuka empaka empanvu, enteefu, ez'obwesigwa bwa Katonda. Taylor teyali mulooti mu nsonga eno; yabala buli ssente era n'akuuma ebibalo n'obwegendereza obungi. Naye yali akimazeeko ensonga omulundi gumu okutuusa emirembe gyonna nti Katonda ayita ye n'agabirira, era nti omulimu ogwatandikibwawo ne gutwalibwa mu maaso mu kwesiga okusaba tegwandirekeddwa kugwa olw'obutaba na ssente.
Ebibala Ebinene n'Ennaku Ennene
Ebibala byali bingi nnyo — n'ebbeeyi nayo yali nnene. Obwamisonaali ne bukula, ebifo ne biggulwawo mu ssaza oluvannyuma lw'eddala, era Abachina abawerera ddala ne bajja mu kukkiriza. Naye emyaka gye gimu gyali gijjudde ennaku. Abaana abato ba Taylor abawerako baaziikibwa mu ntaana ez'omu China. Mu 1870, oluvannyuma lw'okuziika omwana omulala omuwere ow'obulenzi, Maria yennyini n'afa ng'aweza emyaka amakumi asatu mu esatu, amaanyi ge nga gaweddewo mu mulimu gwe yali agabanye n'essanyu lingi. Taylor, ng'akooye era emirundi mingi ng'alwadde, yalwana n'obwannamunigina era n'ebiseera eby'okwennyamira ennyo bye yali tabikweka. Ekyama kye mu myaka egyo tekyali mubiri ogw'amaanyi ag'ekyuma wabula ekiwummulo kye yali azudde — okutegeera, okwamukyusa, nti ettabi lirina omulimu gumu gwokka, okubeera mu muzabbibu, era nti Kristo yennyini ye yandiwadde amaanyi omuweereza g'atalina.
Sirina kwefuula ttabi. Mukama waffe Yesu antegeeza nti ndi ttabi. Ndi kitundu kye era nnina okukikkiriza kyokka ne nkikolerako.
— Hudson Taylor
Okuva mu kiwummulo ekyo mwe mwava okugezaako kwe okusinga obuvumu mu kusaba. Mu 1881, abakozi nga tebannatuuka na kikumi, Taylor ne banne baafukamira ne basaba Katonda abamisonaali abapya nsanvu mu myaka esatu. Ku nkomerero ya 1884, nsanvu mu basatu baali basaabadde. Nga bagumiddwa omwoyo, mu 1886 ne basaba abakozi abapya kikumi mu mwaka gumu. Ku Novemba 1887 obwamisonaali bwali bukkirizza kikumi mu babiri. Teyatwala kusaba nga nkola ya kufunamu bintu; yakutwala ng'empuliziganya eya bulijjo wakati w'omwana ne Kitaawe asanyukira okugaba, era teyatya kuwa muwendo ogwennyini n'aleka Katonda n'agudamu.
Nazuula nti waliwo emitendera esatu mu buli mulimu munene ogwa Katonda: okusooka, tegusoboka; oluvannyuma, guzibu; oluvannyuma, guwedde.
— Hudson Taylor
Ekisiikirize Ekiwanvu, n'Okudda Eka
Ennaku esinga obuziba mu bulamu bwa Taylor yajja ng'anaatera okuggwaayo. Mu kyeya kya 1900 Obujeemu bwa Boxer bwayera obukiikakkono bwa China n'omuliro n'okutta, era China Inland Mission ye yabonaabona okusinga ekibiina kirala kyonna: abamisonaali baayo amakumi ataano mu munaana n'abaana baabwe amakumi abiri mu omu battibwa. Taylor, ng'akaddiye era ng'anafuye, yali mu Switzerland amawulire bwe gaatuuka, era obuzito bwago bwali bunaatera okumubetenta — bano baali bantu be ye, abaaweerezebwa omukono gwe ye. "Sisobola kusoma; sisobola kulowooza; sisobola na kusaba," bwe yaatula mu kizikiza ekyo, "naye nsobola okwesiga." Emirembe bwe gyakomawo era ab'obuyinza mu China bwe baawa empeera olw'ebyafiirwa eby'obwamisonaali, Taylor yagaana buli ssente, obuwombeefu bwa Kristo bulyoke bulagibwe eggwanga eryali litunuulira.
Mukyala we owookubiri, Jennie, eyamufumbirwa mu 1871 n'ayimirira naye okumala emyaka egisukka mu amakumi asatu, yafa n'obulwadde bwa kookolo mu 1904. Omumisonaali omukadde, kaakano ng'aggwaamu amaanyi, yeeteekateeka olugendo olw'enkomerero okudda mu nsi gye yali awaddeyo obulamu bwe. Yatuuka mu China mu ttoggo lya 1905, n'asitulwa ng'ayita mu masaza agaali gaggaddwa edda naye kaakano nga gajjuddemu amakanisa, era ku nkomerero n'atuuka e Changsha, ekibuga ekikulu ekya Hunan — ekibuga ekyali kimaze ebbanga ddene nga kigaana Enjiri era kaakano ne kimwaniriza. Awo, akawungeezi ka June 3, 1905, mu bukkakkamu era awatali kulwanirira, yavaayo n'agenda okubeera ne Kristo gwe yali aweerezza okumala ekitundu ky'ekyasa n'okusingawo. Yaziikibwa mu ttaka ery'omu China, mu bantu kitaawe ne nnyina be baasabira nga tannazaalibwa.
Yaleka emabega obwamisonaali obwandikuze ne butuuka ku bamisonaali abasukka mu lunaana mu bulamu bwe, era nga buyita mu kibiina ekyabusikira, Overseas Missionary Fellowship (OMF International), bukyagenda mu maaso ne leero. Naye obusika bwe obw'amazima si kibiina. Bwe bujulizi, obwakolebwa mu myaka nsanvu mu esatu era obwawandiikibwa ku ssemazinga lyonna, nti Katonda asobola okwesigibwa ddala — nti omulimu gwe, nga gukolebwa mu ngeri ye, tegujja kubulwa ntereke ye. Omulenzi ow'e Barnsley eyasabanga yali afuuse okuddibwamu kw'okusaba kwa bazadde be, era obukakafu obulamu nti eggulu likyawulira.