Ensulo Ezitaggwaawo

J. Hudson Taylor

"Yesu n'amuddamu n'amugamba nti, Singa wandimanyi
ekirabo kya Katonda, n'oyo akugamba nti,
Mpa nnywe; wandimusabye,
era yandikuwadde
amazzi amalamu.

"Buli anywa ku mazzi ge ndimuwa talirumwa
nnyonta emirembe gyonna; naye amazzi ge ndimuwa
galifuuka mu ye oluzzi olw'amazzi agatiiriika
okutuuka mu bulamu obutaggwaawo."

Yokaana 4:10, 14, RV.

Ensulo Ezitaggwaawo

Obujulizi obusinga obulungi obw'Obukristaayo bwe bulamu obufaanana Kristo, era obujulizi obusinga obulungi obw'okuluŋŋamizibwa kw'Ekigambo kya Katonda buli mu Kigambo kyennyini; bwe kisomebwa, ne kyagalibwa, ne kigonderwa, era ne kyesigibwa, tekiswaza, tekibuza, era tekigwamu bunafu. Lwaki ebiseera bingi biyiibwa mu kunenya ebitabo byakyo eby'enjawulo? Ekyetaagibwa kwe kufumiitiriza okw'obwetoowaze, okw'ekitiibwa era okw'okusaba okw'abo abamalirivu okukola Katonda by'ayagala; abo be baasuubizibwa okuluŋŋamizibwa kw'Omwoyo, era bategeezebwa obutuukirivu obw'obwa Katonda obuli mu Kigambo. Waliwo ekintu kyonna ekyakolebwa omuntu ekitayinza kwolekesebwa nti kya mukono gw'omuntu bwe kikeberebwa n'ekyuma ekyekenneenya (microscope)? Kiraga obutali butuukirivu ne mu mulimu ogusinga obulungi; songa nga bwe kikeberebwa bwe kityo, ekintu ekisinga obutono mu bitonde bya Katonda kirabika nga kituukiridde mu ngeri ey'ekitalo. Waliwo enjawulo y'emu wakati w'ekigambo ky'omuntu n'Ekigambo kya Katonda; ekyokubiri, bwe kigezesebwa n'ebigezo ebisaanira, kikakasibwa nti kya Katonda.

Ng'ebitundu ebirala bingi eby'Ebyawandiikibwa Ebitukuvu, olugero olw'essuula ey'okuna eya Yokaana lusobola okusomebwa n'omugaso ng'ekintu eky'ebyafaayo eby'edda. Lulaga engeri Omwana wa Katonda mu nnaku ez'omubiri gwe, bwe yali akola Kitaawe by'ayagala, gye yali ateekwa okuyita mu Samaliya, n'aleka ekkubo ery'ebuvanjuba bwa Yoludaani Abayudaaya lye baayitangamu okwewala okusisinkana n'Abasamaliya. Kiyigiriza nnyo okulaba engeri Omulokozi eyali akooye bwe yeerabira obukoowu bwe olw'omwoyo ogwali gwetaaga obulokozi; n'engeri gye yasikamu, mu magezi ag'obwa Katonda, okusaasira, okwewuunya n'okussaayo omwoyo kw'omukazi omwonoonyi era atamanyi, n'amuggyamu okwatula kwe kwennyini nti, "Sirina baze". Engeri mu kigambo kimu gye yamubikkuliramu nti amanyi obulamu bwe bwonna, era n'atuukiriza ekyo omukazi kye yali ateekateeka nti Kristo kye yandikoze. Awo, ng'amuwa ekyo kye yasaba mu butamanya—Amazzi Amalamu—n'amugamba mu bweyeeru nti mazima ye Kristo wa Katonda, era n'amukkiriza, mu maanyi ag'obulamu obuggya, okukola ekyo n'abayigirizwa kye bataagezaako kukola—okumuweera obujulizi obwaleeta ebibiina by'abantu ku bigere bye. Mazima kye kintu eky'essanyu era eky'omugaso mu byafaayo eby'edda, era ng'ekyo, kisaanira okwekennenyezebwa okusingawo.

Naye tewali ndabika ndala gye tusaanira okulabiramu olugero luno? Lwaki lwawandiikibwa, wabula okutuyigiriza? Kristo omulamu tayogera kaakano mu lugero luno gye tuli, ffe abeetaaga Amazzi Amalamu nga bwe yali abeetaaga omukazi Omusamaliya? Nga tulina ekirowoozo kino, ka twetegereze ennyo ebigambo Omulokozi waffe bye yakozesa ku Mazzi gano Amalamu.

Yesu yagamba (oluny. 10) nti, "Singa wandimanyi ekirabo kya Katonda, n'oyo akugamba nti, Mpa nnywe; wandimusabye, era yandikuwadde Amazzi Amalamu." Nga ebisaanyizo bwe byangu! Singa wandimanyi wandisabye, era yandikuwadde; omukazi teyasaba kubanga yali tamanyi; naye mazima ffe abamanyi, era, mu ssanyu, abakkiriza ebigambo bya Mukama ebiri mu ssuula esooka, nti, "Katonda bwe yayagala ensi, n'awaayo Omwana we eyazaalibwa omu yekka . . ." tumanyi ekirabo kya Katonda—Omulokozi omulamu ali naffe kaakano, ng'ekisuubizo kye bwe kigamba—"Laba, ndi nammwe ennaku zonna"—nga bwe yali n'omukazi w'e Samaliya mu biro biri. Bwe tutegeera nti ali naffe, era ne tumumanya nga kye kirabo kya Katonda, si buyinza bwaffe okusaba amangu ago era si ssanyu lye okutuwa amangu ago ekirabo kino eky'omuwendo—Amazzi Amalamu? Mazima ebigambo bino byawandiikibwa lwa nsonga eno yennyini. Tuyinza obutamanya, tetuyinza kwogera byonna ebisibuka mu kirabo, naye bwe tumumanya Ye, ekyo kimala. "Katonda, ekkubo lye lituukiridde" kitusaanira kutuukiriza kitundu kyaffe kyokka, okumusaba Amazzi Amalamu, ne tumulekera ebivaamu byonna.

Naye ka tulabe ky'ayongera okutugamba: mu lunyiriri 13 agamba nti, "Buli anywa ku mazzi gano [ag'oluzzi lwa Yakobo] aliddamu okulumwa ennyonta"; omukazi eyawulira ebigambo bino yamanya olw'okwolekagana nti kino kya mazima; era naffe tukikakasizza nti kya mazima ku mazzi gonna ag'ensi, n'ebirabo byonna eby'ensi. Ddala tusaanidde okwebaza Katonda olw'emikisa gyaffe egy'ekiseera, okubudaabudibwa, n'essanyu: si bintu bya bwereere bwokka; bituukiriza ebyetaago ebituufu, era bubonero bw'okwagala kwa Kitaffe ali mu ggulu; naye newakubadde nga bituyamba era ne bitusanyusa, tebituusaako kkomo eritagwaawo, bituleka okuddamu okulumwa ennyonta, era, woowe! ennyonta nga bwe yeeyongera obungi emirundi mingi! Naye Omulokozi waffe ayongerayo (olunyiriri 14), nti, "Buli anywa ku mazzi ge ndimuwa TALIRUMWA NNYONTA EMIREMBE GYONNA". Bigambo bya kyewuunyo! Emyoyo gyaffe egisanyufu ka gikwate obujjuvu bwabyo. "Ali," si ayinza, mazima ali; "emirembe gyonna", tekiribaawo n'akatono ennaku zonna (mu bujjuvu); "ennyonta", okulekebwa ng'oyaayaana, ng'otakkuse, ng'ozirika, naye ng'otaweereddwamu buggya. Obukakafu obw'omukisa obw'okuweerwamu obuggya n'amaanyi obutaggwaawo!

"TALIRUMWA NNYONTA EMIREMBE GYONNA." Kisuubizo nga kya ngeri ki! Emirundi nga bwe gimeka gye twalumwa ennyonta! Emitima nga bwe gimeka egikooye era egitakkuse; naye okuweebwa kuno okujjuvu tekwagambibwa kubeera mugabo gwa mwoyo mulala gwokka ogwaganyulwa mu ngeri ey'enjawulo, kubanga wuliriza ekigambo ky'Omulokozi, nti, "Buli anywa", kya buwa eri bonna. Omwoyo Omutukuvu atusobozese okukwata ekifo kyaffe nga tuli mu abo "buli omu", era tuwe amakulu agajjuvu era ag'omukisa eri ebigambo biri eby'ekyewuunyo, nti, "talirumwa nnyonta emirembe gyonna". Okumanya nti "ali" kitegeeza ali, nti "emirembe gyonna" kitegeeza emirembe gyonna, nti "ennyonta" kitegeeza buli kyetaago ekitakkusibwa, kuyinza okuba okumu ku kubikkulirwa okusinga obukulu Katonda kw'aba akoze eri emyoyo gyaffe.

Naye, tuleme okukyusa ebigambo by'Omulokozi. Weetegereze bulungi tagamba nti, Buli eyanywa, wabula "anywa": tayogera ku kunywa okumu okwekyusizza, wabula ku mpisa ey'omwoyo eyeeyongera obutasalako. Mu kino, nga bwe kiri mu bifo ebirala bingi, kikulu okwetegereza amaanyi ag'empisa eyeeyongera agalagibwa enkola ya kaakano ey'ebigambo eby'Oluyonaani. Waliwo okukkuta okujjuvu era okungi ku kunywa okusooka Amazzi Amalamu, naye era nga kwe kuweebwa okutaggwaawo okw'okukozesebwa ennaku zonna. Kino Mukama akyanjuluza obulungi bwe agamba nti, "Naye amazzi ge ndimuwa galifuuka [oba obulungi 'galifuuka', RV] mu ye oluzzi olw'amazzi agatiiriika okutuuka mu bulamu obutaggwaawo". Ebigambo bino binnyonnyola ensonga lwaki okunywa Amazzi Amalamu tekugobererwa nnyonta mpya. Amazzi Amalamu gafuuka oluzzi, ensulo, egabeerawo bulijjo, ng'atiiriika mu mukkiriza, si kuleka bbanga wa nnyonta kwokka, wabula okukulukuta okuweereza ebyetaago by'abalala awatali kukoma.

So si kuba nga kisuubizo kino eky'ekitalo kya bwekka era nga tekiriiko kifaananako nakyo. Bulijjo kyali, era kikyali, ekigendererwa ky'Omulokozi okukkusa. Ku lunaku olw'okuliisa enkumi ttaano (Yokaana 6), ekirowoozo kya Firipo ekisinga waggulu kyali kufuna ekimala buli omu okuba n'akatono; naye Mukama yaddira akatono ke baali balina n'akayaza mu kugaba, buli omu n'afuna nga bw'ayagadde, era ebibbo kkumi na bibiri ne bijjuzibwa ebyafikkawo nga bonna bamaze okukkuta. Ku lunaku olwaddirira Mukama waffe yayimusa ebirowoozo byabwe eri Emmere ey'amazima eva mu ggulu, ng'agamba nti, "Nze mmere ey'obulamu: ajja gye ndi talirumwa njala; n'akkiriza nze talirumwa nnyonta". Oba mu bujjuvu era mu bwannamawanga, "Oyo ajja [bulijjo] gye ndi, talirumwa njala n'akatono, n'oyo akkiriza nze talirumwa nnyonta n'akatono emirembe gyonna". Ekigambo eky'Oluyonaani kye kimu ne kiri ekyakozesebwa mu kifo nti, "Tewali n'omu eyali alabye ku Katonda emirembe gyonna". Empisa ey'okujja gye ali mu kukkiriza tegenderagana na njala ne nnyonta ebitakkusibwa. Nate, mu Yokaana 7 Kristo agamba nti, "Omuntu yenna bw'alumwa ennyonta, ajje gye ndi anywe. Akkiriza nze, ng'Ekyawandiikibwa bwe kyagamba, mu ye mulivaamu emigga egy'amazzi amalamu; kino yakyogera ku Mwoyo, abo abamukkiriza gwe baali ba kufuna."

Waliwo ekintu ekisanyusa ennyo mu mazima agayigirizibwa bwe gatyo: mu kifo ky'okwetaaga okumanyiddwa n'okwegomba okutakkusibwa, waliwo okuweebwa okungi n'okukkuta okukulukuta; mu kifo ky'obwavu n'obunafu, waliwo obugagga n'amaanyi ag'okuyamba abalala abeetaaga. Omulokozi nga wa Katonda! Obulokozi nga bujjuvu era nga butuukiridde! Okukulukuta kwa Katonda kusukka ku kuweereza obutasobola bw'omuntu kinnoomu. Ffe bonna tetuyinza kuba bakulu, oba abagagga oba ab'amaanyi, ab'amagezi oba ab'obumanyirivu; naye Kristo yafuulibwa gye tuli amagezi n'obutuukirivu, okutukuzibwa n'okununulibwa: ayagala okuba byonna gye tuli mu bulamu ne mu buweereza.

Bw'oba otambula mu nsozi za Katonda ennungi ku lunaku olulungi olw'ebiseera eby'ekyeya, oyo akoowa mangu olw'okulinnya, era n'akalira ennyonta. Nga tukulembeddwa eddoboozi ery'amazzi agakulukuta, tunoonya ekisiikirize eky'olwazi olusudde waggulu, n'okunywa ku mugga omutangaavu oguva waggulu. Kiyinza okuba nga tulina ekintu ekitono kyokka mwe tunywera, naye tusobola okukijjuza emirundi n'emirundi, kubanga okuweebwa tekuggwaawo. Ekikopo bwe kiba ekitono, kirijjula mangu ne kikulukuta: singa tubadde ne ndobo yandiwedde bbanga ddene okujjula, naye, bw'emala okujjula, nayo yandikulukudde mu ngeri y'emu: era singa ekyato ekinene kissiddwa wansi w'omugga, nakyo, mu kiseera, kyandikulukudde. Era okukulukuta mu buli mbeera kwandibadde kwe kumu, kubanga tekusinziira ku bunene bw'ekintu wabula ku kuweebwa okutaggwaawo okw'omugga.

Bw'atyo omukazi Omusamaliya eyalokolebwa, awatali kwetegeka kwonna oba obusaanidde bwonna obulala, yasobola amangu okusika eri Omulokozi we gwe yali yaakazuula ekibiina ky'emyoyo egyetaaga, ate ng'ababuulizi bangi abamanyi okwogera bayinza okuleka ebibiina ne biddayo eka nga tebirokolebbwa era nga tebikkuse. Bwe tutegeera kino, tekikyaba nsonga ya kye tuli, oba kye tusobola okukola, wabula ekikulu kwe kuba, tuleese ekintu kyaffe gy'ali kijjuzibwe kikulukute, olwo nga ffe ffennyini tukkuse okusukkirira, tube n'eky'okuwa buli alumwa ennyonta awatali kkomo era awatali kutya? Kubanga ekisuubizo eky'omu Yokaana 7 kiri ku migga egy'amazzi amalamu, n'ekya Yokaana 4 ku nsulo etaggwaawo ng'egenda mu maaso ne mu maaso okutuuka mu bulamu obutaliggwaawo.

Tuleme okuva ku nsonga eno nga tetwebuuzizza, mikwano gyaffe abaagalwa, ffe we tuli ku nsonga eno. Ffe tuli mu abo abalumwa ennyonta, oba mu abo abazze eri Ensulo eno emu ennene, era abanywa, abakkiriza, era kyebava bafuna, olw'obwetaavu bwabwe bo n'omukisa gw'abalala?

Okumaliriza, nnandyagadde okwogera ebigambo bitono eby'obujulizi bwange nnyini. Kyali mu kiseera eky'obwetaavu obunene obw'omwoyo, ebirowoozo bye njogeddeko waggulu bwe byampeebwa nga ndi bwomu munda mu Cayina. Nnali nkimanyi n'obulumi nti nnali sibeera bulamu byonna bye nnali ngezaako okuyigiriza Abacayina. Nga nnwanirira obuwanguzi, emirundi mingi nneesanga nga nziddwa amaanyi, okutuusa lwe nneebuuza oba nga ssaalekere kubuulira, ne nva ku mulimu gw'obuweereza. Okusiiba, okusaba, okufumiitiriza ku Kigambo, byonna bye nnasobola okulowooza byalabika ng'ebitalina maanyi kunnyamba, olwo olunaku lumu olw'olweggulo, nga ngenda mu kusoma kwange okwa bulijjo, ne ntuuka ku Yokaana 4. Bulijjo gyali gye ndi byafaayo bya dda, era ng'ekyo nga ngyagala era nga ngisiima, naye olweggulo luli, omulundi ogusooka, ne lufuuka obubaka obwa kaakano eri omwoyo gwange. Tewali eyandibadde alumwa ennyonta okunsinga, era awo wennyini ne nkkiriza obuyite obw'ekisa, ne nsaba era ne mfuna Amazzi Amalamu, nga nzikiriza okuva mu Kigambo kye nti ennaku zange ez'ennyonta zonna zaali ziyise, si lwa kuwulira kwonna kwa kaakano, wabula olw'ekisuubizo kye. Akawungeezi ako kennyini ne ntwala, awatali kugaana, okusoma kwange okwa bulijjo okwa Baibuli n'Abacayina, ne njogera awatali kuziyizibwa, naye nga sitegeezebbwa maanyi mu ngeri ey'enjawulo. Naye ku kyenkya ku makya agaddirira, ne ntegeera nti omu ku abo abawulira yali aleeteddwa mu kwenenya okw'ekibi okunene okutuusa n'asula ekiro nga tayinza kwebaka; era okuva mu kiseera ekyo obuweereza bwange bwakkirizibwa Katonda mu ngeri gye bwali tebubadde bwenkanidde okumala ekiseera.

Oluvannyuma lw'emyezi egiwerako nayita mu kiseera eky'okugezesebwa okunene n'ennaku; okufa kw'omwana omwagalwa, okuweereza abalala basatu eka, n'ekiseera ekisinga okuzibu mu Cayina Ekibiina kyaffe eky'Obuweereza (Mission) kye kyali kiyiseemu, ekyaleeta ebizibu n'okubuulwa amagezi ebitabalika; naye kyali era kiseera kya ssanyu ery'omwoyo eryeyongera n'okuwummula, n'okwolekagana nti Omulokozi wange yali amala buli mbeera ey'amangu ago. Mu Tientsin ba Sisita ab'ekisa, Bakabona Abafalansa, ne Konsole baali basaasaanyiziddwa, era mu bifo byaffe byonna eby'omunda waaliwo okweraliikirira n'akabi. Nga buli lunaku nnafunanga ebbaluwa okuva mu kibinja ekimu eky'abakozi nga basaba okuluŋŋamizibwa, era nga beebuuza oba kusigala oba kuva mu kifo, kubanga omulimu mu kiseera ekyo gwali gutasoboka. Nnali simanyi kya kubawa magezi, naye mu buli mbeera, nga Keezeekiya, nnayanjuluza ebbaluwa mu maaso ga Mukama, ne mmwesiga ampe okumanya bwe nnaabaddamu. Tewaali kubikkulirwa kwa kumanyibwa, naye mu buli mbeera nnaluŋŋamizibwa okuddamu mu ngeri eyaleeta ebibala ebisinga obulungi, era nnasindika buli bbaluwa mu mirembe egy'essanyu egy'okumanya nti nnali nsabye era nga ye ampadde amagezi ag'omugaso agaluŋŋamya. Mu kiseera ekyo eky'ennaku, mukyala wange omwagalwa ow'olubereberye yalwala kolera, gy'ewona n'obuzibu; omwana omuto n'azaalibwa n'awangaala wiiki bbiri zokka, kubanga omuliisa teyafunika mu kiseera ekyo eky'okweraliikirira. Naye nate Amazzi Amalamu ne gamumala era ne ganjiimala. Ku kawungeezi kennyini oluvannyuma lw'okuziika omwana, mukyala wange ow'omuwendo yakwatibwa okuzirika, gye yatawona bulungi, era ku makya ku lunaku olwaddirira naye n'atwalibwa. Olwo ne ntegeera lwaki Mukama yali afudde ekifo kino nga kya mazima nnyo gye ndi. Obulwadde obw'ewiiki eziwerako ne bugoberera, era woowe! ng'essaawa ezo enkoowu zaali za bwerere emirundi egimu, nga nkugidwa mu kitanda kyange; nga bwe nnayaayaanira mukyala wange omwagalwa, n'ebigere ebitono eby'abaana ebyavuganga wala mu Bungereza. Oboolyawo emirundi amakumi abiri mu lunaku, bwe nnawuliranga ennyonta ey'omutima ng'eddayo nate, nnakaabiriranga Mukama, nti, "Wansuubiza nti sirirumwa nnyonta", era amangwago Mukama n'ajja n'akkusa okusukkirira omutima gwange ogunakuwavu, ne mbeeranga nga neebuuza oba kiyinzika nti omwagalwa wange eyatwalibwa yali asobola okuba ng'anyumirwa okubikkulirwa okujjuvu okw'okubeerawo kwe okunsinga nze mu bwerere obw'ekisenge kyange. Yali atuukiriza ddala okusaba—

"Mukama Yesu, weefuule gye ndi
amazima amalamu agamasamasa;
abeerawo eri amaaso g'okukkiriza okusinga
ekintu kyonna eky'ensi ekirabika;
omwagalwa okusinga, era ali kumpi okusinga
n'oluganda oluwoomerera ennyo olw'abantu."