የክርስቶስ ልዕልና

«እርሱም የክብሩ መንጸባረቅና የባሕርዩ ምሳሌ ሆኖ፥ ሁሉን በስልጣኑ ቃል እየደገፈ፥ ኃጢአታችንን በራሱ ካነጻ በኋላ በሰማያት በግርማው ቀኝ ተቀመጠ፤ ከመላእክት ይልቅ እጅግ የሚበልጥ ስምን በወረሰ መጠን እንዲሁ ከእነርሱ አብዝቶ ይበልጣል።» (ዕብራውያን 1:3-4)።

ልጅ። — «በልጁ በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ ተናገረን።» እግዚአብሔር ብዙ ልጆች አሉት፤ ነገር ግን አንድ ልጅ ብቻ ነው ያለው። ጌታችን በትንሣኤው ማለዳ የፈሩትን ሴቶች ባገኘ ጊዜ «ወደ አባቴና ወደ አባታችሁ ወደ አምላኬና ወደ አምላካችሁ ዓርጋለሁ» አለ። ነገር ግን እርሱ እነዚህን ቃላት ሲናገር፣ ምንም ያህል ቅዱስ ወይም እንደ ሕፃን የዋህ ቢሆን ስለ ማንኛውም ሰው ሊያመለክቱ ከሚችሉት ወሰን በሌለው መጠን የሚበልጥ ነገር ስለ ራሱ ያመለክቱ ነበር። የተፈጠረውን ሕይወት ሁሉ ካልተፈጠረው ሕይወት የሚለየውን ገደል አሻግሮ ሊያደርሰን የሚችል የፍጡር ክንፍ ከቶ የለም። ነገር ግን ኢየሱስ «በአባቱ እቅፍ ያለ አንድ ልጁ» (ዮሐንስ 1:18) መሆኑን፣ ደጋግሞ የተረጋገጠውን ሐቅ በአክብሮት ልንቀበል እንችላለን። እርሱ ፈጽሞ ልዩ በሆነ ትርጉም ልጅ ነው።

ይህ ስም ጌታችን እንደ ተጠቀመበትና አይሁድ እንደ ተረዱት፣ መለኮታዊ ዝምድናን ብቻ ሳይሆን መለኮታዊ እኩልነትንም ያመለክት ነበር። ስለዚህ በአንድ ወቅት አይሁድ እግዚአብሔር አባቴ ነው ብሎ ራሱን ከእግዚአብሔር ጋር ስላስተካከለ ሊገድሉት ፈለጉ (ዮሐንስ 5:18)። እርሱም ይህን አመለካከት ከማረም ይልቅ — ስሕተት ቢሆን ኖሮ ወዲያው ያርመው ነበር — አጸናው፣ እውነትነቱንም አስረዳ። የናዝሬቱ ኢየሱስ በሚያውቁት ሁሉ ላይ የተወው ስሜት የእጅግ ትሕትናው ነበር፤ ነገር ግን ስለ ራሱ ያለውን እውቀትና ደጋግሞ የተሰማውን የእግዚአብሔርን ድምፅ እንዳይክድ፣ ከሚለው ነገር አንዲት የውጣ ወይም አንዲት ነጥብ እንኳ ሊቀንስ የማይችልበት ጉዳይ ይህ ነበር። ስለዚህም፣ ፈራጆቹ በአስመሳይ ድንጋጤ ሲደነግጡ፣ እርሱ ክርስቶስ፣ የእግዚአብሔር ልጅ እንደ ሆነ ስላረጋገጠ ሞተ። «ከእግዚአብሔር ጋር መተካከልን መቀማት እንደሚገባ ነገር አልቈጠረውም።» መብቱ ነበረና።

ልዕልናው ቀጥለው በሚመጡት ቃላት ይበልጥ ይብራራል። እርሱ የመለኮታዊው ክብር ጨረር ነው፤ ምክንያቱም መንጸባረቅ ተብሎ የተተረጎመው ቃል እንዲህም ሊተረጎም ይችላልና። ፀሐይን ራሷን ከቶ አይተን አናውቅም፤ ያየነው ከጥቂት ደቂቃዎች በፊት ከገጽዋ ተነሥቶ ረጅም ርቀት የተጓዘውን ጨረሯን ብቻ ነው። ነገር ግን ጨረሩ ከወጣበት ከፀሐይ ክብ ጋር አንድ ዓይነት ባሕርይ አለው፤ ሸማኑን ብትፈታ ስለ ፀሐይ ባሕርይ አንድ ነገር ትማራለህ፤ ሁለቱም በማያቋርጥና በክቡር አንድነት ይኖራሉ። የዚያን አንድነት ቅርበት ስናስብም፣ ማንም ከቶ እግዚአብሔርን ያየ ባይኖርም ሥጋ በሆነው ቃል እንደ ተገለጠ የሚነግሩንን የታወቁ ቃላት እናስታውሳለን። ጌታችን እነዚያን የቀድሞ፣ ጥልቅና ምሥጢራዊ ቃላት ደግሞ ሲናገር እንሰማዋለን፦ «እኔና አብ አንድ ነን። … ወደ እርሱም እንመጣለን በእርሱም ዘንድ መኖሪያ እናደርጋለን።» በቦስፎረስ ዳርቻዎች ዙሪያ ይዘመር ከነበረው ከጥንቲቱ ቤተ ክርስቲያን የምሽት መዝሙርም ጋር ልባችን ይስማማል፦

«ደስ የሚያሰኝ ብርሃን ሆይ፥ ሰላም ለአንተ፤ ከንጹሕ ክብሩ የፈሰስህ፥

እርሱም የማይሞተው፣ ሰማያዊውና ብፁዑ አብ ነው።»

እርሱ ደግሞ የመለኮታዊ ባሕርይ ማኅተም አሻራ ነው። እዚህ ያለው ዘይቤ ማኅተም በቀለጠ ሰም ላይ የሚተወውን አሻራ ያመለክታል፤ በሰሙ ላይ የታተመው ምስል በሌላ ቁስ ላይ ቢሆንም የማኅተሙ ትክክለኛ አምሳል እንደ ሆነ፣ እንዲሁ ክርስቶስ በሰው ሥጋችን ውስጥ የአብ ትክክለኛ አምሳል ነው። ስለዚህም «እኔን ያየ አብን አይቶአል» ለማለት ቻለ። የኢየሱስ ሕይወት ወደ ሰው ሕይወታችን ቋንቋ የተተረጎመ የእግዚአብሔር ሕይወት ነው፤ ስለዚህ የእግዚአብሔርን ማንነትና ባሕርይ በተቻለ መጠን በኢየሱስ ጠባይና ሕይወት ውስጥ በፊታችን ተደግሞ ስናየው ልንረዳው እንችላለን። እነዚህ ሁለቱ ምስሎች እርስ በርሳቸው ይሟላሉ። ከመጀመሪያው ተነሥተህ፣ ጨረሩ የፀሐይ ክፍል ብቻ እንደ ሆነ ክርስቶስም የእግዚአብሔር ክፍል ብቻ ነው ብለህ ልትከራከር ትችላለህ፤ ነገር ግን ይህ ስሕተት በሁለተኛው ይታረማል፤ አሻራው ከማኅተሙ ጋር እኩል ስፋት ሊኖረው ግድ ነውና። ከሁለተኛው ተነሥተህ፣ አሻራው እጅግ ዝቅተኛ በሆነ ቁስ ላይ ሊታተም እንደሚችል የክርስቶስም ባሕርይ ለመለኮታዊው ክብር የማይገባ መሸከሚያ ነበር ብለህ ልትከራከር ትችላለህ፤ ነገር ግን ይህ ስሕተት በመጀመሪያው ይታረማል፤ ጨረር ከፀሐይ ጋር አንድ ዓይነት ሸማን አለውና። ከእግዚአብሔር ጋር እኩል ስፋት ያለው፣ ከእግዚአብሔርም ጋር በባሕርይ አንድ የሆነ — ኢየሱስ ክርስቶስ እንዲህ ነው።

ስለዚህ እርሱ ከመላእክት ይበልጣል (ቁጥር 4)። — ዕብራውያን አማኞች ለእነዚያ ብሩሃንና ብፁዓን መናፍስት የነበራቸው አክብሮት ምንም ያህል ከፍ ያለ ቢሆን፣ እነዚህ የሚያበሩ ቃላት ርዕስ ከሆነውና ግርማ ያለው መብት ካለው ከእርሱ ጋር ለአፍታ እንኳ ሊወዳደሩ አይገባቸውም ነበር።

በመለኮታዊ ባሕርይ ክብር ከእነርሱ ይበልጣል። መዝሙር 2ን ተመልከት — በሥነ ጽሑፍ ሁሉ ካሉ ታላላቅ አጫጭር ድራማዎች አንዱ ነው። ምናልባት በዳዊት ዘመነ መንግሥት በተፈጸመ አንድ ጉልህ ክስተት ላይ የተደረሰ ቢሆንም፣ በአገላለጹ ውስጥ ምድራዊ ንጉሥ ሊያሟጥጠው የማይችል ፍካትና ልዕልና አለ። ስለዚህ የጥንቲቱ ቤተ ክርስቲያን ይህን መዝሙር ለክርስቶስ ስታውለው ብናገኝ አያስደንቀንም (የሐዋርያት ሥራ 4:25)። ስናነበውም በመጀመሪያ የሕዝቡን ጩኸትና የዙፋኑን የረጋ ውሳኔ እንሰማለን፤ ከዚያም ልጅ መሆኑን የሚያውጀውን ትእዛዝ መለኮታዊ ፊርማ ይዞ ወደ ፊት በሚወጣው ላይ ትኩረታችን ያርፋል። በጠባዩ ምንም ያህል ከፍ ያለ ወይም በአገልግሎቱ ምንም ያህል የተጋ ቢሆን፣ እንዲህ ያለ ነገር ለመልአክ ከቶ አልተባለም። ስለዚህ ኃጢአት የማያውቁት የብርሃን ልጆች ለእርሱ ቢሰግዱ የሚገባ ብቻ ነው፤ «የእግዚአብሔር መላእክት ሁሉም ለእርሱ ይስገዱ» የሚለው ትእዛዝ ሲታወጅ ስንሰማም፣ በእነርሱ ባሕርይና በእርሱ ባሕርይ መካከል ያለው ግዙፍ ርቀት ይበልጥ ያስደንቀናል።

ለእርሱ በበቂ እንሰግድለታለን? በምድራዊ ሕይወቱ ዘመን ገላጭ በሆኑ የአክብሮት ስግደቶች ያለማቋረጥ ይቀበሉት ነበር፤ እርሱም በቆርኔሌዎስ ቤት እንደ ነበረው እንደ ጴጥሮስ አልከለከላቸውም። በዕርገቱ ጊዜ በደብረ ዘይት ከእርሱ የተለየችው ትንሽ ቡድን በደመ ነፍስ የሚመስል ያደረገችው ነገር ለእርሱ መስገድ ነበር (ሉቃስ 24:52)። ወደ ቤቱ እንዳለፈ ወዲያው ከቤተ ክርስቲያን የአምልኮ ማዕበል ፈነዳ፤ ይህም ማዕበል ከዘመናት ጋር ይበልጥ እየሰፋና እየጠለቀ ብቻ ሄደ። መልእክቶቹ፣ በተለይም የራእይ መጽሐፍ፣ ለክርስቶስ በሚቀርቡ የአምልኮ ቃላት የተሞሉ ናቸው። የሰማዕታትም የሞት ጩኸት አረማውያን ክርስቲያኖች ለክርስቶስ የሚያቀርቡትን ክብር እንዲያውቁት አድርጎአቸው መሆን አለበት። በምድር ውስጥ ባሉ የመቃብር ዋሻዎች ወይም በምሥጢር ስብሰባዎቻቸው፣ በጕድጓዶችና በዋሻዎች መካከል ለእርሱ ስለሚቀርበው አምልኮ አረማዊነት ማወቅ አይችልም ነበር። ነገር ግን በአረማውያን ፍርድ ቤቶች ፊት ቀርበው እጅግ ለሚያሠቃይ ሞት ተጋልጠው የነበሩት የኢየሱስ አገልጋዮች ጠባይና ጩኸት ለሕዝብ ሁሉ የታወቀ ጉዳይ ነበር።

ከጥቂት ዓመታት በፊት በፓላቲን ቤተ መንግሥት ፍርስራሽ ሥር አንድ ሻካራ ንድፍ ተገኘ፤ በሁለተኛው መቶ ዘመን ምናልባት በአንድ አረማዊ ባሪያ እጅ የተሣለ ነው። የአህያ ራስ ያለው የሰው ምስል በመስቀል ላይ ተቸንክሮ ይታያል፤ እጀ ጠባብ የለበሰ ሌላ ምስል ደግሞ በአንድ ጎን ቆሞ በአረማውያን ዘንድ የተለመደውን የስግደት ምልክት ያሳያል። ከዚህ የፌዝ ሥዕል በታች በሻካራ አጻጻፍ እንዲህ የሚል ጽሑፍ ተጽፎ ነበር፦ አሌክሳሜኖስ አምላኩን ያመልካል። ነገር ግን ይህ በዚያ የጥንት ዘመን በፌዝና በስድብ በስደትም መካከል ለአዳኛችን ይቀርብ ለነበረው አምልኮ እንዴት ያለ ምስክርነት ነው!

እስከ እኛ የደረሱት መዝሙሮችም ያንኑ መንፈስ ያስተጋባሉ። ፕሊኒ ለንጉሠ ነገሥቱ በጻፈው ደብዳቤ የታናሹ እስያ ክርስቲያኖች ለክርስቶስ እንደ አምላክ የምስጋና መዝሙር ለመዘመር የመሰብሰብ ልማድ እንደ ነበራቸው ይነግረዋል። በእነዚያ የመጀመሪያ ዘመናት አማኙ በየማለዳው ጎሕ ሲቀድ በግሉ «ክብር በአርያም» (ግሎሪያ ኢን ኤክሴልሲስ) የተባለውን መዝሙር፣ የልመናውና የምስጋናው መዝሙር አድርጎ ይደግመው ነበር፦ «አንተ ብቻ ቅዱስ ነህ፤ አንተ ብቻ ጌታ ነህ፤ ክርስቶስ ሆይ፥ አንተ ብቻ ከመንፈስ ቅዱስ ጋር በእግዚአብሔር አብ ክብር ልዑል ነህ።» የጥንቲቱ ቤተ ክርስቲያን ክርስቶስን ያደንቀው ብቻ አልነበረም፤ ትሰግድለትም ነበር።

በግል አምልኮአችን ውስጥ ይህ ታላቅ ጕድለት አይደለምን? ሐሳባችንን በራሳችን ላይ የማተኮርና የተቀበልነውን ብቻ የማመስገን ብርቱ ዝንባሌ አለብን። የራሳችንን ጥቃቅን ፍላጎቶችና ጭንቀቶች ረስተን፣ ትንሿን ጅረታችንን ለቀን፣ በኢየሱስ ማንነት ዙሪያ ዘወትር በዜማ ወደሚናወጠው ታላቁ የምስጋና ውቅያኖስ እስክንወሰድ ድረስ የምንጓዘው አልፎ አልፎ ብቻ ነው። ምስጋና ልናደርገው ከምንችለው ታላላቅ ተግባራት አንዱ ነው፤ ደግሞም የሰማይን አገልግሎት እጅግ ይመስላል። በዚያ ምንም አይለምኑም፤ ሁሉ አላቸው፣ ተትረፍርፎላቸዋልም፤ ነገር ግን በክብር ዘመናት ሁሉ የእነዚያ ብሩሃን ዓለማት ነዋሪዎች ዓለማቱን በምስጋና ይሞሉታል። ታዲያ ምድራዊ ሥራዎቻችንስ በዚያው ዜማ ለምን አይሠሩም? እኛ የፍጥረት ካህናት ነን፤ ዲዳ ሆነው ዝም ያሉትን ነገር ግን በእግዚአብሔር መሠዊያ ላይ እንድናቀርባቸው የሚጠባበቁትን ስሜቶች ሰብስበን መግለጽ ይገባናል።

ከግልና ከሕዝብ አምልኮአችን አንዱ ክፍል ሁልጊዜ ለኢየሱስ ምስጋና የተለየ ይሁን፤ ያን ጊዜ ከመላእክትና ከመላእክት አለቆች፣ ከተዋጁትም ሠራዊት ሁሉ ጋር በመዝሙርና በዝማሬ በመንፈሳዊም ቅኔ ክርስቶስን እየዘመርንና እያመሰገንን ድምፃችንን እናሰማለን። በአንድ ወቅት የእሾህ አክሊል በደፋው በዚያ ራስ ላይ የድል አክሊላችንን እናቀዳጀው። በአንድ ወቅት ዛቻንና ንቀትን በለመደው በዚያ ጆሮ ላይ የአምልኮ ፍቅራችንን ሙላት እናፍስስ። እንዲህ ስናደርግ ስለ ጌታ ኢየሱስ የበላይ ልዕልና አዲስ አሳብ እናገኛለን፤ ለሌሎችም እናካፍላለን። «…ክብርን … ልትቀበል ይገባሃል።»