የእግዚአብሔር ቃል

«ከጥንት ጀምሮ እግዚአብሔር በብዙ ዓይነትና በብዙ ጎዳና ለአባቶቻችን በነቢያት ተናግሮ፥ … በልጁ በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ ተናገረን።» (ዕብራውያን 1:1-2)።

«እግዚአብሔር»! በዚህ ክቡር መልእክት የመጀመሪያ አንቀጽ የመጀመሪያ መስመር ራስ ላይ ሊቆም የሚገባው ከዚህ የበለጠ ምን ቃል አለ! ሕንጻ ሁሉ እንደ መሠረት በእርሱ ላይ ሊያርፍ፣ ዛፍ ሁሉ እንደ ሥር ከእርሱ ሊበቅል፣ ዕቅድና ተግባር ሁሉ እንደ ምንጭ ከእርሱ ሊመነጭ ይገባዋል። ግዙፍ መጽሐፍም ሆነ ቶሎ የሚረሳ ትንሽ በራሪ ጽሑፍ፣ በማንኛውም ድርሰት መጀመሪያ ላይ ሊጻፍ የሚገባው መሪ ቃል «በመጀመሪያ — እግዚአብሔር» የሚለው ነው። በዚያም ስም፣ በመጀመሪያው ዘመን ለተሰደዱትና ለሚወላውሉት ዕብራውያን ተጽፈው በኋላ ግን በዓለም ሁሉ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ባሉ ያመኑ አሕዛብ ዘንድ ሁልጊዜ እጅግ የተወደዱትን የሚያበሩ ትምህርቶች ጥቂቱን ለመሰብሰብ ሙከራችንን እንጀምራለን። ግብዣው በመጀመሪያ የተዘጋጀው ለአብርሃም ዘር ልጆች ነበር፤ ነገር ግን ፍርፋሪውን የመልቀም መብታችንን ማን ይቃወማል? እኛ ልንለቅመው ስንጣጣር፣ አምላክ ሆይ፥ አንተ አልፋና ዖሜጋ፥ ፊተኛውና ኋለኛው ሁንልን። በመጀመሪያው የግሪክ ጽሑፍ «እግዚአብሔር» ከሚለው ቃል በፊት ለሰው የሰጠውን መገለጥ ልዩነትና ብዛት የሚገልጹ ሌሎች ሁለት ቃላት ይቀድማሉ። ቁጥሩም በሙሉ የእግዚአብሔር ቃል ከየት እንደ መጣና ምን ዓይነት ሥልጣን እንዳለው ስለሚዘረዝር፣ ደግሞም በብዙ የእግዚአብሔር ሥራዎች ውስጥ የሚታየውንና በትክክል ስም የተሰጠውን ታላቅ ሕግ ስለሚያሳይ እጅግ የሚማርክ ነው፤ ይህም ሕግ በአንድነት ውስጥ ያለ ልዩነት ይባላል።

ይህ ሕግ በተፈጥሮ ውስጥ ይሠራል። ተፈጥሮ የእግዚአብሔር የመጀመሪያው መጽሐፍ ናት። አስተዋይ ሰው ሁሉ ዙሪያውን ሲመለከት በየአቅጣጫው በሚገጥመው ወሰን የሌለው ልዩነት መደነቁ አይቀርም። «ሥጋ ሁሉ አንድ አይደለም፥ … ደግሞ ሰማያዊ አካል አለ፥ ምድራዊም አካል አለ፤ ነገር ግን የሰማያዊ አካል ክብር ልዩ ነው፥ የምድራዊም አካል ክብር ልዩ ነው። … በክብር አንዱ ኮከብ ከሌላው ኮከብ ይለያልና።» በሕዝብ መካከል ሁለት ፊቶችን፣ በጫካ ውስጥ ሁለት ቅጠሎችን፣ ወይም በጸደይ ወራት በዱር ሁለት አበቦችን አንድ ዓይነት ሆነው ልታገኝ አትችልም። የተፈጥሮ ውጤቶች የሚቀረጹባቸው ቅርጾች አንድ ውጤት እንደ ተገኘ ወዲያው ተሰብረው የሚጣሉ ይመስላል። ለምርምርና ለደስታ ወሰን የሌለው መስክ የሚከፍተው፣ የአንድ ዓይነትነትን ፍርሃትና የነፍስን መሰልቸት ሁሉ የሚያርቀውም ይኸው ነው።

ሆኖም በተፈጥሮ ልዩነት ሁሉ መካከል አስደናቂ አንድነት አለ። እያንዳንዱ የፍጥረተ ዓለም ክፍል ከሌላው ክፍል ሁሉ ጋር በረቂቅና በስሱ ማሰሪያዎች ተቈላልፎአል። በየትኛውም ስፍራ ሚዛኑን ብታናጋ መናጋቱ መላውን ሥርዓት ያንቀጠቅጣል። ግርማ ባለው የጎቲክ ካቴድራል ውስጥ አንድ ሐሳብ በደማቅም ሆነ በቀጭን ቅርጽ ደጋግሞ እንደሚታይ፣ እንዲሁ ተመሳሳይ ታላላቅ ሐሳቦች በዛፍና በአበባ፣ በሞለኪውልና በፕላኔት፣ በዓይን በማይታዩ ጥቃቅን ፍጥረታትና በሰው ደጋግመው ይገለጣሉ። ይህ ሁሉ የሆነውም ወደ ተፈጥሮ ልብ ዘልቀህ ብትገባ እግዚአብሔርን ስለምታገኝ ነው። «ሁሉ ከእርሱና በእርሱ ለእርሱም ነውና።» «አሠራርም ልዩ ልዩ ነው፥ ሁሉን በሁሉ የሚያደርግ እግዚአብሔር ግን አንድ ነው።» የተፈጥሮን መቅደስ የሚያለብሰው አንድነት ከአንድ አእምሮ በመመንጨቱና በአንድ እጅ በመሠራቱ፣ ማለትም በእግዚአብሔር አእምሮና እጅ በመሠራቱ የመጣ ነው።

ይህ ሕግ በቅዱሳት መጻሕፍት ሁሉ ውስጥም ይሠራል። በዚያም እንደ ተፈጥሮ ያለ ታላቅ ልዩነት አለ። የተጻፉት በተለያዩ ዘመናት ነው፤ አንዳንዶቹ በ«አባቶች» ዘመን፣ ሌሎቹ ደግሞ ለእኛ «በዚህ ዘመን መጨረሻ» ተጻፉ። በመጀመሪያዎቹ ምዕራፎች ሙሴ በእግዚአብሔር መንፈስ እየተመራ በአባቶች ድንኳኖች ውስጥ ከአፍ ወደ አፍ ሲተላለፉ የነበሩ የተቀደሱ ትውፊቶችን ቍርጥራጮች አካትቶአል፤ የኋለኞቹ ምዕራፎች ደግሞ የተጻፉት ቅድስቲቱ ከተማ ኢየሩሳሌም በሮማዊው በቲቶ ጥሩር የለበሰ እጅ ተመትታ ከወደቀች በኋላ ነበር።

የተጻፉትም በተለያዩ አገሮች ነው፦ አንዳንዶቹ በዓረብ ምድረ በዳዎች፣ ሌሎቹ በፒራሚዶች ጥላ ሥር፣ ሌሎቹም በግሪክና በሮሜ ታላላቅ ከተሞች ውስጥ በሚጐርፈው የሕይወት ማዕበል መካከል። በአንዳንዶቹ ውስጥ የፍልስጤምን ቀላል የእረኞች ኑሮ፣ በሌሎቹ ደግሞ የናቡከደነፆርን መንግሥት ግርማ ልታስተውል ትችላለህ። በአንዱ ውስጥ የሰማያዊውን የኤጌያን ባሕር ማዕበል ሹክሹክታ፣ በብዙዎቹ ደግሞ በሮሜ የእስር ቤት ክፍል ውስጥ የሰንሰለትን ኳኳታ ትሰማለህ።

የጻፏቸውም ከልዩ ልዩ ማዕረግ፣ ሙያና የአስተሳሰብ ዘይቤ የመጡ ሰዎች ናቸው፦ እረኞችና ዓሣ አጥማጆች፣ ጦረኞችና ነገሥታት፤ መዝሙረኛው፣ ነቢዩና ካህኑ፤ አንዳንዶቹ የተከበረውን የሃይማኖት ዕብራይስጥ፣ ሌሎቹ የከለዳውያንን የአነጋገር ዘዬ፣ ሌሎቹ ደግሞ የተወለወለውን ግሪክኛ ተጠቅመዋል፤ ከወዳጅ ደብዳቤ ወይም ከአጭር ጥበብ ያለበት ምሳሌ ጀምሮ እስከ ብሔራዊ ታሪክ ወይም ሐሳብና አገላለጽ እንደ እሳት እስከሚያበሩበት በጥንቃቄ እስከ ተዘጋጀ ድርሰት ድረስ የአጻጻፍ ስልት ልዩነት ሁሉ አለ — ነገር ግን ሁሉም ለአጠቃላዩ ስምምነትና ውበት የየድርሻቸውን አበርክተዋል።

ሆኖም በመጽሐፍ ቅዱስ ሁሉ ውስጥ የማያጠራጥር አንድነት አለ። የሰው ልጆች እነዚህን ስድሳ ስድስት ትናንሽ መጻሕፍት በአንድ ሽፋን ውስጥ አብረው ሊጠረዙ እስኪገባቸው ድረስ እርስ በርሳቸው በማያሻማ ሁኔታ የተዛመዱ አድርገው እንዲመለከቷቸው ሌላ ምን ሊያደርጋቸው ይችል ነበር? በእነዚህ መጻሕፍት ውስጥ ሁልጊዜ አብረው እንዲቆሙና አብረው እንዲወድቁ ያደረጋቸው እጅግ ልዩ የሆነ ነገር አለ። አንዱን መበታተን ሁሉንም መፍታት ሆኖአል። በአንዱ ማመን በሁሉም ወደ ማመን መርቶአል። እጆቻቸው እርስ በርስ እጅግ ጥብቅ ሆነው ተያይዘውና ተቈላልፈው ስለ ሆኑ አንዱ ወደሚሄድበት ሁሉም ሊከተሉ ግድ ነው። ጥበበኞችና ብልሆች ሰዎች የቻሉትን ሁሉ ቢሞክሩም፣ ለእነዚህ መጻሕፍት ምሥጢራዊ አንድነታቸውን የሚሰጠውን ያን ሊገለጽ የማይችል ባሕርይ የያዘ አንድ ድርሰት እንኳ ማዘጋጀት ከቶ አልቻሉም፤ ይህ ባሕርይ የጐደለው ማንኛውም መጽሐፍ ከእነርሱ ጋር ለመቈጠር ወይም የሰው ልጆችን ልዩ አክብሮትና ክብር ለመጠየቅ ያለው ጥያቄ ፈጽሞ ይወድቃል።

ዓለም በሃይማኖታዊ መጻሕፍት ተሞልታለች፤ ነገር ግን ሃይማኖታዊ ሕይወቱን በመጽሐፍ ቅዱስ የመገበ ሰው በእነርሱና በብሉይና በአዲስ ኪዳን መጻሕፍት መካከል ያለውን ልዩነት ወዲያውኑ ይነግርሃል። ዓይን በሰው ሠራሽ አበባ ውስጥ ሕይወት አለመኖሩን ወዲያው ታስተውላለች፤ ምላስም ለቅምሻ የቀረበለትን አንድ ጣዕም መኖሩን ወይም አለመኖሩን ወዲያውኑና በእርግጠኝነት ይለያል፤ የሰውም ልብ፣ ማለትም የሕሊናው ስሜት፣ ከዘፍጥረት፣ ከመጀመሪያዎች መጽሐፍ፣ ጀምሮ የንጉሡን ፈጥኖ መምጣት እስከሚያበሥሩት እስከ ራእይ መጽሐፍ ዐዋጆች ድረስ መጽሐፍ ቅዱስን ሁሉ የሚያውድ አንድ ልዩ መዓዛ በሌሎች ሃይማኖታዊ መጻሕፍት ሁሉ ውስጥ አለመኖሩን ፈጥኖ ያስተውላል።

በዚህ ምሥጢራዊ ባሕርይ ባለቤትነትም ብሉይና አዲስ ኪዳን አንድ ናቸው። ይህ ባሕርይ ከታላቁ የወንጌል ነቢይ ከኢሳይያስ ድንቅ ትንቢቶችና ጥሪዎች ይልቅ በሐዋርያው ጳውሎስ በሚያበሩ አንቀጾች ውስጥ ይበልጣል ልትል አትችልም። በወንጌሎች ውስጥ በእርግጥ አለ፤ ነገር ግን በዘጸአት ታሪክ ውስጥም ያነሰ አይደለም። ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ፣ መገለጥ ነን የሚሉ ሌሎች መጻሕፍት በሰፊው በሞሉባቸውና የማወቅ ጉጉትን ብቻ በሚያረኩ ርዕሶች ላይ ዝምታ አለ። ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ፣ ስለ ሳይንስ ወይም ስለ ተፈጥሮ ትምህርት ለመስጠት ምንም ሙከራ የለም፤ ይልቁንም ኃይል ሁሉ እግዚአብሔር በሰዎች ላይ ያለውን መብት በማብራራት ላይ ያተኩራል። ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ፣ መጻሕፍቱ እንደ ዶቃዎች በክር ላይ የተሰኩበት ደም ቀዩ የመሥዋዕት ፈትል በግልጥ ይታያል። ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻም ሁልጊዜ ረቂቅ፣ ምሥጢራዊና ሊነገር የማይችል አንድ ባሕርይ አለ፤ ስሙም መለኮታዊ መነሣሣት ነው፦ ይህም ቃል በዚህ የመክፈቻ ቁጥር ግርማ ባላቸው ቃላት ይብራራል፦ «ከጥንት ጀምሮ እግዚአብሔር … ለአባቶቻችን በነቢያት ተናግሮ፥ … በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ ተናገረን።»

መጽሐፍ ቅዱስ እግዚአብሔር ለሰው የተናገረው ንግግር ነው። አንድነቱን የሚሰጠውም ይኸው ነው። «የአማልክት አምላክ እግዚአብሔር ተናገረ፥ … ምድርን ጠራ።» ቃሉን ያሰፈሩት ጸሐፊዎች ሊለያዩ ይችላሉ፤ የሚያነሣሣው አእምሮ ግን አንድ ነው። መሣሪያዎቹ ሊለያዩ ይችላሉ፤ ነገር ግን በየትኛውም ሁኔታ ያው ዜማ በያው የዋና ሙዚቀኛ እጅ ይጫወታል። መጽሐፍ ቅዱስን የእግዚአብሔርን ራሱን ንግግር እንደሚያዳምጡ ሰዎች ሆነን ልናነበው ይገባናል። «የእግዚአብሔር ቃል» መባሉ ተገቢ ነው።

ነገር ግን መጽሐፍ ቅዱስ እግዚአብሔር በሰው ውስጥ ሆኖ የተናገረው ንግግር ነው። ሰማያዊው መዝገብ በሸክላ ዕቃ ውስጥ ነው። «ለአባቶቻችን በነቢያት ተናግሮ፥ … በልጁ በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ ተናገረን።» የኢየሱስን ሕይወት ማጥናትና ስለ ድንቅ ቃላቱ ምንጭ ዘወትር የሚናገረውን ማዳመጥ እጅግ የሚያስደንቅ ነው። ራሱን ፈጽሞ ባዶ ከማድረጉ የተነሣ ከራሱ አንዳች አላመነጨም፤ እኛ ከእርሱ የተነሣ ሕያዋን እንድንሆን እንደ ተጠራን፣ እርሱም እንዲሁ ከአብ የተነሣ ሕያው ሆኖ ኖረ። የሚናገረውን ቃል ከራሱ እንዳልተናገረው፣ ይልቁንም ቃሉም ሥራውም በውስጡ ከሚኖረው ከአብ የወጡ እንደ ሆኑ በግልጥ ተናገረ። በእነዚያ የሸክላ ከንፈሮች በኩል ዘላለማዊው አምላክ ይናገር ነበር። እርሱም «የእግዚአብሔር ቃል» ቢባል ምንኛ ተገቢ ነው!

በዚህም የብሉይ ኪዳን ነቢያት ቃላት ከአዲስ ኪዳን የኢየሱስ ቃላት ደረጃ ጋር እኩል ከፍ ይላሉ። ጸሐፊያችን ምንም ዓይነት ልዩነት ለማድረግ ሳይቆም፣ በመንፈስ ትምህርት እየተመራ፣ በአንዱ የተናገረው እርሱ በሌሎቹም እንደ ተናገረ ይነግረናል። እንግዲያስ ብሉይ ኪዳንንም እንደ አዲስ ኪዳን በእኩል አክብሮት እናስበው። የአዳኛችን መጽሐፍ ቅዱስ እርሱ ነበር። ኢየሱስ የወደደውና የኖረበት ምግብ እርሱ ነበር። ይህን ብቻ ቢያገኝ ከሌላው ምግብ ሁሉ ለመጾም ፈቃደኛ ነበር። ከዲያብሎስ ጋር በተጋደለ ጊዜና ከሰዎች ጋር ያደረገውን ክርክርና ምክር ባጸና ጊዜ ብቸኛውና የበላዩ ማስረጃው እርሱ ነበር። ምክንያቱንም እዚህ እናገኛለን። የእግዚአብሔር ድምፅ በነቢያት ተናገረ፤ «ነቢይ» የሚለው ስማቸው ራሱ ከተሰወረ ምንጩ ወደ ላይ ከሚፈልቅ የፍል ውኃ ምንጭ ጋር ያመሳስላቸዋል።

እግዚአብሔር በሰዎች ውስጥ ሆኖ ስለ ተናገረ፣ አሳቡን ለእነርሱ በሚቀርባቸው ቋንቋና ዘዴ እንዲገልጹ እንደ ተዋቸው ግልጽ ነው። ስለ ተፈጥሮ ሲናገሩ እንዳዩአት አድርገው ይናገራሉ። ለአስተሳሰባቸው ይበልጥ የተለመደውን የአነጋገር ስልት፣ ቅኔም ይሁን ስድ ንባብ፣ ይጠቀማሉ። ባልንጀሮቻቸው በቀላሉ እንዲረዷቸው በዙሪያቸው የሚፈጸሙትን ክስተቶች ይጠቅሳሉ። ነገር ግን የእግዚአብሔርን አሳብ በራሳቸው መንገድ እንዲገልጹ እንደዚህ ቢተዉም፣ ቃላቸው መልእክቱን ለሰዎች በትክክል እንዲያደርስ መለኮታዊው መንፈስ ንግግራቸውን በጥንቃቄ እንደ ተቆጣጠረው በእርግጥ የታወቀ ነው።

በብዙ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች እግዚአብሔር ቃል በቃል ፈጽሞ ያጻፈው ቃል አለ። በሌሎቹ ደግሞ ከስሕተት የሚጠብቅና ጉዳዮችን በመምረጥና በማቀናበር የሚመራ መለኮታዊ ቁጥጥር አለ፤ ለምሳሌ ዳንኤል ከታሪክ መዛግብት ሲጠቅስ፣ ሙሴም እናቱ በሚፈስሰው በአባይ ወንዝ አጠገብ ያስተማረችውን የተቀደሱ ታሪኮች ሲያካትት። በሁሉም ውስጥ ግን መጽሐፍ ሁሉ በተሰጠበት በእግዚአብሔር መንፈስ የሆነ ሙሉ መለኮታዊ መነሣሣት አለ። «ቅዱሳን ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ተናገሩ። … በእነርሱም የነበረ የክርስቶስ መንፈስ … በምን ወይም እንዴት ባለ ዘመን እንዳመለከተ ይመረምሩ ነበር» (2ኛ ጢሞቴዎስ 3:16፤ 2ኛ ጴጥሮስ 1:20-21፤ 1ኛ ጴጥሮስ 1:11)።

ሌሎች ሰዎችም መንፈሳዊ ብርሃን እንደ ተቀበሉ መካድ አያስፈልገንም፤ ነገር ግን መንፈሳዊ ብርሃን በመቀበል እና በመለኮታዊ መነሣሣት መካከል ያለው ልዩነት ምሥራቅ ከምዕራብ እንደሚርቅ ያህል ነው። እግዚአብሔር በሌሎች ሰዎች፣ ወይም በእነዚህ ሰዎች በሌላ ጊዜ አልተናገረም አንልም፤ ነገር ግን እግዚአብሔር የፈቃዱን የበላይ መገለጥና የእምነታችንንና የኑሮአችንን ባለ ሥልጣን መመሪያ የሰጠው በመጽሐፍ ቅዱስ ብቻ እንደ ሆነ እንናገራለን። የሰው ልብ ለዚህ ይመሰክራል። በእነዚህ ቃላት ውስጥ በሌላ በማንኛውም ድምፅ የማይሰማ ድምፀት እንዳለ እናውቃለን። የዚህ የዜማ መሣሪያ የላይኞቹ አውታሮች ሌላ ማንም ሊወዳደረው የማይችለውን ልዩ የድምፅ ቅላጼ ይሰጡታል።

በብሉይ ኪዳን ያለው መገለጥ የተሰጠው በቍርጥራጭ (ወይም በክፍል በክፍል) ነበር። በቀድሞው የእንግሊዝኛ ትርጉም «በልዩ ልዩ ጊዜያት»፣ በተሻሻለው ትርጉም ደግሞ «በብዙ ክፍሎች» ተብሎ የተተረጎመው ቃል ትርጉም ይህ ነው። ቃሉ የሚያመለክተው መገለጡ የተዘረጋባቸውን ተከታታይ ዘመናት ሳይሆን ተከፋፍሎ የተሰጠባቸውን ብዙ «ክፍሎች» ነው። አንድም ነቢይ እውነትን ሁሉ ሊናገር አልቻለም። እያንዳንዱ ከእግዚአብሔር ንግግር ታላላቅ ዓረፍተ ነገሮች አንድ ወይም ሁለት ፊደላትን ብቻ በአደራ ተቀበለ። ቢበዛ፣ ስለ እግዚአብሔር የታየውና በነቢያት በኩል ለሰዎች የተሰጠው ራእይ እውነት ቢሆንም ከፊልና ውሱን ነበር።

በኢየሱስ ግን እንዲህ ያለ በቍርጥራጭ የሚሰጥ መገለጥ የለም። «በእርሱ የመለኮት ሙላት ሁሉ በሰውነት ተገልጦ ይኖራል።» አብን ተረከው። እርሱን ያየ ሁሉ እግዚአብሔርን አይቶአል፤ ቃሉንም መስማት ስለ ወሰን የሌለው አምላክ ሙሉና ፍጹም መገለጥን መቀበል ነው።

ቀደም ያለው መገለጥ በብዙ መልክ ነበር። የምድር መናወጡ፣ እሳቱ፣ ዐውሎ ነፋሱና ትንሹ የዝምታ ድምፅ — እያንዳንዳቸው የየራሳቸው አገልግሎት ነበራቸው። ምልክትና ምሳሌ፣ ራእይና ዘይቤ፣ አምሳያና በታሪክ የተገለጠ ጥላ፣ ሁሉም በተራ መለኮታዊውን ዓላማ አገለገሉ፤ ልክ ወደ ብዙ የቀስተ ደመና ቀለማት እንደሚከፋፈል የብርሃን ጨረር። በኢየሱስ ግን የክብሩ ንጹሕ ጨረር የማያቋርጥ ብርሃን፣ አንድ ወጥና የማይለዋወጥ የመገለጥ መንገድ አለ።

አቤት፣ አቻ የሌለህ ክቡር መጽሐፍ፣ ለሰዎች — ለእኛ — የተሰጠህ የእግዚአብሔር ቃል! እግዚአብሔርን ብቻ ሳይሆን ራሳችንንም የምትገልጥ፤ መፍቻ ያልነበረንን የልባችንን ሁኔታዎች የምታብራራ፤ ሌላ መጽሐፍ በማይችለው መንገድ፣ ሌሎች ድምፆች ሁሉ ደክመው ጸጥ በሚሉበት ሰዓት የምትዳስሰን፤ እኛ ልናገኛቸው ያልቻልናቸውን ነገር ግን እውነት እንደ ሆኑ ወዲያው የምናውቃቸውን ሐቆች የምትነግረን፤ የነፍስ እንጀራ፤ የሕይወት መክፈቻ፤ በክርስቲያናዊ ተሞክሮ ከፍ ከፍ ስንል ብዙ ጥልቀትን የምትገልጥ — ኢየሱስ እንደ ተናገረልህ፣ አንተ የማትተካና ውድ የእግዚአብሔር ስጦታ እንደ ሆንህ እንዳንጠራጠር ለረጅም ጊዜ ፈትነንሃል።