እምነትና ገድሎቹ

«እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነው።» (ዕብራውያን 11:1)።

ማኅበረሰብ የቆመው ሰው በሰው ላይ ባለው እምነት ላይ ነው። ሳምንቱን ሙሉ የሚደክመው ሠራተኛ ደመወዙን እንደሚቀበል ስለሚያምን ይደክማል፤ መንገደኛው የጉዞ ሰሌዳውን መግለጫ ስለሚያምን ወደ ሩቅ ከተማ የሚያደርሰውን ትኬት ይገዛል፤ መርከበኛው የንግድ መርከቦችን ካርታዎችና ሰንጠረዦች ስለሚያምን ደመናማና ጭጋጋማ በሆነ የአየር ጠባይ እንኳ መርከቡን ሳይስት በትክክል ይመራል፤ አንድም ሳንቲም ሳይነካ እጅግ ብዙ ገንዘብ ከእጅ ወደ እጅ የሚዘዋወርበት የብድርና የዱቤ ሥርዓት በሙሉ — እነዚህ ሁሉ እምነት በሰዎች ጉዳይ ውስጥ ምን ያህል እጅግ ታላቅ ስፍራ እንዳለው የሚያሳዩ ምሳሌዎች ናቸው። ስለዚህ ለአንድ ሰው ወይም ለአንድ ማኅበረሰብ ተአማኒነቱ ከመጕደፉ ወይም ሰዎች በእርሱ ላይ ያላቸው መተማመን ከመናወጡ የበለጠ የሚያጠፋው ነገር የለም።

ለእምነት ሦስት የግድ አስፈላጊ ቅድመ ሁኔታዎች ያሉ ይመስላል። አንደኛ፣ አንድ ሰው ቃል መግባት ወይም ተስፋ መስጠት አለበት። ሁለተኛ፣ ቃሉን የገባው ሰው ቅንና የገባውን ለመፈጸም የሚበቃ መሆኑን ለማመን በቂ ምክንያት ሊኖር ይገባል። ሦስተኛ፣ ነገሩ በእርግጥ እንደዚያው እንደሚሆን የሚያሳርፍ መተማመን ይከተላል፤ እንዲያውም የሚያምነው ሰው ተስፋ የተሰጠውን ነገር አሁኑኑ በእጁ የገባ ያህል በእርግጠኝነት ሊቈጥረው ይችላል። የዚህ መልእክት ጸሐፊ በመንፈስ ቅዱስ ተመርቶ እምነት ተስፋ የምናደርገውን ነገር የሚያረጋግጥ፣ የማናየውንም ነገር እርግጠኛ የሚያደርግ ወይም የሚያሳምን ነው ብሎ ሲናገር የሚያመለክተው ይህንኑ የመጨረሻውን የልብ ሁኔታ ነው። በሌላ አነጋገር፣ እምነት የማይታየውን እውን አድርጎ የመጨበጥ ችሎታ ነው።

እነዚህ ሦስት ሁኔታዎች በክርስቲያናዊ እምነት ውስጥ ይፈጸማሉ። ያው ችሎታ ከእግዚአብሔር ነገሮች ጋር በተያያዘ ወደ ሥራ ይገባል። በመጀመሪያ፣ አንድ ድምፅ ከመጽሐፍ ቅዱስ ገጽ ለሰው እንደ ተናገረ እርግጠኞች ነን፤ ብዙ ድምፆች ሳይሆኑ አንድ ድምፅ። ቀጥሎም ይህ ተናጋሪ ወሰን በሌለው መጠን የሚታመን እንደ ሆነ እርግጠኞች ነን። መተማመናችን በብዙ ምክንያቶች ላይ ያርፋል፤ ቃሎቹ ባለፉት ትውልዶች ተሞክሮ ሁልጊዜ እውነት ሆነው እንደ ተፈጸሙ እናገኛለን፤ በቸርነታቸውና በኃይላቸው የሠሪውን በጎነትና ክብር የሚያሳዩ ተአምራት ሲያጅቡአቸው አይተናል፤ በገዛ ልባችንም ውስጥ የግብረ ገብ ባሕርያችን ለግልጽ እውነታቸው የሚሰጠውን ይሁንታ እናገኛለን፤ በእነዚህ ምክንያቶች ሁሉ የሚናገረው ድምፅ ልናምነው የሚገባ እንደ ሆነ እናምናለን። ስለዚህም በመጨረሻ ተስፋ የተሰጠንን ማንኛውንም ነገር ያየነው ያህል በእርግጠኝነት እንጠብቀዋለን፤ በእርግጥም የእኛ እንደ ሆነ ልንቈጥረው እንችላለን።

የተባለውን እንደ ገና አጽንተን እንናገር። እግዚአብሔር ከመጽሐፍ ቅዱስ የሚናገረንን ቃላት ከሰዎች ከንፈር ወጥተው ትኵረታችንን ሊሹ ከሚችሉ ከማንኛቸውም ሌሎች ቃላት ፈጽሞ የተለዩ አድርገን እንመለከታቸዋለን፤ ይህም ከሚያጅቡአቸው ተአምራት ጠባይ የተነሣ ብቻ ሳይሆን፣ ሌሎች ቃላት በማይነኩን መንገድ ስለሚነኩንና፣ አንዳንድ ጊዜ ራሳችንን የሚኰንኑ ቢሆኑም እንኳ፣ የግብረ ገብ ባሕርያችን ሳይገደድ በራሱ የሚሰጠውን ይሁንታና ስምምነት ስለሚያስገኙ ነው። ከግብረ ገብ ባሕርያችን መልካም ስሜቶችና ውስጣዊ ማስተዋሎች ጋር እንዲህ ፍጹም የሚስማማ መጽሐፍ የእግዚአብሔር መጽሐፍ መሆን አለበት፤ ደግሞም ከእኛ ብቻ ሳይሆን ከዘራችን ሁሉ እጅግ ክቡራንና ምርጦች ከሆኑት ጋር ይስማማል፦

«የአማልክት አምላክ እግዚአብሔር ተናገረ፥ ምድርንም ከፀሐይ መውጫ ጀምሮ እስከ መግቢያዋ ድረስ ጠራ።» ይህንንም አንድ ጊዜ ካረጋገጥን፣ ተስፋውን የሚታመን አድርጎ የሚቈጥር ብቻ ሳይሆን የሚሰጣቸውን በረከቶች አስቀድሞ መደሰት የሚጀምር የሚያሳርፍ መተማመን ወሰን የለውም። የሰው ተሞክሮ የሚለው አባባል እንዲህ ነው፦ ማየት ማመን ነው፤ ለእግዚአብሔር ልጅ ግን ተገላቢጦሹ እውነት ነው፦ ማመን ማየት ነው። እግዚአብሔር ተስፋ የሰጠውን ነገር አሁኑኑ በዓይናችን ፊት ብናየው ኖሮ የምንሆነውን ያህል እርግጠኞች ነን። እግዚአብሔር እንደሚወደን፣ ብዙ መኖሪያ ያለበት የአባት ቤት እንዳለ፣ አንድ ቀንም ይህ የሚሞተው ሰውነታችን የማይሞተውን እንደሚለብስና ኃጢአት፣ ሐዘንና ሌሊት ፈጽሞ በሌሉበት ሕይወት ለዘላለም እንደምንኖር ካለን እርግጠኝነት በላይ በዓይን ማየታችን የበለጠ ሊያረጋግጥልን አይችልም።

እንዲህ ያለ እምነት በነፍሳችን ውስጥ የሚወለደው በዋነኛነት የእግዚአብሔርን ቃል በማጥናት ነው፤ ይህም ቃል ቀደም ብለን እንዳየነው ለግብረ ገብ ኅሊናችን ይናገራል፤ ኅሊናችንም ይበልጥ እየዳበረ በሄደ መጠን፣ ወደ መኖር ባመጣውና ለትምህርቱም ብዙ ባደረገለት መጽሐፍ ይበልጥ ይረካል። ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ በመጽሐፍ ቅዱስ በቀጥታ ባልተጠቀሰ፣ ሆኖም ልንጠይቀው እንደምንችል በሚሰማን በአንድ ልዩ ጉዳይ ላይ እምነት የሚሰጠን ይመስላል፤ አዎን፣ ስንጸልይና ስናሰላስልበት ይበልጥ ልንጠይቀው እንደምንችል ይሰማናል፤ እንዲህ ያለ ጽኑ እምነት በልባችን ውስጥ ሲፈጠር ስናገኝም፣ በእርሱ ፍጹም እርግጠኞች ልንሆን እንችላለን። «… ማንም ያለው ነገር እንዲደረግለት ቢያምን በልቡ ሳይጠራጠር፥ ይህን ተራራ። ተነቅለህ ወደ ባሕር ተወርወር ቢል ይሆንለታል።» ስለዚህ የእግዚአብሔር ልጅ ምንም ውጫዊ ምልክት ስለማይታይባቸው በረከቶች ማመስገን ሊጀምር ይችላል፤ ለኤልያስ ጸሎት ምላሽ ሆና እንደ ወጣችው እንደ ሰው እጅ ያህል ታናሽ ደመና ከአድማስ በላይ የወጡ ያህል በእርግጠኝነት ይጠብቃቸዋል። «… ከእርሱ የለመነውን ልመና እንደ ተቀበልን እናውቃለን።»

የበለጠ እምነት ትፈልጋለህን? እንግዲያስ የእምነት የተፈጥሮ ምግብ የሆኑትን የተስፋ ቃሎች አሰላስል! እግዚአብሔር ባለፉት ዘመናት ያደረጋቸውን ታላላቅ ሥራዎች ታሪክ አንብብ። በገዛ ራሱ በሚገልጠው ሀልዎቱ ወደ ውስጥህ ያበራ ዘንድ ልብህን ለእግዚአብሔር ክፈት። ምንም የማይሳነውን ይህን አስደናቂ ችሎታ እንዲሰጥህ ለምነው። ልብህ በእምነትና በፍቅር እንዳያድግ ሊጋጭ የሚችለውን ማንኛውንም ነገር ከአንተ አርቅ።

እምነት ሰዎችን ታላላቆች ያደርጋል። የዚህን የጀግኖች የስም ጥሪ ዝርዝር አንድ በአንድ ተመልከት። ስማቸው የተጠቀሰው ሰዎች እንደ ከዋክብት እያበሩ በዘራችን የፊተኛ ረድፍ ላይ እንደ ቆሙ መቀበል አለብህ። ነገር ግን እንዲህ እንዲቈጠሩ ያበቃቸው በእርግጥ የተፈጥሮ ብልሃት አልነበረም። ለምሳሌ ሄኖክና ዘሩ የሴት ዘሮች እንደ መሆናቸው፣ በአእምሮ ብቃት ወይም በጥበብና በሙያ ስኬት ብቻ ሲመዘኑ ከቃየል ቤተ ሰብ ከብዙዎቹ ያነሱ ሳይሆኑ አይቀሩም። ነገር ግን እምነቱ ከተራ ሰዎች ረድፍ አውጥቶ በሰዎች መካከል ወደ ቀዳሚነት ስፍራ ከፍ አደረገው፤ እምነትም የአንተና የእኔ ሕይወት ዋና መመሪያ ቢሆን፣ እንደዚሁ ሁለንተናችንን ያሰፋዋል፣ ያበለጽገዋልም።

እምነት የዕለት ተዕለቱን የሰው ሕይወት በብርቱ ይነካል። ስለ አብዛኞቹ ሰዎች በአንድ ሁኔታ ውስጥ እንዴት እንደሚያደርጉ በቅርብ ግምት መወሰን ትችላለህ፤ በላያቸው የሚሠሩትን ተጽዕኖዎችና የእያንዳንዳቸውን ክብደት ልትዘረዝር ትችላለህ። ስለ ክርስቲያን ግን ከቶ እርግጠኛ ልትሆን አትችልም፤ ምክንያቱም በዙሪያው ያለው ዓለም ፈጽሞ የማያስብባቸውን ብዙ ነገሮች እምነቱ እውን እያደረገለት ነው። አንድን ወጣት ክርስቲያን መስካሪ ለማዳን የሚጓጓ አምባገነን ወጣቶችን በሚማርኩ ነገሮች፣ በሽንገላና በተስፋዎች ይቀርበዋል፤ ምንም እንደማይስቡትም ሲያገኝ ይደነቃል፤ ከዚያም የወጣቶችን ልብ በሚያሳዝኑ ነገሮች፣ በመከራ፣ በነቀፋና በሞት ይቀርበዋል፤ ምንም እንደማያስደነግጡትም ሲያውቅ እንደዚሁ ይገረማል። ምክንያቱ አይገባውም፤ በግትርነትም ያሳብበዋል፤ በእውነቱ ግን የወጣቱ ልብ ዓይኖች አምባገነኑ ከቶ ሊያስበው ወደማይችለው ዓለም ተከፍተዋል። እምነት ስለ ጊዜ ግድ የለሽ አይደለችም፤ ነገር ግን ዘላለምን ይበልጥ ታስባለች። እምነት የሰውን ኃይል አታቃልልም፤ ነገር ግን ሁሉን የሚችለውን ኃይል ታገንናለች። እምነት ለአሁኑ ሕመም ደንታ ቢስ አይደለችም፤ ነገር ግን ከሚመጣው ደስታ ጋር ትመዝነዋለች። በግፍ ከተገኘ ትርፍ ፊት ለፊት የዘላለምን መዝገብ ታኖራለች፤ ከሰው ጥላቻ ፊት ለፊት የብድራቱን ዋጋ፤ ከሩጫው ድካም ፊት ለፊት የማይጠወልገውን አክሊል፤ ከክረምቱ የዘር ወቅት እንባ ፊት ለፊት የመከሩን ነዶዎች እልልታ፤ ከድንኳን ኑሮ ችግር ፊት ለፊት የምትጸናዋን ከተማ። ከእነዚህ ሰዎች አንዳቸውም በሕይወታቸው ሐዘንና ጭንቀት መካከል የብድራቱ ዋጋና የተሰጣቸው የወርቂቱ ከተማ ብልጭታዎች ባይኖሩ ኖሮ የኖሩትን ያን ክቡር ሕይወት ባልኖሩ ነበር።

እምነት ለሰው ሁሉ፣ ለየትኛውም የኑሮ ደረጃ ይቻላል። በዚህ ዝርዝር ውስጥ ወንዶች ብቻ ሳይሆኑ ሴቶችም አሉ፤ ከአብርሃምና ከኢያሱ ጋር ሣራና ረዓብ፤ የሱነም መበለትና ልጅዋን ወደ ሕይወት የመለሰላት ኃያሉ ነቢይ፤ የግብፅን ጥበብ የተማረው ሙሴ፤ ገበሬው ጌዴዎን፤ መንጋ ጠባቂው ይስሐቅ፤ ብልሁ ከብት አርቢ ያዕቆብ፤ ወታደሩ ባርቅ፤ እረኛው ዳዊት፤ ነቢዩም ሳሙኤል። ሥራዎቻቸውና ሁኔታዎቻቸው እጅግ በብዙ ይለያዩ ነበር፤ ነገር ግን ከእነርሱ በዚህ ዋና መመሪያ ተጽዕኖ ሥር ያልኖረ አንድም አልነበረም። የሰው ሕጋዊ ሙያ ምንም ይሁን ምን፣ በእምነት ተጽዕኖ ሥር ሆኖ በዚያው ሙያ ከእግዚአብሔር ጋር ሊኖር ይችላል። እምነት እንደ ጥድና እንደ ሌሎች ሾጣጣ ዛፎች በማንኛውም አፈር ይለመልማል።

እምነት ከልዩ ልዩ የእውቀት ደረጃዎች ጋር ይስማማል። በዚህ የስሞች ዝርዝር ውስጥ ከተጠቃለሉት የበለጡ የሃይማኖት እውቀት ዓይነቶችን መዘርዘር አስቸጋሪ ይሆናል። አቤል ስለ መሥዋዕት የነበረው ሐሳብ ከዳዊት ሐሳብ እጅግ ይለይ ነበር። ሙሴ ስለ እግዚአብሔር የነበረው እውቀት ከሶምሶን ይልቅ እጅግ የጠለቀ ነበር። እነዚህ ዕብራውያን ክርስቲያኖች ከያዙት ግልጽ የእውነት ግንዛቤ ጋር ሲነጻጸርም፣ የዓለም ሽበታም አባቶች ግንዛቤ ቍርስራሽ እንደ ሞላባቸው መሶቦች ብቻ ነበር። ነገር ግን እነዚህ ሁሉ ልዩነቶች ቢኖሩም ያው የእምነት መመሪያ ከእያንዳንዱ ልብ ወደ ላይ ዘልሎ ወጣ። የልብሱን ጫፍ የዳሰሰችው ሴትም በእኅቷ ውስጥ የኢየሱስን አድናቆት ባስገኘው በዚያው መንፈስ ተነሣሥታ ነበር፤ ለዚያችም ኢየሱስ፦ «አንቺ ሴት፥ እምነትሽ ታላቅ ነው!» አላት።

እምነት የማይታለፉ የሚመስሉ ችግሮችን ማሸነፍ ይችላል። ከሌሎች ተለይቶ መቆም አስቸጋሪ ነው፤ ነገር ግን እምነት አቤል ከቃየል ይልቅ የሚበልጥን መሥዋዕት እንዲያቀርብ አስቻለው። ክፋት በምድር ላይ በበዛና ሥጋ ሁሉ መንገዱን ባበላሸ ጊዜ ዘወትር ከእግዚአብሔር ጋር መሄድ አስቸጋሪ ነው፤ ነገር ግን የማይቻል አይደለም፤ ሄኖክ በጥፋት ውኃ አፋፍ ላይ ሳለ ከእግዚአብሔር ጋር አካሄደ፤ እግዚአብሔርን ደስ እንዳሰኘ ተመስክሮለታልም። የእንግድነትን ሕይወት መኖር አስቸጋሪ ነው፤ እንደዚህ ያሉ ችግሮችም በአባቶች ዘንድ ምናልባት እንዲሁ በብርቱ ተሰምተው ይሆናል፤ ነገር ግን እምነት ለእነርሱ ያደረገውን ለሌሎችም ያደርጋል። በንግድ ወይም በሕዝብ ሹመት ጭንቀቶች መካከል ልብን ትኩስ፣ ለእግዚአብሔር ያደረና ወጣት አድርጎ መጠበቅ አስቸጋሪ ነው፤ ነገር ግን ተራ የግብፅ መኳንንት ሆኖ እንዲቀር በብርቱ ቢፈተንም በዮሴፍ ልብ ውስጥ የአገር ፍቅርንና የመሰጠትን መንፈስ ጠብቆ ላቆየው እምነት የማይቻል አይደለም። ሁሉን ማጣትንና የታላላቆችን ቍጣ መጋፈጥ አስቸጋሪ ነው፤ ሙሴ ግን በማይታየው ላይ ባለው እምነት ኃይል ተማርኮ ሁለቱንም አደረገ።

በሁላችንም ፊት ብዙ ችግሮች አሉ። ማዕበላማ ባሕሮች እንዳንሻገር ይከለክላሉ፤ የሚያስፈሩ ምሽጎች ጉዟችንን ይዘጋሉ፤ ኃያላን መንግሥታት ኃይላችንን ይገዳደራሉ፤ አንበሶች በእኛ ላይ ያገሣሉ፤ እሳት በመንገዳችን ላይ የሚንበለበል አጥሩን ያቆማል፤ ሰይፍ፣ የባዕድ ሠራዊቶች፣ መዘበቻ መሆን፣ መገረፍ፣ እስራትና ወኅኒ — እነዚህ ሁሉ ሰላማችንን ያሰጋሉ፣ አድማሳችንን ያጨልማሉ፣ ኃይላቸውንም በእኛ ላይ ይሞክራሉ፤ ነገር ግን እምነት እነዚህን ሁሉ ቀድሞ ድል ነሥቶአል፤ ዳግመኛም እንዲሁ ያደርጋል። በማይቻለው ነገር ላይ እንስቃለን፤ ባሕሮች መንገድ ሊከፍቱልን ግድ እንደ ሆነ እርግጠኞች ሆነን በባሕሮች ዳርቻ እንራመዳለን፤ ሊጎዱን አቅም እንደሌላቸው ተረድተን ወደ አራዊት ጕድጓዶችና ወደ ነበልባል እቶኖች እንገባለን፤ ከሰይፍ ስለት እናመልጣለን፤ ከድካማችን እንበረታለን፤ የባዕድ ጭፍሮችን እናባርራለን፤ የጠላትንም ኃይል ሁሉ እንደ ምናምን እንቈጥራለን፤ ይህም ሁሉ በእግዚአብሔር ስለምናምን ነው። በእግዚአብሔር ታማኝነት ላይ ተደገፍ። ነፋሱንና ማዕበሉን ሳይሆን ባሕርዩንና ፈቃዱን ተመልከት። ልብህንና አእምሮህን በከበረውና እጅግ ታላቅ በሆነው ተስፋው ውስጥ እያጠለቅህ ከእርሱ ጋር ለብቻህ ሁን። እስከ ብርሃንህ የመጨረሻ ወሰን ድረስ ታዘዝ። ከፍሬዎቹ አንዱ እምነት በሆነው በመንፈስ ተመላለስ። እንዲሁም ስሞቻቸውና ገድሎቻቸው ከዚህ ገጽ ተርፈው ወደ ዘላለም ታሪክ መዛግብት የሚፈስሱትን የዚህን ሠራዊት አባል ለመሆንና ክቡር ርስታቸውን ለመካፈል የተገባህ ሆነህ ትቈጠራለህ።