ሁለቱ ኪዳናት

«እኔም አምላክ እሆንላቸዋለሁ እነርሱም ሕዝብ ይሆኑልኛል» (ዕብራውያን 8:10)።

በዚህ ድንቅ መልእክት ውስጥ አንድ አዲስ ቃል ይገባል፤ የሥነ መለኮት ድምፅ ያለው መስሎ አንዳንዶችን ያርቅ ይሆናል፤ ሆኖም ለሁላችንም አዲስ የትርጉምና የትኩረት ጥልቀት ይዞአል። ይህም ኪዳን የሚለው ቃል ነው። ሰዎች ስለ ንብረት ወይም ስለ ሌሎች የዕለት ተዕለት ሥራ ጉዳዮች እርስ በርሳቸው የሚገቡባቸውን ውሎች ሁላችንም በሚገባ እንረዳለን። አንዱ ሰው ሌላው የተወሰኑ ሌሎች ነገሮችን ለማድረግ ቃል በመግባቱ ላይ ተመሥርቶ የተወሰኑ ነገሮችን ለማድረግ ይስማማል። እነዚህ የየራሳቸው ግዴታዎች ሲጸኑ በብራና ላይ ይጻፋሉ፣ ይፈረማሉ፣ ይታተማሉም፤ ከዚያችም ሰዓት ጀምሮ እያንዳንዱ ወገን በስምምነቱ ውስጥ የራሱን ድርሻ ሊፈጽም በክብር የታሰረ ነው።

የዘላለም አምላክም በዚህ በሚመስል መንገድ ራሱን ከአስተሳሰባችንና ከአሠራራችን ጋር አስማምቶ ከታመኑና ከሚታዘዙ ነፍሳት ጋር ኪዳን ገብቶአል። በእንዲህ ያለው ዝምድና በእርሱ በኩል ያለውን ዝቅ ማለት ወይም በእጃችን የቀረበልንን ክብርና ጥቅም አጋንኖ መግለጽ ከቶ አይቻልም። እውነት ለመሆን እጅግ ድንቅ ይመስላል፤ ነገር ግን እውነት መሆን አለበት፤ ከተገለጠው እውነተኝነቱ በቀር በሌላ በምንም መሠረት የሰው ንግግር ወይም ክርክር ጉዳይ ሊሆን ከቶ አይችልም ነበርና። በልዑልና በለማኝ መካከል፣ ወይም እንደ ዊልያም ፔን ባለ ሰውና በአሜሪካ ያልሠለጠኑ ጠይም ቀደምት ነዋሪዎች መካከል የተደረገ ውል በእግዚአብሔርና በሰው ነፍስ መካከል ካለው ኪዳን ጋር በአንድ ትንፋሽ ሲጠቀስ ፈጽሞ ኢምንትና ተራ ይሆናል።

የሥነ መለኮት ሊቃውንት በሰው ልጆች ታሪክ ሂደት ውስጥ፣ መጽሐፍ ቅዱስም እንደሚያሳየው፣ ልዩ ልዩ ዓይነት ኪዳናትን ለይተዋል። ለእኛ ግን በዚህ ክፍል የተጠቀሱትን ሁለቱን ኪዳናት — አሮጌውንና አዲሱን — ማስተዋል ይበቃናል። የክርክሩም ሁሉ መሠረት በኤርምያስ 31:31-34 ይገኛል፤ በዚያም እግዚአብሔር ከግብፅ ምድር ባወጣቸው ጊዜ ከአባቶች ጋር በተገባው ኪዳንና በኤርምያስ ዘመን ገና ወደ ፊት በነበረው በአዲሱ ኪዳን መካከል ልዩነት ተደርጎአል። ኢየሱስ የሁለተኛው መካከለኛ እንደ ሆነ ሙሴ የፊተኛው መካከለኛ ነበር።

የሙሴ ኪዳን። ይህ ኪዳን እጅግ በሚራራና ልብን በሚመረምር ድምፅ ብዙ ጊዜ ተደግሞአል። ለምሳሌ ከግብፅ በወጡ በሦስተኛው ወር ታላቁ ሠራዊት በሲና ተራራ ግርጌ ወዳለው ሜዳ ተሰልፎ በገባ ጊዜ የሆነውን ትዕይንት ተመልከት። በሲና ራስ ላይ ገና ደመናም ሆነ እሳት አልነበረም፤ ነገር ግን ሙሴ ለሕዝቡ አንድ ሐሳብ አቀረበ፦ እነርሱ በበኩላቸው የእግዚአብሔርን ድምፅ ቢሰሙና ቃሉን ቢጠብቁ፣ እግዚአብሔር በበኩሉ ሁለት ነገሮችን ያደርጋል፤ ከሕዝቡ ሁሉ ይልቅ እንደ ገዛ ርስቱ ይቆጥራቸዋል፤ የካህናት መንግሥትና የተቀደሰ ሕዝብ አድርጎም ለራሱ ይወስዳቸዋል (ዘጸአት 19:5-6)። ሕዝቡም ዋጋውን ሳያሰሉ ወይም የሚያስከትለውን ሁሉ ሳይገነዘቡ በአንድ ቀላልና በአንድ ድምፅ «እግዚአብሔር የተናገረውን ሁሉ እናደርጋለን» ብለው ጮኹ። በዚህም ወደ ኪዳን ገቡ።

ብዙም ሳይቆይ፣ አሥርቱ ትእዛዛት ከተሰጡ በኋላ፣ በእግዚአብሔር በኩል ያሉት የኪዳኑ ቃሎች እጅግ ሰፉ። ሕዝቡ በበኩላቸው የቀድሞውን የመታዘዝ ቅድመ ሁኔታ ቢፈጽሙ፣ እግዚአብሔር በተስፋ ቃሎቹ ከቀድሞው ሁሉ ይበልጥ ገፋ፤ እነዚህም እጅግ ብዙ ዓይነት ፍላጎቶችን የሚሸፍኑና ብዙ ክፍሎች ያሏቸው ነበሩ (ዘጸአት 23:22-31)። ሕዝቡም ደግሞ በአንድ ብርቱና በአንድ ድምፅ የመስማማት ጩኸት መለሱ (24:3)።

ይህ ብቻም አልነበረም፤ እነዚህን የተቀደሱ ግዴታዎች ለመመዝገብ ታስቦ በኪዳኑ መጽሐፍ ውስጥ ተጽፈው በተረጨው ደም በተደረገው የተቀደሰ ማጽደቂያ መካከል በሕዝብ ፊት በተነበቡ ጊዜ፣ ሕዝቡ ደግሞ «እግዚአብሔር የተናገረውን ሁሉ እናደርጋለን፥ እንታዘዝማለን» አሉ (24:7)። ነገር ግን ራሳቸውን ምንኛ ጥቂት ያውቁ ነበር! በአንድ ወይም በሁለት ሳምንት ውስጥ በወርቁ ጥጃ ዙሪያ በእብደት ይጨፍሩ ነበር፤ በጥቂት ወራትም ውስጥ ኪዳኑን አንዲት የውጣ ወይም አንዲት ነጥብ ሳያጎድል ጠብቄአለሁ ብሎ ለመናገር የሚደፍር አንድም ሰው አልነበረም። እንዲያውም በተቃራኒው፦ «ኪዳኔን አፍርሰዋልና፥ ይላል እግዚአብሔር።» ከእነርሱ ሌላ ምን ይጠበቅ ነበር! ምንም እንኳ ሙሴ በኦሪት ዘዳግም መጽሐፍ የኪዳኑን ቅድመ ሁኔታዎች ሁለተኛና ዝርዝር መግለጫ ቢጽፍላቸውም፣ እንደ ዝማሬ አዝማች ደጋግሞ በሚመጣውም «ታደርጉ ዘንድ ተጠንቀቁ» በሚለው ትእዛዝ ቢያሳስባቸውም።

በዚያ በአሮጌው ኪዳን ውስጥ ከደካማው የሰው ባሕርይ የመነጩ ሁለት ታላላቅ ጉድለቶች ነበሩ፤ በመጀመሪያ ደረጃ፣ ሰዎች የሆኑት የኪዳኑ ተዋዋዮች ቃል የገቡትን እንዲፈጽሙ የሚያስችል ኃይል፣ ምንም ዓይነት የግብረ ገብ ጉልበት አልሰጠም፤ ሁለተኛም፣ የኪዳን ስእለታቸውን ካለመፈጸማቸው የመነጩትን ኃጢአቶች በእውነት የሚያስወግድ መንገድ ሊያዘጋጅ አልቻለም (ዕብራውያን 9:9)።

ሃይማኖታዊ ሕይወትን የሚሹ አብዛኞቹ ሰዎች በእርግጥ እንዲህ ባለ ተሞክሮ ያልፋሉ። በበጉ ደም መጀመሪያ ስንዋጅና ወደ አዲሱ ሕይወት ስንወጣ፣ እንደ ገና በሲና ተራራ ሥር የቆምን ይመስለናል፤ ወይም ይልቁንም ሕሊናችን ሲናችን ይሆናል፤ ከከፍታውም በነገር ሁሉ ድምፁን ብንሰማ አምላክ ሊሆንልን ቃል የሚገባውን የእግዚአብሔርን ድምፅ የምንሰማ ይመስለናል። እኛም ይህን ለማድረግ ወዲያውኑ ቃል እንገባለን። ቅንነት የጎደለን አይደለንም፤ በእርግጥ ልንፈጽመው እናስባለን፤ በፊታችን በቀረበው የሕይወት አርአያ ተማርከናል። ይህም የበረከት ቅድመ ሁኔታ በመሆኑ የሚፈለግ ብቻ ሳይሆን እጅግ የሚማርክና የሚያምርም ነው።

ነገር ግን ቃል በመግባታችን ጥልቅ ስሕተት እንሠራለን፤ ፈጽሞ ከአቅማችን በላይ የሆነ ነገር ልናደርግ እንነሣለንና። ሽባ ሰው ሞን ብላን ተራራን ሊወጣ፣ ወይም የከሰረ ሰው ዕዳውን ሊከፍል ቢነሣ ያው ነው። ኃጢአት የግብረ ገብ እንቅስቃሴ ነርቮቻችንን ሁሉ እንዳሽመደመደ ብዙም ሳይቆይ እንማራለን። የምንወደውን በጎውን ነገር አናደርገውም፤ የማንወደውን ክፉን ነገር ግን እናደርጋለን። ከአእምሮአችን ሕግ ጋር ወደሚዋጋው በብልቶቻችን ወዳለው ወደ ኃጢአት ሕግ ተማርከን እንገባለን። እንደ ቀድሞው ጊዜ ወጥተን ራሳችንን ልናራግፍ እንሄዳለን፤ ነገር ግን የብርታታችን ጠጕር በምላጭ እንደ ተላጨና ኃይል አልባና ረዳት የለሾች እንዳደረገን አናውቅም።

እያንዳንዱ ሰው ከሌሎች ተሞክሮና ካለፈው ዘመን መዛግብት ከመጠቀም ይልቅ የእነዚህን ሙከራዎች ከንቱነት ለራሱ መማሩ ግድ መሆኑ ያሳዝናል። ሆኖም እንዲሁ ነው። አንዱ ከሌላው ቀጥሎ ጥሩ፣ ታዛዥና ደንቦችን፣ ሥርዓቶችንና ሕጎችን በመፈጸም ጥንቁቅ በመሆን የእግዚአብሔርን መገኘት፣ ፈገግታና በረከት መብት ለማግኘት ይነሣል። ለጥቂት ጊዜ መልካም ይሄዳል፤ ብዙም ሳይቆይ ግን ፈጽሞ ይፈርሳል። በማዕበል ጊዜ ራሳቸውን በብርሃን ማማ ላይ እንደሚወረውሩና ከዚያም ቆስለው ከታች ወዳለው የአረፋ ውኃ እንደሚወድቁ የባሕር ወፎች ግራ እንጋባለን፤ እንሸነፋለንም። መጽደቅን እንደምንቀበል እንዲሁ መቀደስንም ከእግዚአብሔር እጅ እንደ ነጻ ስጦታው መቀበል እንዳለብን ለመማር የዘገየን ነን።

ከእነዚህ መስመሮች አንባቢዎች አንዱ ሞክር፣ አድርግ፣ ጠብቅ በሚለው በዚህ መርህ ከእግዚአብሔር ጋር ወዳጃዊ ዝምድናን ለመጠበቅ የሚጥር ቢኖር፣ ያች ነፍስ ውድቀት የማይቀር መሆኑን — በፈቃድ ማጣት ሳይሆን በግብረ ገብ ባሕርይ ድካም ምክንያት — ቶሎ በተገነዘበችና በሁለተኛውና በሚሻለው ኪዳን ለተገለጠው ጸጋ ራስዋን በሰጠች ቁጥር፣ ከዚያ የማትናወጥበትንና የማትባረርበትን የተጠበቀና የደስታ ማረፊያ ለዘላለም ቶሎ ታገኛለች።

የሚሻለው ኪዳን። ከሙሴ ኪዳን በዚህ መንገድ እጅግ ይሻላል፤ እግዚአብሔርን ከቀድሞው ኪዳን ተስፋ ቃሎች ይልቅ ለሚሻሉ የተስፋ ቃሎች (ቁጥር 6) ያስገድደዋል — እነዚህም የተስፋ ቃሎች ለአፍታ ትኩረታችንን ይሻሉ — ከእኛ ግን ምንም ዓይነት ቃል ወይም ግዴታ አይጠየቅም። በእርሱ ውስጥ ‹ብትታዘዙ› የሚሉ ቅድመ ሁኔታዎች የሉም፤ ታደርጉ ዘንድ ተጠንቀቁ የሚሉ ትእዛዛት የሉም፤ የሚፈጸሙ የመታዘዝ ግዴታዎች የሉም። ከመጀመሪያው እስከ መጨረሻው ከልዑል እግዚአብሔር ‹አደርጋለሁ› የሚሉ ቃላት ብቻ የተሠራ ነው። በዚህ ድንቅ ዝርዝር (ቁጥር 10, 11, 12) ቍጠራቸው፤ ከዚያም እያንዳንዳቸው በግል ተሞክሮህ እንዲፈጸሙ ለመጠየቅ ድፈር፤ የምንኖርበትና ወደ እግዚአብሔር የምንቀርብበት ኪዳን ይህ ነውና።

«ሕጌን በልቡናቸው አኖራለሁ።» ይህ የሚያመለክተው የሚያስበውን፣ የሚያስታውሰውንና የሚከራከረውን የአእምሮ ችሎታ ነው። ዘወትር እንድንመለከታቸው በዚያ መኖራቸው ዋጋ የማይተመንለት ጥቅም ይሆናል፤ አክብሮትን እየጠየቁና የዕለት ትኩረትን እያስገደዱ በውስጣዊው ሕይወት መቃኖችና ጉበኖች ላይ ሁልጊዜ ተጽፈው ይቆማሉና።

«በልባቸውም እጽፈዋለሁ።» ልብ የስሜት ሕይወትና የፍቅር መቀመጫ ነው። በዚያ ከተጻፉ ፍቅራችንን ይማርካሉ። ሰውም የሚወደውን መከተሉና መታዘዙ የማይቀር ነው ማለት ይቻላል። በጦርነት ያረጀው ወታደር በሞት አፋፍ ላይ ሳለ በደረቱ ውስጥ ጠልቆ የገባውን ጥይት ሲፈልጉ «ትንሽ ዝቅ በሉ፤ ንጉሠ ነገሥቱን ታገኙታላችሁ» አለ፤ እንዲሁም ከእግዚአብሔር ጋር ወደ ኪዳን በተወሰደ ክርስቲያን ውስጥ ሕጉ በማንነቱ እጅግ ጥልቅ በሆነው ፍቅሩ ላይ ተጽፎአል። የሚታዘዘው መታዘዝን ስለሚወድ ነው። በጌታው አገልግሎት የሚኖረው ግድ ስለሆነበት ሳይሆን ለራሱ ስለ መረጠው ነው፤ ጆሮውም ከበሩ ጋር በወስፌ ሲበሳ «ጌታዬን እወዳለሁ፤ አርነት ወጥቼ አልሄድም» ይላል።

«እኔም አምላክ እሆንላቸዋለሁ እነርሱም ሕዝብ ይሆኑልኛል።» ኋለኛው ክፍል ከፊተኛው እንኳ ይበልጣል፤ የእግዚአብሔርን የመጠበቅ ኃይል ያመለክታልና። የተመረጠው ሕዝቡ ከእርሱ እጅግ ስለ ራቀ በአንድ ወቅት «ሎዓሚ» ብሎ ጠራቸው፤ ትርጓሜውም ሕዝቤ አይደላችሁም ማለት ነው (ሆሴዕ 1)። ነገር ግን ከቶ ሕዝቡ — ለርስቱ የተለየ ወገን — የምንሆን ከሆነ፣ ይህ ሊሆን የሚችለው ፀሐይ ፕላኔቶችን ወደ ጠፈር ተወርውረው የሚንከራተቱ ከዋክብት እንዳይሆኑ እንደምትገታቸው፣ እኛን በሚጠብቀን በቸሩ መንፈሱ ሥራ ብቻ ነው።

«ሁሉ ያውቁኛል።» ኦ፣ የሐሤት ሁሉ ሐሤት! ይህ ሊሆን ይችላልን? እግዚአብሔርን ማወቅ! የእግዚአብሔርን ጥልቅ ነገር ማወቅ። እርሱን ማወቅ፣ ወይም በእርሱ መታወቅ። ምሥጢሩን እንደ ነገረው እንደ አብርሃም፣ ፊት ለፊት እንደ ተነጋገረው እንደ ሙሴ፣ ወይም በራእዩ ውስጥ እንዳየው እንደ ሐዋርያው ዮሐንስ እርሱን ማወቅ። ይህም መብት ከሁሉ ለሚያንሰው እንኳ በእጁ የሚገኝ መሆኑ!

«ዓመፃቸውን እምራቸዋለሁ።» በአሮጌው ኪዳን ውስጥ ለምሕረት ብዙ ስፍራ አልነበረም። ይህ በፈቃድ የተደረገ ስምምነት ነበር፤ ከተዋዋዮቹ አንዱ በትንሹ ነገር እንኳ ቢወድቅ፣ ሌላው ለጋራ ስምምነታቸው ታማኝ ሆኖ የመቆየት ግዴታ አልነበረበትም። የአንዱ ወገን ውድቀት ኪዳኑን በሙሉ ያፈርሰዋል። እዚህ ግን እንዲህ ያለ ጥብቅነት የለም። እንዲያውም በተቃራኒው ምሕረት ወደ ዝምድናው ትገባለች፤ ቸር ግዛትዋንም ትገዛለች።

«ኃጢአታቸውንና ዓመጻቸውንም ደግሜ አላስብም።» ሒሳብ ከሰሌዳ ላይ ሲደመሰስ እንደሚረሳ፣ እንዲሁ ኃጢአት ከእግዚአብሔር ትዝታ እንደ ተደመሰሰ ይሆናል። ከብዙ ዓመታት በፊት እንደ ተከፈለ ዕዳ ይረሳል። ከቶ እንዳልነበረ እስኪሆን ድረስ ፈጽሞ ከአሳብ ይወገዳል። ቢፈለግ አይገኝም። የዕዳው ጽሕፈት በመስቀል ተጠርቆአል። ድንጋዩ ወደ ውቅያኖስ ጥልቅ ተጥሎአል። ደመናው ከጥልቁ ሰማያዊ ሰማይ ላይ ሲጠፋ በበጋው ሙቀት ተውጦአል። የዮሴፍ ወንድሞች፣ አባታቸው ከሞተ በኋላ ወደ ዮሴፍ ለመጨረሻ ጊዜ በቀረቡ ጊዜ፣ ቂሙ ቢሸፈንም ፈጽሞ እንዳልተወው የሚያሳይ ፍርሃት አሳዩ። ፍርሃታቸው ግን ፈጽሞ መሠረት የሌለው ነበር። በደሉ ከወንድማቸው አሳብ ፈጽሞ እንዳለፈ አወቁ፤ «ዮሴፍም በተናገሩት ጊዜ አለቀሰ።» በዚህ በሚመስል መንገድ እግዚአብሔር ኃጢአታችንን ማሰብ ያቆማል፤ የብዙውንም ይቅርታውን ፍጹምነት ባናምን ያዝናል።

የዚህን ኪዳን ቃሎች በዕለት ተሞክሮህ እየተደሰትህባቸው ነውን? እግዚአብሔር እያንዳንዷን ፊደል ሊፈጽማቸው የተዘጋጀ ነው። ተስፋ እንደ ሰጠ እንዲያደርግ በእርሱ ተማመን። በታማኝነቱ ላይ ተደገፍ። እያንዳንዱ ቃሉ እስከ ባለጠግነቱና እስከ ፍላጎትህ ሙሉ ወሰን ድረስ በአንተ እንዲፈጸም ጠይቅ። በእርሱ ያልተደነገጉ ቅድመ ሁኔታዎችን ወይም ቃሎችን ለመፍጠር አትሞክር፤ ነገር ግን ለማትረፍም ሆነ ለማግኘት ምንም ያለማድረግንና እግዚአብሔር የሚሰጠውን ሁሉ ያለ ገንዘብና ያለ ዋጋ የመቀበልን ስፍራ በደስታ ተቀበል።

ሁለተኛ ተዋዋይ ወገን የሌለበትን ይህን እግዚአብሔር እንዴት ኪዳን ብሎ ሊጠራው ይችላል ብለህ ትጠይቃለህን? መልሱ ቀላል ነው፤ ኢየሱስ ክርስቶስ በእኛ ምትክ ቆሞአል፤ ይህን ኪዳን ያስማማው ብቻ ሳይሆን አስፈላጊና ትክክለኛ የነበሩትን ቅድመ ሁኔታዎች ሁሉ በስማችንና በእኛ ፈንታ ፈጽሞአል። የሰውን ድካምና መተላለፍ ቅጣት ተሸክሞአል። ፍጹምና ያልተቋረጠ መታዘዝ የሚጠይቀውን ሁሉ አሟልቶአል። በገዛ ጥረታችን ከቶ ልናገኘው የማንችለውን ቅድስና በመንፈስ ቅዱስ ስጦታ በእኛ ውስጥ ሊያስገኝ ቃል ገብቶአል። እርሱም ተያዣችንና ዋሳችን እንደ ሆነ፣ እንዲሁ እግዚአብሔር ልጁን ስላስከፈለው ዋጋ ሁሉ ምንም ሳይናገር ጥቅሞቹን ሁሉ እንድንካፈል እየፈቀደልን በእነዚህ ለጋስ ቃሎች ከእኛ ጋር ኪዳን ሊገባ ይችላል፤ ቅድመ ሁኔታውም ይህ ብቻ ነው፤ በሕያው እምነት ራሳችንን ከእርሱ ጋር አንድ እንድናደርግ፣ መንፈሳዊ ጉዳዮችን ሁሉ በእጁ እንድናስረክብና በፈቃዱ ውሳኔዎችም እንድንጸና። አሮጌውን የተካው አዲሱና የሚሻለው ኪዳን ይህ ነው።