የተሰበረና የደረቀ ብርቱ በትር

ሕዝቅኤል 19:12 — ብርቱዎቹ በትሮችዋ ተሰበሩ ደረቁም።

እነዚህን ቃላት በትክክል ለመረዳትና በሚገባ ጥቅም ላይ ለማዋል፣ ስለ እነርሱ እነዚህን አራት ነገሮች ልብ ብሎ ማስተዋል ያስፈልጋል።

1. ብርቱ በትሮች እንደ ነበሩአት ሆና እዚህ የተገለጸችው እርስዋ ማን እንደ ሆነች፤ ይኸውም የአይሁድ ሕዝብ ማኅበር ናት፤ እርስዋም እዚህ፣ እንደ ብዙ ሌሎች ስፍራዎች፣ የሕዝቡ እናት ተብላ ተጠርታለች። እዚህም እጅግ ለም በሆነ መሬት ላይ ከተተከለ ወይን ጋር ተመስላለች (ቍጥር 10)። የአይሁድ ቤተ ክርስቲያንና መንግሥት በሌሎች ስፍራዎችም ብዙ ጊዜ በወይን ተመስለዋል፤ ለምሳሌ መዝሙር 80:8 ወዘተ፣ ኢሳይያስ 5:2፣ ኤርምያስ 2:21፣ ሕዝቅኤል 15 እና ምዕራፍ 17:6።

2. ብርቱ በትሮችዋ የተባሉት ምን እንደ ሆኑ፤ ይኸውም ጥበበኞች፣ ብቁዎችና የተገባ ችሎታ ያላቸው መኳንንቷ ወይም ገዦቿ ናቸው። ገዦች ወይም መኳንንት መታሰባቸው ከቍጥር 11 ግልጽ ነው፦ «ለገዦችም በትረ መንግሥት የሚሆኑ ብርቱ በትሮች ነበሩአት።» ብርቱ በሆኑ በትሮችም ለአስተዳደር በሚገባ የበቁ ገዦች፣ ማለትም ለአገዛዝ ሥራ የሚያበቃቸው ታላቅ ችሎታና ሌላም ብቃት ያላቸው ሰዎች መታሰባቸው አይቀርም። ለአንድ መስፍን ዘንግ ወይም በትረ መንግሥት እንዲሆን፣ ሊገኝ ከሚችለው እንጨት ሁሉ እጅግ ብርቱውንና ጠንካራውን ዓይነት በትር ወይም ዘንግ መምረጥ ልማዳቸው ነበረ፤ ለእንዲህ ያለው አገልግሎት የሚገባ ተደርጎ የሚቈጠረው እንዲህ ያለው ብቻ ነበርና፤ ይህም በአብዛኛው በወርቅ ይለበጥ ነበር።

እንዲህ ያለ ብርቱ በትር ከደካማ ወይን መብቀሉ እጅግ የሚያስደንቅ ነው፤ ነገር ግን ባለፉት ዘመናት በእስራኤል፣ በእግዚአብሔር ልዩ በረከት፣ እንዲሁ ሆኖ ነበር። ሕዝቡ እዚህም ሆነ በሌሎች ብዙ ስፍራዎች በራሱ ደካማና ረዳት የሌለው፣ እንደ ወይንም ፈጽሞ በሌላ ላይ የተደገፈ ተደርጎ ቢነገርለትም — ወይን ከዛፎች ሁሉ ደካማው ነውና፤ በገዛ ኃይሉ ራሱን መደገፍ አይችልም፤ ከእርሱ በሚበረታ በሌላ ነገር ላይ ተደግፎ ወይም ተንጠልጥሎ ካልሆነ በቀር ፈጽሞ አይቆምም — ቢሆንም እግዚአብሔር ከልጆችዋ ብዙዎቹን ለበትረ መንግሥት የሚሆኑ ብርቱ በትሮች አድርጎአቸው ነበር፤ ባለፉት ዘመናት በእስራኤል በዘመናቸው በክብር የሠሩ ብዙ ብቁና ግሩም መሳፍንትንና መኳንንትን አስነሥቶ ነበር።

ኤድዋርድስ ይሰብክበት የነበረው
የኖርዝሃምፕተን የአምልኮ ቤት። በ1737 ተሠራ።

3. እነዚህ ብርቱ በትሮች ተሰበሩ ደረቁም መባሉ ምን ማለት እንደ ሆነ መረዳትና ማስተዋል ያስፈልጋል፤ ይኸውም እነዚህ ብቁና ግሩም ገዦች በሞት መወሰዳቸው ነው። የሰው መሞት በመጽሐፍ ቅዱስ ብዙ ጊዜ ከምድር ቡቃያ መድረቅ ጋር ይመሰላል።

4. የእነዚህ ብርቱ በትሮች መሰበርና መድረቅ እዚህ በምን ዓይነት ሁኔታ እንደ ተነገረ ልብ ማለት ያስፈልጋል፤ ይኸውም እግዚአብሔር በዚያ ሕዝብ ላይ እንዳመጣው ታላቅና አስፈሪ መቅሠፍት ተደርጎ ነው። በእነርሱ ላይ ከነበረው ከእግዚአብሔር መዓትና አስፈሪ ቍጣ ዋና ዋና ውጤቶች አንዱ ተደርጎ ተነግሮአል፦ «ነገር ግን በመዓት ተነቀለች፤ ወደ ምድርም ተጣለች፤ የምሥራቅም ነፋስ ፍሬዋን አደረቀ፤ ብርቱዎቹ በትሮችዋ ተሰበሩ ደረቁም፤ እሳትም በላቻቸው።» ብርቱ በትሮችዋ ጸንተው በቆዩበት ጊዜ ታገኘው የነበረው ታላቅ ጥቅም በቀደመው ቍጥር ተገልጾአል፦ «ለገዦችም በትረ መንግሥት የሚሆኑ ብርቱ በትሮች ነበሩአት፤ ቁመትዋም በጥቅጥቅ ቅርንጫፎች መካከል ከፍ ከፍ አለ፤ በቅርንጫፎችዋም ብዛት በቁመትዋ ታየች።» የብርቱ በትሮችዋን መሰበርና መድረቅ ተከትለው የመጡት አስፈሪ መቅሠፍቶችም ከጥቅሱ ቀጥለው ባሉት በሁለቱ ቍጥሮች ተገልጸዋል፦ «አሁንም በምድረ በዳ፣ በደረቅና በተጠማ ምድር ተተክላለች። ከቅርንጫፎችዋም በትር እሳት ወጥቶ ፍሬዋን በላ።» በማጠቃለያውም፣ በሚቀጥሉት ቃላት፣ እንዲህ ያለው የእግዚአብሔር አሠራር እጅግ ሊለቀስለት የሚገባ መሆኑ በብርቱ አጽንዖት ተነግሮአል፦ «ስለዚህ ለመግዛት በትረ መንግሥት የሚሆን ብርቱ በትር የላትም። ይህ ልቅሶ ነው፤ ለልቅሶም ይሆናል።»

ስለዚህ በዚህ ጊዜ የንግግሬ ርእስ እንዲሆን ከጥቅሱ ቃላት የማስተውለው ይህ ነው፦

እግዚአብሔር እንደ ብርቱ በትሮች የነበሩትን፣ በሕዝብ ሥልጣንና አገዛዝ ስፍራ ያሉትን ሰዎች ከአንድ ሕዝብ መካከል በሞት በሚወስድበት ጊዜ፣ ይህ በዚያ ሕዝብ ላይ የወረደ አስፈሪ የእግዚአብሔር ፍርድ ነው፤ ታላቅ ልቅሶም ይገባዋል።

ይህን ሐሳብ ሳብራራ እንዲህ አደርጋለሁ፦

፩. ብርቱ በትሮች ተብለው ሊጠሩ የሚገባቸው ምን ዓይነት ገዦች እንደ ሆኑ አሳያለሁ።

፪. እንዲህ ያሉት ገዦች ከአንድ ሕዝብ መካከል በሞት መወሰዳቸው በዚያ ሕዝብ ላይ እንደ ወረደ አስፈሪ የእግዚአብሔር ፍርድ ሊቈጠር የሚገባው፣ እጅግም ሊለቀስለት የሚገባው ስለ ምን እንደ ሆነ አሳያለሁ።

፩. በሕዝብ ሥልጣንና አገዛዝ ላይ ያሉትን ሰዎች በትክክል ብርቱ በትሮች ተብለው እንዲጠሩ የሚያደርጋቸው ምን ዓይነት ብቃት እንደ ሆነ እመለከታለሁ።

1. ገዦች በትክክል ብርቱ በትሮች ተብለው እንዲጠሩ ከሚያደርጋቸው ብቃቶች አንዱ የሕዝብን ጉዳይ ለማስተዳደር ያላቸው ታላቅ ችሎታ ነው። በሕዝብ ሥልጣን ስፍራ የቆሙት ታላቅ የተፈጥሮ ችሎታ ያላቸው ሰዎች ሲሆኑ፣ ያልተለመደ የማመዛዘን ብርታትና ሰፊ ማስተዋል ያላቸው ሰዎች ሲሆኑ፤ በተለይም ለአስተዳደር የሚሆን ልዩ ተሰጥኦ ሲኖራቸው — ይኸውም በዚህ ዓይነቱ ጉዳይ ያልተለመደ ማስተዋል እንዲያገኙ የሚያበቃቸው፣ የአስተዳደርን ምሥጢራት ጠልቀው እንዲያዩ፣ የሕዝብ ደኅንነት ወይም ጥፋት በምን እንደሚገኝ፣ አንዱን ለማስወገድና ሌላውን ለማሳደግም ተገቢው መንገድ ምን እንደ ሆነ እንዲለዩ በተለየ ሁኔታ ችሎታ የሚሰጣቸው ልዩ የአእምሮ ዝንባሌ ሲኖራቸው፤ ትክክልና ፍትሐዊ የሆነውን ከስሕተትና ከአድልዎ ለመለየት፣ ግፍ ብዙ ጊዜ የሚሸፈንበትን የውሸት ቀለም ዘልቀው ለማየት፣ በደልን ለመከላከል ብዙ ጊዜ የሚቀርበውን የውሸትና የረቀቀ ክርክር፣ ተንኰለኛውንም የማሳሳቻ ምክንያት ፈትተው ለማጋለጥ ያልተለመደ ተሰጥኦ ሲኖራቸው፤ በእነዚህም ረገድ ታላቅ የተፈጥሮ ችሎታ ብቻ ሳይሆን ችሎታቸውና ተሰጥኦአቸው በጥናት፣ በትምህርት፣ በምልከታና በተሞክሮ የዳበረ ሲሆን፤ በእነዚህም መንገዶች ታላቅ ተጨባጭ እውቀት ሲያገኙ፤ በሕዝብ ጉዳዮችና እነርሱን በጥበብ፣ በአስተዋይነትና በውጤታማነት ለማስተዳደር ሊታወቁ በሚገባቸው ነገሮች ታላቅ ብልሃት ሲያገኙ፤ ስለ ሰዎችና ስለ ነገሮች ታላቅ ማስተዋል፣ ስለ ሰው ተፈጥሮና ራስን ከእርሱ ጋር ስለ ማስማማት መንገድ ታላቅ እውቀት ሲያገኙ — ይኸውም ለጥበበኛ ዓላማ በብርቱ ውጤት ተጽዕኖ ያደርጉበት ዘንድ፤ የሕዝብን ጉዳይ በማስተዳደር ከእነርሱ ጋር ስለሚገናኙት ሰዎች — በአስተዳደሩ አብረዋቸው ድርሻ ስላላቸውም ሆነ ስለሚተዳደሩት — እጅግ ሰፊ እውቀት ሲያገኙ፤ ደግሞም በእንክብካቤያቸው ሥር ስላለው አገር ወይም ሕዝብ ሁኔታና ኑሮ እጅግ የተሟላና ዝርዝር ማስተዋል ሲያገኙ፣ ሕጎቻቸውንና ሥርዓተ መንግሥታቸውን፣ ሁኔታቸውም የሚጠይቀውን በሚገባ ሲያውቁ፤ እንዲሁም በአደራ የተሰጣቸውን የሕዝብ ጉዳይ በማስተዳደር ከእነርሱ ጋር ጉዳይ ስለሚኖራቸው ስለ ጎረቤት ሕዝቦች፣ መንግሥታት ወይም አውራጃዎች ሰዎች ታላቅ እውቀት ሲኖራቸው — እነዚህ ነገሮች ሁሉ በሥልጣን ላይ ያሉትን ብርቱ በትሮች ተብለው ሊጠሩ የተገቡ ያደርጓቸዋል።

2. ታላቅ ማስተዋል ብቻ ሳይሆን የልብ ስፋትና ታላቅና ክቡር ዝንባሌ ሲኖራቸው፣ ይህ የብርቱ በትር መለያ የሆነ ሌላው ብቃት ነው።

በመለኮታዊ መግቦት በሕዝብ ሥልጣንና አገዛዝ ስፍራ የተሾሙት አማልክት፣ የልዑልም ልጆች ተብለው ተጠርተዋል (መዝሙር 82:6)። ስለዚህ ወራዳና ርኩስ ነገርን ለማድረግ የሚፈቅድ ዝቅተኛ መንፈስ እንዲኖራቸው በተለይ ለእነርሱ አይገባም፤ ለምሳሌ የግል ጥቅማቸውን ለማሳደግ በትንንሽ ብልሃትና ሤራ ውስጥ የሚገኙ፣ ጥቂት ገንዘብ ለማግኘት እጃቸውን በኀፍረት የሚያረክሱ፣ ሌሎችን መቈንጠጥና መንከስ የማያሳፍራቸው፣ የድሆችን ፊት የሚፈጩና ጎረቤቶቻቸውን የሚጨምቁ፣ ከሌሎች በማጭበርበር በተወሰደ ወይም በተከለከለ ገንዘብ ኪሳቸውን ለመሙላት ሥልጣናቸውን ወይም ሹመታቸውን መሣሪያ የሚያደርጉ፣ ጠባብና ራስ ወዳድ መንፈስ ያላቸው ሰዎች ሲሆኑ። በሥልጣን ላይ ያለ ሰው እንዲህ ያለ ዝቅተኛ መንፈስ ሲኖረው፣ ሥልጣኑን ያደክማል፤ በሰዎችም ዓይን በተገቢ ሁኔታ የተናቀ ያደርገዋል፤ ብርቱ በትር ከመሆኑም ጋር ፈጽሞ አይስማማም።

በተቃራኒው ግን፣ ሰዎች እርሱን የታላቅ አእምሮ ባለቤት ሆኖ ሲያዩት — ወራዳና ርኩስ የሆነውን ነገር የሚጸየፍ፣ ከእነርሱም ጋር ለመስማማት የማይችል፤ ጠባብና ራስ ወዳድ ዝንባሌ ሳይሆን ለሕዝብ የሚያስብ መንፈስ ያለው፤ ለነውረኛ ረብ በዝቅተኛ ብልሃትና በስውር ሤራ የሚሠራ ሰው ሳይሆን የክብር ሰው፤ ቀልድንና የማይገባ ነገርን የሚጸየፍ፣ ለእግዚአብሔር፣ ለንጉሡ ወይም ለአገሩ አገልግሎት ሊውል የሚገባውን ጊዜውን በከንቱ መዝናኛና ጨዋታ፣ የሥጋንም ምኞት ለማርካት በመሮጥ የማያባክን ሆኖ ሲያዩት — ይህ ሥልጣኑን እጅግ ያጸናል፤ ሌሎችም እንዲፈሩት ያደርጋል። እግዚአብሔርም ታላላቅና ኃያላን ሰዎቻቸው ነን የሚሉትን የእስራኤልን ገዦች የወይን ጠጅ ለመጠጣት ኃያላን፣ የሚያሰክርንም መጠጥ ለመደባለቅ ብርቱዎች በመሆናቸው እንዲሁ ይወቅሳቸዋል። አንዳንዶች እንደ ገመቱት፣ ይህ ብርቱ ራስ ያላቸውና ብዙ የሚያሰክር መጠጥ መሸከም የሚችሉ መሆናቸውን የሚያመለክት አይመስልም። በቃላቱ ውስጥ መራራ ፌዝ አለ፤ ነቢዩ የሚናገረው (ቀጥሎ ካለው ቍጥር እንደሚታየው) ኃያላን ሰዎች፣ ብርቱ በትሮች፣ የላቀ ብቃት ያላቸው፣ በመንፈስ ክብርና በከበረ የአእምሮ ብርታትና ጽናት የላቁ ሊሆኑ ስለሚገባቸው በእስራኤል ስላሉት ታላላቅ ሰዎች፣ መሳፍንትና ፈራጆች ነውና፤ እነርሱ ግን በዚያ ፈንታ በሆዳምነትና በስካር ካልሆነ በቀር በምንም ነገር ኃያላን ወይም ታዋቂዎች አልነበሩም።

3. በሥልጣን ላይ ያሉት ብዙ የማስተዳደር መንፈስ ሲሰጣቸው፣ ይህ ብርቱ በትሮች ተብለው እንዲጠሩ የሚያበቃቸው ሌላው ነገር ነው። ይኸውም ለአስተዳደር በሚገቡ ጉዳዮች ታላቅ ማስተዋልና ጥበብ ያላቸው ሰዎች ብቻ ሳይሆኑ፣ በዚህ ታላቅና አስፈላጊ ሥራ ውስጥ እውቀታቸውን በመጠቀምና ራሳቸውን በማትጋት፣ በእርሱም ባላቸው ታላቅ ማስተዋል መጠን ለመሥራት ልዩ ተሰጥኦ ሲኖራቸው ነው፤ የላቀ ጽናት ያላቸው ሰዎች ሲሆኑ፣ የሰዎችን ፊት የማይፈሩ፣ ብርቱ ተቃውሞ ቢገጥማቸውና የሰዎች መንፈስ በዚህ እጅግ ቢቈጣም፣ እንደ ገዦች በተገቢ ሁኔታ የእነርሱ ድርሻ የሆነውን ለመፈጸም የማይፈሩ ሲሆኑ፤ የአስተዳደርን መንኰራኵሮች በተገቢው እንቅስቃሴ ለማስኬድ፣ ፍርድንና ጽድቅን እንደ ብርቱ ፈሳሽ እንዲፈስሱ ለማድረግ የቍርጠኝነትና የትጋት መንፈስ ሲኖራቸው፤ ስለ አስተዳደርና ለእርሱ ስለሚገቡት ነገሮች በንድፈ ሐሳብ ታላቅ እውቀት ብቻ ሳይኖራቸው፣ እግዚአብሔር የሰጣቸውን ልዩ ልዩ ኃይላትና ችሎታዎች፣ በጥናትና በምልከታ ያገኙትንም እውቀት ሥራውን እጅግ በሚጠቅምና በሚያፈራ መንገድ ይፈጽሙ ዘንድ በዚያ ሥራ ላይ ማዋል ለእነርሱ ተፈጥሮአዊ ያህል ሲሆን ነው።

4. ሥልጣንን በመጠቀም ረገድ የቅንነት፣ የታማኝነትና እግዚአብሔርን የመምሰል ጽናትና ብርታት ለብርቱ በትር መለያ እጅግ የሚረዳ፣ እጅግም አስፈላጊ የሆነ ሌላው ነገር ነው።

በሥልጣን ላይ ያለው ሰው ፍትሐዊ የሆነውን ለማወቅ ብርቱ የማመዛዘን ችሎታና ታላቅ የመለየት ጸጋ ያለው ብቻ ሳይሆን፣ ጥብቅ ቅንነትና ጽድቅ ያለው ሰው ሲሆን፣ ፍርድንና ፍትሕን በማስፈጸም ጽኑና የማይናወጥ ሲሆን፤ ክፋትንና ብልግናን ለማሸነፍ ታላቅ ችሎታ ያለው ብቻ ሳይሆን ከዚህ ችሎታ ጋር የሚስማማ ዝንባሌ ያለው ሲሆን፤ ክፋትን አጥብቆ የሚጠላ፣ እርሱንም ለማጥፋት እግዚአብሔር በእጁ ያኖረውን ኃይል ለመጠቀም የተዘጋጀ ሲሆን፤ ክፋትን በሥልጣኑ ብቻ ሳይሆን በምሳሌነቱም የሚቃወም ሲሆን፤ የማይታጠፍ ታማኝነት ያለው ሲሆን — ለሕዝቡ ለመልካም ነገር አገልጋዩ ለሆነለት ለእግዚአብሔር የሚታመን፣ ለልዕልናው ሥልጣን፣ ለትእዛዛቱና ለክብሩ በሚሰጠው ትኩረት የማይናወጥ፣ ለንጉሡና ለአገሩም የሚታመን ሲሆን፤ በሕዝብ ሥልጣን ላይ ያሉትን ሰዎች ሥራ በሚከብቡት በብዙ ፈተናዎች ተገፋፍቶ አደራውን በወራዳነት የማይከዳ ሲሆን፤ ለራሱ ትርፍ ወይም ዕድገት ወይም ለማንኛውም የግል ጥቅም ብሎ ለሕዝብ መልካም አይደለም ብሎ የሚያስበውን ለማድረግ የማይስማማ ሲሆን፤ በጽኑ መርሕ የቆመ፣ ከመርሖቹም ጋር በሚስማማ መንገድ በመሥራት ጽኑ የሆነ፣ በፍርሃት ወይም በአድልዎ፣ ብዙዎችን ለመከተል፣ ወይም የሹመቱን ክብርና ትርፍ ለማግኘት በሚደገፍባቸው ሰዎች ዘንድ — ንጉሥም ይሁን ሕዝብ — ተቀባይነቱን ለማስጠበቅ ብሎ ሌላ እንዲያደርግ የማይሸነፍ ሲሆን፤ ደግሞም የገዛ መንፈሱን የሚገዛበት የአእምሮ ብርታት ያለው ሲሆን — እነዚህ ነገሮች አንድ ገዥ ብርቱ በትር ተብሎ ለመጠራት ያለውን መብት እጅግ በላቀ ሁኔታ ያጠናክራሉ።

5. በመጨረሻም፣ በሥልጣን ላይ ያለ ሰው ብርታቱን ለሕዝብ መልካም ለመጠቀም የሚያመቹት ሁኔታዎች ሲኖሩት፣ ይህም ብርቱ በትር ተብሎ እንዲጠራ ለሚያስችለው ብርታቱ አስተዋጽኦ ያደርጋል፤ ለምሳሌ ከተከበረ ዘር መወለዱ፣ የተለየ ትምህርት ማግኘቱ፣ ባለ ሀብት መሆኑ፣ በዕድሜ የገፋ መሆኑ፣ ለረጅም ጊዜ በሥልጣን ላይ መቆየቱ — ስለዚህም ሕዝቡ እርሱን ማክበር፣ መፍራት፣ በእርሱ መመራትና መተዳደር፣ ለሥልጣኑም መገዛት ተፈጥሮአዊ ያህል እስኪሆንለት ድረስ፤ በሌሎች ስፍራዎችም በሰፊው የታወቀ፣ እጅግ የተከበረና የሚፈራ መሆኑ፤ መልካም ግርማ፣ የፊት ሞገስ፣ በሥልጣን ላይ ላለ ሰው የሚገባ ጨዋ ጠባይ ያለው መሆኑ፤ ኃይለኛ ንግግር ያለው መሆኑ፣ ወዘተ። እነዚህ ነገሮች በብርታቱ ላይ ይጨምራሉ፤ በገዥነት ስፍራ ሆኖ ትውልዱን ለማገልገል ያለውን ችሎታና ዕድል ያሳድጋሉ፤ ስለዚህ በአንድ ረገድ ይበልጥ በተገቢና በላቀ ሁኔታ ብርቱ በትር ተብሎ እንዲጠራ ያደርጉታል።

አሁን ወደ ቀጣዩ እሄዳለሁ፦

፪. እንዲህ ያሉት ብርቱ በትሮች በሞት ሲሰበሩና ሲደርቁ፣ ይህ እነርሱን ባጣው ሕዝብ ላይ የወረደ አስፈሪ የእግዚአብሔር ፍርድ እንደ ሆነ፣ ታላቅ ልቅሶም እንደሚገባው አሳያለሁ።

ይህም በሁለት ምክንያቶች ነው፦

1. እንዲህ ያሉት ገዦች መሣሪያ ሆነው ለአንድ ሕዝብ በሚያመጡአቸው በብዙ ተጨባጭ ጥቅሞችና በረከቶች ምክንያት።

የአንድ የሕዝብ ማኅበርና የአገር ማኅበረሰብ ብልጽግና ከሞላ ጎደል በሙሉ፣ ከእግዚአብሔር በታች፣ በገዦቹ ላይ የተመሠረተ ነው። እነርሱ በአንድ መሣሪያ ውስጥ እያንዳንዱን ክፍል በተገቢው እንቅስቃሴ እንደሚያስኬዱ ዋና አንቀሳቃሽ ብረቶች ወይም መንኰራኵሮች ናቸው፤ በመንግሥት አካል ውስጥም በተፈጥሮአዊው አካል ውስጥ እንዳሉት ዋና ዋና የሕይወት ብልቶች፣ በሕንጻም ውስጥ እንዳሉት ምሰሶዎችና መሠረት ናቸው። የመንግሥት ገዦች «የምድር መሠረቶች» ተብለው ተጠርተዋል (መዝሙር 82:5 እና 11:3)።

የአንድ ሕዝብ ብልጽግና በተለምዶ ከሚታሰበው ይበልጥ በገዦቹ ላይ የተመሠረተ ነው። የሕዝቡን ማኅበር በእንክብካቤያቸውና በሥልጣናቸው ሥር እንደ ያዙት ሁሉ፣ የሕዝቡን ጥቅም በሁሉ መንገድ ለማሳደግ ዕድል አላቸው፤ ከላይ እንደ ተነገረላቸው ያሉ ገዦች ከሆኑም፣ ለሕዝቡ ከሁሉ ታላላቅ በረከቶች አንዱ ናቸው። ተጽዕኖአቸው ሀብታቸውን የማሳደግ፣ ምድራዊ ንብረታቸውንና በረከታቸውን የማብዛት ዝንባሌ አለው፤ በመካከላቸውም በጎነትን የማሳደግ፣ በዚህም በሰላምና እርስ በርስ በመተሳሰብ አንዱን ከሌላው ጋር የማስተሳሰር፣ በማኅበራዊ ኑሮአቸውም ደስተኞች የማድረግ — እያንዳንዱም ለጎረቤቱ ጸጥታ፣ መጽናናትና ብልጽግና መሣሪያ እንዲሆን የማድረግ — ዝንባሌ አለው፤ በእነዚህም መንገዶች በዓለም ዘንድ ዝናቸውንና ክብራቸውን ከፍ የማድረግ፣ ከዚህም እጅግ የሚበልጠውን መንፈሳዊና ዘላለማዊ ደስታቸውን የማሳደግ ዝንባሌ አለው። ስለዚህ ጠቢቡ ሰው በመክብብ 10:17 እንዲህ ይላል፦ «አንቺ ምድር ሆይ፣ ንጉሥሽ የከበሩ ሰዎች ልጅ ሲሆን ብፅዕት ነሽ።»

እንደ ተገለጸው ያለ ብርቱ በትር የአንድን ሕዝብ ሁለንተናዊ ብልጽግና ለማሳደግ ያለውን አስደሳችና ታላቅ ተጽዕኖ የሚያሳይ አስደናቂ ምሳሌና ማስረጃ በሰሎሞን ዘመነ መንግሥት ታሪክ ውስጥ አለን፤ ምንም እንኳ ከሕዝቡ ብዙዎቹ በአገዛዙ ሥር ባይመቻቸውና በአስተዳደሩ እጅግ ጥብቅ እንደ ሆነ ቢያስቡም (1ኛ ነገሥት 12:4 ተመልከት)። «በሰሎሞንም ዘመን ሁሉ ይሁዳና እስራኤል ከዳን ጀምሮ እስከ ቤርሳቤህ ድረስ እያንዳንዱ ከወይኑና ከበለሱ በታች ተዘልለው ይቀመጡ ነበር» (1ኛ ነገሥት 4:25)። «ብሩንም በመካከላቸው እንደ ድንጋይ አበዛው» (ምዕራፍ 10:27)። «ይሁዳና እስራኤልም ብዙዎች ነበሩ፤ ይበሉና ይጠጡ ደስም ይላቸው ነበር» [ምዕራፍ 4:20]። ንግሥተ ሳባ በእንዲህ ያለው ብርቱ በትር አገዛዝ ሥር የነበረውን የሕዝቡን ደስታ አደነቀች፤ እጅግም ተነካች። በ1ኛ ነገሥት 10:8-9 እንዲህ ትላለች፦ «ሰዎችህ ምስጉኖች ናቸው፤ ሁልጊዜ በፊትህ የሚቆሙ ጥበብህንም የሚሰሙ እነዚህ ባሪያዎችህ ምስጉኖች ናቸው። በአንተ ደስ ያለው፣ በእስራኤልም ዙፋን ላይ ያስቀመጠህ አምላክህ እግዚአብሔር ይባረክ፤ እግዚአብሔር እስራኤልን ለዘላለም ስለ ወደደ ፍርድንና ጽድቅን ታደርግ ዘንድ ንጉሥ አደረገህ።»

የይሁዳ መንግሥት ለገዦቹ በትረ መንግሥት የሚሆኑ ብርቱ በትሮች በነበሩት ጊዜ የነበረው የለመለመ ሁኔታ በክፍሉ ውስጥ ተጠቅሷል፦ «ቁመትዋም በጥቅጥቅ ቅርንጫፎች መካከል ከፍ ከፍ አለ፤ በቅርንጫፎችዋም ብዛት በቁመትዋ ታየች።»

እንዲህ ያሉት ገዦች በላቀ ሁኔታ ለሕዝቡ ለመልካም ነገር የእግዚአብሔር አገልጋዮች ናቸው፤ ልዑል ለአንድ ሕዝብ የሰጣቸው ታላላቅ ስጦታዎች፣ የሞገሱ የተባረኩ ምልክቶች፣ ቸርነቱም ወደ እነርሱ የሚደርስባቸው መተላለፊያዎች ናቸው፤ በዚህም ለወደቀው የሰው ዘር የእግዚአብሔር ቸርነት ሁሉ ታላቅ መካከለኛ የሆነው የገዛ ልጁ ምሳሌዎች ናቸው፤ ስለዚህም ሁሉም የልዑል ልጆች ተብለው ተጠርተዋል። የመንግሥት ገዦች ሁሉ፣ ሊሆኑ እንደሚገባቸው ከላይ እንደ ተገለጸው ያሉ ብርቱ በትሮች ከሆኑ፣ የልዑልን ልጅ ይመስላሉ፤ ለሰው ልጆች የመልካም ነገር መተላለፊያዎች ይሆናሉ፤ እንደ እርሱም ፀሐይ በወጣች ጊዜ እንዳለው የማለዳ ብርሃን፣ ደመና እንደሌለበት ማለዳ፣ ከዝናብ በኋላ በብሩህ ፀሐይ ከምድር እንደሚበቅል ለምለም ሣር ይሆናሉ። ስለዚህ አንድ ሕዝብ እነርሱን ሲያጣ፣ በቃል የማይነገር ጉዳት ይደርስበታል፤ እጅግም ሊለቀስለት የሚገባ የእግዚአብሔር ፍርድ ይወርድበታል።

2. እንዲህ ያሉት ገዦች ከታላላቅ መቅሠፍቶች ጋሻ የሚሆኑ በመሆናቸው። በዚህ ክፉ ዓለም ውስጥ የሕዝብ ማኅበራት የተጋለጡባቸው፣ ያለ ሥርዓትና ሥልጣን ምንም መከላከያ የማያገኙባቸው ከባድና ገዳይ መቅሠፍቶች ስፍር ቍጥር የላቸውም። አንድ ሕዝብ ያለ አስተዳደር ቢሆን፣ እንደ ፈረሰችና ቅጥር እንደሌላት፣ በዙሪያዋም ሁሉ በጠላቶች እንደ ተከበበች ከተማ ይሆናል፤ ለሁሉም ዓይነት ሁከትና መከራ ማምለጫ በሌለው ሁኔታ ይጋለጣል።

አስተዳደር ማኅበረሰቦችን ከውስጣቸው ከሚነሡ መከራዎች ለመከላከል አስፈላጊ ነው፤ ይኸውም ከእርስ በርስ ጠብ መስፋፋት፣ እርስ በርስ ከመበዳደልና ከግፍ፣ የማኅበሩ አባላት አንዱ ከሌላው ምንም መከላከያ ሳይኖራቸው ያለማቋረጥ እርስ በርሳቸው ከመበላላት ነው። ገዦች በሕዝብ ማኅበራት ውስጥ ክፍሎቹን አንድ ላይ የሚያያይዙ የአንድነት ራሶች ናቸው፤ እነርሱ ከሌሉ፣ የማኅበሩ አባላት ያለማቋረጥ እርስ በርሳቸው ከመከፋፈል በቀር ሌላ ምንም አይጠበቅም፤ እያንዳንዱ ለጎረቤቱ እንደ ጠላት ይሆናል፤ የእያንዳንዱ እጅ በሰው ሁሉ ላይ፣ የሰውም ሁሉ እጅ በእርሱ ላይ ይሆናል፤ ማኅበሩ ፈጽሞ እስኪፈርስና እስኪበታተን ድረስ፣ ሕይወትም ራሱ በባልንጀሮቻችን ፍጥረታት መካከል መራራና የማይታገሥ እስኪሆን ድረስ፣ መፍትሔ በሌለውና ማብቂያ በሌለው ሁከትና ንትርክ ይቀጥላሉ።

በማኅበራት ውስጥ የአስተዳደርን አስፈላጊነት የሕዝብ ማኅበራት ሁሉ ከተሠሩባቸው ከእነዚያ ትንንሽ ማኅበራት — ከቤተሰቦች — በሚታየው ነገር ማየት እንችላለን። እነዚህ ትንንሽ ማኅበራት ሁሉም ለራሳቸው ቢተዉ፣ አንዱ በሌላው ላይ ምንም ሥልጣን ወይም የበላይነት ሳይኖር፣ በመካከላቸውም የአንድነትና የተጽዕኖ ራስ ሳይኖር ቢቀሩ ምንኛ ጐስቋሎች በሆኑ ነበር! ምንም እንኳ ፈጽሞ ሥልጣን አልባ ባይሆኑም፣ በቤተሰቦች ውስጥ ሥልጣን በተገቢ ሁኔታ ሳይሠራበትና አስተዳደር ሳይጠበቅ ሲቀር የሚያስከትለውን አሳዛኝ ውጤት በምናየው ነገር ልናምን እንችላለን። በሕዝብ ማኅበራት ውስጥ የአስተዳደር አስፈላጊነት ከዚህ ያነሰ አይደለም፤ እንዲያውም ይበልጥ ሰፊ እንደ መሆናቸው እጅግ ይበልጣል። በጣም ጥቂት ሰዎች ምናልባት ያለ ምንም አስተዳደር ተስማምተው ለሁሉም ደኅንነት በሚሆነው ነገር ሊተባበሩ ይችሉ ይሆናል፤ ነገር ግን ይህ ልዩ ልዩ ጠባይና የተለያየ ጥቅም ካላቸው ከብዙ ሺህ ሰዎች በተሠራ ሕዝብ መካከል አይጠበቅም።

አስተዳደር ፈጽሞ አስፈላጊ እንደ ሆነ ሁሉ፣ ለእርሱም ብርቱ በትሮች አስፈላጊዎች ናቸው፤ ሥራው እንዲህ ያለ ብቃት ያላቸውን ሰዎች የሚጠይቅ ነውና፤ ሌሎች የሕዝብ ማኅበራትን ለማስተዳደር የሚበቁ ወይም በሚገባ የሚችሉ አይደሉም፤ ስለዚህ ለመግዛት በትረ መንግሥት የሚሆኑ እንዲህ ያሉ ብርቱ በትሮች የሌሏቸው የሕዝብ ማኅበራት ጐስቋሎች ናቸው። መክብብ 10:16 እንዲህ ይላል፦ «አንቺ ምድር ሆይ፣ ንጉሥሽ ብላቴና ሲሆን ወዮልሽ።»

አስተዳደርና እርሱን የሚያከናውኑ ብርቱ በትሮች የሕዝብ ማኅበራትን ከውስጣቸው ከሚነሡ አስፈሪና ገዳይ መቅሠፍቶች ለመጠበቅ አስፈላጊዎች እንደ ሆኑ ሁሉ፣ ማኅበረሰቡን ከውጭ ጠላቶች ለመከላከልም ከዚህ ባልተናነሰ ያስፈልጋሉ። እንደ ሕንጻ ምሰሶዎች እንደ ሆኑ ሁሉ፣ እንደ ከተማ ቅጥሮችና ምሽጎችም ናቸው፤ ከእግዚአብሔር በታች በጦርነት ጊዜ የሕዝብ ዋና ብርታት፣ የጥበቃቸው፣ የደኅንነታቸውና የዕረፍታቸውም ዋና መሣሪያዎች ናቸው። ይህም የአይሁድ ማኅበር ከመሳፍንቷ ትጠብቀው የነበረውን ተስፋ ለመግለጥ በሰቆቃወ ኤርምያስ በተጠቀመችባቸው ቃላት እጅግ ሕያው በሆነ መንገድ ተገልጾአል፤ ሰቆቃወ ኤርምያስ 4:20፦ «የአፍንጫችን እስትንፋስ፣ የእግዚአብሔር መሲሕ፣ በጕድጓዳቸው ተያዘ፤ እርሱንም፦ ‹በአሕዛብ መካከል በጥላው በሕይወት እንኖራለን› ያልነው ነበረ።» በዚህም ረገድ እንዲህ ያሉት ብርቱ በትሮች የልዑል ልጆች፣ የእግዚአብሔርም ልጅ ምሳሌዎች ወይም አምሳያዎች ናቸው፤ ይኸውም ከጠላቶቻቸው የሚያድኑአቸው አዳኞቻቸው በመሆናቸው ነው፤ በጥንት ጊዜ እግዚአብሔር በእስራኤል ያስነሣቸው መሳፍንት በነህምያ 9:27 እንዲህ ተብለው እንደ ተጠሩ፦ «ስለዚህ ወደሚያስጨንቋቸው ጠላቶቻቸው እጅ አሳልፈህ ሰጠሃቸው፤ በመከራቸውም ጊዜ ወደ አንተ በጮኹ ጊዜ ከሰማይ ሰማሃቸው፤ እንደ ብዙ ምሕረትህም ከጠላቶቻቸው እጅ ያዳኑአቸውን አዳኞች ሰጠሃቸው።»

እንዲህ የአንድ ሕዝብ ብልጽግናም ደኅንነቱም ከእግዚአብሔር በታች ብርቱ በትሮች በሆኑ ገዦች ላይ የተመሠረተ ነው። እንዲህ ያሉትን በረከቶች ባገኙ ጊዜ፣ ለም በሆነ መሬት ላይ እንደ ተተከለ፣ ቁመቱ በጥቅጥቅ ቅርንጫፎች መካከል ከፍ ከፍ እንዳለ፣ በቅርንጫፎቹም ብዛት በቁመቱ እንደሚታይ ወይን ይሆናሉ፤ ለመግዛት በትረ መንግሥት የሚሆን ብርቱ በትር በሌላቸው ጊዜ ግን፣ ተነቅሎ ወደ ምድር ለመጣል፣ ፍሬውም በምሥራቅ ነፋስ ለመድረቅ፣ ከገዛ ቅርንጫፎቹም እሳት ወጥቶ ፍሬውን ለመብላት በተጋለጠ፣ በምድረ በዳ እንደ ተተከለ ወይን ይሆናሉ።

በእነዚህ ምክንያቶች የአንድ ሕዝብ ብርቱ በትሮች ሲሰበሩና ሲደርቁ፣ ይህ በዚያ ሕዝብ ላይ የወረደ አስፈሪ የእግዚአብሔር ፍርድ ነው፤ ታላቅ ልቅሶም ይገባዋል፤ ንጉሥ ኢዮስያስ (እርሱ በጥቅሱ ከተጠቀሱት ብርቱ በትሮች አንዱ እንደ ነበረ አያጠራጥርም) በሞተ ጊዜ ሕዝቡ ታላቅ ልቅሶ እንዳለቀሱለት፤ 2ኛ ዜና መዋዕል 35:24-25፦ «ወደ ኢየሩሳሌምም አመጡት፤ ሞተም፤ በአባቶቹም መቃብር በአንዱ ተቀበረ። ይሁዳና ኢየሩሳሌምም ሁሉ ለኢዮስያስ አለቀሱ። ኤርምያስም ለኢዮስያስ ሙሾ አሞሸ፤ የሚዘፍኑ ወንዶችና የሚዘፍኑ ሴቶችም ሁሉ እስከ ዛሬ ድረስ በሙሾአቸው ስለ ኢዮስያስ ይናገራሉ፤ በእስራኤልም ዘንድ ሥርዓት አደረጉት፤ እነሆም፣ በሙሾው መጽሐፍ ተጽፎአል።»

ተግባራዊ ትምህርት።

አሁን እነዚህን ነገሮች በራሳችን ጉዳይ ላይ ወደ መተግበር እመጣለሁ፤ ይኸውም በሕዝብ አገዛዝና ሥልጣን ላይ የነበረውን፣ የዚህች ከተማ ነዋሪና የዚህ ጉባኤና ቤተ ክርስቲያን አባል የነበረውን፣ ባለፈው የጌታ ቀን በቦስተን የሞተውን ያንን የተከበረ ሰው በሞት በመውሰድ፣ መለኮታዊ መግቦት በቅርቡ በእኛ ላይ ካሳየው አስፈሪ ተግሣጽ አንጻር ነው።

እርሱ ከላይ በተጠቀሱት ረገዶች በላቀ ሁኔታ ብርቱ በትር ነበረ። የተፈጥሮ ችሎታውን፣ የማመዛዘን ብርታቱን፣ የማስተዋሉን ታላቅነትና ግልጽነት፣ ዘልቆ የማየቱንም ጥልቀት በተመለከተ ከቀዳሚዎቹ ማዕረግ ነበረ፤ በእነዚህ ረገዶች በዚህ የዓለም ክፍል ከእርሱ የሚበልጥ ሰው ትቶ ማለፉ ያጠራጥራል። በእውነት ታላቅ ተሰጥኦ የነበረው ሰው ነበረ፤ ተሰጥኦውም በተለየ ሁኔታ የሕዝብን ጉዳይ ለመረዳትና ለማስተዳደር የተገጠመ ነበረ።

የተፈጥሮ ችሎታው ታላቅ እንደ ነበረ ሁሉ፣ ያካበተው እውቀትም እንዲሁ ታላቅ ነበረ፤ ማስተዋሉ እንዲጠነቀቅባቸው በተጠራባቸው ነገሮች ላይ አእምሮውን አጥብቆ በማሳረፍ፣ እነርሱንም እጅግ በጥንቃቄ በመመልከትና በእነርሱ ረጅም ተሞክሮ በማካበት እጅግ ዳብሮ ነበር። በእውነትም ስለ ሕዝብ ማኅበራት ምንነት፣ ስለ አስተዳደር ምሥጢራትና ስለ ሰላምና ስለ ጦርነት ጉዳዮች ታላቅ ጥልቅ እይታ ነበረው፤ የሕዝብ ደኅንነት በምን እንደሚገኝ፣ የሕዝብ ማኅበራትን ለአደጋ የሚያጋልጡ ነገሮች ምን እንደ ሆኑ፣ ሁለተኛውን ለማስወገድና የመጀመሪያውን ለማሳደግ ተገቢው መንገድ ምን እንደ ሆነ ጥቂቶች ብቻ ያላቸውን የመለየት ችሎታ ነበረው። በመለየቱ ፈጣን ነበረ፤ በአብዛኛው ጉዳይ፣ በተለይም የራሱ ሥራ በሆነው ጉዳይ፣ ብዙ ሰዎች የቻሉትን ሁሉ አድርገው ካዩት በላይ እርሱ በመጀመሪያ እይታ ያይ ነበርና፤ ቢሆንም በማሰላሰል የገዛ አሳቡን የማዳበር፣ አእምሮውንም ለረጅም ጊዜ አጥብቆ በማሳረፍ እይታውን ይበልጥ እያራቀ የመውሰድ አስደናቂ ችሎታ ነበረው። ጉዳዩን ሊያወሳስቡና ሊያጨልሙ በሚችሉ ውስብስብ ነገሮችና ሁኔታዎች መካከል ትክክልንና ስሕተትን የመለየት ያልተለመደ ችሎታ ነበረው፤ ነገሮችን በሚዛን ላይ እንዳለ ያህል የመመዘን፣ ጽኑና ክብደት ያላቸውን ነገሮች ያለ ይዘት መልካም መልክ ብቻ ካላቸው የመለየት ችሎታ ነበረው፤ ይህንንም ሌሎች እንዳስተዋሉት ከዳኝነት ወንበር ሆኖ ጉዳዮችን በትክክል፣ በግልጽና በቀላሉ አስረድቶ ለሸንጎ ዳኞች በሚያቀርብበት መንገድ በግልጽ አሳይቷል። እውነትን ከሐሰት በሚያስደንቅ ሁኔታ ይለይ ነበር፤ እጅግ የተወሳሰቡ ጉዳዮችም ሁልጊዜ በአእምሮው ውስጥ ግልጽ ሆነው የሚቀመጡ ይመስሉ ነበር፤ አሳቦቹም በተገቢው ሥርዓት ተደርድረው ነበር — እነርሱንም ከሞላ ጎደል ከማንም በላይ ለሁሉም ሰው ማስተዋል የማስተላለፍ ተሰጥኦ ነበረው፤ ማንም ቢሳሳት፣ እውነትና ሐሰት፣ ትክክልና ስሕተት በሚገባ ስላልተለዩ አልነበረም።

እርሱ ምናልባት ኒው ኢንግላንድ ካፈራቻቸው የፖለቲካ ሰዎች እጅግ ብቁ ከሆኑት አንዱ ሳይሆን አይቀርም፤ ስለ ሰው ተፈጥሮ እጅግ ያልተለመደ ጥልቅ እይታ ነበረው፤ ሊያስተናግዳቸው የሚገቡትን ሰዎች ልዩ ጠባይና ዝንባሌ ዘልቆ የማየት፣ ወደ ማንኛውም መልካምና ጥበበኛ ዓላማ በብርቱ ውጤት ይመራቸው ዘንድ እነርሱን የሚይዝበትን እጅግ ተገቢ መንገድ የመለየት አስደናቂ ችሎታ ነበረው።

ስለዚህ አገር ሁኔታና ስለ ሕዝባዊ ጉዳዮቿ፣ በእነርሱም አብረው ስለሚሳተፉ ሰዎች ከእርሱ የበለጠ ሰፊና ጥልቅ እውቀት የነበረው ሰው ምናልባት ከቶ አልነበረም፤ ይህን ሕዝብና ሁኔታውን፣ ሁኔታውም የሚጠይቀውን ያውቅ ነበር፤ እንደ ብቁና የተካነ ሐኪም የዚህን አካል ደዌዎችና ተገቢ መድኃኒቶቻቸውን ይለይ ነበር። ከጎረቤት ቅኝ ግዛቶችና በሕዝባዊ ጉዳዮቻችን ከእኛ ጋር ግንኙነት ካላቸው በዚህ አህጉር ካሉት ጎረቤት ሕዝቦች ጋር ታላቅ ትውውቅ ነበረው፤ በእነዚህ በሰሜናዊ የአሜሪካ ክፍሎች ስላሉት ስለ ልዩ ልዩ የሕንዳውያን ሕዝቦች — ስለ ጠባያቸው፣ ስለ ልማዳቸውና እነርሱን ስለሚያዙበት ተገቢ መንገድ — በአገሩ ካለ ከማንኛውም ሰው እጅግ የበለጠ እውቀት ነበረው፤ በእነርሱም ዘንድ በአገሩ ካለ ከማንኛውም ሰው ይበልጥ በሰፊው ይታወቅ ነበር፤ በዚህም ግዛት በሥልጣን ላይ ካሉት ሰዎች ማንም እንደ እርሱ የጠላቶቻችንን አገር የካናዳን ሕዝብና ምድር የሚያውቅ አልነበረም።

እርሱ በሌሎች ሰዎች ጉዳይ ጣልቃ ለመግባት ከሚያደርግ ዝንባሌና ችኰላ እጅግ የራቀ ነበረ፤ ነገር ግን ስለ ያዛቸው ሹመቶችና በእንክብካቤው ሥር ስለ ነበሩት አስፈላጊ ጉዳዮች፣ ለእነርሱ ስለሚገባው ነገር ታላቅ ማስተዋል ነበረው። የእይታው ርቀት፣ ነገሮች የሚያስከትሉትን ውጤት በእጅጉ በሩቅም ቢሆን፣ ከሌሎች ሰዎች እይታ ፈጽሞ በላይ አስቀድሞ የማየትና የመወሰን ችሎታው ብዙ ጊዜ አስደንቆኛል። በአስተያየቱ ወላዋይና ያልተረጋጋ አልነበረም፤ ልማዱ በችኰላ ፍርድ መስጠት ሳይሆን፣ አስቀድሞ ጉዳዩን በደንብ ማሰላሰልና መመዘን ነበረ፤ በዚህም፣ ታላቅ ችሎታ ቢኖረውም፣ ከሌሎች ጋር በሚያደርገው ውይይትና ንግግር ለመጠቀም ደስተኛ ነበረ፤ ከዚህም ያገኘውን ታላቅ ጥቅም ብዙ ጊዜ ይናገር ነበር፤ ነገር ግን በጥልቅ ካሰላሰለ በኋላ ፍርዱን ሲያጸና፣ በውሸት ቀለምና አሳማኝ በሚመስሉ ሰበቦችና መልኮች በቀላሉ ከእርሱ አይመለስም ነበር።

እንደ ገዥ ለተለየ ጥሪው ስለሚገቡ ነገሮች ካለው እውቀት በተጨማሪ፣ እንደ ክርስቲያን ለአጠቃላይ ጥሪው ስለሚገቡ ነገሮችም ታላቅ ማስተዋል ነበረው። ቀላል የማይባል የሥነ መለኮት ሰው ነበረ። በኅሊና ጉዳዮች ጠቢብ አማካሪ ነበረ፤ ይህንንም ባማከርኩት የኅሊና ጉዳዮች ላይ ከፍርዱና ከምክሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ ካገኘሁት ታላቅ እርዳታ አውቃለሁ፤ በእንዲህ ያሉ ጉዳዮች አእምሮን ለመርዳትና ለማብራት ከእርሱ ይበልጥ የቻለ የሥነ መለኮት ሊቅ እንዳገኘሁ አላውቅም ማለት ይቻላል። በተሞክሮ በሚታወቅ ሃይማኖት ነገሮችም ቀላል ያልሆነ እውቀት ነበረው፤ በእንዲህ ያሉ ርእሶች ላይ በትክክለኛ የትምህርት መለያዎች ብቻ ሳይሆን፣ እነዚህን ነገሮች በቅርበትና በልብ ስሜት እንደሚያውቅ ሰው መናገር ልማዱ ነበረ።

በአሳብ እውቀት ብቻ ታላቅ አልነበረም፤ እውቀቱ ተግባራዊ ነበረ፤ በሕይወት ጉዳዮች፣ ሥራዎችና ግዴታዎች በጥበብ ለመመላለስ የሚያበቃ ነበረ፤ ስለዚህም በትክክል ጥበብ ተብሎ ሊጠራ የሚገባው፣ እርሱንም በትክክልና በላቀ ሁኔታ የጥበበኛ ሰው መለያ የሚያለብሰው ነበረ። በራሱ አካሄድ በላቀ ሁኔታ ጥበበኛና አስተዋይ ብቻ ሳይሆን፣ በማንኛውም አስቸጋሪ ጉዳይ ለሌሎች ከሁሉ ብቁና ጥበበኛ አማካሪዎች አንዱ ነበረ።

የዝንባሌው ታላቅነትና ክብር ከማስተዋሉ ስፋት ጋር የሚመጣጠን ነበረ። በተፈጥሮው ታላቅ አእምሮ የነበረው ሰው ነበረ። በዚህ ረገድ በእውነት የከበሩ ሰዎች ልጅ ነበረ። ወራዳና ርኩስ የሆኑትን ነገሮች እጅግ ይጸየፍ ነበር፤ ከእነርሱም ጋር ለመስማማት የማይችል ይመስል ነበር። በንግግሩ ከቀልድና ከማይገባ ነገር ምንኛ የራቀ ነበረ! በሰው ጉዳይ ከሚፈተፍትና ጣልቃ ከሚገባ ዝንባሌ ምንኛ የራቀ ነበረ! ከሠራተኛው፣ ከወታደሩ ወይም ከበታቹ ሹም በማጭበርበር በተከለከለ ወይም በግፍ በተጨመቀ ገንዘብ ኪሱን ለመሙላት ከሚደረግ ከማንኛውም ተንኰለኛና ስውር ሤራ ምንኛ የራቀ ነበረ! ሹመቱን ወይም ሥልጣኑን ወይም በእጁ ያለውን ማንኛውንም የበላይ ኃይል፣ ወይም የሌሎችን አለማወቅ፣ ጥገኝነት ወይም ችግር ተጠቅሞ፣ የእነርሱ በሆነው ንብረትና ለአገልግሎታቸው ተገቢ ዋጋ አድርገው በትክክል ሊጠብቁት በሚችሉት ነገር የራሱን ትርፍ ለመጨመር ምንኛ የራቀ ነበረ! በክርክሩ ማንንም እንዲያደላለት፣ ወይም በኃይሉና በተሰሚነቱ ወደ ማንኛውም የሕዝብ አደራ፣ ክብር ወይም ትርፍ ስፍራ ከፍ እንዲያደርገው ለማግባባት የሚቀርብለትን ጉቦ በስውር ከመቀበል ምንኛ የራቀ ነበረ! ውሸትንና ማወላወልን ምንኛ አጥብቆ ይጸየፍ ነበር! ለትክክለኛ እውነትስ ምንኛ የማይናወጥ ጽኑ ነበረ! ወራዳና ርኩስ የሆኑትን ነገሮች መጥላቱ እጅግ ግልጽና የታወቀ ስለ ነበረ፣ ሰዎች በፊቱ በእንዲህ ያለ ነገር ለመታየት እንደሚፈሩ ግልጽ ነበረ።

እርሱ በሚያስደንቅ ሁኔታ ለሕዝብ የሚያስብ መንፈስ ያለው፣ አገሩን በእውነት የሚወድ ሰው ነበረ፤ የሕዝብን ደኅንነት ለግል ጥቅም መሠዋትንም እጅግ ይጸየፍ ነበር።

በማስተዳደር መንፈስ እጅግ በላቀ ሁኔታ የተሰጠው ነበረ። የተፈጥሮ አምላክ ለዚሁ ዓላማ እንደ ሠራው፣ በሕዝብ ሥልጣን ላይ ላለ ሰው ሥራ በሁሉ መንገድ እንዲገጥም አድርጎ በሚያበቃው ቅርጽ እንደ ቀረጸው ያህል ለአስተዳደር ያዘጋጀው ይመስል ነበር። ሥልጣኑን የሚያጸና፣ ሌሎችንም በፍርሃትና በአክብሮት የሚሞላ፣ በሥልጣኑ አሠራር የሚናገረውንና የሚያደርገውን የሚያስፈጽምና ውጤታማ የሚያደርግ ጠባይና አካሄድ ለእርሱ ተፈጥሮአዊ ነበረ። እርሱ በከንቱ ሰይፍ የታጠቀ አልነበረም፤ በእውነትም ለክፉ አድራጊዎች የሚያስፈራ ነበረ። በእርሱ ያየሁት ነገር የጠቢቡን ሰው ቃል ብዙ ጊዜ ያሳስበኝ ነበር፤ ምሳሌ 20:8፦ «በፍርድ ዙፋን ላይ የሚቀመጥ ንጉሥ ክፋትን ሁሉ በዓይኑ ይበትናል።» የሰዎችን ፊት የማይፈራ ሰው ነበረ፤ በጥልቅ ካሰላሰለ በኋላ ሊያደርገው እንደሚገባ የወሰነውን ከማድረግ እርሱን ለማስፈራራት መሞከር ከንቱ እንደ ሆነ ሁሉም ያውቅ ነበር። በእርሱ ዘንድ ያለው ነገር ሁሉ ታላቅና በሕዝባዊ ስፍራው ላለ ሰው የሚገባ ነበረ። ምናልባት ታላቅ ሰው የሚለው መጠሪያ ከእርሱ ይበልጥ በትክክል የሚገባው ሰው በኒው ኢንግላንድ ከቶ አልታየም።

በሰዎች መካከል ታላቅ፣ በችሎታና በአእምሮ ታላቅነት፣ በአገዛዝም ስፍራ ከሌሎች በላይ ከፍ ያለ፣ የሰዎችንም ፊት የማይፈራ ቢሆንም፣ እግዚአብሔርን ግን ይፈራ ነበር። በሕዝባዊም ሆነ በግል አካሄዱ ጥብቅ ኅሊና ያለው ሰው ነበረ። በፍርዱና በኅሊናው መመሪያ በአእምሮው ውስጥ በተመሠረቱና በጸኑ ሕጎችና መርሖች መሠረት፣ በመርሕ ይበልጥ በጽናትና በማይናወጥ ሁኔታ የሚሠራ የሚመስል ሰው ከቶ አላውቅም። ጥብቅ ፍትሕና ታማኝነት የነበረው ሰው ነበረ። ታማኝነት በላቀ ሁኔታ መለያው ነበረ። በሕዝባዊ ጉዳዮች ከእርሱ ተቃራኒ ወገን የነበሩ አንዳንድ ታላላቅ ተቃዋሚዎቹ እንኳ ታማኝ ሰው እንደ ነበረ ስለ እርሱ በግልጽ መስክረዋል። በሕዝባዊ አደራዎቹ በሚያስደንቅ ሁኔታ ታማኝ ነበረ፤ በፍርሃት ወይም በአድልዎ አደራውን በወራዳነት አይከዳም ነበር። ሰዎች ምንም ያህል ቢቃወሙት ወይም ቸል ቢሉት፣ ምንም ያህል ታላላቅ ቢሆኑም፣ ይህን ከእርሱ መጠበቅ ከንቱ ነበረ። በአደራ የተሰጠውንም የሕዝብ ጥቅም ለራሱ ምቾት ብሎ ቸል አይልም ነበር፤ ይልቁንም ሌሊትና ቀን በትጋትና በድካም ስለ እርሱ ይተጋና ይደክም ነበር። በሕዝባዊ ጉዳዮች ብቻ ሳይሆን በግል ጉዳዮችም ታማኝ ነበረ፤ እጅግ ታማኝ ወዳጅ ነበረ፤ በማንኛውም ጉዳይ ምክሩን ለጠየቀው ሰው ሁሉ ታማኝ ነበረ፤ ለጎረቤቶቹ በሚያደርገው በማንኛውም ጉዳይም በታማኝነቱ መተማመን ይቻል ነበር።

በሁሉም ስፍራ፣ በሁሉም ዓይነት ስብስብ፣ በፈተናዎችም ሁሉ መካከል የማይለወጥ፣ የራስን መግዛት በጎነት የታወቀ ምሳሌ ነበረ።

ታላቅ መንፈስ ያለው ሰው ቢሆንም፣ መንፈሱን በሚያስደንቅ ሁኔታ ይገዛ ነበር፤ አንደበቱንም በመግዛት የላቀ ነበረ። በሚያስተናግዳቸው በብዙ ሰዎች መካከል ባጋጠሙት ቍጣ ቀስቃሽ ነገሮች ሁሉ፣ በተሳተፈባቸው እጅግ ብዙና አስጨናቂ ጉዳዮች፣ በማንኛውም ጊዜ በደረሱበት ተቃውሞና ነቀፋ ሁሉ መካከል እንኳ፣ ጠላቶቹ ሊይዙበት የሚችሉት ምን ነገር ከአፉ ወጣ? ምንም ርኩስ ቃል፣ ምንም ከንቱ፣ ችኩል፣ የማይገባና ክርስቲያናዊ ያልሆነ ንግግር አልወጣም። በማንኛውም ጊዜ በታላቅ ግለትና ብርታት ቢናገር፣ ይህ ከስሜት ይልቅ ከመርሕና ከፍርዱ ውሳኔ የመነጨ ይመስል ነበር። በብርቱና በኃይለኛ ቃል ሲናገር፣ እርሱን የሚያውቁትና ከጊዜ ወደ ጊዜ በሚገባ ያስተዋሉት፣ የነገሮችን ሁኔታና ውጤት በመመዘን ከአሳብና ከፍርድ የተነሣ እንደ ተደረገ በግልጽ ሊያዩ ይችሉ ነበር።

በግል ኑሮው፣ በተለይም በቤተሰቡ ውስጥ የነበረው የጠባዩ ረጋነትና ጽናት፣ ይህን ለማየት ብዙ ዕድል ለነበራቸው ሰዎች አስደናቂና ምሳሌ የሚሆን ሆኖ ታይቷቸዋል።

በተለምዶ የጸጋ ትምህርቶች በሚባሉት፣ በኒው ኢንግላንድ የመጀመሪያ አባቶች በተያዙት በእነዚያ ሃይማኖታዊ መርሖችና ትምህርቶች ፈጽሞ የጸና ነበረ፤ የአሁኑን ዘመን ተወዳጅ ሥነ መለኮት ተቃራኒ ስሕተቶች ከእግዚአብሔር ቃልና ከእያንዳንዱ እውነተኛ ክርስቲያን ተሞክሮ ጋር እጅግ የሚጋጩ አድርጎ እጅግ ይጸየፋቸው ነበር። የእውነት ወዳጅ እንደ ነበረ ሁሉ፣ የሕያው መንፈሳዊነትና እግዚአብሔርን የመምሰል ኃይል ወዳጅ ነበረ፤ በማንኛውም አጋጣሚም ሁልጊዜ ይደግፈውና ያበረታታው ነበር።

ርኩሰትን ይጸየፍ ነበር፤ ጨዋና ጭምት መንፈስ ያለው ሰው ነበረ፤ ቅዱሳት ነገሮችንም ሁልጊዜ በአክብሮት ይይዝ ነበር። በሕዝባዊ የእግዚአብሔር አምልኮ በጨዋነት በመገኘቱ ምሳሌ ነበረ። በመለኮታዊ አገልግሎት ጊዜ ያለ አክብሮትና ያለ ጨዋነት ተዝናንቶ ሲደገፍና ለመተኛት ራሱን ሲያዘነብል፣ ወይም በአምልኮ ቤቱ ውስጥ ዙሪያውን ሲያፈጥና ሲቃኝ ያየው ማን ነው? (ቀደም ብሎ እንደ ተጠቀሰው) በተሞክሮ ስለሚታወቅ ሃይማኖት በታላቅ ማስተዋል መናገር እንደ ቻለ ሁሉ፣ እጅግ ቅርብ ለነበሩት ለአንዳንድ ሰዎች ስለ እነዚህ ነገሮች ሲጫወት፣ የገዛ ተሞክሮው ጉዳዮች እንደ ሆኑ በበቂ ግልጽነት ጠቍሞአቸዋል። በአስተዳደር ጉዳዮች ብዙውን ጊዜ ከእርሱ ይለዩ የነበሩ አንዳንድ በመንግሥት ሥልጣን ላይ ያሉ ጭምት ሰዎችም፣ አልፎ አልፎ ስለ ሃይማኖት ነገሮች ከእርሱ ጋር የቅርብ ውይይት ባደረጉ ጊዜ፣ ስለ እውነተኛ የተሞክሮ መንፈሳዊነቱ ከፍ ያለ አስተያየት እንዳላቸው ገልጸዋል።

ጭምት ሰውና የርኩስ ወይም የከንቱ ንግግር ጠላት እንደ ሆነ ይታወቅ እንደ ነበረ ሁሉ፣ በዚህ ምክንያት በታላላቆችም በታናናሾችም ዘንድ ይፈራ ነበር። እርሱ በክፍሉ ውስጥ ሲኖር፣ መገኘቱ ብቻ ጨዋነትን ለመጠበቅ በቂ ነበረ፤ እዚያም እንደ ጨዋዎችና ታላላቅ ሰዎች የሚቈጠሩ ብዙዎች ቢኖሩም፣ እነርሱ በሌላ ጊዜ በንግግራቸውና በጠባያቸው በፊቱ ከሚደፍሩት እጅግ የበለጠ ነጻነት ለመውሰድ የሚያዘነብሉ ነበሩ።

ሞትን የማያስብ፣ የገዛ ድካሙንም የማያስተውል አልነበረም፤ ሞትም ሳይጠብቀው አልመጣበትም። ላለፉት ጥቂት ዓመታት ስለ መሞትና ወደ ዘላለማዊው ዓለም ስለ መሄድ ለአንዳንድ ሰዎች ብዙ ይናገር ነበር፤ በዚህ ዓለም ብዙ እንደማይቆይ እንደሚጠብቅም ያመለክት ነበር።

እርሱን በላቀ ሁኔታ ብርቱ በትር ለማድረግ ከተጠቀሱት ከእነዚህ ነገሮች ሁሉ በተጨማሪ፣ ብርታቱን ለሕዝብ መልካም ለመጠቀም የሚያመቹት ብዙ ሁኔታዎች ነበሩት። ከተከበረ ዘር የተወለደ ነበረ፤ ቀላል የማይባል ሀብት የነበረው ሰው ነበረ፤ ለረጅም ጊዜ በሥልጣን ላይ ቆይቶ ነበር፤ በሌሎች ስፍራዎችም በሰፊው የታወቀና የተከበረ ነበረ፤ በብሪታንያ ቅኝ ግዛቶች አካባቢ በሚኖሩት በብዙ የሕንዳውያን ነገዶች ዘንድ እጅግ የተከበረ ነበረ፤ ስለዚህም በኒው ኢንግላንድ ካለ ከማንኛውም ሰው በላይ በእነርሱ ላይ ታላቅ ተጽዕኖ ነበረው፤ እግዚአብሔርም ለአእምሮው ታላላቅ ባሕርያትና እግዚአብሔር ላስቀመጠው ስፍራ የሚገባ ያማረ ግርማና የፊት ሞገስ ሰጥቶት ነበር።

እነዚህን ባሕርያትና ስጦታዎች በእነዚህ ምቹ ሁኔታዎች ሥር ሲጠቀምባቸው፣ ለዚህ የአገሪቱ ክፍል እንደ አባት ሆኖ ነበር፤ መላው አውራጃ በሕዝባዊ ጉዳዮቹ ሁሉ፣ ከእግዚአብሔር በታች፣ በእርሱ ላይ ይደገፍ ነበር፤ በተለይም የአሁኑ ጦርነት ከጀመረ ወዲህ። የአውራጃው (ከአገሪቱ ከማንኛውም ክፍል ይበልጥ ለጠላት የተጋለጠ ነውና) የጦርነት ጉዳዮች ሁሉ ክብደት ምን ያህል በትከሻው ላይ እንደ ተጫነ፣ የእንቅስቃሴው ሁሉ ምንጭና የተደረገውን ነገር ሁሉ አድራጊ እንዴት እንደ ነበረ፣ እነዚህንም ጉዳዮች ምን ያህል በጥበብና በታማኝነት እንደ መራ ለዚህ ጉባኤ መንገር አያስፈልገኝም። የሰዎችን ሕይወት ቸል ሳይል፣ ደማቸውንም ሳያቃልል፣ ይልቁንም በታላቅ ትጋት፣ ንቃትና አስተዋይነት ለደኅንነታችንና ለመልካም ኑሮአችን ተገቢ ወደ ሆኑት መንገዶች ዘወትር ራሱን እያተጋ፣ አባት የልጆቹን ቤተሰብ እንደሚንከባከብ አውራጃውን እንደ ተንከባከበ በሚገባ ታውቃላችሁ። በተለይም ከሕፃንነቱ ጀምሮ የኖረባት ይህች የትውልድ ከተማው የአስደሳች ተጽዕኖውን ጥቅም አጭዳለች፤ ጥበቡ፣ ከእግዚአብሔር በታች፣ እጅግ መሪያችን ነበረ፤ ሥልጣኑም ድጋፋችንና ብርታታችን ነበረ፤ ለኖርዝሃምፕተን ታላቅ ክብር፣ ለቤተ ክርስቲያናችንም ጌጥ ነበረ።

በሕይወት በነበረበት ጊዜ ሙሉ የማገልገል ብቃቱን እንደ ያዘ ቀጠለ፤ በእርግጥ በዕድሜ እጅግ ገፍቶ ነበር፤ ነገር ግን የአእምሮው ኃይል በሚታይ ሁኔታ አልደከመም ነበር፤ የሰውነቱም ብርታት ረጅም መንገድ፣ በከባድ ሙቀትና ብርድ፣ በአጭር ጊዜም ለመጓዝ እስከማይችል ድረስ አልደከመም ነበር።

አሁን ግን ይህ «ብርቱ በትር ተሰበረ ደረቀም»፤ በዚህም ያለው የእግዚአብሔር ፍርድ በእርግጥ እጅግ አስፈሪ ነው፤ ይህም አሠራር ለልቅሶ ቢሆን የተገባ ነው። እንዲህ ያለው ብርቱ በትር ያለውን ዋጋና አስፈላጊነት በማጣታችን ይበልጥ ልናስተውለው ይሆናል። በዚህ መግቦት ውስጥ ያለው አስፈሪው የእግዚአብሔር ድምፅ በዚህ ግዛት ሁሉ፣ በተለይም በዚህ አውራጃ ሕዝብ፣ ይልቁንም በተለየ ሁኔታ በዚህች ከተማ በምንኖረው በእኛ ሊደመጥ የሚገባው ነው። እግዚአብሔር በቅርቡ በላያችን ባመጣቸው በሌሎች ጨለማ ደመናዎችና በአስፈሪ ተግሣጹ ላይ እግዚአብሔር ደስ እንዳልተሰኘብን የሚያሳይ ይህ ምስክር አሁን ተጨምሮብናል። ይህ በብዙ ምክንያቶች በእግዚአብሔር ፊት ራሳችንን እንድናዋርድና እንድንፈራ እጅግ የሚጠራን አሠራር ነው፤ የእርሱ የልዕልናው፣ የሁለንተናዊና ፍጹም ገዥነቱ አስፈሪ መገለጥ ነው፤ መለኮታዊውን ሉዓላዊነት እንድናመልክና በዚህ ታላቅ አምላክ ፊት እንድንንቀጠቀጥ ይጠራናል። የሰው ደካማነትና ሟችነት ሕያው ምሳሌም ነው። ማንም ከሞት ክንድ ውጭ እንዳልሆነ፣ ምንም ታላቅነት፣ ምንም ሥልጣን፣ ምንም ጥበብና ብልሃት፣ ምንም የሰውነት ወይም የማዕረግ ክብር፣ ምንም ዓይነት ዋጋና አስፈላጊነት ከሞት ምት እንደማያድን እናያለን። ስለዚህ ይህ ሁሉም ዓይነት ሰው ከዚህ ዓለም ለመሄዱ እንዲዘጋጅ የሚጮኽ ከባድ ማስጠንቀቂያ ነው።

አሁን ያለፈው፣ በሕይወት ሳለ እጅግ ታላቅ በረከት የተደረገው የዚህ ሰው መታሰቢያም ለቤተሰቡ አክብሮትና ቸርነት እንድናሳይ ሊያነሣሣን ይገባል። ይህንንም ለእርሱና ለአባቱ — ለቀድሞው የተከበረ መጋቢያችሁ — ካለን አክብሮት የተነሣ ልናደርገው ይገባል፤ አባቱ በዘመኑ በመንፈሳዊ ነገሮች ለዚህ የአገሪቱ ክፍል፣ በተለይም ለዚህች ከተማ፣ ይህ ልጁ በምድራዊ ነገሮች እንደ ሆነው፣ በሚያስደንቅ ሁኔታ አባት ነበረ። — የእስራኤል ልጆች ብዙ መልካም ነገር መሣሪያ ሆኖ ላደረገላቸው ለይሩበኣል ቤት ቸርነት ባላሳዩ ጊዜ እግዚአብሔር እጅግ ተቈጣ፤ መሳፍንት 8:35፦ «ለእስራኤልም እንዳደረገው መልካም ነገር ሁሉ ለይሩበኣል ቤት ቸርነት አላደረጉም።»

---