ኢየሱስ ክርስቶስ፣ መለኮታዊው የጸሎት መምህር

አንድ ወዳጄ ከመንገድ ወደ እኔ መጥቶ የማቀርብለት የለኝም! ደግሞ ያንኳኳል። «ወዳጄ ሆይ፥ ሦስት እንጀራ አበድረኝ!» ጥቂት ይጠብቅና እንደ ገና ያንኳኳል። «ወዳጄ ሆይ፥ ሦስት እንጀራ ግድ ያስፈልገኛል!» «አታድክመኝ፤ አሁን ደጁ ተቈልፎአል፤ … ተነሥቼ ልሰጥህ አልችልም!» ቆሞ ይቀራል። ወደ ቤቱ ሊሄድ ይዞራል። ተመልሶ ይመጣል። ደግሞ ያንኳኳል። «ወዳጄ ሆይ!» ብሎ ይጮኻል። ጆሮውን በበሩ ላይ ይለጥፋል። ከውስጥ ድምፅ ይሰማል፤ ከዚያም የሻማ ብርሃን በበሩ ቀዳዳ ሾልኮ ያበራል። የበሩ መወርወሪያዎች ይሳባሉ፤ እርሱም ሦስት እንጀራ ብቻ ሳይሆን የሚያስፈልገውን ያህል ይቀበላል። «እኔም እላችኋለሁ። ለምኑ፥ ይሰጣችሁማል፤ ፈልጉ፥ ታገኙማላችሁ፤ መዝጊያን አንኳኩ፥ ይከፍትላችሁማል።»

—ዶክተር አሌክሳንደር ዋይት።

ኢየሱስ ክርስቶስ መለኮታዊው የጸሎት መምህር ነበረ። የጸሎት ኃይልና ምንነት በጥንት ዘመን በብዙ ቅዱሳንና ነቢያት ታይቶ ነበር፤ የዘመኑ ቅድስናና የዘመኑ የጸሎት አስተማሪዎች ግን መነሣሣታቸውንና ሕይወታቸውን አጥተው ነበር። በሃይማኖት የሞቱ አስተማሪዎችና ላይ ላዩን ብቻ የሆኑ የሃይማኖት ሹማምንት መጸለይ ምን እንደ ሆነ ረስተው ነበር። በታላላቅ በዓላት፣ በአደባባይ፣ በብዙ ታይታና ትርኢት ጸሎትን ብዙ ይደግሙ ነበር፤ መጸለይን ግን አልጸለዩም። ለእነርሱ ጸሎት የጠፋ ልማድ ሊባል የቀረበ ነበር። ጸሎትን በማብዛት በመደጋገም ውስጥ የመጸለይን ጥበብ አጥተው ነበር።

ጌታችን በምድር በኖረበት ዘመን የደቀ መዛሙርቱ ታሪክ በብዙ ተጋድሎ የተለየ አልነበረም። ከክርስቶስ ጋር በግል በመቀራረባቸው እጅግ ተማርከው ነበር። በቃሎቹ ተደነቁ፣ በተአምራቱ ተደሰቱ፣ በእርሱ ማንነትና ተልእኮ ውስጥ የራስ ጥቅም ፍላጎት በቀሰቀሰባቸው ተስፋዎች ተዝናኑ፣ ተጨነቁም። ስለ ባሕርዩ በነበራቸው ላይ ላዩንና ዓለማዊ አመለካከት ተይዘው፣ የእርሱና የተልእኮው የሆኑትን ጥልቅና ክብደት ያላቸውን ነገሮች ቸል አሉ፤ አላስተዋሏቸውምም። እጅግ አስገዳጅ የሆኑትንና የዘወትር ግዴታዎችን ቸል ማለታቸው በአካሄዳቸው ውስጥ ጎልቶ የሚታይ ገጽታ ነበር። በዚህ ረገድ አካሄዳቸው እጅግ ግልጽና ያልተለመደ ስለ ነበረ፣ በአንድ ወቅት የከበደ ጥያቄ፣ በሌላ ወቅትም ጽኑ ተግሣጽ አስነሣ።

«እነርሱም። የዮሐንስ ደቀ መዛሙርት ስለ ምን ብዙ ይጦማሉ ጸሎትስ ስለ ምን ያደርጋሉ፥ ደግሞም የፈሪሳውያን ደቀ መዛሙርት ስለ ምን እንደዚሁ ያደርጋሉ፤ የአንተ ደቀ መዛሙርት ግን ይበላሉ ይጠጣሉም? አሉት። ኢየሱስም። ሙሽራው ከእነርሱ ጋር ሳለ ሚዜዎችን ልታስጦሙ ትችላላችሁን? ነገር ግን ወራት ይመጣል፥ ሙሽራውም ከእነርሱ ሲወሰድ ያንጊዜ፥ በዚያ ወራት ይጦማሉ አላቸው።»

በኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌና ትምህርት ውስጥ ጸሎት ከእግዚአብሔር አካል፣ ከእግዚአብሔር እንቅስቃሴዎችና ከእግዚአብሔር ልጅ ጋር ያለውን የተገባ ግንኙነት ይይዛል። ኢየሱስ ክርስቶስ በመሠረቱ በትእዛዝም በምሳሌም የጸሎት መምህር ነበረ። የጸሎቱን ቅጽበታዊ ገጽታዎች እናያለን፤ እነርሱም እንደ ማውጫ የሕይወቱ ገጾች፣ ምዕራፎችና ቅጾች ምን ያህል በጸሎት የተሞሉ እንደ ነበሩ ይነግሩናል። የሕይወቱንና የባሕርዩን አንድ ክፍል ብቻ ሳይሆን ሙሉውን ክበብ የሚያጠቃልለው አጭር መግለጫ ከምንም በላይ ጸሎት ነው! መለኮታዊው መዝገብ «በስጋው ወራት» ይላል፣ «… ከብርቱ ጩኸትና ከእንባ ጋር ጸሎትንና ምልጃን አቀረበ»። እርሱ ከለማኞች ሁሉ የበለጠ ለማኝ፣ ከአማላጆች ሁሉ የበለጠ አማላጅ ነበረ። እጅግ ዝቅ ባለ ሁኔታ ወደ እግዚአብሔር ቀረበ፤ እጅግ በበረቱ ልመናዎችም ጸለየ፣ ተማጸነም።

ኢየሱስ ክርስቶስ ደቀ መዛሙርቱ እንዲጸልዩ አጥብቆ በማሳሰቡ የጸሎትን አስፈላጊነት ያስተምራል። ነገር ግን ከዚያም የበለጠ ያሳየናል፤ ጸሎት ወደ እግዚአብሔር ዓላማዎች ምን ያህል ርቆ እንደሚገባ ያሳያል። የኢየሱስ ክርስቶስ ከእግዚአብሔር ጋር ያለው ግንኙነት የመለመንና የመስጠት ግንኙነት እንደ ሆነ — ወልድ ዘወትር ሲለምን፣ አብም ዘወትር ሲሰጥ — ሁልጊዜ በልባችን ልንይዝ ይገባናል። እግዚአብሔር የክርስቶስን ዓላማ የሚያሸንፉ፣ የሚወርሱና የሚያስፋፉ ኃይላትን በጸሎት ውስጥ እንዳኖራቸው ፈጽሞ ልንረሳ አይገባንም። «ለምነኝ፥ አሕዛብን ለርስትህ፥ የምድርንም ዳርቻ ለግዛትህ እሰጥሃለሁ።»

ወልድ የዓለም መካከለኛ ሆኖ በዙፋን በተቀመጠ ጊዜ፣ ጸጋንና ኃይልን ወደሚቀበልበት ተልእኮውም በተላከ ጊዜ፣ ንጉሣዊውን አዋጅና ሁሉን አቀፉን ቅድመ ሁኔታ የያዘው ቃል ይህ ነበር። ከዚህም ኢየሱስ ንብረቱንና ርስቱን ለመቀበል ብቸኛው ቅድመ ሁኔታ አድርጎ በመጸለይ ላይ እንዴት አጽንዖት እንደሚሰጥ በተፈጥሮ እንማራለን።

በዚህ የጸሎት ጥናት ውስጥ የአሳብ መስመሮች እርስ በርሳቸው መተላለፋቸው ግድ ነው፤ አንድ ክፍል አንድ ወይም ከዚያ በላይ እውነት ሊያስተምር ስለሚችል ብቻ፣ አንዱ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል ወይም ሁኔታ ከአንድ ጊዜ በላይ ይጠቀሳል። ስለ ጸሎት እጅግ ሰፊ ሁሉን አቀፍነት ስንናገር ሁኔታው ይኸው ነው። ኢየሱስ ክርስቶስ ጸሎትን እንዴት ሁሉን አቀፍ ያደርገዋል! በስፋትም ሆነ በነገሮች ወሰን የለውም! ለጸሎት የተሰጡት የተስፋ ቃሎች በግርማቸው፣ በስፋታቸውና በሁሉን አቀፍነታቸው አምላካዊ ናቸው። እነዚህ የተስፋ ቃሎች በባሕርያቸው ከእግዚአብሔር ጋር የተያያዙ ናቸው — በመነሻቸው፣ በአፈጣጠራቸውና በውጤታቸው ከእርሱ ጋር። ከእግዚአብሔር በቀር «አምናችሁም በጸሎት የምትለምኑትን ሁሉ ትቀበላላችሁ» ብሎ ሊናገር የሚችል ማን ነው? ከእግዚአብሔርስ በቀር «የምትለምኑትን ሁሉ» ሊያዝዝና ሊመራ የሚችል ማን ነው? ሰውም ቢሆን፣ ዕድልም ቢሆን፣ የውጤቶች ሕግም ቢሆን ሁሉን ነገር መስጠትንና መምራትን ተስፋ ለማድረግ ያህል ከለውጥ፣ ከገደብና ከቅድመ ሁኔታ በላይ ከፍ ያለ አይደለም፤ ሁሉንም ነገር ሊመሩና ሊያስገኙ የሚችሉ ታላላቅ ኃይላትም በውስጡ የሉትም።

ክርስቶስ የጸሎትን አስፈላጊነትና ክብደት ለማስረገጥ ሙሉ ክፍሎችን፣ ምሳሌዎችንና ሁኔታዎችን ተጠቅሟል። ተአምራቱ የጸሎት ምሳሌዎች ናቸው። በሁሉም ማለት ይቻላል ጸሎት ጎልቶ ይታያል፤ ከገጽታዎቹም አንዳንዱ ይገለጣል። ሲሮፊኒቃዊቷ ሴት በጸሎት ውስጥ ያለውን የጽናትን ብቃትና ስኬት የምታሳይ ግሩም ምሳሌ ናት። የዕውሩ የበርጤሜዎስ ታሪክም በዚሁ መስመር የሚጠቁሙ ነጥቦች አሉት። ኢያኢሮስና የመቶ አለቃው የጸሎትን ገጽታዎች ያሳያሉ፣ በልብም ያሳትማሉ። የፈሪሳዊውና የቀራጩ ምሳሌ በጸሎት ውስጥ ትሕትናን ያስገድዳል፣ የመጸለይን አስደናቂ ውጤቶች ያውጃል፣ የተሳሳተ ጸሎትንም ከንቱነትና ዋጋ ቢስነት ያሳያል። የቤተ ክርስቲያንን ሥርዓት ማስጠበቅ አለመቻልና ወንድማማችነትን ለማፍረስ መቸኮል — እነዚህ ሁሉ በስምምነት የሚቀርብ ጸሎት የሚያመጣውን ሩቅ ደራሽ ውጤት ለማሳየት ተጠቅመውበታል፤ የዚህም መዝገብ በማቴዎስ ምዕራፍ 18:19 ውስጥ አለን።

ክርስቶስ የሚናገረው በኅብረት ስለሚቀርብ ጸሎት ነው። የተስማሙ ሁለት ሰዎች፤ ልባቸው በመንፈስ ቅዱስ ወደ ፍጹም ስምምነት የተቃኘ ሁለት ሰዎች። የሚለምኑት ማናቸውም ነገር ይደረግላቸዋል። ክርስቶስ ስለ ቤተ ክርስቲያን ሥርዓት፣ ነገሮች በአንድነት እንዴት እንደሚጠበቁ፣ የወንድሞችም ኅብረት በዳዩን በመመለስ ወይም በማግለል እንዴት እንደሚጸና ሲናገር ነበር። ለክርስቶስ ወንድማማችነት ታማኝ የሆኑና ያንን ወንድማማችነት ሳይፈርስ ለማቆየት የሚደክሙ አባላት በአንድነት በሚቀርብ ጸሎት ወደ እግዚአብሔር አቤቱታ የሚያቀርቡ የተስማሙት ይሆናሉ።

በተራራው ስብከት ውስጥ ክርስቶስ ሕገ መንግሥታዊ መርሆችን ይደነግጋል። ምሳሌዎችና ጥላዎች ገለል ይላሉ፤ የመንፈሳዊ ሕይወት ሕግም ይታወጃል። በዚህ የክርስትና ሥርዓት መሠረታዊ ሕግ ውስጥ ጸሎት ከሁሉ የላቀ ባይሆን እንኳ ጎልቶ የሚታይ ስፍራ ይይዛል። በራሱ የሥራና የእርዳታ ክልል ውስጥ ሰፊ፣ ሁሉን የሚያዝና ሁሉን አቀፍ ብቻ ሳይሆን ለግዴታዎች ሁሉ ረዳት ነው። ሌሎችን በደግነትና በማስተዋል እንድንፈርድ የሚጠይቀው ግዴታም ሆነ ንጉሣዊው ትእዛዝ፣ ወርቃማው የአካሄድ ሕግ እንኳ፣ መኖራቸውን ለጸሎት ዕዳ አለባቸው።

ክርስቶስ ጸሎትን በሕግ ከተደነገጉት የተስፋ ቃሎች መካከል ያኖረዋል። ለተፈጥሮ ሕግ አይተወውም። የፍላጎት፣ የጥያቄና የአቅርቦት ሕግ፣ የአቅመ ቢስነት ሕግ፣ የተፈጥሮ ስሜቶች ሕግ፣ ወይም የጣፋጭ፣ የከፍተኛና የሚማርክ መብት ሕግ — እነዚህ ለድርጊት ማነሣሣት ምንም ያህል ብርቱዎች ቢሆኑ የመጸለይ መሠረት አይደሉም። ክርስቶስ ጸሎትን መንፈሳዊ ሕግ አድርጎ ያኖረዋል። ሰዎች መጸለይ አለባቸው። አለመጸለይ ጉድለት ወይም ግድፈት ብቻ አይደለም፤ ይልቁንም ሕግን፣ መንፈሳዊ ሕይወትን በግልጽ መጣስ፣ ሥርዓተ አልበኝነትንና ጥፋትን የሚያመጣ ወንጀል ነው። ጸሎት ዓለምን የሚያዳርስና እስከ ዘላለም የሚደርስ ሕግ ነው።

በተራራው ስብከት ውስጥ ብዙ አስፈላጊ ንግግሮች በአንድ መስመር ወይም በአንድ ቍጥር ይታለፋሉ፤ የጸሎት ጉዳይ ግን ሰፊ ስፍራ ይይዛል። ክርስቶስ ደጋግሞ ወደ እርሱ ይመለሳል። የጸሎትን ዕድሎችና አስፈላጊነት በአባትና በልጅ ግንኙነት ላይ ይመሠርታል፤ ልጁ እንጀራ ለማግኘት ይጮኻል፣ አባትም ልጁ የለመነውን ይሰጠዋል። ጸሎትና መልሱ የአባትና የልጅ ግንኙነት አላቸው። በሕይወቱ ውስጥ እንደ ተመዘገበው ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ ጸሎት ምንነትና አስፈላጊነት ያስተማረው ትምህርት እጅግ አስደናቂ ነው። ሰዎችን ወደ የጸሎት እልፍኛቸው ይልካል። ጸሎት በከንቱ ውዳሴ ወይም በትዕቢት ያልረከሰ ቅዱስ ተግባር መሆን አለበት። በስውር መሆን አለበት። ደቀ መዝሙሩ በስውር መኖር አለበት። እግዚአብሔር በዚያ ይኖራል፣ በዚያ ይፈለጋል፣ በዚያም ይገኛል። ክርስቶስ ስለ ጸሎት ያዘዘው ትዕቢትና ታይታ እንዲወገዱ ነው። ጸሎት በግል መሆን አለበት። «አንተ ግን ስትጸልይ፥ ወደ እልፍኝህ ግባ መዝጊያህንም ዘግተህ በስውር ላለው አባትህ ጸልይ፤ በስውር የሚያይ አባትህም በግልጥ ይከፍልሃል።»

ብፅዕናዎቹ የሚያበለጽጉና የሚያስጌጡ ብቻ አይደሉም፤ ይልቁንም መንፈሳዊ ባሕርይ የሚገነባባቸው ቁሶች ናቸው። ከእነርሱም የመጀመሪያው ጸሎትን በመንፈሳዊ ባሕርይ መሠረት ውስጥ ያኖረዋል፤ ለማስጌጥ ብቻ ሳይሆን ባሕርዩን ለመሥራት ነው። «በመንፈስ ድሆች የሆኑ ብፁዓን ናቸው።» «ድሆች» የሚለው ቃል ችግረኛን፣ በልመና የሚኖርን ሰው ያመለክታል። እውነተኛው ክርስቲያን የሚኖረው በሌላው ቸርነት ነው፤ ያንንም ቸርነት የሚያገኘው በመለመን ነው። እንግዲያስ ጸሎት የክርስቲያን ባሕርይ መሠረት፣ የክርስቲያን ሥራ፣ ሕይወቱና መተዳደሪያው ይሆናል። ይህ ጸሎትን በክርስቲያኑ ማንነት ውስጥ የሚያኖረው የክርስቶስ የጸሎት ሕግ ነው። ቀጣዩን ሕይወቱን ሁሉ የሚያቀልመውና የሚቀርጸው የመጀመሪያ እርምጃው፣ የመጀመሪያ እስትንፋሱም ነው። ድሆች ብፁዓን ናቸው፤ መጸለይ የሚችሉት እነርሱ ብቻ ናቸውና።

ጸሎት የክርስቲያን የሕይወት እስትንፋስ ነው፣
የሚኖርበትም የተፈጥሮ አየሩ፤
በሞት ደጆች ፊት መለያ ቃሉ፣
በጸሎት ይገባል ወደ ሰማይ አገሩ።

ክርስቶስ ከመጸለይ ራስን መቻልን ሁሉ፣ ትዕቢትን ሁሉና መንፈሳዊ ዋጋዎችን ሁሉ ያስወግዳል። በመንፈስ ድሆች የሆኑ የሚጸልዩት ናቸው። ለማኞች የእግዚአብሔር መሳፍንት ናቸው። የእግዚአብሔር ወራሾች ናቸው። ክርስቶስ የአይሁድን ወጎችና ትርጓሜዎች ቆሻሻ ከጸሎት መሠዊያ ሥርዓቶች ላይ ያስወግዳል።

«ለቀደሙት። አትግደል እንደ ተባለ ሰምታችኋል፤ የገደለም ሁሉ ፍርድ ይገባዋል።

«እኔ ግን እላችኋለሁ፥ በወንድሙ ላይ የሚቆጣ ሁሉ ፍርድ ይገባዋል፤ ወንድሙንም ጨርቃም የሚለው ሁሉ የሸንጎ ፍርድ ይገባዋል፤ ደንቆሮ የሚለውም ሁሉ የገሃነመ እሳት ፍርድ ይገባዋል።

«እንግዲህ መባህን በመሠዊያው ላይ ብታቀርብ፥ በዚያም ወንድምህ አንዳች በአንተ ላይ እንዳለው ብታስብ፥

«በዚያ በመሠዊያው ፊት መባህን ትተህ ሂድ፥ አስቀድመህም ከወንድምህ ጋር ታረቅ፥ በኋላም መጥተህ መባህን አቅርብ።»

በቁጡ መንፈስ፣ በልቅና አክብሮት በጎደለው ከንፈር፣ ባልታረቀ ልብና ያልተወራረደ የባልንጀራ ሒሳብ ይዞ ወደ እግዚአብሔር ለመጸለይ የሚሞክር ሰው ከከንቱም በከፋ ነገር ድካሙን ያባክናል፤ የጸሎትን ሕግ ይጥሳል፤ በኃጢአቱም ላይ ኃጢአት ይጨምራል።

የክርስቶስ የጸሎት ሕግ ምንኛ ጥብቅና ጠያቂ ነው! እስከ ልብ ድረስ ዘልቆ ይገባል፤ ፍቅር በዚያ እንዲነግሥ ይጠይቃል — ለወንድማማችነት ያለ ፍቅር። የጸሎት መሥዋዕት በፍቅር፣ በውስጣዊ ክፍሎች ባለ ፍቅር ሊቀመምና ሊታጠን ይገባዋል። የጸሎት ሕግ፣ ፈጣሪውና አነሣሹ፣ ፍቅር ነው።

መጸለይ ግድ መደረግ አለበት። እግዚአብሔር እንዲደረግ ይፈልጋል። ያዝዘዋል። ሰው ያስፈልገዋል፤ ሰውም ሊያደርገው ይገባል። ሰዎች ከልብ ቢሆኑና በጸሎት ቢጸኑ፣ ከመጸለይ በእርግጥ አንድ ነገር መገኘት አለበት፤ እግዚአብሔር ከእርሱ አንድ ነገር እንደሚገኝ ቃል ገብቷልና።

ኢየሱስ «ለምኑ፥ ይሰጣችሁማል» ወዘተ ብሎ ካስተማረ በኋላ እውነተኛ ጸሎትን፣ ደግሞም የበለጠ ጸሎትን ያበረታታል። በእጥፍ በበረታ ማረጋገጫ ይደግማል፣ ያጸናልም፦ «የሚለምነው ሁሉ ይቀበላልና።» ምንም የተለየ የለም። «ሁሉ።» «የሚፈልገውም ያገኛል።» ይኸው እንደ ገና፣ ወሰን በሌለው እውነተኛነት የታተመና የተረጋገጠ ነው። ከዚያም በመለኮታዊ ምስክርነት ታትሞ ብቻ ሳይሆን ተዘግቶና ተፈርሞ፦ «መዝጊያንም ለሚያንኳኳ ይከፈትለታል።» ከእግዚአብሔር ጋር ባለን ግንኙነት እንድንጸልይ እንዴት እንደምንበረታታ ልብ በል!

«እንኪያስ እናንተ ክፉዎች ስትሆኑ ለልጆቻችሁ መልካም ስጦታ መስጠትን ካወቃችሁ፥ በሰማያት ያለው አባታችሁ ለሚለምኑት እንዴት አብልጦ መልካም ነገርን ይሰጣቸው?»

ጸሎት በዚህ ዓለም ከእግዚአብሔር ሥራና ከእግዚአብሔር አገዛዝ ጋር ያለው ግንኙነት በኢየሱስ ክርስቶስ ትምህርትም ሆነ አሠራር ውስጥ በሙላት ተገልጧል። እርሱ በሁሉ መንገድና በሁሉ ነገር ፊተኛ ነው። ከቤተ ክርስቲያን ገዦች መካከል እጅግ በላቀ ሁኔታ ቀዳሚ ነው። ዙፋኑ የእርሱ ነው። የወርቁ አክሊል በታላቅ ክብሩ የእርሱ ነው። ነጩ ልብስ በላቀ ንጽሕናና ውበት ይጎናጸፈዋል። በጸሎት አገልግሎት ውስጥ እርሱ መለኮታዊ ምሳሌ፣ መለኮታዊም መምህር ነው። ምሳሌው የበለጸገ ነው፤ የጸሎት ትምህርቱም የተትረፈረፈ ነው። ጌታችን «ሳይታክቱም ዘወትር ሊጸልዩ እንዲገባቸው» ሲያረጋግጥ ትምህርቱ ምንኛ አስገዳጅ ነው! ከዚያም ትምህርቱን ለማሳየትና ለማስረገጥ ስለ ዓመፀኛ ዳኛና ስለ ድሀ መበለት የሚናገር ልብ የሚነካ ምሳሌ ያቀርባል። መጸለይ ግድ ነው። ሰዎች ሁልጊዜ በጸሎት ውስጥ እንዲሆኑ የሚጠይቅና የሚያስገድድ ነው። ሰዎች በጸሎት ፈጽሞ እንዳይታክቱ ድፍረት፣ ትዕግሥትና ጽናት ያስፈልጋሉ። «እግዚአብሔር እንኪያስ ቀንና ሌሊት ወደ እርሱ ለሚጮኹ ለሚታገሣቸውም ምርጦቹ አይፈርድላቸውምን?»

ይህ የእርሱ ብርቱና በቁጣ የተሞላ ጥያቄውና ማረጋገጫው ነው። በክርስቶስ ትምህርት መሠረት ሰዎች መጸለይ አለባቸው። በመጸለይ መድከምም ሆነ መሰልቸት የለባቸውም። የእውነተኛ ሰዎች የማያቋርጥ ጸሎት ብዙ ነገር እንደሚያስገኝ የእግዚአብሔር ባሕርይ የተረጋገጠ ዋስትና ነው።

ለጴጥሮስ ከተገለጠለት መገለጥና ለክርስቶስ ካደረገው «አንተ ክርስቶስ የሕያው እግዚአብሔር ልጅ ነህ» ከሚለው መናዘዝ ጋር የጌታችን ጸሎት ብዙ ግንኙነት እንደ ነበረው አያጠራጥርም። ጸሎት በዙሪያችን ያሉትን ባልንጀሮቻችንን ክበብ በብርቱ ይነካል፣ ይቀርጻልም። ክርስቶስ በመጸለይ ደቀ መዛሙርትን አፈራ፣ ደቀ መዛሙርት ሆነውም እንዲቀጥሉ ጠበቃቸው። አሥራ ሁለቱ ደቀ መዛሙርቱ በጸሎቱ እጅግ ተነኩ። እንደዚህ ሰው ማንም ከቶ አልጸለየም። በመንገዶች ላይ፣ በምኵራብና በመቅደስ ይሰሙትና ያዩት ከነበረው ቀዝቃዛ፣ ትዕቢተኛና ራስን የሚያጸድቅ ጸሎት የእርሱ ጸሎት ምንኛ የተለየ ነበረ!