ጸሎት — የሰውን ድህነት በእግዚአብሔር ባለጠግነት ይሞላል

ብርድ ባለበት በአንድ ከሰዓት በኋላ፣ በእግዚአብሔር ተትቼ፣ እግዚአብሔርንም ሰውንም ሳላገኝ ለሁለት ሰዓት ያህል እየታገልሁ ተጓዝሁ። በመጨረሻ ቆሜ ከላይ እስከ ታች ነጭ የለበሰውን የሺሃልየንን ተራራ ስመለከት፣ ይህ የዳዊት ቃል በልቤ ውስጥ ፈንቅሎ ወጣ፦ «እጠበኝ፥ ከበረዶም ይልቅ ነጭ እሆናለሁ!» በቅጽበት ከእግዚአብሔር ጋር ሆንሁ፤ ይልቁንም እግዚአብሔር ከእኔ ጋር ሆነ። ልቤ እንደ እሳት ነበልባል እየነደደ ወደ ቤቴ ተመለስሁ።

—ዶክተር አሌክሳንደር ዋይት።

ስለ ጸሎት ውስጣዊ ጥቅሞች ብዙ ያማረ ጽሑፍና የምሁራን ንግግር አለን፤ ጸሎት ሙሉ ውጤቱን የሚያስገኘው በእግዚአብሔር ላይ ተጽዕኖ በማድረግ ሳይሆን በእኛ ላይ ተጽዕኖ በማድረግ፣ ለሚጸልዩት የሥልጠና ትምህርት ቤት በመሆን እንደ ሆነ ይነገረናል። እንደነዚህ ያሉት አስተማሪዎች የጸሎት ድርሻ ማግኘት ሳይሆን ማሠልጠን እንደ ሆነ ያስተምሩናል። በዚህ አስተሳሰብ ጸሎት ተራ ልምምድ፣ የወታደር አሰልጣኝ፣ ትዕግሥት፣ ጸጥታና መደገፍ የሚማሩበት ትምህርት ቤት ብቻ ይሆናል። በዚህ ትምህርት ቤት ውስጥ ከአስተማሪዎች ሁሉ እጅግ ጠቃሚው የጸሎት አለመመለስ ነው። ይህ ሁሉ ምንም ያህል ያማረ ቢመስል፣ ምንም ያህልም ምክንያታዊ ቢመስል፣ ከዚህ ውስጥ አንዳችም በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የለም። የመጽሐፍ ቅዱስ ግልጽና ደጋግሞ የሚነገር ቃል ጸሎት በእግዚአብሔር እንደሚመለስ ነው፤ እግዚአብሔር ለእኛ የአባትን ስፍራ እንደ ያዘ፣ እንደ አባትም ስንለምን የምንለምነውን ነገር እንደሚሰጠን ነው። ስለዚህ ከሁሉ የተሻለው ጸሎት መልስ የሚያገኘው ጸሎት ነው።

የጸሎት ዕድሎችና አስፈላጊነት በወንጌል ዘላለማዊ መሠረቶች ውስጥ ተቀርጸዋል። በአብና በወልድ መካከል የተመሠረተው ግንኙነትና በሁለቱ መካከል የተወሰነው ቃል ኪዳን ጸሎትን የህልውናቸው መሠረት፣ የወንጌልም ግሥጋሤና ስኬት ቅድመ ሁኔታ አድርገውታል። ጠላቶች ሁሉ የሚሸነፉበትና ርስቱ ሁሉ የሚወረስበት ቅድመ ሁኔታ ጸሎት ነው።

እነዚህ እጅግ ተራ ቢሆኑም እንኳ ማስረጃ የማያስፈልጋቸው እውነቶች ናቸው። ነገር ግን ይህ ዘመን የመጽሐፍ ቅዱስ መሠረታዊ እውነቶች አጽንዖት ሊሰጣቸው፣ ሊተኮርባቸውና ደጋግመው ሊነገሩ የሚገባበት ዘመን ነው። አየሩ ራሱ መሠረቶችን በሚሸረሽሩ ተጽዕኖዎች፣ ልማዶችና ንድፈ ሐሳቦች የተሞላ ነው፤ እጅግ እውነተኛ የሆኑት እውነቶችና እጅግ ግልጽ የሆኑት መሠረታዊ ሐቆችም በስውርና በማይታዩ ጥቃቶች ይወድቃሉ።

ከዚህም በላይ፣ የዚህ ዘመን ዝንባሌ ለታይታ ወደሚደረግ የሥራ ትርኢት ነው፤ ይህም ሕይወትን ያደክማል፣ የጸሎትንም መንፈስ ይበትናል። መንበርከክ ሊኖር ይችላል፤ በጸሎት አቋም መቆምም ሊኖር ይችላል። ብዙ ራስን ማጎንበስ ሊኖር ይችላል፤ ሆኖም ከባድና እውነተኛ ጸሎት ላይኖር ይችላል። ጸሎት እውነተኛ ሥራ ነው። መጸለይ ሕይወት ያለው ሥራ ነው። ጸሎት የአምልኮን ልብ ራሱ በእጁ ይዟል። የጸሎት ትርኢት፣ ሥርዓትና ግርማ ሊኖር ይችላል፤ ሆኖም እውነተኛ ጸሎት ላይኖር ይችላል። ብዙ አቋም፣ እንቅስቃሴና የቃላት ብዛት ሊኖር ይችላል፤ ጸሎት ግን ላይኖር ይችላል።

በጸሎት ወደ እግዚአብሔር ፊት መቅረብ የሚችል ማን ነው? የዓለማት ሁሉ ፈጣሪ፣ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ አምላክና አባት፣ መልካም ነገርን ሁሉ በእጁ የያዘው፣ ሁሉን የሚችልና ሁሉን ማድረግ የሚችለው በታላቁ አምላክ ፊት ሊመጣ የሚችል ማን ነው? ሰው ወደዚህ ታላቅ አምላክ ሲቀርብ — እንዴት ያለ ዝቅታ፣ እንዴት ያለ እውነት፣ እንዴት ያለ የእጅ ንጽሕናና የልብ ንጽሕና ያስፈልጋል፣ ይጠየቃልም!

የጸሎት ትርጓሜ በየትኛውም ስፍራ የመጽሐፍ ቅዱስ ጉዳይ አይደለም ማለት ይቻላል። ሰዎች ስለ ጸሎት በሚሰጠው የስብከት ትምህርት ከመካናቸው ይልቅ መጸለያቸው እጅግ አስፈላጊና አጣዳፊ እንደ ሆነ በየትም ስፍራ እንረዳለን። ይህ የልብ ጉዳይ ነው እንጂ የትምህርት ቤቶች አይደለም። ከቃላት ይልቅ የስሜት ጉዳይ ነው። መጸለይን ለመማር ከሁሉ የተሻለው ትምህርት ቤት መጸለይ ነው፤ የጸሎትን ጥበብና ባሕርይ ለመፍታት ከሁሉ የተሻለው መዝገበ ቃላትም ጸሎት ነው።

ደግመን ደጋግመን እንናገራለን። ጸሎት በልማድና በትውስታ የተቸነከረ፣ ግድ መፈጸም ያለበት፣ ዋጋውም በአፈጻጸሙ ጨዋነትና ፍጹምነት ላይ የተመሠረተ ተራ ልማድ አይደለም። ጸሎት ግዴታን ለማቅለልና ሕሊናን ጸጥ ለማሰኘት የሚፈጸም ግዴታ አይደለም። ጸሎት በትርፍ ጊዜ፣ እንደ ደስታችን፣ እንደ ፍላጎታችን የምንጠቀምበት፣ ቢቀርም ምንም ከባድ ጉዳት የማያስከትል ተራ መብት፣ ቅዱስ ቅንጦት አይደለም።

ጸሎት ለእግዚአብሔር የሚገባ ክቡር አገልግሎት ነው፤ ስግደት ነው፣ አምልኮ ነው፤ ለአንድ ልመና ወደ እግዚአብሔር መቅረብ፣ አንድን ምኞት ማቅረብ፣ ጉድለትን ሁሉ ለሚሞላውና ምኞትን ሁሉ ለሚያረካው፣ እንደ አባትም የልጆቹን ጉድለት በማስወገድና ምኞታቸውን በመፈጸም ታላቅ ደስታውን ለሚያገኘው ለእርሱ አንድን ጉድለት መግለጥ ነው። ጸሎት የልጅ ልመና ነው፤ ለነፋሳት ወይም ለዓለም ሳይሆን ለአባት። ጸሎት የአባትን ርዳታ ለማግኘት የተዘረጉ የልጅ እጆች ናቸው። ጸሎት ወደ አባት ጆሮ፣ ወደ አባት ልብና ወደ አባት ችሎታ የሚጣራ የልጅ ጩኸት ነው፤ ይህንንም ጩኸት አባት ሊሰማው፣ አባት ሊራራለት፣ አባትም ሊያስታግሰው ይገባዋል። ጸሎት ካልጸለይን የማይመጣውን የእግዚአብሔርን ታላቅና እጅግ ታላቅ መልካም ነገር መፈለግ ነው።

ጸሎት ለአንድ የተወሰነ ነገር ወደ እግዚአብሔር የሚቀርብ በግለት የተሞላና የሚያምን ጩኸት ነው። የእግዚአብሔር ሥርዓት የተለመነውን ያንኑ የተወሰነ ነገር በመስጠት መመለስ ነው። ከእርሱም ጋር ብዙ ሌሎች ስጦታዎችና ጸጋዎች ሊመጡ ይችላሉ። ብርታት፣ ሰላም፣ ጣፋጭነትና እምነት የስጦታዎቹ ተሸካሚዎች ሆነው ሊመጡ ይችላሉ። ነገር ግን እነርሱም ቢሆኑ የሚመጡት እግዚአብሔር ጸሎትን ስለሚሰማና ስለሚመልስ ነው።

እግዚአብሔር ጸሎትን እንደሚመልስ፣ የምንመኛቸውንም ነገሮች በመስጠት እንደሚመልስ፣ የምንመኘውን ከልክሎ ሌላ ነገር መስጠቱም ሥርዓቱ ሳይሆን ብርቅና ልዩ ሁኔታ እንደ ሆነ ስናረጋግጥ የመጽሐፍ ቅዱስን ግልጽ ፊደልና መንፈስ መከተላችን ብቻ ነው። ልጆቹ እንጀራ ሲለምኑ እንጀራ ይሰጣቸዋል።

መገለጥ ፍልስፍናዊ ረቂቅነትን፣ የቃላት ጥንቃቄንና ፀጉር የሚሰነጥቅ ልዩነትን አያስተናግድም። ግንኙነቶችን ይገልጣል፤ መርሆችን ያውጃል፤ ግዴታዎችንም ያጸናል። ልብ ሊተረጉም፣ ልምድም ሊያረጋግጥ ይገባዋል። ጳውሎስ ጸሎትን ለመተርጎም ወደ ታሪክ መድረክ የመጣው ዘግይቶ ነው። በአባቶችና በነቢያት እጅግ በሚገባ የተሠራው ነገር ወደ መዝገበ ቃላት መመለስ አላስፈለገውም። ክርስቶስ ራሱ የጸሎት ምሳሌና ትርጓሜ ነው። ሰው ፈጽሞ ጸልዮ በማያውቀው ሁኔታ ጸለየ። ጸሎትን ከዚህ ቀደም ታውቆ ከማያውቀው በላቀ መሠረት ላይ፣ በታላቅ ውጤትና በቀላል ማንነት አኖረው። ጳውሎስን ራሱን በመግለጥ እንዴት እንደሚጸልይ አስተማረው፤ ይህም ለጸሎት የመጀመሪያው ጥሪና በመጸለይ የመጀመሪያው ትምህርት ነው። ጸሎት እንደ ፍቅር ሁሉ በቀዝቃዛ ትርጓሜዎች ሻካራ ክንዶች ለመያዝ እጅግ ረቂቅና እጅግ ሰማያዊ ነው። የሰማይና የልብ ነው እንጂ የቃላትና የሐሳቦች ብቻ አይደለም።

ጸሎት ሰው የፈጠረው ጥቃቅን ፈጠራ፣ ለምናባዊ ሕመም የሚሆን ምናባዊ ማስታገሻ አይደለም። ጸሎት የሞተና ሞትን የሚያመጣ አሰልቺ ሥርዓት አይደለም፤ ይልቁንም እግዚአብሔር ሰውን የሚያስችልበት ተግባር ነው፤ ሕያውና ሕይወትን የሚሰጥ፣ ደስታና ደስታን የሚሰጥ ነው። ጸሎት ሕያው ነፍስ ከእግዚአብሔር ጋር መገናኘቷ ነው። በጸሎት እግዚአብሔር ሰውን ሊስመው፣ ሊባርከውና እግዚአብሔር በሚያስበው ወይም ሰው በሚያስፈልገው ነገር ሁሉ ሊረዳው ዝቅ ይላል። ጸሎት የሰውን ባዶነት በእግዚአብሔር ሙላት ይሞላል። የሰውን ድህነት በእግዚአብሔር ባለጠግነት ይሞላል። የሰውን ድካም በእግዚአብሔር ብርታት ያስወግዳል። የሰውን ትንሽነት በእግዚአብሔር ታላቅነት ያባርራል። ጸሎት የሰውን ታላቅና የማያቋርጥ ጉድለት በእግዚአብሔር ታላቅና የማያቋርጥ ብዛት ለመሙላት የእግዚአብሔር ዕቅድ ነው።

ሰዎች የተጠሩለት ይህ ጸሎት ምንድን ነው? ተራ ሥርዓት፣ የልጅ ጨዋታ አይደለም። ከባድና አስቸጋሪ ሥራ ነው፤ ሰው ሊሠራው የሚችለው እጅግ የወንድነት፣ እጅግ ብርቱና እጅግ መለኮታዊ ሥራ ነው። ጸሎት ሰዎችን ከምድራዊነት አንሥቶ ከሰማያዊው ጋር ያስተሳስራቸዋል። ሰዎች ሲጸልዩ እንደሚሆኑት ለሰማይ የቀረቡ፣ ለእግዚአብሔር የቀረቡ፣ እግዚአብሔርን የሚመስሉ፣ ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋርም በጥልቅ የሚራሩና በእውነተኛ ሽርክና የተባበሩ ፈጽሞ አይሆኑም። ፍቅር፣ ሰውን መውደድ፣ ቅዱሳን ትስስሮች — ሁሉም ለሰዎች የሚረዱና ርኅሩኆች የሆኑት — በጸሎት ይወለዳሉ፤ ፍጹምም ይሆናሉ።

ጸሎት የግዴታ ጥያቄ ብቻ ሳይሆን የመዳን ጥያቄ ነው። የጸሎት ሰዎች ያልሆኑ ሰዎች ድነዋልን? የጸሎት ስጦታ፣ ዝንባሌና ልማድ ከመዳን ክፍሎች ወይም መለያዎች አንዱ አይደለምን? ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር ተዛምዶ ጸሎተኛ አለመሆን ይቻላልን? መንፈስ ቅዱስ ኖሮ የጸሎት መንፈስ አለመኖር ይቻላልን? አንድ ሰው ዳግመኛ ተወልዶ ለጸሎት ሳይወለድ ሊቀር ይችላልን? የመንፈስ ሕይወትና የጸሎት ሕይወት የተቀናጁና የተስማሙ አይደሉምን? በጸሎት ባልተማረ ልብ ውስጥ የወንድማማች ፍቅር ሊኖር ይችላልን?

በአዲስ ኪዳን ውስጥ ሁለት ዓይነት ጸሎት ተጠቅሰዋል — ጸሎትና ልመና። ጸሎት በጠቅላላው ጸሎትን ያመለክታል። ልመና ደግሞ ይበልጥ የጠነከረና ይበልጥ ልዩ የሆነ የጸሎት ዓይነት ነው። እነዚህ ሁለቱ፣ ልመናና ጸሎት፣ ሊጣመሩ ይገባቸዋል። ያን ጊዜ እጅግ ሰፊና እጅግ ጣፋጭ በሆነ መልኩ አምልኮ፣ እጅግ ጽኑና ግላዊ በሆነው የጉድለት ስሜቱም ልመና ይኖረናል።

በኤፌሶን ምዕራፍ ስድስት በሚገኘው በጳውሎስ የጸሎት መመሪያ ውስጥ ሁልጊዜ በውጊያ ላይ እንዳለን ሁሉ ሁልጊዜም በጸሎት እንድንሆን እንማራለን። መንፈስ ቅዱስ በጽኑ ልመና ሊፈለግ ይገባዋል፤ ልመናዎቻችንም ሕይወት በሚሰጠው፣ በሚያበራውና በሚያከብረው ኃይሉ ሊሞሉ ይገባቸዋል። ንቃት ለዚህ ጽኑ ጸሎትና ጽኑ ውጊያ ሊያዘጋጀን ይገባዋል። እንደ ሌሎቹ የተጋድሎ መስኮች ሁሉ በተሳካ ጸሎትም ውስጥ ጽናት አስፈላጊ ክፍል ነው። በየስፍራው ያሉ ቅዱሳን ሁሉ በጸሎታችን ርዳታ ወደ ድል ሊገፉ ይገባቸዋል። ሐዋርያዊ ድፍረት፣ ችሎታና ስኬት በየስፍራው ባሉ ወታደር ቅዱሳን ጸሎት ሊገኙ ይገባቸዋል።

ጸሎትን ሊያስተዳድሩ የሚችሉት ጥልቅና እውነተኛ እይታ ያላቸው ብቻ ናቸው። በራእይ 4:6 ያሉት እነዚህ «እንስሶች» «በፊትና በኋላ ዓይኖች የሞሉአቸው»፣ «በውስጣቸውም ዓይኖች ሞልተውባቸዋል» ተብለው ተገልጸዋል። ዓይኖች ለማየት ናቸው። የእይታ ጥራት፣ ጥልቀትና ፍጹምነት በዚህ ውስጥ አሉ። ንቃትና ጥልቅ ማስተዋል፣ የማወቅ ችሎታ፣ በዚህ ውስጥ አሉ። የልባችን ዓይኖች የሚከፈቱት በጸሎት ነው። የጸጋን ምሥጢራት ጥርት ያለና ጥልቅ እውቀት የሚገኘው በጸሎት ነው። እነዚህ «እንስሶች» «በዙሪያቸውና በውስጣቸውም ዓይኖች ሞልተውባቸዋል»። «ዓይኖች የሞሉአቸው» ነበሩ። ከፍተኛው የሕይወት ዓይነት ማስተዋል ያለበት ነው። አለማወቅ በሌሎች ክልሎች እንደ ሆነው ሁሉ በመንፈሳዊው ክልልም አዋራጅና ዝቅተኛ ነው። ጸሎት እግዚአብሔርን የምናይበትን ዓይን ይሰጠናል። ጸሎት እግዚአብሔርን ማየት ነው። የጸሎት ሕይወት በውጭም በውስጥም እውቀት ነው። በውጭ ሁሉ ንቃት፣ በውስጥ ሁሉ ንቃት። በውስጥ እውቀት ከሌለ በማስተዋል የሚደረግ ጸሎት ሊኖር አይችልም። ውስጣዊ ሁኔታችንና ውስጣዊ ጉድለቶቻችን ሊሰሙንና ልናውቃቸው ይገባል።

ለማገልገል ጸሎት ያስፈልጋል። ለማገልገል ሕይወት፣ ከፍተኛው የሕይወት ዓይነት ያስፈልጋል። ጸሎት ከሙያዎች ሁሉ ከፍተኛው ማስተዋል፣ ጥልቁ ጥበብ፣ እጅግ ሕያው፣ እጅግ አስደሳች፣ እጅግ ውጤታማና እጅግ ኃያል ነው። ሕይወት ነው፤ የሚያበራ፣ የሚመስጥ፣ የዘላለም ሕይወት። ደረቅ ሥርዓቶችና የሞቱ፣ የቀዘቀዙ የጸሎት ልማዶች ይወገዱ! መካን የሆነ ተራ ድግግሞሽ፣ ትርጉም የለሽ ሥርዓቶችና በጸሎት ውስጥ ያሉ ጥቃቅን መጫወቻዎች ይወገዱ! ወደ ከባዱ ሥራ፣ ወደ ሰዎች ዋና ሥራ፣ ወደ ጸሎት እንግባ። በብልሃት እንሥራበት። በዚህ ታላቅ የጸሎት ሥራ የተካንን ለመሆን እንፈልግ። በዚህ ከፍ ባለ የጸሎት ጥበብ ዋና ባለሙያዎች እንሁን። ሰማይና ምድር ሁሉ በመዓዛው እስኪያውዱ፣ ገና በማኅፀን ያሉ ሕዝቦችም በጸሎታችን እስኪባረኩ ድረስ በጸሎት ልማድ የጸናን፣ ለጸሎት የተሰጠን፣ በውድ ቅመሞቹ የተሞላንና በቅዱስ ነበልባሉ የምንግል እንሁን። ለመጸለይ ስለ ኖርን ሰማይ በክቡራን ነዋሪዎች ይበልጥ የሞላና የደመቀ ይሆናል፤ ምድርም ለሠርጓ ቀን ይበልጥ ትዘጋጃለች፤ ሲኦልም ከሰለባዎቹ ብዙዎችን ይነጠቃል።

ለመጸለይ ማንኛውንም ሙከራ ከማድረግ የሚያሳዝንና የሚያጠፋ ቸልተኝነት ብቻ ሳይሆን፣ በሚደረገው የይምሰል ጸሎት ውስጥም ታላቅ ብክነት አለ፤ እንደ ሹመት ግዴታ የሚደረግ ጸሎት፣ የይፋ ሥርዓት ጸሎት፣ የተራ ልማድ ጸሎት። ሰዎች የአንድ ነገር ልብና እውነታ ከወጣ በኋላም በመልኩና በአምሳሉ ላይ ተጣብቀው ይቀራሉ። ይህ የሚጸልዩ በሚመስሉ ብዙዎች ውስጥ ምሳሌ ያገኛል። ለሥርዓት የሚደረግ ጸሎት ብርቱ ይዞታና ብዙ ተከታዮች አሉት።

ሐና ለዔሊ የተናገረችውና ግብዝነት ብሎ በከሰሳት ጊዜ ያቀረበችው መከላከያ ይህ ነበር፦ «በእግዚአብሔር ፊት ነፍሴን አፈሰስሁ።» እግዚአብሔር ለአይሁድ የሰጠው ከባድ የተስፋ ቃልም ይህ ነበር፦ «እናንተም ትጠሩኛላችሁ፥ ሄዳችሁም ወደ እኔ ትጸልያላችሁ፥ እኔም እሰማችኋለሁ። ትፈልጉኛላችሁ፤ በፍጹም ልባችሁም በፈለጋችሁኝ ጊዜ ታገኙኛላችሁ።»

የዛሬው ዘመን ጸሎት ሁሉ በእነዚህ መመዘኛዎች — «በእግዚአብሔር ፊት ነፍስን ማፍሰስ» እና «በፍጹም ልብ መፈለግ» — ይለካ፤ ከእርሱም ምን ያህሉ ተራ ሥርዓት፣ ብክነትና ዋጋ ቢስ ሆኖ ይገኛል! ያዕቆብ ስለ ኤልያስ «በጸሎት ጸለየ» (ማለትም «አጥብቆ ጸለየ») ይላል።

ጳውሎስ ስለ ጸሎት ለጢሞቴዎስ በሰጠው መመሪያ (1ኛ ጢሞቴዎስ 1:8) ስለ ጸሎት በተለያዩ ክፍሎቹ ወይም በልዩ ልዩ መገለጫዎቹ ሁሉን አቀፍ የቃል መግለጫ እናገኛለን። ሁሉም በብዙ ቍጥር የተጻፉ ናቸው፤ ልመናዎች፣ ጸሎቶችና ምልጃዎች። የጸሎትን ባለ ብዙ ገጽታነት፣ ማብቂያ የሌለውን ልዩነቱንና ከአንድ ጸሎት ሥርዓታዊ ቀላልነት አልፎ የመሄድን አስፈላጊነት ያውጃሉ፤ እጅግ በላቁ መልኮቻቸው ያሉ የጸሎቶች የተባበረ ኃይል ስብስባቸውንና ግፊታቸውን በሚጠራቀም ኃይል ከጸሎታችን ጋር እስኪያዋሕዱ ድረስ ጸሎትን በጸሎት ላይ፣ ልመናን በልመና ላይ፣ ምልጃንም ደጋግመን እንድንጨምርና እንድንገፋ ያሳስባሉ። ወሰን የሌለው የላቀ ደረጃና ወሰን የሌለው ብዛት ብቻ ናቸው የጸሎት መለኪያዎች። «ጸሎት» የሚለው አንዱ ቃል ጸሎት ለምንለው ድርጊት፣ ግዴታ፣ መንፈስና አገልግሎት የጋራና ሁሉን አቀፍ ቃል ነው። የአምልኮ የታመቀ መግለጫ ነው። በሰማያዊው አምልኮ ውስጥ የጸሎት ገጽታ ያን ያህል ጎልቶ አይታይም። ጸሎት የምድራዊው አምልኮ ጎልቶ የሚታይ፣ እጅግ አስፈላጊ ይዘትና ሁሉን የሚያቀልም ንጥረ ነገር ነው፤ ውዳሴ ደግሞ የሰማያዊው አምልኮ ቀዳሚ፣ ሁሉን አቀፍ፣ ሁሉን የሚያቀልምና ሁሉን የሚያነሣሣ ንጥረ ነገር ነው።