መንፈስ ቅዱስ በጸሎት ረዳታችን

ጨርሶ መጸለይ ከፈለግን በመንፈስ፣ በመንፈስ ቅዱስ ልንጸልይ ይገባናል። ይህን በልባችሁ ያዙት ብዬ እለምናችኋለሁ። በገዛ ተፈጥሮአዊ ብርታታችሁ እንደሚፈጸም ሥራ አድርጋችሁ ወደ ጸሎት አትቅረቡ። ጸሎት የእግዚአብሔር ሥራ ነው፤ የእግዚአብሔር የመንፈስ ቅዱስ ሥራ ነው፤ በእናንተ ውስጥና በእናንተ በኩል የሚሠራው የእርሱ ሥራ ነው፤ በዚህም ሥራ ከእርሱ ጋር አብራችሁ ሠራተኞች ልትሆኑ ይገባችኋል — ቢሆንም ያው የእርሱ ሥራ ነው።—ሊቀ ጳጳስ ትሬንች።

አዲስ ኪዳን ስለ መንፈስ ቅዱስ ከሚገልጣቸው እውነቶች አንዱ እርሱ በጸሎት ረዳታችን መሆኑ ነው። ስለዚህ በጌታችን ሕይወት በተፈጸመው በሚከተለው ገጠመኝ ውስጥ በመንፈስ ቅዱስ ሥራና በጸሎት መካከል ያለውን የጠበቀ ትስስር እናገኛለን፦

«በዚያን ሰዓት ኢየሱስ በመንፈስ ቅዱስ ሐሤት አደረገና። የሰማይና የምድር ጌታ አባት ሆይ፥ ይህን ከጥበበኞችና ከአስተዋዮች ሰውረህ ለሕፃናት ስለ ገለጥህላቸው አመሰግናለሁ፤ አዎን አባት ሆይ፥ ፈቃድህ በፊትህ እንዲህ ሆኖአልና።»—ሉቃስ 10:21።

እዚህ እግዚአብሔር ለእኛ ምን እንደ ሆነ የሚያሳዩ መገለጦች አሉን። አብን ማወቅ የሚችለው የሕፃን ልብ ብቻ ነው፤ አብን መግለጥ የሚችለውም የሕፃን ልብ ብቻ ነው። ሁሉ ነገር ከአብ በወልድ በኩል የሚሰጠን በጸሎት ብቻ ነው። ሁሉ ነገር በአብና በወልድ የሚገለጥልን በጸሎት ብቻ ነው። አብ ራሱን ለእኛ የሚሰጠው በጸሎት ውስጥ ብቻ ነው፤ ይህም በሁሉ ረገድ ከሌሎቹ ነገሮች ሁሉ እጅግ የሚበልጥ ነው።

የተሻሻለው ትርጉም እንዲህ ይላል፦ «በዚያው ሰዓት ኢየሱስ በመንፈስ ቅዱስ ሐሤት አደረገ።» ይህ በብዙዎች ዘንድ የማይታወቀውን፣ ወይም ቢታወቅም ቸል የተባለውን ያን ታላቅ እውነት ይገልጣል፤ ይኸውም ኢየሱስ ክርስቶስ በአብዛኛው በመንፈስ ቅዱስ ይመራ እንደ ነበረ፣ ደስታውና ጸሎቱ፣ እንዲሁም ሥራውና ሕይወቱ በመንፈስ ቅዱስ መነሣሣት፣ ሕግና አመራር ሥር እንደ ነበሩ ነው።

ወደዚህ ክፍል ዞረህ አንብበው፦

ሮሜ 8:26—«እንዲሁም ደግሞ መንፈስ ድካማችንን ያግዛል፤ እንዴት እንድንጸልይ እንደሚገባን አናውቅምና።»

ይህ ጥቅስ እጅግ ብዙ ትርጉም የተሸከመና ሕያው ነው፤ ደግሞም ሊጠቀስ ይገባዋል። ትዕግሥት፣ ተስፋና መጠበቅ በጸሎት ይረዱናል። ነገር ግን ከረዳቶች ሁሉ እጅግ ታላቁና እጅግ መለኮታዊው መንፈስ ቅዱስ ነው። ነገሮችን ስለ እኛ አብሮ ይይዛል። በብዙ ነገር፣ እንዲያውም ሰማያዊውን ሕይወት በሚመለከት ነገር ሁሉ፣ በተለይም ቀላል በሆነው በጸሎት አገልግሎት፣ ጨለማ የዋጠን፣ ግራ የተጋባን፣ አላዋቂዎችና ደካሞች ነን። በላያችን «ይገባናል» የሚል ነገር አለ፤ ግዴታ፣ የመጸለይ አስፈላጊነት፣ እጅግ ፍጹምና አስገዳጅ የሆነ መንፈሳዊ አስፈላጊነት አለብን። ነገር ግን ግዴታውን አይሰማንም፤ ልንፈጽመውም አቅም የለንም። መንፈስ ቅዱስ በድካማችን ይረዳናል፤ ለአለማወቃችን ጥበብን ይሰጣል፤ አለማወቅን ወደ ጥበብ ይለውጣል፤ ድካማችንንም ወደ ብርታት ይለውጣል። ይህን የሚያደርገው መንፈስ ራሱ ነው። እኛ ስንጎትትና ስንደክም እርሱ ይረዳናል፤ ከእኛም ጋር አብሮ ይይዛል። ጥበቡን በአለማወቃችን ላይ ይጨምራል፤ ብርታቱን ለድካማችን ይሰጣል። ስለ እኛና በእኛ ውስጥ ይማልዳል። ጸሎታችንን ሕያው ያደርጋል፣ ያበራል፣ ያነሣሣልም። የጸሎታችንን ይዘት ያዘጋጃል፣ ከፍ ከፍም ያደርጋል፤ የጸሎታችንን ቃላትና ስሜቶችም ያነሣሣል። በኃይል መጸለይ እንድንችል በእኛ ውስጥ በኃይል ይሠራል። ሁልጊዜና ዘወትር እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ እንድንጸልይ ያስችለናል።

በ1ኛ ዮሐንስ 5:14 እነዚህ ቃላት አሉን፦

«በእርሱ ዘንድ ያለን ድፍረት ይህ ነው፤ እንደ ፈቃዱ አንዳች ብንለምን ይሰማናል።

«የምንለምነውንም ሁሉ እንዲሰማልን ብናውቅ ከእርሱ የለመነውን ልመና እንደ ተቀበልን እናውቃለን።»

ወደ እግዚአብሔር በድፍረትና በብዙ ነጻነት፣ በሙላትም እንድንቀርብ የሚያደርገን፣ የዚያ ድፍረትና የዚያ የመቅረብ ነጻነት እውነታና መሠረት፣ «እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ» መለመናችን ነው። ይህ መገዛት ማለት ሳይሆን መስማማት ማለት ነው። «እንደ» ማለት በመለኪያው መሠረት፣ ተስማምቶ፣ ገጥሞ ማለት ነው። ከፈቃዱ ጋር ተስማምተን ስለምንጸልይ ወደ እግዚአብሔር ለመቅረብ ድፍረትና ሙሉ ነጻነት አለን። እግዚአብሔር አጠቃላይ ፈቃዱን በቃሉ ውስጥ አስፍሮአል፤ ነገር ግን በጸሎት እንድንሠራው የሰጠን ይህ ልዩ ሥራ አለው። ነቢዩ እንደሚለው «እርሱን ለሚጠብቁት» ለእኛ «ነገሩ ተዘጋጅቶአል»። በጸሎታችን የእግዚአብሔርን ፈቃድ እንዴት ልናውቅ እንችላለን? እግዚአብሔር በተለይ እንድናደርጋቸውና እንድንጸልይላቸው ያቀዳቸው ነገሮች ምንድን ናቸው? መንፈስ ቅዱስ ዘወትር ይገልጥልናል።

«መንፈስ ራሱ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል።

«ልብንም የሚመረምረው የመንፈስ አሳብ ምን እንደ ሆነ ያውቃል፥ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ስለ ቅዱሳን ይማልዳልና።» ይህን ጥቅስ ጳውሎስ በአንደኛ ቆሮንቶስ ምዕራፍ ሁለት ቁጥር ስምንትና ከዚያ በኋላ ከተናገራቸው ከእነዚህ ቃላት ጋር አጣምረው፦

«ነገር ግን። ዓይን ያላየችው ጆሮም ያልሰማው በሰውም ልብ ያልታሰበው እግዚአብሔር ለሚወዱት ያዘጋጀው ተብሎ እንደ ተጻፈ፥ እንዲህ እንናገራለን።

«መንፈስም የእግዚአብሔርን ጥልቅ ነገር ስንኳ ሳይቀር ሁሉን ይመረምራልና ለእኛ እግዚአብሔር በመንፈሱ በኩል ገለጠው።

«በእርሱ ውስጥ ካለው ከሰው መንፈስ በቀር ለሰው ያለውን የሚያውቅ ሰው ማን ነው? እንዲሁም ደግሞ ከእግዚአብሔር መንፈስ በቀር ለእግዚአብሔር ያለውን ማንም አያውቅም።

«እኛ ግን ከእግዚአብሔር እንዲያው የተሰጠንን እናውቅ ዘንድ ከእግዚአብሔር የሆነውን መንፈስ እንጂ የዓለምን መንፈስ አልተቀበልንም።

«መንፈሳዊውን ነገር ከመንፈሳዊው ነገር ጋር አስተያይተን መንፈስ በሚያስተምረን ቃል ይህን ደግሞ እንናገራለን እንጂ የሰው ጥበብ በሚያስተምረን ቃል አይደለም።

«ለፍጥረታዊ ሰው የእግዚአብሔር መንፈስ ነገር ሞኝነት ነውና አይቀበለውም፤ በመንፈስም የሚመረመር ስለ ሆነ ሊያውቀው አይችልም።

«መንፈሳዊ ሰው ግን ሁሉን ይመረምራል ራሱ ግን በማንም አይመረመርም።

«እንዲያስተምረው የጌታን ልብ ማን አውቆት ነው? እኛ ግን የክርስቶስ ልብ አለን።»

«ለእኛ እግዚአብሔር በመንፈሱ በኩል ገለጠው።» እነዚህን ቃላት ልብ በል። እግዚአብሔር መንፈስ የሚኖርበትን ልብ ይመረምራል፤ የመንፈስንም አሳብ ያውቃል። በልባችን የሚኖረው መንፈስ የእግዚአብሔርን ጥልቅ ዓላማና ለእኛ ያለውን ፈቃድ ይመረምራል፤ እነዚያንም ዓላማዎችና ያን የእግዚአብሔርን ፈቃድ ይገልጣል፤ ይኸውም «ከእግዚአብሔር እንዲያው የተሰጠንን እናውቅ ዘንድ» ነው። መንፈሳችን በእግዚአብሔር መንፈስ ፈጽሞ ስለሚኖርበት፣ ለብርሃኑና ለፈቃዱ እጅግ ምላሽ ሰጪና ታዛዥ ስለ ሆነ፣ የእግዚአብሔር መንፈስ የእግዚአብሔር ፈቃድ እንደ ሆኑ ያሳየንን ነገሮች በቅዱስ ድፍረትና በነጻነት እንለምናለን፤ እምነትም ይረጋገጣል። ያን ጊዜም «ከእርሱ የለመነውን ልመና እንደ ተቀበልን እናውቃለን።»

ፍጥረታዊ ሰው ይጸልያል፤ ነገር ግን የሚጸልየው እንደ ራሱ ፈቃድ፣ ምኞትና ፍላጎት ነው። የሚቃጠል ምኞትና መቃተት ቢኖረው እንኳ እነዚህ የተፈጥሮ እሳትና ጣር ብቻ እንጂ የመንፈስ አይደሉም። ራስ ወዳድ፣ ራሱን ማእከል ያደረገና ከራሱ የተነሣሣ ተፈጥሮአዊ ጸሎት ምንኛ ብዙ ነው! መንፈስ በእኛ በኩል ሲጸልይ፣ ወይም ትክክለኛ ጸሎት የሚጠይቀውን «ይገባናል» የሚለውን ያን ብርቱ ግዴታ እንድንፈጽም ሲረዳን፣ ጸሎታችንን ከእግዚአብሔር ፈቃድ ጋር እንዲገጥም አድርጎ ይከረክመዋል፤ ያን ጊዜም ለማይነገረው መቃተቱ ልብና አንደበት እንሰጣለን። ያን ጊዜ የክርስቶስ ልብ ይኖረናል፤ እርሱም እንደሚጸልይ እንጸልያለን። የእርሱ አሳብ፣ ዓላማና ምኞት የእኛ ምኞት፣ ዓላማና አሳብ ይሆናል።

ይህ ቀድሞ ካለን መጽሐፍ ቅዱስ የተለየ አዲስ መጽሐፍ ቅዱስ አይደለም፤ ነገር ግን ያው ያለን መጽሐፍ ቅዱስ በእግዚአብሔር መንፈስ ለእያንዳንዳችን በግል ሥራ ላይ የዋለ ነው። አዲስ ጥቅሶች አይደሉም፤ ይልቁንም መንፈስ በዚያው ጊዜ አንዳንድ ጥቅሶችን ለእኛ አጉልቶ ማስዋቡ ነው።

ይህም በመንፈስ ብርሃን፣ አመራርና ትምህርት ቃሉ መፈታቱ ነው፤ ይኸውም ኢየሱስ ክርስቶስ በሰማይ በአብ ቀኝ ከሚያቀርበው ታላቅ ምልጃ ጋር ተስማምተን በምድር ላይ የአማላጆችን ታላቅ አገልግሎት እንድንፈጽም የሚያስችለን ነው።

ይህ ምልጃ ምን እንደ ሆነና ምን ሊሆን እንደሚገባው የሚያሳየን ምሳሌና የሚያስችለንም በመንፈስ ቅዱስ አለን። በመንፈስ እንድንለምንና በመንፈስ ቅዱስ እንድንጸልይ ታዝዘናል። መንፈስ ቅዱስ «ድካማችንን ያግዛል» ተብሎ ይነገረናል፤ ደግሞም ምልጃ እጅግ መለኮታዊና እጅግ ከፍ ያለ ባሕርይ ያለው ጥበብ በመሆኑ እንዴት እንድንጸልይ እንደሚገባን ባናውቅም፣ መንፈስ «በማይነገር መቃተት» በእኛ ውስጥ በመማለድ ይህን ሰማያዊ እውቀት ያስተምረናል። እነዚህ የመንፈስ ቅዱስ ምልጃዎች ምንኛ ሸክም የተሞሉ ናቸው! የዓለምን ኃጢአት፣ የዓለምን ወዮታና የዓለምን ጥፋት ምን ያህል በጥልቅ እንደሚሰማው፣ ለአስከፊውም ሁኔታ ምን ያህል በጥልቅ እንደሚራራ፣ ሊነገር እጅግ ጥልቅ በሆነውና በእርሱም በድምፅ ሊገለጥ እጅግ ቅዱስ በሆነው መቃተቱ ይታያል። ወደዚህ እጅግ መለኮታዊ የምልጃ ሥራ ያነሣሣናል፤ ብርታቱም ስለ ተጨቈነው፣ ሸክም ስለ ከበደውና ስለ ተጨነቀው ፍጥረት ወደ እግዚአብሔር እንድንቃትት ያስችለናል። መንፈስ ቅዱስ በብዙ መንገድ ይረዳናል።

በመንፈስ የሚለምኑ ቅዱሳን ምልጃ ምንኛ ብርቱ ይሆናል! ያለ መንፈስ የሚቀርቡ ጸሎቶች ምንኛ ከንቱና አታላይ፣ ምንኛስ ፍሬ ቢስና ውጤት አልባ ናቸው! ለመንግሥታዊ ሥነ ሥርዓቶች የሚስማሙ፣ ያማሩና የቤተ መንግሥት ወግ የተላበሱ ይፋዊ ጸሎቶች ሊሆኑ ይችላሉ፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ጸሎትን በሚመዝንበት ሚዛን ከምንም ያነሰ ዋጋ አላቸው።

መንፈስ ቅዱስ በእኛ ውስጥ እጅግ ብርቱውን ሥራውን እንዲሠራ የሚረዳው የማይታክተው ጸሎታችን ነው፤ በዚያው ጊዜም እርሱ ወደ እነዚህ ብርቱና ከፍ ያሉ የጸሎት ጥረቶች እንድንደርስ ይረዳናል።

ከእግዚአብሔር ባልሆኑ በብዙ መነሣሣቶችና በብዙ መንገዶች ልንጸልይ እንችላለን፤ እንጸልይማለን። ብዙ ጸሎቶች በሙሉ ባይሆንም በከፊል በአቀራረባቸውም በይዘታቸውም ተደጋግሞ የሚነገር ቅርጽ ይዘዋል። ብዙ ጸሎቶች ልባዊና ብርቱ ናቸው፤ ነገር ግን ልባዊነቱ ተፈጥሮአዊ፣ ብርታቱም ሥጋዊ ነው። ብዙ ጸሎት የሚጸለየው በልማድ ኃይልና በሥርዓት ብቻ ነው። ልማድ ሁለተኛ ተፈጥሮ ነው፤ ወደ መልካም ሲመራም ክፉውን እንደሚይዝ ሁሉ መልካሙንም አጥብቆ ይይዛል። የመጸለይ ልማድ መልካም ልማድ ነው፤ በጊዜና በብርቱ ሊመሠረት ይገባዋል፤ ነገር ግን በልማድ ብቻ መጸለይ የጸሎትን ሕይወት ማጥፋት፣ ወደ ባዶና አስመሳይነትን ወደሚያፈራ ሥርዓትም እንዲወርድ መፍቀድ ነው። ልማድ ለጸሎት ወንዝ ዳርቻ ሊሠራ ይችላል፤ ነገር ግን በእነዚህ በሁለቱ ዳርቻዎች መካከል እንደ መስተዋት ጥርት ያለና ሕይወት ሰጪ የሆነ ብርቱ፣ ጥልቅና ንጹሕ ፍሰት ሊፈስ ይገባዋል። ሐና ጸሎቷን አበዛች፤ «ነገር ግን ነፍስዋን በእግዚአብሔር ፊት አፈሰሰች።» የሕይወት ውኆች ሞልተው ዳርቻዎቹን ቢያጥለቀልቁ፣ የጸሎት ልማዶቻችን ምንም ያህል ጎልተው የሚታዩና የሚገዙ ቢሆኑ ከልክ ያለፈ አይሆንም።

በጸሎት መለኮታዊ አብነታችን የእግዚአብሔር ልጅ ነው። በጸሎት መለኮታዊ ረዳታችን መንፈስ ቅዱስ ነው። እንድንጸልይ ሕያው ያደርገናል፤ በመጸለያችንም ይረዳናል። ተቀባይነት ያለው ጸሎት በእርሱ መገኘትና መነሣሣት ሊጀመርና ሊቀጥል ይገባዋል። በቅዱሳት መጻሕፍት «በመንፈስ ቅዱስም እየጸለያችሁ» እንድንመላለስ ታዝዘናል። «በጸሎትና በልመናም ሁሉ ዘወትር በመንፈስ ጸልዩ» ተብለን ታዝዘናል። ለመበረታታታችንም «እንዲሁም ደግሞ መንፈስ ድካማችንን ያግዛል፤ እንዴት እንድንጸልይ እንደሚገባን አናውቅምና፥ ነገር ግን መንፈስ ራሱ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል።» «ልብንም የሚመረምረው የመንፈስ አሳብ ምን እንደ ሆነ ያውቃል፥ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ስለ ቅዱሳን ይማልዳልና።» ተብሎ ተነግሮናል።

በዚህ በጸሎት ጉዳይ እጅግ አላዋቂዎች ስለ ሆንን፣ ሌሎች አስተማሪዎች ሁሉ ትምህርቱን ለአእምሮአችንና ለልባችን ለማካፈል እጅግ አቅመ ቢሶች ስለ ሆኑ፣ መንፈስ ቅዱስ በዚህ መለኮታዊ ጥበብ ሊያስተምረን የማይሳሳትና ሁሉን የሚያውቅ ጥበበኛ አስተማሪ ሆኖ ይመጣል። «በፍጹም ልብህና በፍጹም ኃይልህ፣ በአእምሮና በፈቃድ መጸለይ — ይህ በምድር ላይ ባለው የክርስቲያን ተጋድሎ ከሁሉ የሚበልጠው ስኬት ነው።» በመንፈስ ቅዱስ እንድናደርገው የምንማረውና እንድናደርገውም የምንችለው ይህን ነው። ማንም በመንፈስ እርዳታ ካልሆነ በቀር ኢየሱስ እርሱ ክርስቶስ ነው ሊል የማይችል ከሆነ፣ ከዚህ በሚበልጥ ምክንያት ማንም በእግዚአብሔር መንፈስ እርዳታ ካልሆነ በቀር ሊጸልይ አይችልም። አሁን በሞት የታተሙት የእናታችን ከንፈሮች ብዙ ጣፋጭ የጸሎት ትምህርቶችን አስተምረውናል፤ እነዚህ ጸሎቶች ልባችንን እንደ ወርቅ ክር አስረው ይዘውታል፤ ነገር ግን በእናት ፍቅር ተፈጥሮአዊ መስመር የሚፈሱት እነዚህ ጸሎቶች ለአዋቂነት ዘመናችን የተጋድሎና የማዕበል ሕይወት ዓላማ ሊያገለግሉ አይችሉም። እነዚህ የእናት ትምህርቶች የጸሎት ሀ ሁ ብቻ ናቸው። ለከፍተኛዎቹና ለማጠናቀቂያዎቹ የጸሎት ትምህርቶች መንፈስ ቅዱስ ያስፈልገናል። የጸሎትን ሕይወት ምሥጢሮች፣ ግዴታውንና አገልግሎቱን ሊገልጥልን የሚችለው እርሱ ብቻ ነው።

በመንፈስ ቅዱስ ለመጸለይ ሁልጊዜ እርሱ ሊኖረን ይገባል። እንደ ምድራዊ አስተማሪዎች ትምህርቱን አስተምሮ አይሄድም። ያስተማረውን ትምህርት እንድንለማመድ ሊረዳን አብሮን ይቆያል። የምንጸልየው እርሱ ባስተማራቸው መመሪያዎችና ትምህርቶች ሳይሆን በእርሱ ነው። እርሱ አስተማሪም ትምህርትም ነው። ትምህርቱን ልናውቅ የምንችለው ሊያነሣሣን፣ ሊያበራልን፣ ሊያብራራልንና ልናደርገው እንድንችል ሊረዳን ዘወትር ከእኛ ጋር ስለ ሆነ ብቻ ነው። የምንጸልየው መንፈስ ቅዱስ በሚገልጥልን እውነት ሳይሆን በመንፈስ ቅዱስ እውነተኛ መገኘት ነው። ምኞትን በልባችን ያኖራል፤ ያንንም ምኞት በገዛ ነበልባሉ ያቀጣጥለዋል። እኛ ለማይነገረው መቃተቱ ከንፈርንና ድምፅን ልብንም ብቻ እንሰጣለን። ጸሎታችን በእርሱ ይወሰዳል፤ በምልጃውም ብርታትን ያገኛል፣ ይቀደሳልም። እርሱ ስለ እኛ፣ በእኛ በኩልና በእኛ ውስጥ ይጸልያል። እኛ በእርሱ፣ በእርሱ በኩልና በእርሱ ውስጥ እንጸልያለን። እርሱ ጸሎትን በውስጣችን ያኖራል፤ እኛም አንደበትና ልብ እንሰጠዋለን።

መንፈስ ቅዱስ ጸሎታችንን ሲረዳ ሁልጊዜ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ እንጸልያለን። በእኛ በኩል የሚጸልየው «እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ» ብቻ ነው። ጸሎታችን እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ካልሆነ በመንፈስ ቅዱስ ፊት ይሞታል። ለእንዲህ ያሉ ጸሎቶች ምንም ድጋፍ፣ ምንም እርዳታ አይሰጥም። በእርሱ ድጋፍና እርዳታ የተነፈጉ፣ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ያልሆኑ ጸሎቶች መንፈስ ቅዱስ ከሚኖርበት ልብ ሁሉ ብዙም ሳይቆዩ ጠፍተው ይቀራሉ።

ይሁዳ እንደሚለው «በመንፈስ ቅዱስም እየጸለያችሁ» ልንመላለስ ይገባናል። ጳውሎስ እንደሚለው «በጸሎትና በልመናም ሁሉ … በመንፈስ» ልንጸልይ ይገባናል። «መንፈስ ድካማችንን ያግዛል፤ እንዴት እንድንጸልይ እንደሚገባን አናውቅምና፥ ነገር ግን መንፈስ ራሱ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል።» የሚለውንም ከቶ ልንረሳ አይገባንም። ከሁሉ በላይ፣ በሁሉ ላይና በጸሎታችን ሁሉ ውስጥ የክርስቶስ ስም ሊኖር ይገባዋል፤ ይህም የደሙን ኃይል፣ የምልጃውን ብርታትና በዙፋን ላይ የተቀመጠውን የክርስቶስን ሙላት የሚያጠቃልል ነው። «በስሜ የምትለምኑትን ሁሉ አደርገዋለሁ።»