5ኛው መጽሐፍ

1. መምህሩ ስለ እውነት አጥብቆ በሚጋደልበት ጊዜ ምን ያህል ታላቅ ብቃት እንደሚያስፈልገው በበቂ ሁኔታ አስረድተናል። ነገር ግን ከዚህ በተጨማሪ ለቍጥር የሚያታክቱ አደጋዎች ምክንያት የሆነ አንድ ሌላ ጉዳይ መጥቀስ አለብኝ፤ እኔ ግን በበኩሌ ምክንያቱ ነገሩ ራሱ ሳይሆን እንዴት በትክክል መጠቀም እንደሚገባ የማያውቁት ሰዎች ናቸው ማለትን እመርጣለሁ፤ ትጉኅና በጎ ሰዎች ሲያስተዳድሩት ባገኘኸው ጊዜ ሁሉ ነገሩ በራሱ ለመዳንና ለሌላም ብዙ መልካም ነገር ረዳት ነውና። እንግዲህ በዚህ ምን ማለቴ ነው? በሕዝብ ፊት የሚነገሩ ስብከቶችን ለማዘጋጀት የሚፈስሰውን ታላቅ ድካም ማለቴ ነው። በመጀመሪያ፣ በሰባኪዎቹ እረኝነት ሥር ካሉት ሰዎች አብዛኞቹ እንደ መምህራቸው አድርገው ሊያዩአቸው አይፈልጉም፤ የተማሪነትን ድርሻ ንቀው በምትኩ የሕዝብ ውድድሮችን ተቀምጠው የሚመለከቱ ሰዎችን አቋም ይይዛሉ፤ በዚያም ሕዝቡ ወደ ቡድኖች ተከፋፍሎ አንዱ ከዚህኛው፣ ሌላውም ከዚያኛው ጋር እንደሚወግን ሁሉ፣ በዚህም ሰዎች ይከፋፈላሉ፤ አንድ ጊዜ የዚህ መምህር፣ ሌላ ጊዜ የዚያ ደጋፊዎች ይሆናሉ፤ በአድልዎ ወይም በጥላቻ ዓይን ያደምጧቸዋል። ይህ ችግር ብቻ ሳይሆን እንደ እርሱ ያለ ታላቅ ሌላ ችግርም አለ። አንድ ሰባኪ ከሌሎች ሰዎች ሥራ ጥቂቱን በስብከቱ ውስጥ ለመሸመን ቢያስብ፣ ገንዘብ ከሚሰርቁ ሰዎች ይልቅ ለከፋ ውርደት ይጋለጣልና። እንዲያውም ከማንም ምንም ሳይዋስ፣ በመጠርጠር ብቻ፣ የሌባ ዕጣ የደረሰበት ብዙ ጊዜ ነው። የገዛ ሀብቱን እንኳ ያለ ልዩነትና ያለ ብዝኅነት መጠቀም ሳይፈቀድለት ስለ ሌሎች ሥራ ለምን እናገራለሁ? ሕዝቡ የሚያደምጠው ለጥቅም ሳይሆን ለደስታ መሆንን ለምዷልና፤ የአሳዛኝ ተውኔቶችና የሙዚቃ ትርዒቶች ተቺዎች መስለው ይቀመጣሉ፤ ቀደም ብለን የተቃወምነው ያ የንግግር ቅልጥፍና በዚህ ጉዳይ እርስ በርሳቸው ለመሟገት ከሚገደዱት ጠበቆች ይልቅ እንኳ ተፈላጊ ይሆናል። ስለዚህ ሰባኪ ከእኔ የመንፈስ ትንሽነት እጅግ የሚበልጥ ከፍ ያለ አእምሮ ሊኖረው ይገባል፤ ይህን የሕዝቡን ሥርዓት የለሽና ጥቅም የለሽ ደስታ ያርም ዘንድ፣ ይበልጥ ወደሚጠቅም የአደማመጥ መንገድም ሊመራቸው ይችል ዘንድ፣ ሕዝቡ እንዲከተሉትና እንዲገዙለት፣ እርሱም በእነርሱ ስሜት እንዳይወሰድ ነው፤ ይህም ከሁለት መንገዶች በቀር ሊደረስበት አይቻልም፤ እነርሱም ለውዳሴያቸው ግድ አለመስጠትና በሚገባ የመስበክ ችሎታ ናቸው።

2. ከእነዚህ አንዱ ቢጎድል ከሌላው በመለየቱ የቀረውም ከንቱ ይሆናልና፤ ሰባኪ ለውዳሴ ግድ ባይሰጥ፣ ነገር ግን «በጨው እንደ ተቀመመ፥ በጸጋ» የሆነውን ትምህርት ማቅረብ ባይችል፣ በሕዝቡ ዘንድ የተናቀ ይሆናል፤ ከገዛ አእምሮው ታላቅነትም ምንም አያተርፍም፤ በሌላ በኩል ደግሞ በስብከት የተሳካለት ሆኖ ሳለ በጭብጨባ አሳብ ቢሸነፍ፣ ጉዳቱ በተራው ለራሱም ለሕዝቡም እኩል ይደርሳል፤ ውዳሴን ስለሚመኝ ከመጥቀም ይልቅ ደስ ለማሰኘት ብሎ ለመናገር ይጠነቀቃልና። መልካም ስም እንዲገዛው የማይፈቅድ፣ በንግግርም ያልተካነ ሰው ለሕዝቡ ደስታ እንደማይገዛ፣ የሚናገረው ስለሌለውም ሊጠቀስ የሚገባውን ምንም መልካም ነገር ሊያደርግላቸው እንደማይችል ሁሉ፣ እንዲሁ ውዳሴን በመመኘት የሚወሰድ ሰው ለሕዝቡ የተሻለ አገልግሎት ማቅረብ ቢችልም በዚህ ፋንታ ለጣዕማቸው የሚስማማውን ምግብ ያቀርብላቸዋል፤ በዚህም የሆታውን ጩኸት ይገዛበታልና።

3. ስለዚህ ከሁሉ የተሻለው ዓይነት ኤጲስ ቆጶስ አንዱ ሌላውን እንዳይተካ በእነዚህ በሁለቱም ነጥቦች ብርቱ መሆን አለበት። በጉባኤው መካከል ቆሞ ቸልተኞችን የሚያሸማቅቁ ቃላትን ሲናገር ቢደናቀፍና ቢቋረጥ፣ በውድቀቱም ለማፈር ቢገደድ፣ የተናገረው ነገር መልካምነት ወዲያውኑ ይባክናልና። የተገሠጹት በተነገራቸው ነገር ተቈስለው፣ በሌላ መንገድም ሊበቀሉት ስለማይችሉ፣ በዚህ ባለማወቁ እያሾፉ ይዘልፉታል፤ በዚህም የራሳቸውን ነቀፋ የሚሸፍኑ ይመስላቸዋል። ስለዚህ እንደ አንድ እጅግ ጥሩ ሠረገላ ነጂ በእነዚህ በሁለቱም መልካም ነገሮች ላይ ትክክለኛ ፍርድ ላይ መድረስ ይገባዋል፤ ይህም በሚያስፈልገው መጠን ሁለቱንም መያዝ ይችል ዘንድ ነው፤ በሁሉ ዓይን ነቀፋ የሌለበት በሆነ ጊዜ፣ በአገዛዙ ሥር ያሉትን ሁሉ በሚፈልገው መጠን ሥልጣን ሊያርማቸውም ከእርማትም ሊተዋቸውም ይችላልና። ያለዚህ ግን ይህን ማድረግ ቀላል አይሆንለትም። ነገር ግን ይህ የነፍስ ታላቅነት ለውዳሴ ግድ እስከ አለመስጠት ድረስ ብቻ ሳይሆን፣ በዚህ የተገኘው ትርፍ በተራው ፍሬ አልባ እንዳይሆን ከዚያም አልፎ መሄድ አለበት።

4. እንግዲህ ሌላ ለምን ነገር ግድ ሊሰጥ አይገባውም? ለስም ማጥፋትና ለምቀኝነት ነው። ይሁን እንጂ ያለ ጊዜው የሚነገረውን ክፉ ወሬ (ኤጲስ ቆጶሱ መሠረተ ቢስ ነቀፋ የሚደርስበት መሆኑ የታወቀ ነውና) ከመጠን በላይ ሊፈራውና ሊንቀጠቀጥለት ወይም ፈጽሞ ችላ ሊለው አይገባውም፤ ይልቁንም ሐሰት ቢሆን ወይም ተራው ሕዝብ ቢያመጣብን እንኳ ወዲያውኑ ልናጠፋው መሞከር ይገባናል። ክፉንም ሆነ መልካምን ወሬ እንደ ሥርዓት የለሹ ሕዝብ የሚያጋንን የለምና። ሳያጣሩ መስማትንና መናገርን ስለ ለመዱ፣ እውነት ስለ መሆኑ ምንም ሳያስቡ ያገኙትን ሁሉ በዘፈቀደ ይደጋግማሉ። ስለዚህ ኤጲስ ቆጶሱ ስለ ሕዝቡ ግድ የለሽ መሆን አይገባውም፤ ክፉ ጥርጣሬያቸውን ገና ሳያቈጠቍጥ ፈጥኖ መቅጨት ይገባዋል እንጂ፤ ከሰው ሁሉ እጅግ ምክንያት የለሽ ቢሆኑ እንኳ ከሳሾቹን ማሳመን፣ መጥፎ ወሬንም ሊያስወግድ የሚችለውን ምንም ነገር አለማስቀረት አለበት። ነገር ግን ይህን ሁሉ ካደረግን በኋላ የሚነቅፉን ሰዎች ባይረዱ፣ ከዚያ ወዲያ ስለ እነርሱ ልንጨነቅ አይገባንም። ማንም በእንደዚህ ያሉ አጋጣሚዎች በፍጥነት ተስፋ የሚቈርጥ ቢሆን፣ መቼም ቢሆን ክቡርና የሚደነቅ ነገር ሊያፈራ አይችልምና። ተስፋ መቍረጥና የማያቋርጥ ጭንቀት የአእምሮን ኃይል ለማጥፋትና እጅግ ወደ ደከመ ሁኔታ ለማውረድ ብርቱዎች ናቸውና። ስለዚህ ካህኑ አንድ አባት ለገዛ ሕፃናት ልጆቹ እንደሚሆን በአደራ በተሰጡት ሰዎች ላይ እንዲሁ ሊሆን ይገባዋል፤ እንደነዚህ ያሉት ሕፃናት በስድባቸው ወይም በምታቸው ወይም በለቅሷቸው እንደማያውኩን፣ ከእኛ ጋር ቢስቁና ደስ ቢላቸውም እንኳ ብዙ እንደማንቈጥረው፣ እንዲሁ እኛም የእነዚህ ሰዎች ተስፋ ቃል እንዳያስታብየን፣ ያለ ጊዜው በሚነቅፉን ጊዜም ነቀፋቸው ተስፋ እንዳያስቈርጠን ይገባል። ነገር ግን ወዳጄ ሆይ፣ ይህ ከባድ ነው፤ ምናልባትም የማይቻል ሳይሆን አይቀርም ብዬ አስባለሁ። ሲመሰገን ደስ እንዳይለው በመጣር የተሳካለት ሰው ከቶ ኖሮ እንደ ሆነ አላውቅምና፤ በዚህ ደስ የሚለውም ሰው ሊደሰትበት መመኘቱ አይቀርም፤ ሊደሰትበት የሚመኘውም ሰው ባጣው ጊዜ ሁሉ በግድ ፈጽሞ ይበሳጫል፤ ራሱንም ይስታል። በሀብታቸው የሚፈነጥዙ ሰዎች በድህነት በወደቁ ጊዜ እንደሚያዝኑ፣ በምቾት መኖርን የለመዱም በችግር መኖርን መታገሥ እንደማይችሉ፣ እንዲሁ ጭብጨባን የሚናፍቁ ሰዎች ያለ ምክንያት ሲነቀፉ ብቻ ሳይሆን ዘወትር ሳይመሰገኑ ሲቀሩ እንኳ፣ በራብ እንደ ተመቱ ያህል በነፍሳቸው ይመነምናሉ፤ በተለይም ራሳቸው መመስገንን የለመዱ ሲሆኑ ወይም ሌሎች ሲመሰገኑ ሲሰሙ። እንደዚህ ባለ ምኞት የስብከትን ፈተና የሚጀምር ሰው ምን ያህል መከራና ምን ያህል ሥቃይ ያለበት ይመስልሃል? ባሕር ያለ ማዕበል መሆን እንደማይቻለው ሁሉ ያም ሰው ያለ ጭንቀትና ኀዘን መሆን አይቻለውም።

5. ሰባኪው ታላቅ ችሎታ ቢኖረው እንኳ (ይህም በጥቂቶች ዘንድ ብቻ የሚገኝ ነው)፣ በዚህ ሁኔታ እንኳ ከማያቋርጥ ድካም ነጻ አይሆንም። ስብከት በተፈጥሮ ሳይሆን በትምህርት የሚገኝ ስለ ሆነ፣ አንድ ሰው በእርሱ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ቢደርስ እንኳ ችሎታውን በማያቋርጥ ትጋትና ልምምድ ካላዳበረው ይተወዋልና። ስለዚህ ካልተማሩት ይልቅ ለጠቢባን የሚበልጥ ድካም አለ። በአንዱና በሌላው ቸልተኝነት ላይ የሚደርሰው ኪሳራ እኩል አይደለምና፤ ኪሳራው በሁለቱ ሀብቶች መካከል ባለው ልዩነት ልክ ነው። ያልተማሩትን ማንም አይነቅፋቸውም፤ ሊታይ የሚገባ ምንም ነገር አያቀርቡምና። ጠቢባኑ ግን ሁሉም ከሚሰጣቸው ዝና በላይ የሆነን ነገር ዘወትር ካላቀረቡ፣ ከየአቅጣጫው ታላቅ ነቀፋ ይከተላቸዋል፤ ከዚህም በተጨማሪ ያልተማሩት ለትንሽ ሥራ እንኳ ብዙ ምስጋና ያገኛሉ፤ የጠቢባኑ ጥረት ግን በተለየ ሁኔታ አስደናቂና አስገራሚ ካልሆነ ጭብጨባን አለማትረፉ ብቻ ሳይሆን ብዙ ስሕተት ፈላጊዎችን ያገኛል። አድማጮቹ ራሳቸውን ተቺዎች ያደርጋሉና፤ የሚፈርዱትም በተነገረው ነገር ሳይሆን በተናጋሪው ዝና ነው፤ ስለዚህ አንድ ሰው በንግግር ችሎታ ሌሎችን ሁሉ በበለጠ ጊዜ፣ ከሌሎች ሁሉ ይልቅ በተለይ እርሱ አድካሚ ትጋት ያስፈልገዋል። ሰው በሁሉ ነገር ሊሳካለት አይችልም የሚለውን የሰው ተፈጥሮ የሚያቀርበውን የተለመደ ምክንያት እንዲጠቀም አይፈቀድለትምና፤ ስብከቶቹ ከተጣለበት ተስፋ ታላቅነት ጋር ፈጽመው ካልተመጣጠኑ፣ ከቍጥር የሌለው ፌዝና ነቀፋ በቀር ምንም ሳያተርፍ ይሄዳል፤ ተስፋ መቍረጥና ሥቃይ፣ ጭንቀትና ብዙ ጊዜም ቍጣ ገብተው የአሳቡን ጥራት ሊያደበዝዙና ሥራዎቹ ያለ ቅይጥ ከእርሱ እንዳይወጡ ሊከለክሉ እንደሚችሉ፣ በአጠቃላይም ሰው ብቻ ስለ ሆነ ዘወትር ያው ሊሆን ወይም ሁልጊዜ ሊሳካለት እንደማይችል፣ ይልቁንም በተፈጥሮ አንዳንድ ጊዜ ከዒላማው ሊያንስና ከወትሮው ዝቅ ባለ የችሎታ ደረጃ ሊታይ ግድ እንደ ሆነ ማንም ስለ እርሱ አያስብም። እንዳልሁት ከእነዚህ ነገሮች አንዱንም ሊያስቡ አይፈልጉም፤ ነገር ግን በመልአክ ላይ እንደሚፈርዱ ሆነው በስሕተት ይከሱታል፤ በሌሎችም ጉዳዮች ቢሆን ሰው የባልንጀራውን መልካም ሥራ ብዙና ታላቅ ቢሆንም እንኳ ችላ የማለት ዝንባሌ አለው፤ በአንድ ስፍራ ግን ጕድለት ቢታይ፣ በአጋጣሚ የሆነ ቢሆንም፣ በረጅም ጊዜ አንድ ጊዜ ብቻ የሚከሰት ቢሆንም እንኳ፣ ፈጥኖ ይታያል፤ ሁልጊዜም ይታወሳል፤ በዚህም ትንንሽና ኢምንት ነገሮች የብዙ ታላላቅ ሥራዎችን ክብር ብዙ ጊዜ አሳንሰዋል።

6. የተከበርህ ወዳጄ ሆይ፣ በስብከት ብርቱ የሆነ ሰው ከሌሎች ይልቅ የበለጠ ትጋት በተለየ ሁኔታ እንደሚያስፈልገው ታያለህ፤ ከትጋትም በተጨማሪ ቀደም ብዬ የጠቀስኋቸው ሁሉ ከሚያስፈልጋቸው የሚበልጥ ትዕግሥት ያስፈልገዋል። ብዙዎች በከንቱና በማይረባ መንፈስ ዘወትር በእርሱ ላይ ይነሣሉና፤ በብዙዎች ዘንድ ተቀባይነት ከማግኘቱ በቀር ሌላ የሚነቅፉበት ጕድለት ሳያገኙበት ይጠሉታል፤ እርሱም መራራ ክፋታቸውን በክብር መሸከም አለበት፤ ያለ ምክንያት የያዙትን ይህን የተረገመ ጥላቻ መደበቅ ስለማይችሉ፣ ይሰድቡታል፣ ይነቅፉታል፣ በስውር ስሙን ያጠፋሉ፣ በአደባባይም ያዋርዱታል፤ በእያንዳንዱ በእነዚህ አጋጣሚዎች መሠቃየትና መበሳጨት የጀመረ አእምሮ በኀዘን ከመበላሸት አያመልጥም። በገዛ ሥራቸው ብቻ ሳይሆን በሌሎች አማካይነትም ሊበቀሉት ይሞክራሉና፤ ብዙ ጊዜም አንድ ቃል መናገር ከማይችሉት አንዱን መርጠው በውዳሴ ያወድሱታል፤ ከሚገባውም በላይ ያደንቁታል። አንዳንዶች ይህን የሚያደርጉት ባለማወቅ ብቻ ነው፤ አንዳንዶች ደግሞ ባለማወቅና በምቀኝነት ነው፤ ይህም አስደናቂ ያልሆነውን ሰው አስደናቂ መሆኑን ለማሳየት ሳይሆን የሌላውን ዝና ለማጥፋት ነው፤ ክቡር አእምሮ ያለው ሰውም ከእነዚህ ጋር ብቻ ሳይሆን ብዙ ጊዜ ከመላው ሕዝብ አለማወቅ ጋር መታገል አለበት፤ የሚሰበሰቡት ሁሉ የተማሩ ሰዎች ሊሆኑ ስለማይችሉ፣ ይልቁንም አብዛኛው ጉባኤ ካልተማሩ ሰዎች የተዋቀረ ሊሆን ስለሚችል፣ ከእነርሱ ይበልጥ አስተዋዮች የሆኑት ቀሪዎቹም እንኳ ሌሎቹ ከእነርሱ በሚያንሱበት መጠን ስብከቶችን ለመገምገም ከመቻል ስለሚያንሱ፣ ይህ ችሎታ ያላቸው በዚያ የሚቀመጡት አንድ ወይም ሁለት ብቻ ናቸው፤ ከዚህም የተነሣ ከሌሎች ይልቅ የተሻለ የሚሰብከው ሰው ያነሰ ጭብጨባ መቀበሉ፣ ምናልባትም ምንም ሳይመሰገን ወደ ቤቱ መመለሱ ግድ ይሆናል፤ እርሱም እንደዚህ ያሉትን ያልተገቡ ነገሮች በክብር ለመቀበል፣ ባለማወቅ የሚፈጽሟቸውንም ይቅር ለማለት፣ በምቀኝነት የሚስማሙባቸውንም እንደ ጐስቋሎችና የሚያሳዝኑ ፍጥረታት ሊያለቅስላቸው መዘጋጀት አለበት፤ ከእነዚህም በአንዱም ምክንያት ችሎታው እንደ ቀነሰ ሊያስብ አይገባውም። አንድ ሰው እጅግ የላቀ ሠዓሊ ሆኖ በጥበቡም ከሁሉ በልጦ ሳለ በታላቅ ጥንቃቄ የሣለው ሥዕል መሳለቂያ ሲሆን ቢያይ፣ በአላዋቂዎች ፍርድ ምክንያት ተስፋ ሊቈርጥና ሥዕሉን ደካማ አድርጎ ሊቈጥረው አይገባውም፤ በእርግጥ ደካማ የሆነውንም ሥዕል ጥበብ የማያውቁ ሰዎች ስለ ተደነቁበት አስደናቂና ውብ አድርጎ እንደማይቈጥረው ሁሉ።

7. ምርጡ ባለ ሙያ ራሱ የገዛ ሥራዎቹ ተቺ ይሁን፤ ሥራዎቹም የነደፋቸው አእምሮ በሚሰጠው ፍርድ መሠረት መልካም ወይም ደካማ ሆነው ይወሰኑ። እጅግ የተሳሳተውንና ጥበብ የማያውቀውን የውጭውን ዓለም አስተያየት ግን ከቁም ነገር እንኳ አይቍጠረው። ስለዚህ የማስተማርን ጫና የሚሸከም ሰው ለውጭው ዓለም መልካም አስተያየት ከቶ ልብ አይበል፤ ስለ እንደዚህ ያሉ ሰዎችም በነፍሱ ተስፋ አይቍረጥ፤ ነገር ግን እግዚአብሔርን ደስ ያሰኝ ዘንድ በስብከቶቹ ላይ እየደከመ (ይህን ምርጥ የሥራ ዓይነት ሲፈጽም ሆታ ወይም መልካም አስተያየት ሳይሆን ይህ ብቻ መመሪያውና ውሳኔው ይሁንለት)፣ በእርግጥ በሰዎች ቢመሰገን ጭብጨባቸውን አይግፋ፤ አድማጮቹ ይህን ባያቀርቡለት ደግሞ አይፈልገው፣ አይዘንም። እግዚአብሔርን ደስ ለማሰኘት ብሎ ትምህርቱን እንደሚያዘጋጅና እንደሚያስተካክል በሕሊናው ሊያውቅ በቻለ ጊዜ፣ ይህ ለድካሙ በቂ የሆነና ከሁሉ የሚበልጥ መጽናናት ነውና።

8. በመጀመሪያ ያለ ልክ ውዳሴን በመመኘት ቢወሰድ ከድካሙም ሆነ ከስብከት ችሎታው ምንም ጥቅም አያገኝምና፤ አእምሮ የሕዝቡን የማይረባ ነቀፋ መሸከም ስለማይችል ይዝላል፤ ለስብከት ያለውንም ትጋት ሁሉ ይጥላል። ስለዚህ ለማናቸውም ዓይነት ውዳሴ ግድ የለሽ መሆንን መለማመድ በተለይ አስፈላጊ ነው። ይህ ካልተጨመረበት እንዴት መስበክ እንደሚገባ ማወቅ ብቻ ያን ችሎታ ለመጠበቅ በቂ አይደለምና፤ ይህ ጥበብ የሌለውንም ሰው ማንም በጥንቃቄ ቢመረምር፣ ከሌላው ባላነሰ ለውዳሴ ግድ የለሽ መሆን እንደሚያስፈልገው ያገኘዋል፤ ራሱን ለሕዝብ አስተያየት ቍጥጥር በማስገዛቱ ብዙ ክፉ ነገሮችን ለማድረግ ይገደዳልና። በስብከታቸው ጥራት ዝና ያላቸውን ሰዎች ለመስተካከል ብርታት ስለሌለው፣ በእነርሱ ላይ ክፉ ሤራ ከመጠንሰስ፣ ከመቅናትባቸውና ያለ ምክንያት ከመንቀፋቸው፣ ከብዙ እንደዚህ ያሉ አሳፋሪ ተግባራትም አይቆጠብም፤ ነገር ግን ዝናቸውን ወደ ገዛ ኢምንትነቱ ደረጃ ለማውረድ ሲል፣ የገዛ ነፍሱን ማጥፋት ቢያስፈልግ እንኳ፣ ሁሉን ይደፍራል። ከዚህም በተጨማሪ፣ በአእምሮው ላይ አንድ ዓይነት መደንዘዝ የተዘረጋበት ያህል፣ ስለ ሥራው የሚያደርገውን ጥረት ያቆማል። በጥቂት ውዳሴ የሚከፈል ብዙ ድካም ውዳሴን መናቅ የማይችለውን ሰው ለማውደቅና በጥልቅ ድብታ ውስጥ ለመጣል በቂ ነውና፤ ገበሬ እንኳ በአንድ ደካማ መሬት ላይ ጊዜ ሲያጠፋና ዓለት ለማረስ ሲገደድ፣ በጉዳዩ ላይ ብዙ ትጋት ካልያዘው ወይም ራብ ይመጣብኛል የሚል ፍርሃት ካልተጫነው በቀር ፈጥኖ ሥራውን ያቆማልና። በብርቱ ኃይል መናገር የሚችሉት ችሎታቸውን ለመጠበቅ እንደዚህ ያለ የማያቋርጥ ልምምድ የሚያስፈልጋቸው ከሆነ፣ ምንም ዓይነት ቍሳቍስ የማይሰበስብና በጥረቱ መካከል ለማሰላሰል የሚገደድ ሰው፣ በታላቅ ድካም ጥቂት አሳቦችን ለመሰብሰብ ይችል ዘንድ ምን ያህል ችግር፣ ምን ያህል ግራ መጋባት፣ ምን ያህል መከራ ይደርስበት ይሆን! በሥልጣኑ ሥር ካሉትና በታችኛው ማዕረግ ከተቀመጡት ቀሳውስት አንዱ በዚያ ስፍራ ሆኖ ከእርሱ ይበልጥ ተሽሎ ሊታይ ቢችል ደግሞ፣ በምቀኝነት እንዳይያዝ ወይም በተስፋ መቍረጥ እንዳይዋረድ ምን ያህል መለኮታዊ አእምሮ ሊኖረው ይገባል! ከፍ ባለ የክብር ማዕረግ ተቀምጦ ሳለ በማዕረግ ከእርሱ በሚያንስ ሰው መበለጥና ይህንንም በክብር መሸከም የማንኛውም ተራ አእምሮ፣ ወይም እንደ እኔ ያለ አእምሮ ድርሻ ሳይሆን እንደ አልማዝ የጠነከረ አእምሮ ድርሻ ነውና፤ በእርግጥ ይበልጥ ዝና ያለው ሰው እጅግ ታጋሽና ትሑት ከሆነ፣ ሥቃዩ በዚያው መጠን በቀላሉ የሚሸከም ይሆናል። ደፋር፣ ትምክህተኛና ከንቱ ውዳሴ ወዳድ ከሆነ ግን፣ ለሌላው በየቀኑ መሞት የሚመረጥ ይሆንለታል፤ በፊቱ እየሰደበው፣ ከጀርባውም እየሳቀበት፣ ከሥልጣኑም ብዙውን እየነጠቀው፣ ራሱም ሁሉ ነገር ለመሆን እየተመኘ ሕይወቱን እጅግ ያመርርበታልና። ነገር ግን በእነዚህ ሁሉ ሁኔታዎች ውስጥ ታላቁን ዋስትና የያዘው በስብከት ቅልጥፍና ያለው፣ የሕዝቡ ትጉኅ ትኵረትና በእረኝነቱ ሥር ያሉት ሁሉ ፍቅር ያለው ሰው ነው። በዘመናችን በክርስቲያኖች አእምሮ ውስጥ ለስብከት ምን ያህል ታላቅ ፍቅር እንደ ፈነዳ አታውቅምን? በስብከት የሚለማመዱትም በአሕዛብ ዘንድ ብቻ ሳይሆን በሃይማኖት ቤተ ሰዎች ዘንድም በተለየ ክብር እንዳሉ አታውቅምን? እንግዲህ ሲሰብክ ሁሉም ዝም እንደሚሉ፣ እንደ ተጨነቁም እንደሚቈጥሩ፣ ከሥራ እንደሚፈቱ ያህል የስብከቱን ፍጻሜ እንደሚጠባበቁ ማየትን፣ ሌላውን ግን ረጅም ጊዜ ቢሰብክም በጉጉት እንደሚያደምጡት፣ ሊጨርስ ሲል እንደሚያዝኑ፣ ዝም ሊል ባሰበ ጊዜም ሊቈጡ እንደሚቃረቡ ማየትን የመሰለውን ውርደት ማንም እንዴት ሊሸከም ይችላል? እነዚህ ነገሮች ትንሽና በቀላሉ የሚናቁ መስለው ቢታዩህ፣ ይህ ከልምድ ማጣትህ የተነሣ ነው። አንድ ሰው ራሱን ከሰው ስሜቶች ሁሉ ካላራቀና በምቀኝነት ወይም በዝና ናፍቆት ወይም በሌላ በማናቸውም የታመመ ስሜት እንደማይሳደዱት እንደ እነዚያ ሥጋ የሌላቸው ኃይላት ምሳሌ ሕይወቱን ለመቅረጽ ካልተጋ በቀር፣ በእውነት ቅንዓትን ለማጥፋትና የአእምሮን ኃይል ለማሽመድመድ በቂ ናቸው። እንግዲህ ይህን ለመያዝ እጅግ አስቸጋሪ፣ የማይሸነፍና ጨካኝ የሆነውን አውሬ፣ ማለትም የሕዝብን ዝና፣ ሊያሸንፍና ብዙ ራሶቹን ሊቈርጥ፣ ይልቁንም ፈጽሞ እንዳያድጉ ሊከለክል የሚችል ሆኖ የተፈጠረ ሰው ቢኖር፣ እነዚህን ብዙ ብርቱ ጥቃቶች በቀላሉ ሊመክትና አንድ ዓይነት ጸጥ ያለ የዕረፍት ወደብ ሊያገኝ ይችላል። ከዚህ ጭራቅ ራሱን ነጻ ያላወጣ ሰው ግን ነፍሱን በልዩ ልዩ ዓይነት ትግሎች፣ በማያቋርጥ መናወጥ፣ በተስፋ መቍረጥና በሌሎችም ስሜቶች ሸክም ውስጥ ይጥላታል። ነገር ግን ማንም በተግባር ካልተለማመዳቸው በቀር ሊገልጻቸውም ሊማራቸውም የማይችለውን የእነዚህን ችግሮች ቀሪ ክፍል ለምን በዝርዝር እተርካለሁ?