4ኛው መጽሐፍ

ባስልዮስም ይህን ሰምቶ ጥቂት ዝም ካለ በኋላ እንዲህ ሲል መለሰ፦

አንተ ራስህ ይህን ሹመት ለማግኘት ተመኝተህ ቢሆን ኖሮ፣ ፍርሃትህ ተገቢ በሆነ ነበር፤ ሰው ይህን አገልግሎት ለመቀበል ሲመኝ ለአስተዳደሩ ብቁ መሆኑን ራሱ ይመሰክራልና፤ አደራው ከተሰጠው በኋላም ቢወድቅበት ልምድ የለኝም በሚል ምክንያት መሸሸግ አይችልም፤ አገልግሎቱን በችኮላ ነጥቆ በመያዙ ይህን ማመካኛ አስቀድሞ ከራሱ አስወግዶአልና። ወዶና አስቦበት ወደ እርሱ የሚገባ ሁሉ ከእንግዲህ «በዚህ ነገር ያለ ፈቃዴ በደልሁ፤ ያለ ፈቃዴም የእገሌንና የእገሌን ነፍስ አጠፋሁ» ሊል አይችልም፤ አንድ ቀን የሚፈርድበት እርሱ እንዲህ ይለዋልና፦ «እንዲህ ያለ ልምድ እንደሌለህ ካወቅህ፣ ይህንንም ጉዳይ ያለ ነቀፋ ለመሸከም ችሎታ ከሌለህ፣ ከአቅምህ እጅግ የራቀውን ነገር በእጅህ ለመያዝ ስለ ምን እንዲህ ጓጓህ? ስለ ምንስ ደፈርህ? ማን አስገደደህ? አፈገፈግህ ወይስ ሸሸህ፤ ማንም በግድ ጐትቶ አመጣህን?» አንተ ግን እንዲህ ያለውን ነገር ከቶ አትሰማም፤ በዚህ ዓይነት ራስህን የምትወቅስበት ምንም ነገር የለህምና፤ ይህንንም ክብር በምንም መጠን እንዳልተመኘህ ለሁሉ ግልጥ ነው፤ ጉዳዩ የተፈጸመው በሌሎች ሥራ ነውና። ስለዚህ ይህን ሹመት የሚመኙትን ሰዎች በስሕተታቸው ጊዜ የይቅርታ ዕድል የሚያሳጡአቸው ሁኔታዎች፣ ለአንተ ግን ሰፊ የማመካኛ ምክንያት ይሰጡሃል።

ዮሐንስ አፈወርቅ፦ በዚህ ጊዜ ራሴን ነቀነቅሁ፤ የሰውዬውንም የዋህነት እያደነቅሁ ጥቂት ፈገግ አልሁ፤ እንዲህም አልሁት፦ ከሰዎች ሁሉ የምትበልጥ ሆይ፣ ነገሩ በእርግጥ አንተ እንደምትለው ቢሆን እመኝ ነበር፤ ነገር ግን ይህን የምመኘው በቅርቡ የሸሸሁትን ሹመት ለመቀበል እንድችል አይደለም። ያለ ማስተዋልና ያለ ልምድ የክርስቶስን መንጋ ጥበቃ በመቀበሌ ምንም ቅጣት ባይጠብቀኝ እንኳ፣ ይህን የሚያህል ታላቅ አደራ ከተቀበልሁ በኋላ አደራውን በሰጠኝ በእርሱ ፊት እንዲህ ያለ ወራዳ ሆኜ መታየቴ ከቅጣት ሁሉ የከፋ በሆነብኝ ነበርና። እንግዲያውስ ይህ አሳብህ ስሕተት እንዳይሆን የተመኘሁት ስለ ምን ነበር? በእውነት ስለ እነዚያ ጐስቋሎችና ምስኪኖች ስል ነው (የዚህን ሹመት ተግባር በሚገባ መፈጸም የሚቻልበትን መንገድ ያላገኙትን እንዲህ ብዬ ልጠራቸው ይገባኛልና፤ አንተ ወደዚህ ሹመት በግድ እንደ ተገፉ፣ ስለዚህም በእርሱ ውስጥ የሠሩት ስሕተት ባለማወቅ የተደረገ ኃጢአት እንደ ሆነ ዐሥር ሺህ ጊዜ ብትደጋግም እንኳ)—እንዲህ ያሉትን ሰዎች ስል፣ እላለሁ፣ ከዚያ ከማይጠፋው እሳት፣ በውጭ ካለው ጨለማ፣ ከማይሞተው ትል፣ ለሁለት ከመሰንጠቅ ቅጣትና ከግብዞች ጋር ከመጥፋት ያመልጡ ዘንድ ነው።

ነገር ግን ለአንተ ምን ላድርግልህ? ነገሩ አንተ እንደምትለው አይደለም፤ በፍጹም አይደለም። ብትወድም፣ በእግዚአብሔር ዘንድ እንደ ክህነት ከማይቈጠረው ከመንግሥት ጉዳይ የምለውን የሚያስረዳ ማስረጃ እሰጥሃለሁ። ያ የቂስ ልጅ ሳኦል ንጉሥ ለመሆን ከቶ አልተመኘም ነበር፤ ይልቁንም አህዮቹን ፍለጋ ይሄድ ነበር፤ ስለ እነርሱም ነቢዩን ለመጠየቅ መጣ። ነቢዩ ግን ስለ መንግሥቱ ይነግረው ጀመር፤ ያን ጊዜም እንኳ፣ ከነቢይ አፍ ቢሰማውም፣ በስስት አልሮጠለትም፤ ይልቁንም ወደ ኋላ አፈገፈገ፤ «እኔ ማን ነኝ? የአባቴስ ቤት ምንድር ነው?» እያለ እምቢ አለ። ታዲያ ምን ሆነ? እግዚአብሔር የሰጠውን ክብር ክፉኛ በተጠቀመበት ጊዜ፣ እነዚያ ቃሎቹ ካነገሠው ከእርሱ ቍጣ ሊያድኑት ቻሉን? ሳሙኤልስ በገሠጸው ጊዜ እንዲህ ሊለው ቻለን? «መንግሥቱንና ገዥነቱን በስስት ሮጬ ተሽቀዳደምሁለትን? እኔ እንደ ተራ ሰዎች ያልተረበሸና ሰላማዊ ሕይወት ልኖር እመኝ ነበር፤ አንተ ግን ወደዚህ የክብር ስፍራ ጐትተህ አመጣኸኝ። በዝቅተኛ ሁኔታዬ ብኖር ኖሮ እነዚህን መሰናክሎች ሁሉ በቀላሉ ባመለጥሁ ነበር፤ ከማይታወቀው ብዙ ሕዝብ አንዱ ብሆን ኖሮ ወደዚህ ዘመቻ ከቶ ባልተላክሁ ነበር፤ እግዚአብሔርም ከአማሌቃውያን ጋር የሚደረገውን ጦርነት በእጄ ባልሰጠኝ ነበር፤ ባይሰጠኝ ኖሮም ይህን ኃጢአት ባልሠራሁ ነበር።» ነገር ግን እንዲህ ያሉት ክርክሮች ሁሉ እንደ ማመካኛ ደካሞች ናቸው፤ ደካሞች ብቻም ሳይሆኑ አደገኞች ናቸው፤ ይልቁንም የእግዚአብሔርን ቍጣ ያነድዳሉና። በእግዚአብሔር ወደ ታላቅ ክብር ከፍ የተደረገ ሰው የክብሩን ታላቅነት ለስሕተቱ ማመካኛ አድርጎ ማቅረብ አይገባውም፤ ይልቁንም እግዚአብሔር ለእርሱ ያሳየውን ልዩ ሞገስ ለበለጠ መሻሻል ምክንያት ሊያደርገው ይገባዋል። ያልተለመደ ክብር ስላገኘ ብቻ ኃጢአት ለመሥራት ነጻነት እንዳለው የሚያስብ ሰው ግን፣ የእግዚአብሔር ቸርነት ለገዛ መተላለፉ ምክንያት መሆኑን ለማሳየት ከመጣር በቀር ምን ያደርጋል? ይህም ዘወትር እግዚአብሔርን የማይፈሩና ግድየለሽ ሕይወት የሚኖሩ ሰዎች ክርክር ነው። እኛ ግን በምንም ዓይነት እንዲህ ልናስብ፣ ወይም እንደነዚህ ያሉ ሰዎች ወደሚወድቁበት እብደት ልንወድቅ አይገባንም፤ ይልቁንም ያለንን ችሎታ በሚገባ ለመጠቀም ሁልጊዜ ልንተጋ፣ በንግግርም በአሳብም ፈሪሃ እግዚአብሔር ያለን ልንሆን ይገባናል።

(ከመንግሥቱ ጉዳይ ወጥተን ወደ ክህነት፣ ማለትም ወደ ንግግራችን ቀጥተኛ ርዕስ እንምጣ፤) ዔሊም ቢሆን ይህን ከፍተኛ ሹመት ለማግኘት አልተመኘም ነበር፤ ነገር ግን በእርሱ ውስጥ በበደለ ጊዜ ይህ ምን ጠቀመው? ለምንስ ለማግኘት እላለሁ? ቢፈልግ እንኳ ሊያመልጠው አይችልም ነበር፤ በሕግ ግዴታ እንዲቀበለው ተገድዶ ነበርና። ከሌዊ ነገድ ነበርና፣ ከአባቶቹ የወረደለትን ያን ከፍተኛ ሹመት ሊቀበል ይገባው ነበር፤ ይህም ሆኖ ስለ ልጆቹ ዓመፅ ቀላል ያልሆነ ቅጣት ተቀበለ። ደግሞም እግዚአብሔር ስለ እርሱ ለሙሴ ብዙ ቃል የተናገረለት የአይሁድ የመጀመሪያው ሊቀ ካህናት፣ የዚያን የሚያህል ብዙ ሕዝብ እብደት ብቻውን መቋቋም ባቃተው ጊዜ፣ የእግዚአብሔርን ቍጣ የመለሰው የወንድሙ ምልጃ ባይሆን ኖሮ ሊጠፋ ተቃርቦ አልነበረምን? ሙሴንም ስላነሣን፣ የምንናገረው እውነት መሆኑን በእርሱ ላይ ከደረሰው ነገር ማሳየት መልካም ይሆናል። ይህ ቅዱስ ሙሴ የአይሁድን መሪነት ለመንጠቅ እጅግ የራቀ ስለ ነበረ የቀረበለትን ሹመት እንዳይሰጠው ለመነ፤ እግዚአብሔር እንዲቀበለው ባዘዘውም ጊዜ እምቢ አለ፤ የሾመውንም ቍጣ እስኪያነሣሣ ድረስ ደረሰ፤ ያን ጊዜ ብቻም ሳይሆን፣ ከዚያም በኋላ ወደ አገዛዙ በገባ ጊዜ፣ ከእርሱ ነጻ ለመውጣት በደስታ መሞትን ይመርጥ ነበር፤ «እንዲህ የምታደርግብኝ ከሆነ ግደለኝ» ይላልና። ነገር ግን ታዲያ ምን ሆነ? በክርክር ውኃ ዘንድ በበደለ ጊዜ፣ እነዚያ ተደጋጋሚ እምቢታዎቹ ለእርሱ ማመካኛ ሆነው ሊቀርቡ ቻሉን? እግዚአብሔር ይቅርታ እንዲያደርግለት ሊያሳምኑት ቻሉን? ከተስፋይቱ ምድርስ ስለ ምን ተከለከለ? ሁላችን እንደምናውቀው ስለዚህ ኃጢአቱ ብቻ እንጂ በሌላ ምክንያት አይደለም፤ በዚህም ምክንያት ያ ድንቅ ሰው እርሱ የሚመራቸው ሰዎች ያገኙትን በረከት ከመደሰት ተከለከለ፤ ከብዙ ድካምና መከራ በኋላ፣ ከዚያ ሊነገር ከማይችል መንከራተት በኋላ፣ ከብዙ ውጊያና ድል በኋላ፣ ለመድረስ ያን ያህል ድካምና ፈተና የተቀበለላትን ምድር ሳይገባባት ከውጭዋ ሞተ፤ የጥልቁን ባሕር ማዕበል ተቋቁሞ ካለፈ በኋላም የወደቡን በረከት ሳይቀምስ ቀረ። ከዚህም የተነሣ የምታየው፣ ይህን ሹመት የሚነጥቁት ሰዎች ብቻ ሳይሆኑ፣ በሌሎች ሰዎች ጉጉት ወደ እርሱ የመጡትም እንኳ በአገልግሎቱ ውስጥ ለሚሠሩት ኃጢአት ማመካኛ እንደማይኖራቸው ነው። በእውነት እግዚአብሔር ራሱ ለዚህ ከፍተኛ ሹመት የመረጣቸው ሰዎች ብዙ ጊዜ እምቢ ቢሉም እንዲህ ያለ ከባድ ቅጣት ከተቀበሉ፣ አንዳቸውንም ከዚህ አደጋ ለማዳን ምንም ነገር ካልጠቀመ — አሮንንም ሆነ ዔሊን፣ ወይም ያን ቅዱስ ሰው፣ ቅዱሱን፣ ነቢዩን፣ ተአምራት አድራጊውን፣ በምድር ፊት ላይ ካሉ ሰዎች ሁሉ ይልቅ የዋህ የነበረውን፣ ሰው ከወዳጁ ጋር እንደሚነጋገር ከእግዚአብሔር ጋር የተነጋገረውን — ከዚያ ታላቅ ሰው መልካምነት እጅግ በማይቈጠር መጠን የምናንስ እኛማ ይህን ክብር ፈጽሞ እንዳልተመኘን ማወቃችንን በቂ ማመካኛ አድርገን ለማቅረብ እንዴት እንችላለን? ይልቁንም በዚህ ዘመን ብዙዎቹ ሹመቶች ከሰው ምኞት እንጂ ከእግዚአብሔር ጸጋ የማይመነጩ ሲሆኑ። እግዚአብሔር ይሁዳን መረጠው፤ ከቅዱሳኑም ማኅበር አንዱ አድርጎ ቈጠረው፤ እንደ ሌሎቹም የሐዋርያነትን ክብር አደራ ሰጠው፤ እንዲያውም ከሌሎቹ የሚበልጥ ነገር፣ የገንዘቡን መጋቢነት ሰጠው። ነገር ግን ከዚህ ምን ተገኘ? ከዚያ በኋላ ሁለቱንም አደራዎች ክፉኛ በተጠቀመባቸው ጊዜ — ሊሰብከው የተላከውን አሳልፎ በመስጠት፣ በመልካም ሊያውለው የሚገባውንም ገንዘብ ያለ አግባብ በማዋል — ከቅጣት አመለጠን? በፍጹም፤ ይልቁንም በዚህ ምክንያት የበለጠ ቅጣትን በራሱ ላይ አመጣ፤ ይህም እጅግ ተገቢ ነው። እግዚአብሔር የሰጠንን ከፍተኛ ክብር እርሱን ይበልጥ ለማስደሰት እንጂ እርሱን ለማሳዘን ልንጠቀምበት አይገባንምና። ከሌሎች ይልቅ ወደ ከፍተኛ ክብር ከፍ ስላለ ብቻ ከሚገባው ቅጣት ነጻ እንዲሆን የሚጠይቅ ሰው ግን፣ ክርስቶስ፦ «እኔ መጥቼ ባልነገርኋቸውስ ኃጢአት ባልሆነባቸውም ነበር»፤ «ሌላ ሰው ያላደረገውን ሥራ በመካከላቸው ባላደረግሁ፥ ኃጢአት ባልሆነባቸውም ነበር» ሲል ሰምተው የሰው ልጆችን መድኃኒትና በጎ አድራጊ፦ «ታዲያ ለምን መጥተህ ተናገርህ? ለምንስ ተአምራት አደረግህ? ይበልጥ እንድትቀጣን ነውን?» ብለው ከሚነቅፉት ከእነዚያ ከማያምኑ አይሁድ አንዱን እጅግ ይመስላል። ነገር ግን ይህ የእብደትና የፍጹም ስንፍና ቃል ነው። ታላቁ ሐኪም የመጣው ሊያድንህ እንጂ ሊተውህ አይደለምና፤ በታመምህ ጊዜ አልፎህ ሊሄድ ሳይሆን ከደዌህ ፈጽሞ ሊያነጻህ ነው። አንተ ግን በገዛ ፈቃድህ ከእጁ ራስህን አራቅህ፤ ስለዚህ የከፋውን ቅጣት ተቀበል። ለሕክምናው ብትገዛ ኖሮ ከቀድሞ ደዌዎችህ ነጻ በወጣህ ነበር፤ እንዲሁም ሊረዳህ ሲመጣ አይተኸው ከእርሱ ከሸሸህ፣ ከእንግዲህ ከእነዚህ ደዌዎች ራስህን ማንጻት አትችልም፤ ስለማትችልም በእነርሱ ምክንያት ትቀጣለህ፤ ደግሞም እግዚአብሔር ለአንተ መልካም ያሳየውን ጥንቃቄ በበኩልህ ከንቱ ስላደረግኸው ትቀጣለህ። ስለዚህ እንደዚህ የምናደርግ እኛ፣ ከእግዚአብሔር እጅ ክብርን ከተቀበልን በኋላ የሚደርስብን ሥቃይ ከዚያ በፊት ከነበረው ጋር እኩል አይደለም፤ ይልቁንም ከቀድሞው እጅግ የከፋ ነው። መልካም ነገር ተደርጎለት እንኳ መልካም ያልሆነ ሰው እጅግ የመረረ ቅጣት ይገባዋልና። እንግዲህ ይህ ማመካኛህ ደካማ መሆኑ ስለ ተገለጠ፣ በእርሱም የሚጠጉትን ከማዳን ይልቅ ይበልጥ ለአደጋ ስለሚያጋልጣቸው፣ ሌላ የደኅንነት መንገድ ልናዘጋጅ ይገባናል።

ባስልዮስ፦ ያ ምን ዓይነት ነው? ንገረኝ፤ እኔ በተናገርኸው ነገር እንዲህ ባለ ፍርሃትና መንቀጥቀጥ ውስጥ ስለ ጣልኸኝ አሁን ራሴን መቈጣጠር እንኳ አቅቶኛልና።

ዮሐንስ አፈወርቅ፦ እለምንሃለሁ፤ እማልድሃለሁ፤ እንዲህ አትዘን። ለእኛ ለደካሞች ደኅንነት አለና፤ ይኸውም ይህን ሹመት ጨርሶ አለመቀበል ነው፤ ለእናንተ ለብርቱዎችም ደኅንነት አለ፤ ይኸውም ከእግዚአብሔር ጸጋ ቀጥሎ የመዳን ተስፋችሁን ለዚህ ስጦታና ስጦታውን ለሰጠው ለእግዚአብሔር የማይገባውን ድርጊት ሁሉ በመሸሽ ላይ ማኖር ነው። ይህን ክብር በገዛ ምኞታቸው ካገኙ በኋላ በስንፍና ወይም በክፋት አልፎ ተርፎም በልምድ ማጣት ሹመቱን ክፉኛ የሚጠቀሙበት ሰዎች በእርግጥ ታላቁ ቅጣት ይገባቸዋል። ይህ ማለት ግን እንዲህ ላልተመኙት ይቅርታ ተዘጋጅቶላቸዋል ብለን ከዚህ እንረዳለን ማለት አይደለም። እንዲያውም እነርሱም ቢሆኑ ማመካኛ ሁሉ ተወስዶባቸዋል። በእኔ ፍርድ፣ ዐሥር ሺህ ሰዎች ቢለምኑትና ቢያስገድዱት እንኳ፣ ሰው ልብ ሊላቸው አይገባውም፤ ይልቁንም አጥብቀው ለሚለምኑት ከመገዛቱ በፊት አስቀድሞ የገዛ ልቡን ሊመረምርና ጉዳዩን ሁሉ በጥንቃቄ ሊያጤን ይገባዋል። መሐንዲስ ያልሆነ ሰው ቤት ለመሥራት አይደፍርም፤ የተካነ ሐኪም ያልሆነም ሰው የታመመን ሥጋ ለማከም አይሞክርም፤ ብዙዎች ቢያስገድዱት እንኳ ይቅርታ ይጠይቃል እንጂ፣ አለማወቁንም ለመናዘዝ አያፍርም፤ ታዲያ የብዙ ነፍሳት ጥበቃ በአደራ የሚሰጠው ሰው አስቀድሞ ራሱን አይመረምርምን? ይህ ሰው ስላዘዘው፣ ያ ሰው ስላስገደደው ወይም ሦስተኛውን ላለማስቀየም ብሎ፣ ከሰዎች ሁሉ እጅግ ልምድ የሌለው ቢሆን እንኳ ይህን አገልግሎት ይቀበላልን? እንዲህ ካደረገስ ራሱን ከእነርሱ ጋር ወደ ግልጥ ጐስቋላነት ከመጣል እንዴት ያመልጣል? እንደ ነበረ ቢኖር ኖሮ ሊድን ይችል ነበር፤ አሁን ግን ሌሎችን በገዛ ጥፋቱ ውስጥ ይጨምራቸዋል። ከወዴት የመዳንን ተስፋ ያገኛል? ከወዴትስ ይቅርታን ያገኛል? ያን ጊዜ ስለ እኛ በተሳካ ሁኔታ የሚማልድ ማን ነው? ምናልባት አሁን የሚያስገድዱንና በኃይል የሚጐትቱን እነዚያ ናቸውን? ነገር ግን በዚያን ጊዜ እነርሱን ራሳቸውን ማን ያድናቸዋል? ከእሳቱ ያመልጡ ዘንድ እነርሱም በበኩላቸው ምልጃ ያስፈልጋቸዋልና። እነዚህን ነገሮች የምናገረው አንተን ለማስፈራራት ሳይሆን ጉዳዩን በእውነት እንዳለ ለማቅረብ መሆኑን እንድታውቅ፣ ቅዱሱ ሐዋርያ ጳውሎስ የገዛ ልጁ ለሆነውና ለሚወደው ለደቀ መዝሙሩ ለጢሞቴዎስ የሚለውን ስማ፦ «በማንም ላይ ፈጥነህ እጆችህን አትጫን፥ በሌሎችም ኃጢአት አትተባበር።» እኛ በበኩላችን በተቻለን መጠን ለዚህ ሹመት ሊያቀርቡን የተዘጋጁትን ሰዎች ከምን ያህል ታላቅ ነቀፋ፣ እንዲያውም ከምን ያህል በቀል እንዳዳንናቸው አታይምን?

2. የተመረጡት ሰዎች «እኔ ራሴን ወደዚህ ሹመት አልጠራሁም፤ አስቀድሜ ያላየሁትንም ነገር ማስወገድ አልቻልሁም» ብለው ለራሳቸው ማመካኛ ማቅረባቸው በቂ እንዳልሆነ ሁሉ፣ የሚሾሙአቸውም ሰዎች የተሾመውን ሰው አናውቀውም ነበር ማለታቸው በቂ መከላከያ አይሆንላቸውም። ያቀረቡትን ሰው ባለማወቃቸው ምክንያት ክሳቸው የበለጠ ይከብዳል፤ እነርሱን የሚያመካኝ የሚመስለውም ነገር ይበልጥ ይከሳቸዋል እንጂ። ባሪያን መግዛት የሚፈልጉ ሰዎች ለሐኪም ያሳዩታል፤ ለሽያጩ ዋስ ይጠይቃሉ፤ ስለ እርሱም ከጎረቤቶቻቸው መረጃ ይሻሉ፤ ይህን ሁሉ ካደረጉም በኋላ ለሙከራ የሚሆን ጊዜ ሳይጠይቁ ሊገዙት ገና አይደፍሩም፤ ማንንም ሰው እንደዚህ ወዳለ ታላቅ ሹመት ሊያስገቡ ያሉት ግን አንድ ሰው ስለ ፈለገ ብቻ፣ ወይም የሌላውን ሞገስ ለማግኘት ወይም ቍጣውን ለማስወገድ ብለው፣ ያለ ተጨማሪ ምርመራ ምስክርነታቸውንና ፈቃዳቸውን በግድየለሽነትና በቸልታ ይሰጣሉ፤ ይህ እንዴት ያለ ከንቱ ነገር አይደለምን? እንግዲያውስ እኛን ሊከላከሉልን የሚገባቸው ሰዎች ራሳቸው ተከላካይ በሚያስፈልጋቸው በዚያ ቀን ስለ እኛ በተሳካ ሁኔታ የሚማልድ ማን ነው? ስለዚህ የሚሾም ሰው በትጋት ሊመረምር ይገባዋል፤ የሚሾመው ሰው ደግሞ ከዚህ እጅግ አብልጦ። የሾሙት ሰዎች በሹመቱ ውስጥ ሊሠራው ለሚችለው ለማንኛውም ኃጢአት በቅጣቱ ቢካፈሉም፣ እርሱ ከበቀል ከማምለጥ ይልቅ ከእነርሱ የበለጠ ቅጣትን ይከፍላል፤ የመረጡት ሰዎች ለራሳቸው ትክክል መስሎ ከታያቸው በተቃራኒ በሆነ ዓለማዊ ምክንያት ካደረጉት ብቻ በቀር። እንዲህ ሲያደርጉ ቢገኙ፣ ሰውየውም የማይገባው መሆኑን እያወቁ በአንዳች ሰበብ ቢያቀርቡት፣ የቅጣታቸው መጠን ከእርሱ ቅጣት ጋር እኩል ይሆናል፤ እንዲያውም ምናልባት ብቁ ያልሆነውን ሰው ለሾሙት ቅጣቱ የበለጠ ይሆናል። ቤተ ክርስቲያንን ለማጥፋት ላሰበ ሰው ሥልጣን የሚሰጥ ሰው ያ ሰው ለሚፈጽመው ግፍ በእርግጥ ተጠያቂ ይሆናልና። ነገር ግን እንዲህ ያለ ነገር ካልፈጸመ፣ በሌሎች አስተያየት እንደ ተሳሳተ ቢናገር፣ ያን ጊዜም ቢሆን ፈጽሞ ሳይቀጣ አይቀርም፤ ነገር ግን ቅጣቱ ከተሾመው ሰው ቅጣት ጥቂት የቀለለ ይሆናል። ታዲያ ምን ይሁን? የሚመርጡ ሰዎች በሐሰተኛ ወሬ ተታልለው ወደ ምርጫው ሊመጡ ይችላሉ። የተመረጠው ግን ሌሎች እርሱን እንዳላወቁት «እኔ ራሴን አላውቅም» ሊል አይችልም። ስለዚህ ካቀረቡት ሰዎች የበለጠ ቅጣት እንደሚቀበል ሰው፣ ራሱን የሚመረምርበት ምርመራ እነርሱ እርሱን ከሚመረምሩበት ይልቅ የጠነቀቀ ሊሆን ይገባዋል፤ እነርሱም ባለማወቅ ቢጐትቱት፣ ቀርቦ እንዳይሳሳቱ ሊያደርጋቸው በሚችልበት ጉዳይ ሁሉ በጥንቃቄ ሊያስረዳቸው ይገባዋል፤ እንዲህም ራሱን ለፈተና እንኳ የማይገባ መሆኑን አሳይቶ የዚያን ታላቅ ሹመት ሸክም ሊያመልጥ ይችላል።

በጦርነት ሙያ፣ በንግድ፣ በእርሻና በሌሎችም የዚህ ሕይወት ዘርፎች አንድ ዕቅድ በቀረበ ጊዜ፣ ዐሥር ሺህ ሞት ቢያስፈራራቸው እንኳ ገበሬው መርከብን ለመንዳት፣ ወታደሩ ምድርን ለማረስ፣ የመርከብ መሪውም ሠራዊትን ለመምራት የማይደፍሩት ስለ ምንድር ነው? ይህ ግልጥ አይደለምን? እያንዳንዱ በብቃት ማጣቱ የሚመጣውን አደጋ አስቀድሞ ስለሚያይ ነው። ታዲያ ኪሳራው በጥቃቅን ነገሮች ላይ በሆነ ጊዜ ይህን ያህል አርቀን እናስባለን፤ የግዳጅንም ግፊት እምቢ እንላለን፤ ነገር ግን ክህነትን እንዴት መያዝ እንዳለባቸው ለማያውቁ ሰዎች እንደሚሆነው ቅጣቱ ዘላለማዊ በሆነበት ጊዜ በግድየለሽነትና ሳናስብ ወደዚህ ታላቅ አደጋ ዘለን እንገባለን፤ ከዚያም የሌሎችን አጥብቆ መለመን ማመካኛ አድርገን እናቀርባለንን? አንድ ቀን የሚፈርድብን እርሱ ግን እንዲህ ያለውን ማመካኛ አይቀበልም። ከሥጋዊ ነገሮች ይልቅ በመንፈሳዊ ነገሮች እጅግ የበለጠ ጥንቃቄ ልናሳይ ይገባናልና። አሁን ግን ያን ያህል ጥንቃቄ እንኳ ስናሳይ አንገኝም። እስቲ ንገረኝ፤ አንድን ሰው ሳይሆን የእጅ ጥበብ ባለሙያ መስሎን አንድን ሥራ እንዲሠራ ብንጋብዘው፣ እርሱም ጥሪውን ቢቀበል፣ ከዚያም ለሕንጻው በተዘጋጀው ቍሳቍስ ላይ እጁን ጭኖ እንጨቱን ቢያበላሽ፣ ድንጋዩንም ቢያበላሽ፣ ቤቱንም ወዲያውኑ እስኪፈርስ ድረስ ቢሠራው፣ በሌሎች ተገፋፍቼ ነው እንጂ በገዛ ፈቃዴ አልመጣሁም ብሎ መናገሩ በቂ ማመካኛ ይሆንለታልን? በፍጹም፤ ይህም እጅግ ተገቢና ትክክል ነው። በሌሎች ጥሪ እንኳ እምቢ ማለት ይገባው ነበርና። እንግዲህ እንጨትንና ድንጋይን ብቻ ለሚያበላሽ ሰው ቅጣትን ከመክፈል ማምለጫ ከሌለው፣ ነፍሳትን የሚያጠፋና የእግዚአብሔርን ቤተ መቅደስ በግድየለሽነት የሚሠራ ሰው የሌሎች ግዳጅ ከቅጣት ለማምለጥ ዋስትናው እንደ ሆነ ያስባልን? ይህ እጅግ ከንቱ አይደለምን? ፈቃደኛ ያልሆነውን ሰው ማንም ሊያስገድደው እንደማይችል ገና አላነሣሁም። ነገር ግን ከልክ ያለፈ ግፊትና ልዩ ልዩ የተንኰል ዘዴዎች ደርሰውበት ወደ ወጥመድ ወደቀ እንበል፤ ይህ ከቅጣት ያድነዋልን? እለምንሃለሁ፤ ራሳችንን አናታልል፤ ለሕፃን እንኳ ግልጥ የሆነውንም እንደማናውቅ አናስመስል። ይህ አላወቅሁም የማለት ማስመሰል በሒሳብ ቀን ሊጠቅም አይችልምና። ደካማነትህን አውቀህ ይህን ከፍተኛ ሹመት ለመቀበል አልተመኘህም ትላለህ። መልካም ነው። እንግዲያውስ በዚያው አሳብ የሌሎችን ልመና እምቢ ማለት ይገባህ ነበር፤ ወይስ ማንም ሳይጠራህ ደካማና የማትችል ነበርህ፤ ይህን ክብር ሊሰጡህ የተዘጋጁ ሰዎች በተገኙ ጊዜ ግን በድንገት ብቁ ሆንህን? ምንኛ የሚያስቅ ከንቱ ነገር ነው! ከቅጣቶች ሁሉ የከፋው የሚገባው ነው። ስለዚህም ደግሞ ጌታ ግንብ ሊሠራ የሚወድን ሰው የመሥራት አቅሙን አስቀድሞ ሳይቈጥር መሠረቱን እንዳይመሠርት ይመክረዋል፤ ይህም አላፊ አግዳሚዎች እንዲዘብቱበት ስፍር ቍጥር የሌለው ምክንያት እንዳይሰጥ ነው። ነገር ግን በእርሱ ጉዳይ ቅጣቱ መሣቂያ ከመሆን አያልፍም፤ በፊታችን ባለው ጉዳይ ግን ቅጣቱ የማይጠፋ እሳት፣ የማይሞት ትል፣ ጥርስ ማፋጨት፣ በውጭ ያለው ጨለማ፣ ለሁለት መሰንጠቅና እድልን ከግብዞች ጋር መካፈል ነው።

ነገር ግን የሚከሱኝ ሰዎች ከእነዚህ ነገሮች አንዱንም ሊያስቡ አይወዱም። እንዲያ ባይሆን ኖሮ ያለ ምክንያት መጥፋትን የማይፈልገውን ሰው መንቀፍ በተዉ ነበር። አሁን የምናስበው የስንዴና የገብስ፣ የበሬዎች ወይም የበጎች አስተዳደር፣ ወይም እንዲህ ያለ ሌላ ጉዳይ አይደለም፤ የኢየሱስ አካል ራሱ እንጂ። ቅዱስ ጳውሎስ እንደሚለው የክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን የክርስቶስ አካል ናትና፤ እርሷን የመጠበቅ አደራ የተሰጠው ሰውም ወደ ጤንነትና ወደማይነገር ውበት ሁኔታ ሊያሳድጋት፣ እድፈት ወይም የፊት መጨማደድ ወይም እንዲህ ያለ ነገር ብርታቷንና ውበቷን እንዳያበላሽ በሁሉ አቅጣጫ ሊጠብቅ ይገባዋል። ይህ፣ የሰው ኃይል እስከቻለ ድረስ፣ በላይዋ ለተሾመው ለማይጠፋውና ለዘላለም ብፁዕ ለሆነው ራስ የተገባች አድርጎ ማቅረብ ካልሆነ ምንድር ነው? የአትሌት አካል ብቃት ለማግኘት የሚመኙ ሰዎች የሐኪሞችንና የአሠልጣኞችን እርዳታ፣ የተመጠነ ምግብን፣ የማያቋርጥ ልምምድንና ሌሎች ሺህ ሕግጋትን የሚያስፈልጋቸው ከሆነ (ከሁሉ ያነሰውን ጥቃቅን ነገር ቸል ማለት ሁሉን ያናጋዋልና ያበላሸዋልና)፣ ታዲያ መጋደሉ ከሥጋና ከደም ጋር ሳይሆን ከማይታዩ ኃይላት ጋር የሆነውን አካል የመጠበቅ ዕጣ የወደቀባቸው ሰዎች ከተራ የሰው በጎነት እጅግ ካልበለጡና ለነፍስ በሚገባ ፈውስ ሁሉ ካልተካኑ በቀር፣ ያን አካል ጤነኛና ደኅና አድርገው መጠበቅ እንዴት ይችላሉ?

3. እባክህ፣ ያ አካል ከዚህ ሥጋችን ይልቅ ለብዙ ደዌና ጥቃት የተጋለጠ፣ ፈጥኖ የሚበላሽና ለመዳንም የሚዘገይ መሆኑን አታውቅምን? የእነዚህን አካላት ፈውስ የያዙት ሰዎች ልዩ ልዩ መድኃኒቶችን፣ የተለያዩ መሣሪያዎችን ዝግጅትና ለሕመምተኞች የሚስማማ ምግብን አግኝተዋል፤ ብዙ ጊዜም የአየሩ ሁኔታ ብቻውን ለታመመ ሰው መዳን በቂ ይሆናል፤ በጊዜው የተወሰደ እንቅልፍ ሐኪሙን ከተጨማሪ ድካም ሁሉ ያዳነበት ጊዜም አለ። በፊታችን ባለው ጉዳይ ግን ከእነዚህ ነገሮች አንዱንም ማሰብ አይቻልም፤ ይልቁንም ከተሳሳትን በኋላ የተሾመ አንድ የፈውስ ዘዴና መንገድ ብቻ አለ፤ እርሱም የቃሉ ኃይለኛ አጠቃቀም ነው። አንዱ መሣሪያ፣ ብቸኛው ምግብ፣ ከሁሉ የሚበልጠው አየር ይህ ነው። የመድኃኒትን፣ የመተኮስንና የመቍረጥን ስፍራ ይይዛል፤ መተኮስና መቍረጥ ቢያስፈልግም ልንጠቀምበት የሚገባን ዘዴ ይህ ነው፤ ይህ ካልጠቀመ ሌላው ሁሉ ከንቱ ነው፤ በእርሱ ነፍስን ስታንቀላፋ እናነቃታለን፤ ስትቃጠልም እናበርዳታለን፤ በእርሱ ከመጠን ያለፈውን እንቈርጣለን፤ የጐደለውን እንሞላለን፤ ለነፍስ ጤንነት የሚያስፈልጉትን ሌሎች የሕክምና ሥራዎችንም ሁሉ እናከናውናለን። ዕለታዊ ሕይወታችንን በተሻለ መንገድ ማስተካከልን በተመለከተ፣ የሌላው ሰው ሕይወት እንድንቀናና እንድንከተል ሊያነሣሣን እንደሚችል እውነት ነው። ነገር ግን በሐሰተኛ ትምህርት ጉዳይ፣ ነፍስ በእርሱ በታመመች ጊዜ፣ ያን ጊዜ ስለ ገዛ ወገኖቻችን ደኅንነት ብቻ ሳይሆን ስለ ውጭው ጠላትም ቃሉ እጅግ ያስፈልጋል። በእርግጥ አንድ ሰው ተአምራትን ለማድረግ እንዲችል፣ በእነዚያም ድንቆች የደፋሮችን ተቃዋሚዎች አፍ ለመዝጋት እንዲችል የመንፈስን ሰይፍና የእምነትን ጋሻ ቢይዝ ኖሮ፣ የቃሉ እርዳታ ብዙም ባላስፈለገው ነበር፤ ያም ሆኖ በተአምራት ዘመን እንኳ ቃሉ ከንቱ አልነበረም፤ ይልቁንም እጅግ አስፈላጊ ነበር። ቅዱስ ጳውሎስ በተአምራቱ ምክንያት በየስፍራው እጅግ የሚደነቅ ቢሆንም ራሱ ተጠቅሞበታልና፤ ከዚያ «የከበረ የሐዋርያት ማኅበር» ከሆኑት ሌላውም፦ «በእናንተ ስላለ ተስፋ ምክንያትን ለሚጠይቁዋችሁ ሁሉ መልስ ለመስጠት ዘወትር የተዘጋጃችሁ ሁኑ» ሲል ይህን ኃይል ለማግኘት እንድንተጋ ይመክረናል፤ ሁሉም በአንድ ልብ የድሆችን መበለቶች ጥበቃ ለእስጢፋኖስ አደራ ሰጡ፤ ይህም ራሳቸው «ቃሉን ለማገልገል» ጊዜ እንዲያገኙ ብቻ ነው። ተአምራትን የማድረግ ኃይል ካልተሰጠን በቀር፣ እኛም እንዲሁ ለዚህ ልንተጋ ይገባናል። እንዲህ ያለ ኃይል ለእኛ የመቅረቱ ትንሽ ምልክት እንኳ ከሌለ፣ በየአቅጣጫውም ብዙ ጠላቶች ዘወትር የሚያጠቁን ከሆነ፣ እንግዲያውስ እኛ ራሳችን በጠላት ፍላጻዎች እንዳንቈስል፣ እርሱንም እንድናቈስለው በዚህ መሣሪያ ራሳችንን ማስታጠቅ የግድ ይሆንብናል።

4. ስለዚህ የክርስቶስ ቃል በሙላት እንዲኖርብን መትጋት ይገባናል። ልንዘጋጅለት የሚገባን አንድ ዓይነት ውጊያ ብቻ አይደለምና። ይህ ጦርነት ብዙ ዓይነት ነው፤ ከልዩ ልዩ ጠላቶችም ጋር ይደረጋል፤ እነዚህ ሁሉ አንድ ዓይነት መሣሪያ አይጠቀሙም፤ አንድ ዓይነት የጥቃት ስልትም አይከተሉም፤ ከሁሉም ጋር ውጊያ የሚገጥም ሰውም የሁሉን ተንኰል ማወቅ፣ በአንድ ጊዜም ቀስተኛና ወንጭፈኛ፣ የጦር አለቃና የሠራዊት አዛዥ፣ በሰልፍ ውስጥ ያለ ወታደርና አዛዥ፣ እግረኛና ፈረሰኛ፣ በባሕር ውጊያና በከበባ ውጊያ የተካነ መሆን አለበት። በተለመደው ጦርነት እያንዳንዱ ሰው የተቀበለውን የራሱን ልዩ ተግባር በመፈጸም ጠላትን ይመክታል። እዚህ ግን እንዲህ አይደለም፤ በዚህ ጦርነት ድል አድራጊ ሆኖ ለመውጣት የሚፈልግ ሁሉ የጥበቡን ዓይነቶች ሁሉ ማወቅ አለበት፤ ዲያብሎስ ሳይጠበቅ በቀረ በማንኛውም አንድ ስፍራ በኩል የራሱን አጥቂዎች አስገብቶ በጎቹን መውሰድ በሚገባ ያውቃልና። እረኛው በሁሉ ነገር ትክክለኛ እውቀት ታጥቆ ሲመጣና ሴራውን በሚገባ ሲያውቅ ባየ ጊዜ ግን እንዲህ አይደለም። ስለዚህ በሁሉ አቅጣጫ በሚገባ ተጠብቀን ልንኖር ይገባናል፤ ከተማ በቅጥር ተከብባ እስካለች ድረስ በታላቅ ደኅንነት ተቀምጣ በከባቢዎቿ ትሥቃለች፤ ነገር ግን ማንም በቅጥሩ ላይ የበር ያህል ብቻ ስብራት ቢያደርግ፣ የቀረው ዙሪያ ሁሉ ፈጽሞ ጸንቶ ቢቆምም ምንም አይጠቅምም፤ የእግዚአብሔርም ከተማ እንዲሁ ናት፤ ከቅጥሩ ጋር የሚመሳሰለው የእረኛው ንቁ አእምሮና ጥበብ በሁሉ አቅጣጫ እስከ ጠበቃት ድረስ፣ የጠላት ተንኰል ሁሉ በእርሱ ኀፍረትና መሣቂያነት ይፈጸማል፤ በቅጥሩ ውስጥ የሚኖሩትም ሳይታወኩ ይኖራሉ፤ ነገር ግን ማንም አንዲቱን ክፍል ማፍረስ በቻለበት ስፍራ ሁሉ፣ የቀረው ምንም ያህል ጸንቶ ቢቆም፣ በዚያ ስብራት በኩል ጥፋት በሁሉ ላይ ይገባል። ሰው ከግሪኮች (ከአረማውያን) ጋር በትጋት ቢከራከር፣ በዚያው ጊዜ ግን ለአይሁድ ምርኮ ቢሆን ምን ይጠቅመዋል? ወይስ ሁለቱንም ቢያሸንፍ፣ ከዚያም በማኒኬያውያን እጅ ቢወድቅ? ወይስ ከእነርሱም እንኳ የበረታ መሆኑን ካሳየ በኋላ፣ ሁሉ በዕጣ ፈንታ ይወሰናል የሚለውን ትምህርት የሚያስገቡት ገብተው መንጋውን ቢያጠፉ? ነገር ግን የዲያብሎስን ኑፋቄዎች ሁሉ ሳልዘረዝር፣ እረኛው ሁሉንም በማስተባበል የተካነ ካልሆነ፣ ተኵላው በማናቸውም በአንዲቱ በኩል ገብቶ የመንጋውን አብዛኛውን ክፍል ሊበላ ይችላል ማለት ይበቃል። በተለመደው ጦርነት ድል የሚገኘው ወይም ሽንፈት የሚደርሰው በጦር ሜዳ ላይ ባሉት ወታደሮች መሆኑን ሁልጊዜ እንጠብቃለን። በመንፈሳዊው ጦርነት ግን ሁኔታው ፈጽሞ የተለየ ነው። በዚያ ከአንዱ ወገን ጠላቶች ጋር የሚደረገው ፍልሚያ ፈጽሞ ውጊያ ላልገጠሙ፣ ምንም ድካም ላልደከሙ፣ ይልቁንም ሁልጊዜ ተቀምጠው ለነበሩ ለሌሎች ጠላቶች ድልን የሚያስገኝበት ጊዜ ብዙ ነውና፤ በእንዲህ ያሉ ነገሮች ብዙ ልምድ የሌለው ሰውም፣ እንዲህ ለማለት ያህል፣ በገዛ ሰይፉ ይወጋል፤ ለወዳጆቹም ለጠላቶቹም መሣቂያ ይሆናል። የምለውን በምሳሌ ለማብራራት እሞክራለሁ። የቫለንቲኖስንና የመርቅያንን፣ አእምሮአቸውም እንዲሁ የታመመውን የሁሉን ሰዎች የዱር ትምህርት የሚቀበሉ ሰዎች፣ እግዚአብሔር ለሙሴ የሰጠውን ሕግ ከመለኮታዊ መጻሕፍት ዝርዝር ውስጥ ያወጡታል። አይሁድ ግን ሕጉን እጅግ ስለሚያከብሩ፣ እርሱን የሚሽረው ጊዜ የደረሰ ቢሆንም፣ ከእግዚአብሔር ዓላማ በተቃራኒ ይዘቱ ሁሉ እንዲጠበቅ አሁንም ይከራከራሉ። የእግዚአብሔር ቤተ ክርስቲያን ግን ሁለቱንም ጽንፎች ሸሽታ በመካከለኛው መንገድ ሄዳለች፤ በአንድ በኩል ራሷን ከቀንበሩ በታች እንድታደርግ አትገፋፋም፤ በሌላ በኩልም እንዲሰደብ አትታገሥም፤ ይልቁንም ዘመኑ ያለፈ ቢሆንም፣ ወቅቱ በቆየበት ጊዜ ስለ ነበረው ጥቅም ታመሰግነዋለች። ከእነዚህ ሁለት ጠላቶች ጋር ሊዋጋ ያለ ሰው ይህን መካከለኛ መንገድ በሚገባ ማወቅ አለበት። አይሁድ የቀድሞውን ሕግ አጥብቀው በመያዛቸው ጊዜ ያለፈባቸው መሆናቸውን ለማስተማር ፈልጎ ሕጉን ያለ ርኅራኄ መንቀፍ ቢጀምር፣ ሕጉን ሊገነጣጥሉት ለሚፈልጉት መናፍቃን ትንሽ ያልሆነ መያዣ ይሰጣቸዋል፤ የእነርሱንም አፍ ለመዝጋት ተግቶ ሕጉን ከልክ በላይ ቢያሞግሰው፣ ለዚህም ለአሁኑ ዘመን አስፈላጊ እንደ ሆነ በአድናቆት ቢናገርለት፣ የአይሁድን አፍ ይከፍታል። ደግሞም በሰባልዮስ እብደትና በአርዮስ ሞኝነት የተያዙት ሰዎች ሁለቱም መካከለኛውን መንገድ ባለመጠበቃቸው ከትክክለኛው እምነት ወድቀዋል። የክርስቲያን ስም ለሁለቱም መናፍቃን ይጠራል፤ ነገር ግን ማንም ትምህርታቸውን ቢመረምር፣ አንዱ ወገን ከአይሁድ ብዙም የማይሻልና ከእነርሱ በስም ብቻ የሚለይ፣ ሌላውም የሳምሳጡን የጳውሎስን ኑፋቄ የሚጠጋ ሆኖ፣ ሁለቱም ከእውነት እጅግ የራቁ መሆናቸውን ያገኛል። ስለዚህ በእንዲህ ያሉ ጉዳዮች አደጋው ታላቅ ነው፤ የቀናው እምነት መንገድ ጠባብ ነው፤ በሁለቱም ወገን በሚያስፈሩ ገደሎች የታጠረ ነው፤ አንዱን ጠላት ለመምታት ስናስብ በሌላው እንዳንቈስል ትንሽ ያልሆነ ፍርሃት አለ። ማንም የመለኮትን አንድነት ቢናገር፣ ሰባልዮስ ወዲያውኑ ያን አባባል ለገዛ አእምሮው ቅዠት ይጠቀምበታል፤ አካላትንም ቢለይ፣ አብ አንድ፣ ወልድ ሌላ፣ መንፈስ ቅዱስም ሦስተኛ ነው ቢል፣ አርዮስ ያን የአካላት መለያየት ወደ ባሕርይ ልዩነት ለማጣመም ተዘጋጅቶ ይነሣል፤ ስለዚህ የአንዱን ፈሪሃ እግዚአብሔር የጐደለው የአካላት መደበላለቅና የሌላውን ከንቱ የባሕርይ መከፋፈል ዞር ብለን ልንሸሽ ይገባናል፤ የአብና የወልድ የመንፈስ ቅዱስም መለኮት ፍጹም አንድ መሆኑን እየመሰከርን፣ በዚያ ላይ የአካላትን ሦስትነት (ሥላሴን) እንጨምራለን። ያን ጊዜ ከሁለቱም መናፍቃን ጥቃት ራሳችንን መመሸግ እንችላለን። ከእነዚህም በተጨማሪ፣ በጀግንነትና በጥንቃቄ ካልተዋጋናቸው በቀር ሜዳውን በቍስል ተሸፍኖ የምንተወው ስለ ብዙ ሌሎች ተቃዋሚዎች ልነግርህ እችል ነበር።

5. የገዛ ወገኖቻችንን ከንቱ ለፍላፊነት ማን ይዘረዝረዋል? ይህ ከውጭ ከሚደርስብን ጥቃት አያንስምና፤ ለመምህሩም እንዲያውም የበለጠ ችግር ይሰጣል። አንዳንዶች ከከንቱ የማወቅ ጉጉት የተነሣ፣ ሊያውቁት የማይቻላቸውን፣ ቢያውቁትም የማይጠቅማቸውን ነገር ለመመርመር በችኮላ ይጣደፋሉ። ሌሎች ደግሞ ከእግዚአብሔር ስለ ፍርዶቹ ሒሳብ ይጠይቃሉ፤ የማይመረመረውንም የዚያን ጥልቅ ጥልቀት ለመለካት ራሳቸውን ያስገድዳሉ። መጽሐፍ፦ «ፍርድህ ታላቅ ቀላይ ነው» ይላልና፤ ስለ እምነታቸውና ስለ ኑሮአቸው የሚጨነቁትን ከእነርሱ ጥቂቶችን ብቻ ታገኛለህ፤ አብዛኞቹ ግን ሊገኙ የማይቻሉትን፣ መመርመራቸው ብቻ እንኳ እግዚአብሔርን የሚያስቈጣውን ነገሮች በጉጉት ሲመረምሩ ታገኛቸዋለህ። እርሱ እንድናውቀው የማይወደውን ለማወቅ ቈርጠን ስንጥር አይሳካልንምና (በእግዚአብሔር ፈቃድ ላይ እንዴት ይሳካልናል?)፤ ከምርመራችን የሚመጣው አደጋ ብቻ ይቀርልናል። ነገሩ እንዲህ ሆኖ ሳለ፣ ማንም በሥልጣን ሆኖ እንዲህ ወዳለው የማይመረመር ጥልቀት የሚደረገውን ምርመራ ቢያስቆም፣ ትዕቢተኛና አላዋቂ የሚል ስም ያተርፋል፤ ስለዚህ በእንዲህ ያለው ጊዜ ሕዝቡን ከእነዚህ የማይጠቅሙ ጥያቄዎች ለመመለስና እርሱ ራሱም ከላይ ከተጠቀሱት ነቀፋዎች ለማምለጥ ከኤጲስ ቆጶሱ ብዙ ብልሃት ይጠበቃል። ባጭሩ እነዚህን ችግሮች ሁሉ ለመቋቋም ከንግግር በቀር የተሰጠ ሌላ እርዳታ የለም፤ ማንም ይህ ችሎታ ቢጐድለው፣ በእርሱ አመራር ሥር የተሰጡት ሰዎች ነፍሳት (ደካሞቹንና ሁሉን ነገር የሚያነፈንፉትን ማለቴ ነው) ዘወትር በማዕበል ከሚናወጡ መርከቦች አይሻሉም። ስለዚህ ካህኑ ይህን የብርታት መንገድ ለማግኘት የሚቻለውን ሁሉ ሊያደርግ ይገባዋል።

6. ባስልዮስ፦ «ታዲያ ቅዱስ ጳውሎስ በዚህ ጥበብ ፍጹም ለመሆን ስለ ምን አልተጋም? የንግግሩን ድህነት አይሰውርም፤ ይልቁንም በንግግር ችሎታቸው ለሚደነቁትና በእርሱም ለሚመኩት ለቆሮንቶስ ሰዎች እንኳ እየነገረ ያልተማረ መሆኑን በግልጥ ይናዘዛል።»

ዮሐንስ አፈወርቅ፦ ብዙዎችን ያጠፋውና በእውነተኛው ትምህርት ጥናት ቸልተኞች ያደረጋቸው ይህ ነገር ነው። የሐዋርያውን አሳብ ጥልቀት መመርመርና የቃሎቹን ትርጓሜ መረዳት ስላቃታቸው፣ ዘመናቸውን ሁሉ እያንቀላፉና እያዛጉ አሳለፉ፤ ያከበሩትም ቅዱስ ጳውሎስ የተናዘዘውን ያን አለማወቅ ሳይሆን፣ በዓለም ከኖረ ከማንኛውም ሰው ባላነሰ እርሱ ነጻ የነበረበትን ሌላ ዓይነት አለማወቅ ነው።

ነገር ግን ይህን ጉዳይ ለኋላ እንድንመረምረው ትቼ፣ እስከዚያው ይህን ያህል እላለሁ። ቅዱስ ጳውሎስ እነርሱ እንዲሆን እንደሚፈልጉት በዚህ ረገድ ያልተማረ ነበር ብንል እንኳ፣ ይህ ከዛሬዎቹ ሰዎች ጋር ምን ግንኙነት አለው? እርሱ ከንግግር ችሎታ እጅግ የሚበልጥ ኃይል ነበረውና፤ ይህም ኃይል የበለጠ ውጤት ያስገኘ ነበር፤ ይኸውም ዝም ቢል እንኳ መገኘቱ ብቻ አጋንንትን ያስፈራቸው ነበር። የዛሬዎቹ ሰዎች ግን ሁሉም በአንድ ስፍራ ቢሰበሰቡ፣ ስፍር ቍጥር በሌለው ጸሎትና እንባ እንኳ በአንድ ወቅት በቅዱስ ጳውሎስ ጨርቅ የተደረጉትን ተአምራት ማድረግ አይችሉም። እርሱ ደግሞ በጸሎቱ ሙታንን አስነሣ፤ ሌሎችንም እንዲህ ያሉ ተአምራት አደረገ፤ ስለዚህም አረማውያን አምላክ እንደ ሆነ አሰቡት፤ ከዚህም ሕይወት ከመለየቱ በፊት እስከ ሦስተኛው ሰማይ ድረስ ለመነጠቅ፣ ለሟች ሰው ጆሮ ሊሰማ የማይገባውን ንግግርም ለመካፈል ተገባው። የዛሬዎቹ ሰዎች ግን — ይህን የምለው ክፉ ወይም ከባድ ነገር ለመናገር አይደለም፤ በእርግጥም በእነርሱ ላይ ለመሳደብ ሳይሆን በመደነቅ ብቻ ነው የምናገረው — ራሳቸውን ከዚህ ከሚያህል ታላቅ ሰው ጋር ሲለኩ እንዴት አይንቀጠቀጡም? ተአምራቱን ትተን ወደዚህ ብፁዕ ቅዱስ ሕይወት ብንመለስ፣ መልአካዊ ኑሮውንም ብንመረምር፣ ይህ የክርስቶስ ተጋዳይ ድል አድራጊ ሆኖ የምታገኘው ከተአምራቱ ይልቅ በዚህ ነው። ቅንዓቱንና ትዕግሥቱን፣ የማያቋርጡ አደጋዎቹን፣ ዘወትር የሚያስጨንቁትን ጭንቀቶቹንና ስለ አብያተ ክርስቲያናት የማያቋርጥ አሳቡን፤ ለደካሞች የነበረውን ርኅራኄ፣ ብዙ መከራዎቹን፣ ያልተለመዱ ስደቶቹን፣ ዕለት ዕለት መሞቱን ማንስ ሊገልጠው ይችላል? የዚህን ጻድቅ ሰው ድካም የማያውቅ በዓለም ውስጥ የትኛው ስፍራ ነው? የትኛው አህጉር ወይም ባሕርስ ነው? ምድረ በዳው እንኳ መገኘቱን አውቋል፤ በአደጋ ጊዜ ብዙ ጊዜ አስጠግቶታልና። ሁሉን ዓይነት ጥቃት ተቀበለ፤ ሁሉን ዓይነት ድል አገኘ፤ ለትግሉና ለድሉም ፍጻሜ አልነበረውም።

ይሁን እንጂ ሳላውቀው ይህን ሰው ወደ መበደል ተመራሁ። ሥራዎቹ ከማንኛውም የመግለጥ ችሎታ በላይ ናቸውና፤ የንግግር ጥበብ ሊቃውንት እኔን እንደሚበልጡኝ ሁሉ በተለይም ከእኔ ችሎታ በላይ ናቸው። ያም ሆኖ ያ ቅዱስ ሐዋርያ የሚፈርድብን በውጤቱ ሳይሆን በዓላማው ስለ ሆነ፣ እርሱ ራሱ ከባልንጀሮቹ ሰዎች ሁሉ በሚበልጥበት መጠን እስካሁን ከተጠቀሰው ሁሉ የሚበልጠውን አንድ ተጨማሪ ነገር እስክናገር ድረስ አላቋርጥም። ይህም ምንድር ነው? ከብዙ ሥራዎች በኋላ፣ ከብዙ ድሎችም በኋላ፣ ብዙ ጊዜ በድንጋይ የወገሩትና ሊያጠፉት የቻሉትን ሁሉ ያደረጉበት እነዚያ አይሁድ ቢድኑና ወደ ክርስቶስ ቢመጡ፣ እርሱ ወደ ገሃነም ገብቶ ለዘላለም ቅጣት አልፎ እንዲሰጥ ጸለየ። ታዲያ ማን ክርስቶስን እንዲህ ናፈቀ? ለእርሱ የነበረው ስሜት ከናፍቆት የሚበልጥ የከበረ ነገር ተብሎ መገለጥ ካልተገባው በቀር፤ ታዲያ ይህን የሚያህል ጸጋ ከላይ ከተሰጠው በኋላ፣ ይህን የሚያህል በጎነት በራሱ ከተገለጠ በኋላ፣ ከእንግዲህ ራሳችንን ከዚህ ቅዱስ ጋር እናነጻጽራለንን? ከዚህ የሚበልጥ ድፍረት ምን ሊኖር ይችላል?

አሁንም አንዳንዶች እንደሚቈጥሩት ያልተማረ እንዳልነበረ በሚቀጥለው ለማሳየት እሞክራለሁ። በሰዎች ግምት ያልተማረ የሚባለው የዓለማዊ ንግግር ብልሃቶችን ያልተለማመደ ሰው ብቻ ሳይሆን፣ ትክክለኛውን እምነት ለመከላከል መከራከር የማይችል ሰውም ነው፤ ይህም ትክክል ነው። ቅዱስ ጳውሎስ ግን በእነዚህ በሁለቱም ረገድ ያልተማረ መሆኑን አልተናገረም፤ በአንዱ ብቻ እንጂ፤ ለዚህም ማስረጃ «በአነጋገሬ ያልተማርሁ ብሆን እንኳ፥ በእውቀት ግን እንዲህ አይደለሁም» ሲል በጥንቃቄ ይለያል። በአንድ ኤጲስ ቆጶስ ላይ የኢሶቅራጥስን ማስዋብ፣ የዴሞስቴኔስን ክብደት፣ የቱኪዲደስን ግርማና የፕላቶን ልዕልና አጥብቄ ብጠይቅ፣ ቅዱስ ጳውሎስ በእኔ ላይ ብርቱ ማስረጃ በሆነ ነበር። ነገር ግን እነዚህን ጉዳዮች ሁሉና የዓለማዊ ንግግርን ውስብስብ ጌጦች አልፌአቸዋለሁ፤ ስለ አጻጻፍ ስልትም ሆነ ስለ አነጋገር ምንም ግምት አልሰጥም፤ እንዲያውም የሰው አነጋገር ድሃ፣ የቃላት አቀናበሩም ቀላልና ያልተሸለመ ይሁን፤ ነገር ግን በትምህርት እውቀትና በትክክለኛ አገላለጹ ያልተማረ አይሁን፤ የገዛ ስንፍናውንም ለመሸፈን ብሎ ያን ቅዱስ ሐዋርያ ከስጦታዎቹ ሁሉ ከሚበልጠውና የምስጋናው ሁሉ ድምር ከሆነው ነገር አያራቁተው።

7. እስቲ ንገረኝ፤ ገና ተአምራትን ማድረግ ሳይጀምር በደማስቆ የተቀመጡትን አይሁድ መልስ ያሳጣቸው እንዴት ነበር? ከግሪክ አገር ከመጡት አይሁድ ጋር ታግሎ የጣላቸውስ እንዴት ነበር? ወደ ጠርሴስስ ስለ ምን ተላከ? በቃሉ እጅግ ብርቱና ድል አድራጊ ስለ ነበረ፣ ተቃዋሚዎቹንም ሽንፈታቸውን መታገሥ አቅቷቸው ሕይወቱን ለመፈለግ እስኪነሣሡ ድረስ ስላደረሳቸው አልነበረምን? በዚያን ጊዜ፣ እንዳልሁት፣ ተአምራትን ማድረግ ገና አልጀመረም ነበር፤ ብዙ ሕዝብ በታላላቅ ሥራዎቹ ክብር ምክንያት በመደነቅ ይመለከቱት ነበር ማለት፣ ወይም ከእርሱ ጋር የተከራከሩት ሰዎች ስለ እርሱ በነበረው የሕዝብ አስተያየት ኃይል ተሸንፈው ነበር ማለትም ማንም አይችልም። በዚህ ጊዜ በክርክር ብቻ ነበር ያሸነፈውና። ደግሞስ በአንጾኪያ ሰዎችን ወደ አይሁድ ልማድ ሊመልሱ ከሚሞክሩት ጋር በተሳካ ሁኔታ የተከራከረውና የተሟገተው እንዴት ነበር? ያ የአርዮስፋጎስ ሰው፣ ከከተሞች ሁሉ ይልቅ ለአማልክት እጅግ ያደረች የነበረችው የአቴና ነዋሪ፣ እርሱና ሚስቱ ሐዋርያውን የተከተሉት እንዴት ነበር? የሰሙት ንግግር ስላስከተላቸው አልነበረምን? አውጤኪስም ከመስኮቱ በወደቀ ጊዜ፣ ይህ የሆነው እስከ መንፈቀ ሌሊት ድረስ የቅዱስ ጳውሎስን ስብከት ለረጅም ጊዜ በመከታተሉ አልነበረምን? በተሰሎንቄና በቆሮንቶስ፣ በኤፌሶንና በሮሜ ራሷ ምን ሲያደርግ እናገኘዋለን? ሙሉ ሌሊቶችንና ቀኖችን መጻሕፍትን በቅደም ተከተላቸው በመተርጐም አላሳለፈምን? ከኤፊቆሮሳውያንና ከኢስጦኢኮች ጋር ያደረገውንስ ክርክር ማን ይዘረዝረዋል? እያንዳንዱን ዝርዝር ለመግለጥ ብንቈርጥ ታሪካችን ከልክ በላይ ይረዝማልና።

እንግዲህ ቅዱስ ጳውሎስ ተአምራትን ከማድረጉ በፊትም በኋላም ክርክርን አብዝቶ የተጠቀመ መሆኑ ሲታይ፣ ስብከቶቹና ክርክሮቹ በሰሙት ሁሉ ዘንድ እጅግ የተደነቁለትን ሰው ያልተማረ ብሎ ለመጥራት ማን ይደፍራል? የሊቃኦንያ ሰዎች ሄርሜን እንደ ሆነ የገመቱት ስለ ምን ነበር? እርሱና በርናባስ አማልክት ናቸው የሚለው አስተያየት የመጣው ተአምራታቸውን ከማየታቸው ነው፤ እርሱ ሄርሜን ነው የሚለው አሳብ ግን ከዚህ የመጣ አልነበረም፤ የንግግሩ ውጤት ነበር እንጂ። ይህ ብፁዕ ቅዱስ ከሌሎቹ ሐዋርያት የበለጠው በምን ነበር? በዓለም ሁሉ ዳር እስከ ዳር በሁሉ አፍ ላይ ያለውስ እንዴት ነው? በእኛ መካከል ብቻ ሳይሆን በአይሁድና በግሪኮች መካከልም የድንቆች ድንቅ የሆነውስ እንዴት ነው? ከመልእክቶቹ ኃይል አይደለምን? በእነርሱም ለዛሬዎቹ ምእመናን ብቻ ሳይሆን፣ ከእርሱ ዘመን ጀምሮ እስከ ዛሬ፣ እንዲያውም እስከ ፍጻሜው፣ እስከ ክርስቶስ መገለጥ ድረስ፣ ጠቃሚ ሆኗል፤ ይሆናልም፤ የሰው ዘር እስካለም ድረስ እንዲሁ ጠቃሚ ሆኖ ይቀጥላል። በአልማዝ እንደ ተሠራ ቅጥር ጽሑፎቹ በሚታወቀው ዓለም ያሉትን አብያተ ክርስቲያናት ሁሉ ይመሽጋሉና፤ እርሱም እንደ እጅግ የከበረ ጀግና በመካከል ቆሞ የሰውንም አሳብ በእግዚአብሔርም እውቀት ላይ የሚነሣውን ከፍ ያለውን ነገር ሁሉ እያፈረሰ ለክርስቶስም ለመታዘዝ አእምሮን ሁሉ ይማርካል፤ ይህንንም ሁሉ የሚያደርገው ድንቅ ነገርና መለኮታዊ ጥበብ በሞላባቸው ለእኛ በተዋቸው በእነዚያ መልእክቶች ነው። ጽሑፎቹ ሐሰተኛውን ትምህርት ለመገልበጥና እውነተኛውን ለማጽናት ብቻ ሳይሆን ለእኛ የሚጠቅሙት፣ መልካም ሕይወት ለመኖርም በብዙ ይረዳሉ። በእነርሱ በመጠቀም የዛሬ ኤጲስ ቆጶሳት ቅዱስ ጳውሎስ ራሱ ለክርስቶስ ያጫትን ንጽሕት ድንግል ያዘጋጃሉ፣ ያስውባሉም፤ ወደ መንፈሳዊ ውበት ሁኔታም ይመሩአታል፤ በእነርሱም ደግሞ የሚያስጨንቋትን አስጸያፊ ቸነፈሮች ከእርሷ ያባርራሉ፤ እንዲህ የተገኘውንም መልካም ጤንነት ይጠብቃሉ። ያልተማረ በሚባለው በዚህ ሰው የተተዉልን መድኃኒቶች እንደዚህ ያሉ ናቸው፤ ኃይላቸውም እንዲሁ ነው፤ እነርሱንና ኃይላቸውን ይበልጥ የሚያውቁትም ዘወትር የሚጠቀሙባቸው ሰዎች ናቸው። ከዚህ ሁሉ ቅዱስ ጳውሎስ ስንናገርበት ለነበረው ጥናት በታላቅ ትጋትና ቅንዓት ራሱን እንደ ሰጠ ግልጥ ነው።

8. ለደቀ መዝሙሩ በሰጠው ትእዛዝ የሚለውንም ስማ፦ «ለማንበብና ለመምከር ለማስተማርም ተጠንቀቅ»፤ ጥቅሙንም ለማሳየት፦ «ይህን ብታደርግ፥ ራስህንም የሚሰሙህንም ታድናለህና» ብሎ ይጨምራል። ደግሞም፦ «የጌታም ባሪያ ለሰው ሁሉ ገር ለማስተማርም የሚበቃ ለትዕግሥትም የሚጸና ሊሆን እንጂ ሊጣላ አይገባውም» ይላል፤ ቀጥሎም፦ «አንተ ግን በተማርህበትና በተረዳህበት ነገር ጸንተህ ኑር፥ ከማን እንደ ተማርኸው ታውቃለህና፤ ከሕፃንነትህም ጀምረህ … መዳን የሚገኝበትን ጥበብ ሊሰጡህ የሚችሉትን ቅዱሳን መጻሕፍትን አውቀሃል» ይላል፤ ደግሞም፦ «የእግዚአብሔር ሰው ፍጹም ይሆን ዘንድ፥ የእግዚአብሔር መንፈስ ያለበት መጽሐፍ ሁሉ ለትምህርትና ለተግሣጽ ልብንም ለማቅናት በጽድቅም ላለው ምክር ደግሞ ይጠቅማል» ይላል። ስለ ኤጲስ ቆጶሳት ሹመት ለቲቶ በሰጠው መመሪያ ደግሞ የሚጨምረውን ስማ። «ኤጲስ ቆጶሱ» ይላል፣ «ሕይወት በሚገኝበት ትምህርት ደግሞ ሊመክር ተቃዋሚዎቹንም ሊወቅስ ይችል ዘንድ፥ እንደተማረው በታመነ ቃል ይጽና።» ነገር ግን እነዚህ ሰዎች እንደሚያስመስሉት ያልተማረ የሆነ ሰው ተቃዋሚዎችን መውቀስና አፋቸውን መዝጋት እንዴት ይችላል? እንዲህ ያለ አለመማር በመካከላችን ተቀባይነት የሚያገኝ ከሆነስ ለማንበብና ለቅዱሳት መጻሕፍት መጠንቀቅ ምን ያስፈልጋል? እንዲህ ያሉት ክርክሮች የስንፍናና የቸልተኝነት ምልክቶች የሆኑ ሽፋኖችና ሰበቦች ብቻ ናቸው። ነገር ግን አንድ ሰው፦ «እነዚህ ትእዛዛት የተሰጡት ለካህናት ነው» ይል ይሆናል፤—በእርግጥ ነው፤ የንግግራችን ርዕስ እነርሱ ናቸውና። ነገር ግን ሐዋርያው ያንኑ ትእዛዝ ለምእመናንም እንደሚሰጥ፣ ከክህነት ውጭ ላሉት በሌላ መልእክት የሚለውን ስማ፦ «የክርስቶስ ቃል በጥበብ ሁሉ በሙላት ይኑርባችሁ»፤ ደግሞም፦ «ለእያንዳንዱ እንዴት እንድትመልሱ እንደሚገባችሁ ታውቁ ዘንድ ንግግራችሁ ሁልጊዜ፥ በጨው እንደ ተቀመመ፥ በጸጋ ይሁን»፤ ለሁሉም ደግሞ ስለ እምነታቸው ሒሳብ ለመስጠት «መልስ ለመስጠት ዘወትር የተዘጋጃችሁ» እንዲሆኑ የሚል አጠቃላይ ትእዛዝ አለ፤ ለተሰሎንቄ ሰዎችም፦ «እናንተ ደግሞ እንደምታደርጉ፥ እርስ በርሳችሁ ተመካከሩ አንዱም አንዱም ሌላውን ያንጸው» የሚለውን ትእዛዝ ይሰጣል። ስለ ካህናት ሲናገር ግን፦ «በመልካም የሚያስተዳድሩ ሽማግሌዎች፥ ይልቁንም በመስበክና በማስተማር የሚደክሙት፥ እጥፍ ክብር ይገባቸዋል» ይላል። መምህራን በሚያደርጉትም በሚናገሩትም ደቀ መዛሙርታቸውን ክርስቶስ ወደ ወሰነላቸው ወደዚያ ብፁዕ የሕይወት ሁኔታ ሲያደርሱ፣ ይህ የትምህርት ፍጽምና ነውና። ሌሎችን ለማስተማር ምሳሌ ብቻውን በቂ አይደለምና። ይህንም የምለው ከራሴ አይደለም፤ የመድኃኒታችን የራሱ ቃል ነው፤ «የሚያደርግ ግን የሚያስተምርም ማንም ቢሆን እርሱ በመንግሥተ ሰማያት ታላቅ ይባላል።» ማድረግ ከማስተማር ጋር አንድ ቢሆን ኖሮ፣ እዚህ ያለው ሁለተኛው ቃል ትርፍ በሆነ ነበር፤ «የሚያደርግ» ብቻ ማለትም በበቃ ነበር። አሁን ግን ሁለቱን በመለየት፣ ተግባር አንድ ነገር፣ ትምህርት ደግሞ ሌላ ነገር መሆኑን፣ ፍጹም ለሆነ ማነጽም እያንዳንዳቸው የሌላውን እርዳታ እንደሚያስፈልጋቸው ያሳያል። የተመረጠው የክርስቶስ ዕቃ ለኤፌሶን ሽማግሌዎች የሚለውንም ትሰማለህ፦ «ስለዚህ ሦስት ዓመት ሌሊትና ቀን በእንባ እያንዳንዳችሁን ከመገሠጽ እንዳላቋረጥሁ እያሰባችሁ ትጉ።» ነገር ግን የሐዋርያነት ሕይወቱ ይህን ያህል የደመቀ ሆኖ ሳለ እንባው ወይም በአፍ የሚደረግ ምክር ምን አስፈለገ? ቅዱስ ሕይወቱ ሰዎች ትእዛዛትን እንዲጠብቁ ታላቅ ማነሣሻ ሊሆን ይችል ነበር፤ ነገር ግን እርሱ ብቻውን ሁሉን ሊፈጽም ይችል ነበር ለማለት አልደፍርም።

9. ነገር ግን ስለ ትምህርት ጉዳዮች ክርክር በተነሣ ጊዜ፣ ሁሉም መሣሪያዎቻቸውን ከአንድ መጻሕፍት በሚወስዱበት ጊዜ፣ የማንም ሕይወት ምን ያህል ክብደት ሊኖረው ይችላል? ከእንዲህ ያለ አስጨናቂ ልምምድ በኋላ፣ ካህኑ በክርክር እጅግ ያልተማረ በመሆኑ ምክንያት አንድ ሰው ወደ ኑፋቄ ቢወድቅና ከቤተ ክርስቲያን አካል ቢቈረጥ፣ የብዙ ተጋድሎዎቹ ጥቅም ታዲያ ምንድር ነው? ይህን መከራ ብዙዎች ሲቀበሉ እኔ ራሴ አይቻለሁ። ታዲያ ትዕግሥቱ ምን ይጠቅመዋል? ምንም፤ ሕይወት የተበላሸ ከሆነ ትክክለኛ እምነት ከሚጠቅመው አይበልጥም። ስለዚህ ከሌሎች ምክንያቶች ሁሉ በላይ በዚህ ምክንያት ሌሎችን ማስተማር ሥራው የሆነ ሰው በእንዲህ ያሉ ክርክሮች ልምድ ያለው መሆን ይገባዋል። እርሱ ራሱ ደኅና ሆኖ ቢቆምና በተቃዋሚዎች ባይጐዳ እንኳ፣ በእርሱ አመራር ሥር ያለው የዋህ ሕዝብ መሪያቸው ሲሸነፍና ለተቃዋሚዎች ምንም መልስ ሳይኖረው ሲያዩ፣ የሽንፈቱን ነቀፋ በእርሱ ድካም ላይ ሳይሆን፣ ስሕተት እንዳለባቸው አድርገው በትምህርቶቹ ራሳቸው ላይ ለመጣል ያዘነብላሉ፤ እንዲህም በአንድ ሰው ልምድ ማጣት ምክንያት ብዙ ሰዎች ወደ ፍጹም ጥፋት ይደርሳሉ፤ ፈጽመው ወደ ተቃዋሚው ባይሻገሩም፣ ቀድሞ አጽንተው ባመኑባቸው ጉዳዮች ለመጠራጠር ይገደዳሉ፤ ቀድሞ በማይናወጥ መተማመን የሚቀርቡአቸውንም ከእንግዲህ በጽናት አጥብቀው መያዝ አይችሉም፤ ይልቁንም በመሪያቸው ሽንፈት ምክንያት እንዲህ ያለ ታላቅ ማዕበል በነፍሳቸው ላይ ይወርዳል፤ ጉዳቱም ፈጽሞ በመርከብ መሰበር ይፈጸማል። እንዲህ ያለ መሪ ስለሚጠፋው ለእያንዳንዲቱ ነፍስ በገዛ ጐስቋላ ራሱ ላይ የሚያመጣው ጥፋት ምን ያህል የከፋ፣ እሳቱስ ምን ያህል የሚያስፈራ እንደ ሆነ፣ ይህን ሁሉ በሚገባ ስለምታውቅ ከእኔ መማር አያስፈልግህም። ታዲያ ለብዙ ነፍሳት ጥፋት ምክንያት መሆንን አለመፈለጌ፣ አሁን በዚያ ከሚጠብቀኝም የበለጠ ቅጣት በሚመጣው ዓለም ለራሴ ማትረፍን አለመፈለጌ ይህ በእኔ ዘንድ ትዕቢት ነውን? ይህ ከንቱ ውዳሴ ነውን? ይህን ማን ይላል? በእርግጥ ማንም አይልም፤ ነቀፋ በሌለበት ነቀፋ ለማግኘትና በሌሎች ሰዎች መከራ ላይ ለመስበክ ካልፈለገ በቀር።