እግዚአብሔር በፍቅራችን ላይ ያለው መብት

የተናገርሁትን የተቀበሉ ሁሉ እግዚአብሔርን ልንወድ እንደሚገባን በእርግጥ ያምናሉ። ይህን ያህል እንኳ የማይቀበሉ የማያምኑ ሰዎች ቢኖሩ ግን፥ እግዚአብሔር ነፍስንና ሥጋን ባበለጸገበት ቍጥር በሌለው በረከቱ ምስጋና ቢስነታቸውን የሚያሳፍርበት አለው። ሰው የሚያኖረውን እንጀራ፥ የሚያበራለትን ብርሃን፥ የሚተነፍሰውንም አየር የሚቀበለው ከእርሱ አይደለምን? እነዚህን አስቀድሜ የጠቀስሁት ከሁሉ የሚበልጡ ስለ ሆኑ አይደለም፤ የሚመለከቱት ሥጋን ብቻ ነውና፤ ነገር ግን ከሁሉ ይልቅ አስፈላጊዎች ናቸው። ዋነኞቹን በረከቶቻችንን ግን የማንነታችን የላቀ ክፍል በሆነችው በነፍስ ውስጥ መፈለግ አለብን። እነዚያም በረከቶች — ልዕልና፥ ማስተዋልና በጎነት ናቸው። በሰው ውስጥ ስላለው ልዕልና ስናገር፥ በውስጡ ያለውን ነጻ ፈቃድ ማለቴ ነው፤ ከሌሎች ሕያዋን ፍጥረታት ሁሉ በላይ ከፍ የሚያደርገውና እነርሱን ከግዛቱ በታች የሚያደርግለት ይህ ነውና። ማስተዋል ልዕልናውን ያስረዳዋል፤ በዚያው ጊዜም ልዕልናውን ከራሱ እንዳላገኘው ያስረዳዋል፤ በመጨረሻም በጎነት የእጁ ሥራ የሆነበትን እርሱን በብርቱ ጕጕት እንዲፈልገው፥ ባገኘውም ጊዜ በብርቱ እንዲይዘው ያደርገዋል። ከእነዚህ ሦስት በረከቶች እያንዳንዳቸው ሁለት ገጽታ አላቸው። ልዕልና የሰው ተፈጥሮ የራሱ የሆነ ልዩ መብት ሆኖ ይታያል፤ ደግሞም ሰው በሌሎች ሕያዋን ፍጥረታት ሁሉ ላይ ዘወትር ያሳደረው ፍርሃት ምንጭ ሆኖ ይታያል። ማስተዋል የሰውን ክብር ይገነዘባል፤ በዚያው ጊዜም ክብሩ በእርሱ ውስጥ ቢሆንም ከእርሱ እንዳልመጣ ያምናል፤ በመጨረሻም በጎነት በሁለት መንገድ ይሠራል፦ ሕልውናችንን የምናገኝበትን እርሱን በጕጕት እንድንፈልገው ያነሣሣናል፤ ባገኘነውም ጊዜ በዚያው ጕጕት እንድንጣበቅበት ያደርገናል። ከዚህም በላይ ማስተዋል የሌለበት ልዕልና ዋጋ ቢስ ነው፤ በጎነት የሌለበት ማስተዋልም ጕዳት ብቻ ያመጣል፤ ይህንም የሚከተለው ማስረጃ ያረጋግጣል። ማንም አእምሮ ሕልውና እንዳለው ሳያውቅ በሕልውናው ሊመካ አይችልም፤ ሕልውና እንዳለው እያወቀ ግን ሕልውናውን ያገኘው ከራሱ ሳይሆን ከሌላ መሆኑን ቢዘነጋ፥ በእግዚአብሔርም ሳይሆን በራሱ ቢመካ፥ የሐዋርያውን ቃል ያስብ፦ “ያልተቀበልኸውስ ምን አለህ? የተቀበልህ ከሆንህ ግን እንዳልተቀበልህ የምትመካ ስለ ምንድር ነው?” “የምትመካ ስለ ምንድር ነው?” ብቻ አላለም፤ ነገር ግን “እንዳልተቀበልህ” ብሎ ጨመረ፤ ይህም የሚነቀፈው በተቀበሉት ነገር መመካት ሳይሆን እንዳልተቀበሉት ሆኖ መመካት መሆኑን ያሳያል። እንዲህ ያለው መመካት ከንቱ ውዳሴ መባሉ ተገቢ ነው፤ በእውነት ጽኑ ዓለት ላይ አልቆመምና። ሐዋርያው ይህን ከትክክለኛው መመካት ሲለይ እንዲህ ይላል፦ “የሚመካ በጌታ ይመካ”፤ ይኸውም በእውነት ማለት ነው፤ እግዚአብሔር እውነት ነውና።

እንግዲህ ልናውቃቸው የሚገቡ ሁለት ነገሮች እንዳሉ እናያለን፦ አንደኛ፥ ምን እንደ ሆንን፤ ሁለተኛ፥ ያንን የሆንነው በራሳችን እንዳልሆነ። ከሁለቱ አንዱን ብንስት፥ ወይ ፈጽሞ አንመካም፥ ወይም ለራሳችን የምንወስደው ክብር “ከንቱ” ይሆናል። በመጨረሻም፦ “ራስህን ባታውቅ፥ ውጣ፥ የባልንጀሮችህንም መንጎች ተከትለህ ተቅበዝበዝ” ተብሏል። በእውነትም የሚሆነው ይኸው ነው፤ ሰው በክብር ሳለ የራሱን ክብር ባያውቅ፥ ከዚህ አለማወቁ የተነሣ በዚህ ዓለም ጥፋትና ጠፊ ሕይወት ከእርሱ ጋር ከሚካፈሉት እንስሶች ጋር መመሰሉ ተገቢ ነው። ማስተዋል ከአራዊት የለየው ፍጥረት ራሱን ባያውቅ ከእነርሱ ጋር ራሱን ይደባልቃል፤ ክብሩ ሁሉ በውስጡ እንዳለ ስለማያውቅ ለከንቱ ጕጕት እጁን ይሰጣል፤ በውጫዊና በሚዳሰስ ውበትም ይጠመዳል። ከእነርሱ የሚበልጥ ነገር እንደ ተቀበለ ባለማወቁ ወደ ታናናሾቹ ፍጥረታት ምሳሌ ዝቅ ይላል። ይህም በትጋት ልንጠነቀቅበት የሚገባ አለማወቅ ነው። እግዚአብሔር ካደረገን በታች ራሳችንን በፍጹም መቍጠር የለብንም። ነገር ግን ካለን በላይ ለራሳችን እንድንሰጥ ከሚያደርገን ከሌላው አለማወቅ በይበልጥ ልንጠነቀቅ ይገባናል፤ ይህንም የምናደርገው በውስጣችን እንዳሉ የምናውቃቸውን ስጦታዎች በስሕተት ለራሳችን ስንቈጥር ነው። ከእነዚህ ከሁለቱ የአለማወቅ ዓይነቶች በተጨማሪ፥ ይበልጥ ልንጸየፈውና ልንሸሸው የሚገባ ሌላ ነገር ይቀራል፤ ይኸውም በውስጣችን እንዳለ በምናውቀው በጎ ነገር አውቀን እንድንታበይ የሚመራን ድፍረት ነው፤ ከእኛ እንዳልመጡ በሚገባ ስለምናውቃቸው ነገሮች ለሌላው የሚገባውን ክብር መዝረፍን የማይፈራ ድፍረት። በመጀመሪያው ሁኔታ ፈጽሞ አንመካም። በሁለተኛው እንመካለን፤ ነገር ግን በእግዚአብሔር አይደለም። በሦስተኛው ግን የእግዚአብሔር ብቻ የሆነውን በመንጠቅ ከእንግዲህ ሳናውቅ ሳይሆን አውቀን ሆን ብለን እንበድላለን። ይህ ድፍረት ከሁለተኛው በደል ጋር ሲነጻጸር በዚህ ይከፋል፦ እርሱ እግዚአብሔርን ይንቃል፤ ሁለተኛው ግን እግዚአብሔርን አላወቀም ነበር። ከመጀመሪያው ጋር ሲነጻጸር ደግሞ ይህ አጋንንትን ያስመስለናል፤ ያኛው ግን አራዊትን ያስመስለን ነበር። የተቀበልናቸውን ስጦታዎች በተፈጥሮ የእኛ እንደ ሆኑ አድርገን እንድንጠቀምባቸውና በጎ አድራጊያችንን በመብት የእርሱ የሆነውን ክብር ለራሳችን ጥቅም እንድንዘርፈው ሊያደርገን የሚችለው ከክፋቶች ሁሉ የሚበልጠው ትዕቢት ብቻ ነው። ስለዚህ በልዕልናና በማስተዋል ላይ የእነርሱ ትክክለኛ ፍሬ የሆነውን በጎነትን መጨመር አለብን። የሁሉን ነገር ለጋስ ፈጣሪ፥ በሁሉም ነገር የእርሱ የሆነውን ክብር ልንሰጠው የሚገባንን እርሱን የምንፈልገውና የምንደርስበት በበጎነት ነው፤ ያለዚያ ግን ትክክል የሆነውን አውቀን ሳናደርገው በመቅረታችን መከራ እንቀበላለን።

እንዲህ የሚያደርግ ሰው ማስተዋሉን ለበጎ አልተጠቀመበትም፤ ይልቁንም “በመኝታው ላይ ዓመፃን አሰበ”፤ ከማስተዋል ስጦታ የተነሣ እርሱ ራሱ ምንም መብት እንደሌለው በሚገባ እያወቀ፥ ቸሩ ጌታው ሊቀበለው የሚገባውን ክብር እንደ ክፉ ባሪያ ወደ ራሱ ሊያዞርና ሊወስድ ሞከረ። ማስተዋል የሌለበት ልዕልና ከንቱ እንደ ሆነ፥ በጎነት የሌለበት ማስተዋልም ወደ ጥፋት እንደሚመራ ግልጽ ነው። በጎነት ላለው ሰው ግን ማስተዋልም ልዕልናም ሊጎዱት አይችሉም፤ ድምፁን ከፍ አድርጎ በጕጕት እግዚአብሔርን ያመሰግናል፤ እንዲህም ይላል፦ “አቤቱ፥ ለእኛ አይሁን፥ ለእኛ አይሁን፤ ለስምህ ክብርን ስጥ”፤ ይህም፦ “ጌታ ሆይ፥ ማስተዋልም ሆነ ልዕልና የእኛ ነው አንልም፤ ያለን ሁሉ ከአንተ ነውና ሁሉን ወደ አንተ እናመለክታለን” ማለት ነው።

ነገር ግን ክርስቶስን የማያውቁት እንኳ ሳይቀሩ በተፈጥሮ ሕግና በተሰጧቸው የሥጋና የነፍስ ስጦታዎች እግዚአብሔርን ስለ እግዚአብሔር ብለው እንዲወዱ በበቂ ሁኔታ እንደ ተማሩ ለማስረዳት ስንሻ ጥቂት ከመንገዳችን ወጣን። ቀደም ብለን የተናገርነውን በአጭር ቃል ለመድገም፦ ፀሐዩን በጻድቃንና በዓመፀኞች ላይ የሚያወጣ፥ ዝናቡንም በቅዱሳንና በኃጢአተኞች ላይ የሚያዘንበው እርሱ ብቻ ለሕይወት የሚያስፈልገውን ሁሉ — ብርሃንን፥ አየርንና ምግብን — እንደ ሰጠው የማያውቅ የማያምን ሰው ወዴት አለ? ለሰው ዘር የተለየውን ልዕልና በዘፍጥረት፦ “ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር” ካለው ከእርሱ በቀር ለሌላ የሚሰጥ፥ ምንም ያህል ኃጢአተኛ ቢሆን፥ ማን ነው? ሰውን ሁሉ ከሚያስተምረው ከእርሱ በቀር የማስተዋልን ምንጭ በሌላ ላይ የሚያይ ማን ነው? ከበጎነት አምላክ በቀር በጎነትን ከሌላ እጅ እቀበላለሁ ብሎ የሚያስብ ማን ነው? እንግዲህ ክርስቶስን በማያውቀው በማያምን ሰው ዕውቀት እንኳ እግዚአብሔር ስለ ራሱ ሊወደድ የሚገባው መብት አለው፤ ጌታ አምላኩን በፍጹም ልቡ በፍጹም ነፍሱና በፍጹም ኃይሉ የማይወድ ሰው የሚያመካኝበት የለውም፤ ሁሉን ነገር ያገኘበትን እርሱን በሙሉ ሊወደው እንደሚገባ በውስጡ ያለው ተፈጥሮአዊ የፍትሕ ስሜቱና አእምሮው ከነፍሱ ጥልቀት ይጮኻሉና። ነገር ግን ከፊሉን ለገዛ ምስጋናችን ከማስቀረት ይልቅ ሁሉን ለእግዚአብሔር መስጠት በተፈጥሮ ኃይል ወይም በነጻ ፈቃድ ብርታት እጅግ አስቸጋሪ ነው፤ እንዲያውም የማይቻል ነው፤ “ሁሉ የራሳቸውን ይፈልጋሉ” ተብሎ ተጽፏልና፤ በሌላም ስፍራ፦ “የሰው ልብ ምኞትና አሳብ ከልጅነቱ ጀምሮ ወደ ክፉ ያዘነበለ ነው” ተብሏል።