የጉዞው መመለስ

ኦክቶበር 2፦ መርከቧን ከተቀረቀረችበት አላቅቆ ውኃ ላይ የማንሳፈፉ ድካም በአቶ ሜይና በዶክተር ቤይኪ የተባበረ ጥረትና እርዳታ እንደ ገና ቀጠለ፤ ውኃውም ያለማቋረጥ እየሞላ መሄዱ እጅግ ስለ ረዳን ከቀኑ 9 ሰዓት ገደማ ዓላማችን ተሳካ፤ ሁላችንም እጅግ ደስ አለን። ቀትር ላይ አንዲት ታንኳ ሽቅብ እየቀዘፈች ስትመጣና እኛን ለማየት በሣሩ መካከል ስትቆም ታየች፤ ወደ መርከቡ ጎን እንድትመጣ ተጠራች። ታንኳይቱ ከእኛ በታች ሃያ ማይል ገደማ ርቃ ከምትገኘው ከዢቡ የመጣች ነበረች፤ በእርሷም ላይ ከዢቡ በገዙአቸው ሁለት ባሪያዎችና በጥቂት የዝሆን ጥርስ ይዘው የሚመለሱ የባውቺ ሰዎች የሆኑ ሁለት የሐውሳ ነጋዴዎች ተሳፍረው ነበር። የዝሆን ጥርሱ በዛጎል ገንዘብና በአንዳንድ ዕቃዎች ተለውጦ ከእነርሱ ተገዛ፤ ባሪያዎቹም በወንዙ ላይ ሲጓዙ የማምለጥ ዕድል ስለሌላቸው ታንኳይቱ ውስጥ ሳይታሰሩ ተቀምጠው ነበር፤ ነገር ግን የሚታሰሩበት የብረት ሰንሰለት በታንኳይቱ ውስጥ ነበረ፤ ከእነዚህም ሁለቱን ጥንድ ዶክተር ቤይኪ ገዛቸው። በውኃው ዳርቻ ታንኳይቱ የምታርፍበት መንደር በአቅራቢያው ስላልነበረ ሌሊቱን በቁጥቋጦው መካከል ማሳለፍ ግድ ሆነባት። ስለዚህ የአገሪቱ ክፍል የሕዝብ ብዛት ጠየቅሁ፤ ከዢቡ እስከ አካም ማለትም እስከ ካንኩንዲ ወንዝ ድረስ፣ ደግሞም ከዢቡ ወደ ውስጥ አገር የአምስት ቀን መንገድ ያህል አንድም የሰው መኖሪያ እንደማይገኝ ተነገረኝ። ነዋሪዎቹ ምን እንደ ሆኑ ጠየቅሁ፤ ሁሉም ተማርከው ወደ ሶኮቶ እንደ ተወሰዱ መለሱልኝ። በታንኳይቱ ውስጥ የነበሩት ባሪያዎች ከየትኛው ሕዝብ እንደ ሆኑ ጠየቅሁ፤ እነርሱም የጎምኮይ ከተማ ባይባዮች እንደ ሆኑ ነገሩኝ፤ እነዚህም ከኮሮሮፋ ነዋሪዎች መካከል አንድ ነገድ ሲሆኑ ወደ ውስጥ አገር አፈግፍገው በዚያም ከፊላታዎች ወረራ በተጠበቁ ኮረብታማ ስፍራዎች ነፃነታቸውን ጠብቀው የሚኖሩ ናቸው። መንገደኞች ጎምኮይ ከመድረሳቸው በፊት አምስት ቀን በጫካ ውስጥ ማደር እንዳለባቸው ነገሩኝ። የጎምኮይ ሰዎች ፈረሶች እንዳሏቸው ጠየቅሁ፤ ፈረሶች ከባውቺ በዚያ በኩል እየተወሰዱ አንድ ፈረስ በአምስት ባሪያዎች እንደሚለወጥ መለሱልኝ። ከሐማሩዋ ያገኘኋቸውንና በዚያን ጊዜ ጥቅማቸውን ለማወቅ ዕድል ያላገኘሁባቸውን «ካንታይ» የሚባሉትን የብረት ቁርጥራጮች አሳየኋቸው። እነርሱም እነዚህ እንደ ገንዘብ እንደሚያገለግሉ፣ የአንድ ባሪያ አማካይ ዋጋም እንዲህ ያሉ መቶ ቁርጥራጮች እንደ ሆነ ነገሩኝ። የጎምኮይ ነዋሪዎች አረማውያን ወይስ ሙስሊሞች እንደ ሆኑ ጠየቅሁ፤ ሁሉም አረማውያን እንደ ሆኑ፣ ወንዶቹ በወገባቸው ዙሪያ አንድ ዓይነት ጨርቅ እንደሚያገለድሙ፣ ሴቶቹ ግን ጥቂት እርጥብ ቅጠሎች ብቻ እንደሚለብሱ ተነገረኝ። ሰው በላዎች እንደ ሆኑ ስጠይቅ እንዳልሆኑ መለሱልኝ። ከዚያም በወንዙ ቀኝ በኩል ያለው አገር ስም ምን እንደ ሆነ ጠየቅሁ። ባውቺ ነው አሉኝ፤ ጢሱ ከሚታየው ከዳሊ መንደር ትይዩ እንደ ደረስን ነገሩኝ፤ ከዳሊ ወደ ዳምፓራ፣ ከዚያም ወደ ዋዛይ፣ ቀጥሎም ወደ ያኮባ ይኬዳል። በባውቺ የሚነገረው ቋንቋ ምን እንደ ሆነ ጠየቅሁ፤ ሐውሳና ፊላታ እንደ ሆኑ ነገሩኝ፤ ነገር ግን አገሪቱ የፊላታዎች ብትሆንም በብዛት የሚነገረው ሐውሳ እንደ ሆነ፣ በብዛት የሚከተሉትም ሃይማኖት እስልምና እንደ ሆነ ገለጹልኝ።

ሊሄዱ ሲሉ ምስኪኖቹን ባሪያዎች በርኅራኄ እንዲይዙአቸው ለመንኋቸው፤ ለእነዚህ ምስኪን መከረኞች ላደርግላቸው የምችለው እርዳታ ይህ ብቻ ነበረ። ነጋዴዎቹ በመርከቡ ላይ ሳሉ አምስት ወይም ስድስት ሰዎች የተሳፈሩባት አንዲት ታንኳ ከቁጥቋጦው ውስጥ ስትወጣ ታየች፤ በመነጽር ስንመለከታት ሰዎቹ ወደ መርከቡ እያዩ እንግዳ የሆነ የእጅ እንቅስቃሴ ሲያደርጉ ታዩ፤ ልክ ድግምት የሚደግሙ ይመስሉ ነበር፤ ይህንንም ያደረጉት መርከቡ እንዲታገድ ይሁን ወይም እንዲሄድ፣ ወይስ እንደ አምላክ ቈጥረው ለእርሱ የሚማጠኑ ይሁኑ ልናውቅ አልቻልንም። ሰዎቹ የአማልክት አምላኪዎች በአምልኮአቸው ጊዜ እንደሚለዩበት ሁሉ በሰውነታቸው ላይ በነጭ ኖራ ረጃጅም መስመሮች ተሥለው ነበር። ለአንድ ሰዓት ያህል በዓይናችን እያየናቸው ሳሉ ከዢቡ የመጣችው ታንኳ ወደ እነርሱ ደረሰች፤ የተነጋገሩም ይመስለኛል። ብዙም ሳይቆዩ ከስፍራው ተነሥተው የነጋዴዎቹን ፈለግ ተከትለው ወንዙን ሽቅብ ሄዱ፤ ሁለቱም ብዙም ሳይቆዩ ከዓይናችን ተሰወሩ።

ኦክቶበር 3፦ ከጠዋቱ 2 ሰዓት ወደ ታች ለመውረድ ተነሣን፤ ከምሽቱ 1 ሰዓትም በዢቡ ፊት ለፊት መልሕቅ ጣልን፤ ከተማይቱ ከወንዙ አንድ ማይል ያህል ስለምትርቅ ከምሽቱ 2 ሰዓት ላይ መድረሳችንን ለማብሠር መድፍ ተተኰሰ። ከሦስት ሳምንት ገደማ በፊት ትተናቸው የሄድናቸው ከፍተኛ ዳርቻዎች ሙሉ በሙሉ በውኃ ተሸፍነው ነበር፤ ሜዳውም መሬት ብዙ ርቀት ድረስ ተጥለቅልቆ ነበር፤ ሕዝቡ ዕቃቸውን ለመሸጥ ይቆሙባቸው የነበሩት፣ አለቃውም ሥርዓት እንዲጠብቁ በመካከላቸው በፈረስ ይዘዋወርባቸው የነበሩት፣ የክሩ ሰዎቻችንም ለማገዶ እንጨት ይቈርጡባቸው የነበሩት የእህል ማሳዎች፣ አሁን የዢቡ ከተማ እስከ ተሠራችበት ኮረብታ ግርጌ ድረስ ለጀልባዎችና ለታንኳዎች መተላለፊያ ሆነው ነበር።

ኦክቶበር 4፦ ዛሬ ማለዳ እንጨት ለመጫን እንዲመቸን ጥቂት ወደ ታች ወረድን። ዶክተር ቤይኪ ጤናው ፍጹም ደኅና ስላልነበረ ከአለቃው ጋር እንድነጋገር፣ በእርሱም በኩል ዉካሪን ለመጎብኘት ማሰባችንን እንድነግረው፣ ወደዚያም የሚወስዱን ፈረሶችና መልእክተኞች እንዲሰጠን እንድጠይቀው ለመነኝ፤ በዚያው ጊዜ ለአለቃው የሚሰጥ አንድ የቬልቬት ሸሚዝ ተሰጠኝ። ከዚህ ስፍራ ተነሥቶ ዉካሪን መጎብኘት እንደሚቻል፣ በተለይም የዉካሪ ንጉሥ መልእክተኞች በዚያ ስለ ነበሩ፣ ካረጋገጥሁ በኋላ ለዶክተር ቤይኪ ይህን ለማሳወቅና ለጉዞው የመጨረሻ ዝግጅት የእርሱ መገኘት እንደሚያስፈልግ ለመንገር ወደ መርከቡ ተመለስሁ።

ኦክቶበር 5፦ ስለ ዉካሪ ጉዟችን ለመነጋገር ወደ ከተማይቱ ሄድሁ፤ ሁሉም ነገር መልካምና ተስፋ ሰጪ መሰለ፤ ችግሩ ግን ፈረሶችን የማግኘቱ ነገር ነበር፤ ባለቤቶቹ በመንገዱ ላይ ብዙ ውኃ አለ፣ ፈረሶቻችንም ይህን ጉዞ ቢያደርጉ ሲመለሱ ይሞታሉ በሚል ሰበብ ፈረሶቻቸውን ለጉዞው ማከራየት አልፈለጉም። አለቃውን ከዚህ ማመካኛው በምክንያት ለማስለቀቅ ጥቂት ጊዜ ወሰደብን፤ ከዚያም በከተማይቱ ውስጥ ከአምስት የሚበልጡ ፈረሶች እንደሌሏቸው ተናገረ፤ እኛ ግን ይህ እውነት እንዳልሆነ አጥብቀን ተቃወምን። ከዚያም ከዚህና ከዉካሪ መካከል እኩሌታ ላይ ወዳለችው ወደ ዙ የሚወስዱን ሦስት ፈረሶች እንደሚሰጡን ተናገረ፤ በዚያም መልእክተኛው ፈረሶችን ይዞ እንዲቀበለን ወደ ዉካሪ እስኪሄድ ድረስ ሌሊቱን ማደር ይገባናል አለ። ዙ የዢቡና የዉካሪ ሰዎች ለንግድ የሚገናኙባትና ከዚያም የሚመለሱባት የገበያ ስፍራ ናት፤ ነገር ግን የሚኖርባት ሰው የለም። ጉዞው እንዲህ ያለ መንገላታት ሳይኖርበት በአንድ ቀን ሊፈጸም እየቻለ ከሩቅ አገር የመጡ እንግዶች ማጓጓዣ በማጣት በጫካ ውስጥ እንዲያድሩ ማድረጉ ደግነት እንደ ሆነ ጠየቅሁት። እርሱም ከሦስት ሳምንት በፊት የተሰጠው ሰይፍ ተሰብሮ ለመጠገን ወደ ብረት ሠሪው ተልኳል በሚል የሐሰት ሰበብ ከዶክተር ቤይኪ ሌላ ሰይፍ ይመኝ ነበር። የተሰበረውን ሰይፍ እንድናይ ጠየቅን፤ ነገር ግን ፈጽሞ አልታየም፤ እርሱም ስግብግብነቱን ለማርካት ይህን ምቹ አጋጣሚ አድርጎ በማሰብ ፈረሶቹ እስከ ዉካሪ የሚወስዱን ከሆነ ሦስት ሰይፎች እንዲሰጡት ጠየቀ። የጠየቀው ነገር ከልክ ያለፈ እንደ ሆነ ተነገረው፤ እርሱ ብቻውን አራት ሰይፎችን የሚቀበል ከሆነ ለሌሎቹ ምን እንደምንሰጥ ጠየቅነው። ቢሆንም ዶክተሩ ለስግብግብነቱ ሌላ ሰይፍ ለመስጠት፣ በተጨማሪም 20,000 የዛጎል ገንዘብ ሊከፍለው ፈቃደኛ ሆነ፤ እርሱም በዚህ ተስማማ፤ መልእክተኞቹም ምንም ነገር እንዳያዘገየን በማግሥቱ ማለዳ ፈረሶቹን ይዘው እንዲዘጋጁ በተለይ ተጠየቁ። ዝግጅታችንን ከፈጸምን በኋላ ወደ መርከቡ ተመለስን፤ ነገር ግን ፈረሶቹን ማግኘታችንን በመጠራጠር ነበር። ሆኖም ተስፋችን ቢከሽፍ መንገድ መሪ ካገኘን ጉዞውን በእግር ለመፈጸም ቈርጠን ነበር።

ኦክቶበር 6፦ ዛሬ ማለዳ በገባነው ቃል መሠረት ከመርከቡ ተነሥተን ወደ ንጉሡ ቤት ሄድን። በውጭኛው መግቢያ ላይ ተቀምጦ ከአለቆቹ ከአንዱ ጋር ሲነጋገር አገኘነው፤ ፊቱም ተኮማትሮ ነበር፤ ይህም የቁጣ ስሜቱንና አለመርካቱን ያሳይ ነበር። ሰላምታ አቀረብንለት፤ ነገር ግን ሰላምታችንን በቀዝቃዛ ሁኔታ መለሰልን። ከዚያም በትናንቱ ስምምነት መሠረት ወደ ዉካሪ ለመሄድ ዝግጁ እንደ ሆንን ነገርነው። እርሱም ለምን በመጀመሪያ ወደ ዋና ሹሙ ወደ ጋላዲማው ሄደን ከእርሱ ጋር እንዳልመጣን ማወቅ ፈለገ። ችግር እንደሚገጥመን መጠራጠር ጀመርን፤ ቢሆንም ጋላዲማውን እንዲጠራ መልእክተኛ ተላከ፤ እርሱም ሳይዘገይ መጣ፤ ከዚያም አለቃው ፈረሶቹን ከማግኘታችን በፊት ለምን አስቀድመን እንዳልከፈልን ጠየቀ። እኛም ውሸታሞች አድርጎ ይቈጥረን እንደ ሆነ፣ ወይስ ለማታለል ብለን ከአገራችን ይህን ያህል ርቀን የመጣን ይመስለው እንደ ሆነ ጠየቅነው። ከብዙ ከንቱና መሠረት የሌላቸው ማመካኛዎች በኋላ ሰይፉና የዛጎል ገንዘቡ ከመርከቡ እንዲመጡ፣ የማታለል አሳብ እንደሌለን ለማሳየትም ዛጎሉ በፊቱ እንዲሰፈር ሐሳብ ቀረበ። ዶክተር ሃቺንሰን ወደ መርከቡ ተመልሶ አመጣቸው፤ ነገር ግን አለቃው ሰይፉን እንዳየ ሰይፉን ለራሱ እንደሚፈልገው፣ የዛጎል ገንዘቡ ግን ለእርሱ ምንም ጥቅም እንደሌለው፣ በእርሱም ፈንታ ጨርቅ ሊሰጠው እንደሚገባ ተናገረ። ይህ እያታለለን እንደ ሆነ የሚያሳይ በቂ ማስረጃ ነበር፤ ከዉካሪ ከመጡት መልእክተኞች ጋር ጉዞውን በእግር እናደርገው ነበር፤ ነገር ግን እነርሱ በእርሱ ሥልጣን ሥር ነበሩ። እነርሱም ለጉዞው ስንቃቸውን ማዘጋጀት ስላለባቸው ዝግጁ እንዳልሆኑ ተናገሩ፤ እኛም ከራሳችን ስንቅ ልንመግባቸው ብንጠይቃቸውም አሁንም ያቅማሙ ነበር፤ በመጨረሻም ዶክተር ቤይኪ ንጉሡ እያሞኘን እንደ ሆነ በግልጥ ባየ ጊዜ ነፃነቱን ለማሳየት ቈረጠ፤ መርከቡ በሚቀጥለው ጊዜ ወደ ወንዙ ስትመለስ ወደ ሐማሩዋ ሄዳ እኛን የያዘበትን ሁኔታ ለጌታው እንደምትናገር ነገረው፤ ደግሞም ለንጉሥ በማይገባ ሁኔታ የሚያዙ ብላቴኖቹ እንዳልሆንን አሳሰበው። ከዚያም የዛጎል ገንዘባችንን፣ ሰይፉንና ጓዛችንን ይዘን ወደ መርከቡ ተመለስን። ወደ ጀልባው ከመግባታችን በፊት እንድንመለስ የሚጠራን መልእክተኛ ተላከ፤ ነገር ግን እጅግ ተታልለን ስለ ነበረ ልንሰማው አልፈለግንም፤ ንጉሡ የሚናገረው ነገር ካለ በሥርዓቱ ወደ መርከቡ መልእክት እንዲልክ ነገርነው። ከአንድ ሰዓት ገደማ በኋላ ከጋላዲማው የተላከ መልእክት የያዘች ታንኳ ተላከች፤ እኛ ከሄድን ጀምሮ ንጉሡን በእኛ ላይ ስላደረገው መጥፎ ሥራ ሲወቅሰው እንደ ነበረ በመግለጽ እንድንመለስ ጠራን። መልእክተኛውም ጋላዲማው በደግነት ጣልቃ ስለ ገባ ብዙ ምስጋና ይዞ ተመለሰ፤ ደግሞም ወደዚህ አገር የመጣንበትን ዓላማ እንዲነግረው፣ ዉካሪን ለመጎብኘት የፈለግነውም ከራሳችን ጥቅም ይልቅ ለእነርሱ ጥቅም መሆኑን እንዲያረጋግጥለት ተላከ። ለዚህም ማስረጃ እንዲሆን አንድ የመጠጫ ብርጭቆ፣ የሥጋ መቍረጫ ቢላዋ፣ ጥቂት ብስኩት፣ ዳቦና ጨዋማ ሥጋ አሳየሁት፤ እነዚህም ከእነርሱ ቅሎች፣ ከበቆሎአቸውና ለመታሰቢያ ብቻ ብለን ከእነርሱ ከገዛናቸው ሻካራ ቢላዎቻቸው የሚበልጡ መሆናቸውን ጠየቅሁት። ደግሞም ንጉሡ ወደ ዉካሪ እንዳንሄድ በማሰናከሉ የአገሪቱን አጠቃላይ ጥቅም የሚጎዳ ሥራ እንደ ሠራ፣ አንድ ጊዜ ስላታለለንም ከዚያ በኋላ ልናምነው እንደማንችል ነገርሁት። ብዙም ሳይቆይ ጋላዲማው ራሱ ከንጉሡ መልእክተኛና ከራሱ መልእክተኛ ጋር በአካል በእኛና በንጉሡ መካከል ለማስታረቅ ወደ መርከቡ መጣ። ንጉሡ እጅግ እንደ በደለ፣ እርሱም ስለዚህ እንደ ወቀሰው ተናገረ፤ ዛሬም ይሁን ነገ ጠዋት ለመነሣት ብንፈልግ ወደ ዉካሪ ለምናደርገው ጉብኝት ዋስ እንደሚሆን አረጋገጠልን። ይህ ልበ ሰፊ ሰው ስለ እኛ የሚያደርገውን ጥረት ተመልክተን፣ ለአገሪቱ ያለንን ታላቅ ትኩረት ካሳየነውና የንጉሡ ጠባይ ይህን ነገር ወደ ሌላ አቅጣጫ የሚያዞር መሆኑን (እርሱ ራሱ በግልጥ እንዳየውና እንዳመነው) ካስረዳነው በኋላ፣ እስከ ከሰዓት በኋላ ድረስ ነገሩን እንደምናስብበትና ከዚያም አሳባችንን እንደምናሳውቀው ቃል ገባንለት። እርሱም ተስፋ እንዳናስቈርጠው ለመነን፤ ወደ ከተማይቱ ስንሄድም ወደ ንጉሡ አብሮን ሄዶ እንዲያስታርቀንና ከዚያም ነገ ጠዋት ወደ ዉካሪ ለምናደርገው ጉዞ ዝግጅት እንዲያደርግ ወደ ቤቱ እንድንሄድ ፈለገ። ከዚያም ከሰዓት በኋላ እንደምንጎበኘው ቃል ተቀብሎ ከመርከቡ ሄደ። ሕዝቡ ንጉሡ በእኛ ላይ ባሳየው ጠባይ እጅግ ተቈጥተው ነበር፤ በዚያው ጊዜም ዛሬ ጠዋት ተቈጥተን ከከተማይቱ ስለ ወጣን ለንግድ ወደ መርከቡ ለመምጣት ፈርተው ነበር፤ ነገር ግን ከንጉሡ ጋር ያለን ጉዳይ ሕዝቡ ለንግድ እንዳይመጡ ሊከለክላቸው እንደማይገባ፣ የሚፈሩበትም ምክንያት እንደሌለ ለጋላዲማው ተነገረው። በገባሁት ቃል መሠረት ከቀኑ 10 ሰዓት በኋላ ወደ ከተማይቱ ተነሣሁ። አቶ ሪቻርድስ አብሮኝ ነበረ፤ ወደ ጋላዲማው ቤትም ሄድን። በዚያች ቀን አንድ ሰው ሳሪኪን ዶኪ፣ ማለትም የፈረሰኞች ንጉሥ ወይም የፈረሰኛ ጦሩ አለቃ ሆኖ ይሾም ስለ ነበረ ጋላዲማው ከቤቱ አልነበረም። ከበሮ ይመታ፣ የጦርነት ጭፈራም ይጨፈር ነበር፤

ቀንደ መለከትም ይነፋ ነበር፤ ወታደሮችም አንዲትን ከተማ ሊወጉ የሚሄዱ ያህል በታላቅ ግለት በከተማይቱ ውስጥ ይዘዋወሩ ነበር። እኛ እንደ መጣን ለጋላዲማው ተነገረው፤ ሰልፉም ሁሉ ተከትሎት እስከ በሩ ድረስ መጣ። ቀስትና ፍላጻ፣ ጦርም የታጠቁት ተዋጊዎች ስድስት ወይም አሥር እየሆኑ በፍጥነት ወደ እኛ ይገሠግሡና ድንገት ይቆሙ ነበር፤ በታላቅ ትምክህትም መሣሪያቸውን ወደ እኛ ይነቀንቁ ነበር። ሴቶቹም በአጥሩ አጠገብ ቆመው የጋላዲማው በሆነ መልካም ወጣት ፈረስ ላይ ተቀምጦ ይጋልብ የነበረውን ሳሪኪን ዶኪ እያመሰገኑ እልል ይሉ ነበር። ፈረሱ በሕዝቡ መካከል አደጋ እንዳይደርስ፣ ደግሞም ዛሬ ለሳሪኪን ዶኪ የደስታና የዕረፍት ቀን ስለ ነበረ ፈረሱን የመቆጣጠሩ ድካም እንዳይኖርበት አንድ ሰው በእጁ ገመድ ይዞ ይመራው ነበር። ዛሬ ደግሞ ዓርብ፣ ሙስሊሞች ከተለመደው ሥራቸው በከፊል የሚያርፉበት አሊቺማ ስለ ነበረ ሕዝቡን የበዓል ልብሳቸውን ለብሰው አያቸዋለሁ ብዬ ጠብቄ ነበር። ነገር ግን ተስፋዬ ከሸፈ፤ ከጥቂቶች በቀር እንደ ሌላው ጊዜ ሁሉ የቆሸሹና የተቦጫጨቁ ነበሩና። ሰልፉ አለፈ፤ እኛም ከጋላዲማው ጋር ወደ ውስጠኛው ግቢው ገባን፤ እርሱም ስለ ዉካሪ ጉብኝታችን ለመነጋገር በአራት እንጨቶች በተከለለ አሥራ ሁለት ጫማ ገደማ ስፋት ባለው አራት ማዕዘን የጸሎት ስፍራው አስቀመጠን። በገባሁት ቃል መሠረት ስለ መጣሁ ብዙ አመሰገነኝ፤ ንጉሡንም ስለ ኢፍትሐዊ አያያዙ እጅግ እንደ ወቀሰው ተናገረ፤ ንጉሡ የንጉሥነት ማዕረግ ብቻ እንዳለው፣ የሕዝቡን ጉዳይ በዋናነት የሚያስተዳድረው ግን እርሱ ጋላዲማው እንደ ሆነ ገለጸ፤ ነገ ጠዋት ለጉዞው እንድንዘጋጅ፣ ንጉሡ በክፍያነት የፈለገውን ሰይፍ ከሦስት መስፈሪያ የዛጎል ገንዘብ (30,000) ጋር፣ ወይም ብንፈልግ በዛጎሉ ፈንታ ሦስት ቀይ ሸሚዞች እንድንሰጥ ነገረን። የቀይ ሸሚዝ ክምችታችን ሊያልቅ ተቃርቦ ስለ ነበረ በእርሱ ፈንታ ዛጎል ለመክፈል ተስማማሁ። ከዚያም ስንት ፈረሶች እንደምናገኝ ጠየቅሁ፤ የራሱ ፈረስና ከንጉሡ አንድ ፈረስ እርግጠኛ እንደ ሆኑ፣ የሦስተኛው ባለቤት ግን ገና እንዳልተጠየቀ፣ ፈረሱንም ያከራይ ወይም አያከራይ እንደ ሆነ እርግጠኛ እንዳልሆነ፣ ነገር ግን ንጉሡ ጠይቆት ለፈረሱ እንደሚከፍል ተናገረ። ሦስተኛውን ፈረስ ማግኘታችን እርግጠኛ መሆኑን፣ ንጉሡም ዛሬ ጠዋት እምቢ ያለውን የዛጎል ገንዘብ ይቀበል እንደ ሆነ ማወቅ ፈለግሁ፤ ስለዚህ ወደ ንጉሡ ሄደን በፊቱ ነገሩን ለመጨረሻ ጊዜ መወሰኑ እንደሚሻል ሐሳብ አቀረብሁ። እዚያ በደረስን ጊዜ ንጉሡ በዳሱ ውስጥ ጸሎቱን ያደርስ ነበር፤ እኛም ከብርሃኑ ይልቅ ጢሱ በሚበዛው ሁለት ወይም ሦስት እንጨት ብቻ በሚነድበት ደካማ እሳት አጠገብ በአዳራሹ ውስጥ ስንጠብቅ — ይህም የፊላታ መብራት ምሳሌ ነው — ጋላዲማውም ደግሞ ጸሎቱን አደረሰ፤ ጊዜውም ፀሐይ የምትጠልቅበት ገደማ ነበር። ከአሥር ደቂቃ ገደማ በኋላ ንጉሡ ተመለሰ፤ እርሱና ጋላዲማውም በፊላታ ቋንቋ ረጅም ጊዜ ተነጋገሩ። ከዚያም ስለ መምጣቴ አመሰገነኝ፤ ብዙ ከንቱ ማመካኛዎችንም አቀረበ፤ ጥፋቱን ሁሉ አስቀድሞ ስላልተከፈላቸው ለመሄድ ፈቃደኛ ባልሆኑት መልእክተኞች ላይ ጣለ። አሁን ምን ክፍያ እንደሚፈልግ ጠየቅሁት። ሰይፉን እንደሚፈልግ፣ ዛጎሉን ግን እንደማይፈልግ፣ የምንከፍለው ጨርቅ ጥሩ ከሆነ እንደሚቀበለው ተናገረ። ስንት ፈረሶች እንደምናገኝ ጠየቅሁት። የራሱና የጋላዲማው ፈረሶች እርግጠኛ እንደ ሆኑ፣ የሦስተኛውንም ባለቤት ዛሬ ምሽት ለማነጋገር እንደሚሞክር፣ ውጤቱንም ጠዋት ስንመጣ እንደምንሰማ ተናገረ። እኔም ወደ ዉካሪ ስለ መሄድ እየተነጋገርን ሦስት ቀን እንዳሳለፍንና ተስፋችን እንደ ከሸፈ ነገርሁት፤ ወደ መርከቡ ሄጄ ጌቶቹን ለጉዞው እንዲዘጋጁ ብነግራቸውና ፈረሶቹ ባይገኙ፣ ወይም ለክፍያ የምንሰጠው የጨርቁ ጥራት አከራካሪ ቢሆን ምን እናደርጋለን? ደግሞም በዚያ መካከል ፀሐይ ዛሬ ጠዋት እንደ ነበረችው ከፍ ትላለች፤ ይህም ደግሞ መልእክተኞቹ ካቀረቡት ተቃውሞ አንዱ ነበረ። ሆኖም ከዚያ በላይ ሳልከራከር የተናገረውን ለሳሪኪዬ እንደምነግረውና እርሱም በራሱ እንደሚወስን ነገርሁት። ከምሽቱ 1 ሰዓት ገደማ በምሽጉ በር በኩል ስናልፍ መግቢያው ላይ እንጨቶች እየተከመሩ ይዘጋ ነበር፤ ስለዚህ ወጥተን ወደ ውጭ መዝለል ግድ ሆነብን። በዚህ ሰዓት ከነዋሪዎቹ አንድም ሰው ከከተማይቱ ውጭ አይታይም ነበር። ከጋላዲማው መልእክተኛ ጋር ወደ ከተማይቱ ስንጓዝ ምሽጉ ወደ ፊት የሚዛወርበትን ምልክት አሳየኝ፤ ይህም ከአሁኑ 200 ጫማ ያህል ወደ ፊት ነበር፤ በውኃው ዳርቻ ያየናቸው አዳዲስ እንጨቶችም ለዚሁ እንደ ሆኑ ነገረኝ። ይህም ከተማቸውን ማጠር ለምን እንዳስፈለጋቸው ለማወቅ እንድጓጓ አደረገኝ። እርሱም በሐውሳ ቋንቋ «አ ዉካሪ ሐርቢ» ብሎ ጮኸ፤ ትርጓሜውም «ኧረ፣ ዉካሪ ፍላጻ ይወረውራል!» ማለት ነው። ስለ ዉካሪ ሊነግረኝ ካሰበው አንዲት ቃል እንኳ እንዲያመልጠኝ ስላልፈለግሁ ሁሉንም አጥርቶ እንዲሰማ አሊሄሊን ወደ እኔ ጠራሁት። መልእክተኛውን እንዲቀጥል ጠየቅሁት፤ እርሱ ግን ተጠንቅቆ ነበር፤ ከሐማሩዋ በዚህ ስፍራ ላይ የመጀመሪያው ጥቃት በተሰነዘረ ጊዜ ዙንቱና ጋርባ ብሎ የጠራቸው የከተሞቹ ነዋሪዎች ከመሸነፋቸው በፊት ለአሥር ቀን እንደ ተቋቋሙ፣ ከዚያን ጊዜ ጀምሮም ዢቡ አራት ነገሥታት እንደ ነገሡባት ተናገረ — ሁለቱ ሞቱ፤ ሦስተኛው ሥራ ለመሥራት እጅግ ስላረጀ ንግሥናውን አሁን ለሚገዛው ለዙምባዴ ለቀቀ። በዚህ መካከል ወደ ከተማይቱ ገባን፤ ወሬውም ተቋረጠ። የጋንዲኮ ሰዎች ከዉካሪ ጋር እንደ ተዋጉና ሊያሸንፉአት እንዳልቻሉ፣ ነገር ግን ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በዚያው እንደ ቀሩ ነግረውን ነበር። የዚያ ስፍራ አለቃም በመካከላቸው ያለውን ጠላትነት ከከተማቸው ተነሥተን ዉካሪን እንድንጎበኝ ላለመፍቀድ ሰበብ አድርጎት ነበር። በዢቡና በዉካሪ መካከል ያለው ታላቅ ርቀት አንዱን ከሌላው ያራርቃቸዋል፤ ይሁን እንጂ አልፎ አልፎ ለንግድና ለልውውጥ የሚገናኙበት ገለልተኛ ገበያ በዙ አለ። መልእክተኞችን እርስ በርሳቸው ቢለዋወጡም የአንድ ሙሉ ቀን መንገድ የሚያህል ስፍራ ሰው የማይኖርበት መሆኑ የሚናገሩት ወዳጅነት ባዶ እንደ ሆነ በግልጥ ያሳያል። ወደ መርከቡ ተመልሼ የጉብኝቴን ውጤት ለዶክተሩ ነገርሁት፤ ወደ ዉካሪ ለመሄድ መንገዱ ግልጥ ስላልነበረም ከዚህ ስፍራ ተነሥቶ ወደዚያ የመድረሱ ሙከራ ቀረ።

ኦክቶበር 7፦ አቶ ሪቻርድስ ጋላዲማውን እንዲያመሰግንና ሦስት ቀን አስቀድመን ስላጣን፣ ውኃውም እየቀነሰ ስለ ሄደ በአሁኑ ጊዜ ከዢቡ ተነሥተን ዉካሪን መጎብኘት እንደማንችል እንዲነግረው ተላከ። ጋላዲማው እጅግ አዘነ፤ የዶክተር ቤይኪንም መልእክት ለንጉሡ ለማድረስ ከእርሱ ጋር ወደ ንጉሡ ሄደ። አቶ ሪቻርድስ እንደ ተናገረው ንጉሡ እንደ ተንኰለኛ አታላይ በእኛ ላይ የሁለት ልብነት ክስ ሊያቀርብብን ሞከረ፤ ትናንት ጠዋት እርሱን ቃሉን አፍርሰሃል ብለን ከሰስነው፣ አሁን ግን እኛው ራሳችን ያንኑ አደረግን አለ። እርሱ ዝግጁ ሆኖ ሳለ አሁን ወደ ዉካሪ ለመሄድ ለምን እምቢ አልን? ምናልባት 30,000 የዛጎል ገንዘብ ስለ ተጠየቀ ይሆናል አለ። በእውነትም ሰይፉን ቢያገኝ ደስ ባለው ነበር፤ ነገር ግን አሁን የዉካሪ ንጉሥ ነጮቹ እርሱን እንዳይጎበኙ ያሰናከለው እርሱ እንደ ሆነ ይጠረጥረዋል። በዚህና በሌሎች ብዙ መንገዶች ራሱን ከወቀሳ ነፃ ለማድረግ ሞከረ።

ኦክቶበር 8፦ እሑድ። ከጠዋቱ 4 ሰዓት አምልኮ አካሄድን፤ «ስለ ሰው ልጅ ጉስቁልና» ከሚለው ሁለተኛው ስብከት ሁለተኛውን ክፍል አነበብሁ። ሠራተኞቹ ሁሉ አረፉ፤ ወደ ቻዳ ከገባን ወዲህ ካሳለፍናቸው ሰንበቶች ሁሉ ይህ እጅግ ጸጥ ያለው ነበር። ከስድስት ቀን ጽኑ ድካም በኋላ ሰውነትም አእምሮም በሰባተኛው ቀን ዕረፍት ያስፈልጋቸዋል። እግዚአብሔር ያንን ቀን የራሱ አድርጎ በመለየቱ ለሰው የሚሰጠውን ጥቅምና ለራሱ የሚገባውን ክብር ተመልክቷል።

ኦክቶበር 9፦ ወደ ታች በምናደርገው ጉዞ እስከሚቀጥለው የእንጨት መጫኛ ስፍራ የሚያደርሰን በቂ ማገዶ ስላገኘን ከጠዋቱ 4 ሰዓት ከዢቡ ተነሣን። ምሽጉን በማዛወር ከተማቸውን በማስፋት ሥራ ተጠምደው የነበሩት ነዋሪዎች ተንሸራተን ከዓይናቸው እስክንሰወር ድረስ ቆመው ያዩን ነበር። አሁን የሚሠራው ምሽግ ሲፈጸም የዢቡ ዙሪያ አራት ማይል ገደማ ይሆናል። ከቀኑ 7 ሰዓት ገደማ በጋንዲኮ ፊት ለፊት መልሕቅ ጣልን፤ አለቃው አማም ወዲያውኑ ሰላምታ ላከልን፤ ለዶክተር ቤይኪና ለመርከቡ ሰዎችም የማሽላ ስጦታ ላከ። እኛም በምላሹ ጥቂት ያርድ ነጭ የጥጥ ጨርቅ ሰጠነው። በጋንዲኮ ዙሪያ ያለው የአገሩ ገጽታ ቢኑዌ ሞልቶ ከተማይቱ እስከ ተሠራችበት ከፍተኛ መሬት ግርጌ ድረስ በመጥለቅለቁ ፈጽሞ ተለውጦ ነበር።

ኦክቶበር 10፦ ሕዝቡ ያላቸውን እንዲሸጡ ጊዜ ከሰጠናቸው በኋላ ከጠዋቱ 2 ሰዓት ገደማ መልሕቅ አንሥተን ወደ አንዪሺ አመራን፤ ከቀኑ 8 ሰዓት ገደማም በፊት ለፊቷ መልሕቅ ጣልን። እዚህ ሰንሰለቱ በሙሉ ከታሰረበት ተፈትቶ ስለ ወረደ ምርጡን መልሕቃችንንና ገመዱን በሰባት ፋዘም ጥልቀት ውኃ ውስጥ የማጣት መከራ ደረሰብን። ቀደም ሲል ሁለት ትናንሽ መልሕቆች ጠፍተውብን ስለ ነበሩ አሁን የቀረን አንድ መልሕቅና አንድ ትንሽ መልሕቅ ብቻ በመሆኑ ይህ ከባድ ጉዳት ነበረ። የአንዪሺ አለቃ አግቦ ወዲያውኑ ሁለት ዶሮዎችና ጥቂት እንቁላል ስጦታ አድርጎ ሰላምታ ላከልን፤ እኛም ወደ ምድር ወርደን እንደምንጎበኘው ቃል ገባንለት፤ ይህንንም ከምሳ በኋላ ፈጸምን። አንዪሺ በኸርበርት ተራራ በምዕራብ በኩል በሚነሣ ኮረብታ ላይ የምትገኝና ከተራራው በሸለቆ የምትለይ ትንሽ መንደር ናት። ከተማይቱ በዝቅተኛ የጭቃ ግንቦችና በጕድጓድ በሻካራ ሁኔታ ታጥራለች፤ ይህ ሁሉ ደግሞ እጅግ ጥገና ያስፈልገዋል። ቍጥራቸው አርባ ገደማ የሆኑት ጎጆዎች በኮረብታው ላይ ተበታትነው ይገኛሉ፤ በመካከላቸው ያሉት ክፍት ቦታዎችም በእጅጉ ያለ ሥርዓት እህልና ሌሎች አትክልቶች ተተክለውባቸዋል። አለቃውን ከጎጆዎቹ ስብስብ ውጭ በጎሽና በነብር ቆዳዎች ላይ ተቀምጦ አገኘነው። በመጀመሪያ በሐውሳና በጁኩ አስተርጓሚዎች በኩል ልናነጋግረው ሞከርን፤ ነገር ግን የጁኩ አስተርጓሚዎች በቂ ችሎታ ስላልነበራቸው አለቃው ራሱ ከልቡ ሞቅ ብሎ በሐውሳ ቋንቋ ተናገረን። ዶክተር ቤይኪ የአገሪቱን ደኅንነት እንዲጠይቅና ከእነርሱ ጋር ንግድ የመክፈት ተስፋ እንዳለ እንዲያይ እንደ ተላከ በተናገረ ጊዜ አለቃው የልቡን ስሜት በቃላት በበቂ ሁኔታ መግለጥ ስላልቻለ አሥር ጊዜ ደጋግሞ አመሰገነ። የዉካሪን ንጉሥ ለመጎብኘት ያደረግነውን ልዩ ልዩ ሙከራና ተስፋችን መክሸፉን ሲሰማ ንጉሡ እኛን በማየቱ ምን ያህል ደስ ይለው እንደ ነበረ ስለሚያውቅ እጅግ አዘነ። ሕዝቡ በፊላታዎችና ከሁለት ዓመት በፊት ተሻግረው ከቀድሞ ከተማቸው ከሱንዱቤ ባባረሩአቸው በዛሪያና በላፊያ በረበሬዎች እጅግ እንደ ተጨቈኑ፣ ከዚያም ወደዚህ ስፍራ መጥተው እንደ ተጠለሉ ነገረን፤ ሳይታወኩ በቤታቸው ይኖሩ በነበረ ጊዜ ዝሆን ያድኑ እንደ ነበረ፣ በአንድ ወቅት ብዙ የዝሆን ጥርሶች እንደ ነበሩት፣ በጎጆውም ውስጥ እንደ እንጨት በረድፍ አስቀምጦ ምንጣፉን በላያቸው አንጥፎ መኝታው ያደርጋቸው እንደ ነበረ፣ ከእነርሱም አንዳንዶቹ ሲሸሽ እንደ ዳኑ፣ ሌሎቹ በጠላት እንደ ተወሰዱ፣ የቀሩትም በጎጆው ውስጥ እንደ ተቃጠሉ፣ ብዙ ሕዝባቸውን፣ ሚስቶቻቸውንና ልጆቻቸውንም እንዳጡ ነገረን። ከጎረቤቱ መንደር ከአኑፎ አለቃ ከተላኩት አምስት መልእክተኞች መካከል ካቻላ ብለው በሚጠሩአቸው በጋንዲኮ ፊላታዎች ተይዞ በቅርቡ ያመለጠውን አንድ ሰው አሳየን። ደኻ የሆኑትና ምንም የሌላቸው ከእነርሱ የሚበረቱት ሰዎች በሚያደርሱባቸው እንዲህ ያለ ሁከት ምክንያት ብቻ እንደ ሆነ ተናገረ። ከአንዪሺ እስከ ዉካሪ ያለውን ርቀት ጠየቅነው፤ እርሱም የሦስት ሙሉ ቀን መንገድ እንደ ሆነ ነገረን፤ ይኸውም ከአንዪሺ እስከ አክዎና አሥር ሰዓት ገደማ፣ ከዚያ እስከ አሩፉ ወይም አፊያዪ፣ እነዚህም ሁለት ጎረቤት ከተሞች ናቸው፣ አሥራ ሁለት ሰዓት፣ ከአሩፉ ወይም ከአፊያዪ እስከ ዉካሪ አሥራ ሁለት ሰዓት ነው። አለቃው ነገ ሊያዩን ይመጣሉ ብሎ ተስፋ ወደሚያደርጋቸው ወደ ጎረቤት መንደሮች አለቆች መልእክት እንደ ላከ ስለ ነገረን ለዉካሪ ንጉሥ መልእክት መተዉን እስከዚያው አቆየነው። በከተማይቱ ውስጥ ከአንዲት ታንኳ ገና የወረዱ ትልልቅ የእርሳስ ማዕድን ቍርጥራጮች ታዩ፤ ይህም ወደ ዉካሪ በሚወስደው መንገድ ከሚታረፍባቸው ስፍራዎች አንዷ በሆነችው በአሩፉ፣ ማዕድን ማውጫ ካለበት ስፍራ ተቈፍሮ የወጣ ነው፤ ከዚያም ለሽያጭ በዶማ ወደምትገኘው ወደ ኬአና ይወሰዳል። ዶክተር ቤይኪ ለናሙና ይሆኑ ዘንድ ክብደታቸው ከአሥር እስከ አሥራ ስምንት ፓውንድ የሚሆን በርካታ ትልልቅ ቍርጥራጮችን ገዛ።

ኦክቶበር 11፦ ከቁርስ በኋላ ለንግድ ወደ ምድር ወረድን፤ ታንኳዎቹ በብርቱው የውኃ ፍሰት ምክንያት ወደ መርከቡ ጎን መምጣት አልቻሉም ነበርና — ብዙ ጊዜ ሞክረው የመገልበጥ አደጋ ገጥሟቸው ነበር። ጥላ ባላቸው ዛፎች ሥር ተቀመጥን፤ ወዲያውኑም ብዙ ሕዝብ ከበበን። በአንድ በኩል ንግዱ ይካሄድ ነበር፤ በሌላ በኩል ደግሞ እኔ አንድን ሰው በወዳጅነት ጭውውት ለመሳብ የሚገኘውን አጋጣሚ ሁሉ እከታተል ነበር። በዙሪያችን ከነበሩት ሰዎች መካከል በግንባራቸው ላይ ባለው ልዩ ምልክት ሚቺዎች እንደ ሆኑ ያወቅናቸው አንዳንድ የተከበሩ የሚመስሉ ሰዎች ነበሩ። ከእነርሱ አንዱ ትኩረቴን የሳበ ፒፓ ነበረው፤ ተደራድሬም ብዙም ሳይቆይ በምላጭ ገዛሁት። የት እንደ ተሠራ ጠየቅሁ፤ በሙቺ አገር ነው ብለው መለሱልኝ — ራሳቸውን የሚጠሩት እንዲህ ነውና፤ ጎረቤቶቻቸው ግን ሚቺ ብለው ይጠሩአቸዋል። በዚህ ስፍራ የሚኖሩ የሚቺ ሰዎች እንዳሉ ጠየቅሁ፤ ከእነርሱም አንዱ ብዙም በማይርቅ የሚቺ መንደር አለቃ እንደ ሆነ ራሱን አስተዋወቀኝ፤ በተመልካቾቹም መካከል ሌሎች በርካታ የሚቺ ሰዎች ተጠቍመው አሳዩኝ። ከተማው ከአንዪሺ ብዙም በማትርቀው በኢዎም የሆነውን የሚቺውን አለቃ ንጆሮን በጭውውት ሳብሁት። ንጆሮ ሐውሳን አቀላጥፎ ይናገር ነበር፤ እኔም አስተርጓሚ ስላልነበረኝ በተቻለኝ መጠን ራሴን ለማስረዳት ሞከርሁ። ንግሥታችን አገሪቱ ሰላም እንደ ሆነች ለማየት፣ ከሕዝቧም ጋር ንግድ ስለ መክፈት ታስብ ዘንድ ይህችን መርከብ እንደ ላከች በነገርሁት ጊዜ «የንጉሣችሁ ስም ማን ነው?» ብሎ አቋረጠኝ (ንግሥት ማለቱ ነበር)። እኔም ‹ቪክቶሪያ› ብዬ ነገርሁት፤ እርሱም ከእኔ ቀጥሎ ስሙን ለመጥራት ብዙ ጊዜ ሞከረ፤ «ንጉሣችሁ እውነተኛ ንጉሥ ነው፤ ንጉሣችሁ እውነተኛ ንጉሥ ነው» አለ። በአገራችን ያሉ መልካም ሰዎች በዚህ አገር ያሉ ሰዎች እንደሚዋጉና እርስ በርሳቸው ለባርነት እንደሚያዙ፣ ይህም አገሪቱን ሕዝብ አልባ እንደሚያደርጋትና ምድሪቱንም ነዋሪ የሌላት ባድማ እንደሚያደርጋት ሲሰሙ ሁልጊዜ እጅግ እንደሚያዝኑ በነገርሁት ጊዜ በታላቅ ደስታ ፈነደቀ፤ እጄንም ጨበጠኝ፤ ረስቶት ስለ ነበረም የንጉሣችንን ስም እንደ ገና ጠየቀኝ፤ ንጉሣችሁ እውነተኛ ንጉሥ ነውም አለ፤ ከዚያም በማይነገር ስሜት በዚያ ለነበሩት የሚቺ ሰዎች በራሱ ቋንቋ ተናገራቸው፤ እኔም በእርግጥ አልገባኝም። ሁሉም የዉካሪ ንጉሥ ተገዢዎች እንደ ሆኑ፣ እርሱንም መጎብኘት ባለመቻላችን እንዳዘኑ፣ ንጉሡ እኛን ቢያይ እጅግ ደስ ይለው እንደ ነበረ፣ ነገር ግን የሰሙት ሁሉ እጅግ ሰፊ ወደ ውስጥ እንደሚዘልቅ ወደ ገለጸው ወደ መላው አገር እንደሚነገር ተናገረ። በሚቺ አገርና በኮሮሮፋ አገር መካከል ያለውን ድንበር ማወቅ ፈለግሁ፤ እርሱ ግን አሥሩን ጣቶቹን እርስ በርሳቸው አቈላልፎ እንደ አንድ ሕዝብ እንዲህ እንደ ተደባለቁ አሳየኝ — ወደ ውስጥ አገር ለብዙ ቀናት መንገድ እዚህ የጁኩ ከተማ፣ እዚያ የሚቺ መንደር አለ። ሁሉም አንድ ቋንቋ ይናገሩ እንደ ሆነ ጠየቅሁት፤ አይደለም ብሎ መለሰልኝ። የጁኩ ቋንቋ ከሚቺዎች ቋንቋ ፈጽሞ የተለየ ነው። ከዚያም በሚቺ ቋንቋ ከአንድ እስከ ሃያ ያሉትን ቍጥሮች እንዲነግረኝ ለመንሁት፤ እርሱም ነገረኝ፤ እኔም ቆመው የሚያዩትን ሰዎች እያስደነቅሁ በማስታወሻ ደብተሬ ላይ በእርሳስ ጻፍኋቸው። ወዳጅነታችንን ለማጽናት ከቦርሳዬ አንድ ቀይ ቆብ አውጥቼ በንጆሮ ራስ ላይ አደረግሁለት፤ በዙሪያው የነበሩትም ሁሉ ለሚቺው አለቃ የተደረገውን ክብር በመደገፍ ጮኹ። እዚህም እንደ ገና ይህን ጠቃሚ ዕቃ ከሌሎች ብዙ ዕቃዎች ጋር የሰጠችኝን የሌዲ ባክስተንን ደግነት ማመስገን ይገባኛል። አቶ ሜይ አንዳንድ ልኬቶችን ለመውሰድ ወደ ምድር ይመጣ ስለ ነበረ ዶክተር ቤይኪ ወደ መርከቡ ተመለሰ፤ ስለዚህ መልእክተኛው ወደዚያ ሊመራን ገና ለመጣው ለጎረቤቱ መንደር ለአኑፎ አለቃ የሚሆን መልእክትና ስጦታ ሰጠኝ። ከዚያም እኔና ዶክተር ሃቺንሰን ወደ አኑፎ ተነሣን። መንገዱ ከኸርበርት ተራራ ጀርባ በኮረብታዎችና በሸለቆዎች መካከል የሚያልፍ ነበረ፤ በተራራውም በጣም አጠገብ አለፍን፤ በኮረብታዎቹ ላይ አፈሩ ድንጋያማና ደካማ ነው፤ በሸለቆዎቹ ግን ጥቍርና ለም ነው፤ በዚያም ማሽላ እጅግ ለምልሞ ነበር። ወደ ከተማይቱ ከመግባታችን ጥቂት ቀደም ብሎ ቤኒ (ሰሊጥ) የተዘራበት ትንሽ መሬት አየን፤ ይህም ለንግድ እጅግ ጠቃሚ የሆነ ምርት ነው፤ ነዋሪዎቹ በሰላም እንዲኖሩ ቢፈቀድላቸውና ለአገሪቱ ምርት ገበያ ቢከፈት ይህ ምርት እንደ ጥጥ ሁሉ እዚህ በሰፊው ሊመረት ይችል ነበር። ከኸርበርት ተራራ በምሥራቅ በኩል በትንሽ ኮረብታ ላይ ከአንዪሺ ሁለት ማይል ገደማ ርቃ የምትገኘው የአኑፎ ከተማ በዙሪያዋ በግንቦችና በጕድጓዶች የታጠረች፣ ንጹሕና አየር የሞላባት የተዋበች መንደር ናት። አቶ ሜይ ልኬቶቹን ሲጨርስ ይከተለናል ብለን እየጠበቅነው ጥላ ባለው ዛፍ ሥር ተቀመጥን፤ በዚያም አንድ ሰዓት ያህል ከቆየን በኋላ አለቃው አቢኪ አስጠራን። እርሱም ከጎጆዎቹ ስብስብ ውጭ ጥላ ባለው ዛፍ ሥር በጎሽና በነብር ቆዳዎች ላይ የተቀመጠ ገና ወጣት ሰው ነበረ። ከተለመደው ሰላምታ በኋላ ተቀምጠን ጉዳያችንን ጀመርን። የአለቃው ጋላዲማ፣ ማለትም ከእርሱ ቀጥሎ ያለው ሹም፣ በእርሱ ፈንታ ተናገረ። ውይይቱ በሐውሳ ተደርጎ ወደ ጁኩ ይተረጎም ነበር፤ ምንም እንኳ አለቃው ሐውሳንም የሚያውቅ ቢመስለኝም። በዚህ መካከል ዶክተር ቤይኪ በአቶ ዳልተን እጅ አንድ ማስታወሻ ላከልኝ፤ በእርሱም ለዉካሪ ንጉሥ የሚሆን መልእክት ነበረ፤ በዚህ ጊዜ ንጉሡን መጎብኘት ባለመቻሉ ማዘኑን፣ መርከቢቱ እንደ ገና ብትመጣ በሚቀጥለው ዓመት ምኞቱን ሊፈጽም እንደሚችል ተስፋ እንዳለው ይገልጽ ነበር። ይህን መልእክት አደረስሁ፤ ለግርማዊነቱ በቀላሉ እንዲገባው ለማድረግ ልናደርገው ያሰብነውን የጉብኝት ዓላማ በሁለት የተለያዩ ነጥቦች ገለጽሁ፤ በመጀመሪያ፣ በእርሱና በእንግሊዝ መካከል የሕጋዊ ንግድ ስምምነት እንዲደረግ በእውነት ይፈልግ እንደ ሆነ ልናውቅ እንደምንወድ ተናገርሁ፤ ሁለተኛም፣ የሌሎችን አገሮች ሰዎች እንደምናስተምር ሁሉ ሕዝቡ የእግዚአብሔርን መጽሐፍ እንዲማሩና እግዚአብሔርን እንዲያመልኩ በዚያው ጊዜ እንዲማሩ አይወድም እንደ ሆነ ጠየቅሁ። ለሁለቱም ጥያቄዎች ጋላዲማውና በቅርቡ ወደዚያ ሊመለስ የነበረ ከዉካሪ ንጉሥ የመጣ አንድ ሰው የንጉሣቸውን ምኞትና ስሜት እንደሚገልጥ አድርገው ለየብቻ መልስ ሰጡ፤ መልእክቱም በታማኝነት እንደሚደርስ ቃል ገቡ። መርከቢቱ በሚቀጥለው ዓመት እስክትመለስ ድረስ እግዚአብሔር በሰላም እንዲጠብቃቸው ተስፋ አደረጉ፤ አንድን ወቅት ያለ ጥቃት ባሳለፉ ቍጥር የሚቀጥለው ወቅት እንደዚሁ መልካም ይሆን እንደ ሆነ ሁልጊዜ ይጠራጠራሉና፤ በሚቀጥለው ዓመትም ምናልባት እዚህ ላናገኛቸው እንደምንችል ተናገሩ። እኔም ለጥበቃ ወደ እግዚአብሔር እንዲመለከቱ አበረታታኋቸው፤ በአገራችን ያሉ ብዙ መልካም ሰዎች እንዲጠበቁና ጦርነትና የባሪያ ንግድ ከምድር ገጽ እንዲጠፉ እንደሚጸልዩላቸው ነገርኋቸው። ከዶክተር ቤይኪ የተላከውን ስጦታ ሰጠኋቸው፤ እኛም በምላሹ አንድ የፍየል ግልገል ተቀበልን።

የሚቺ ወዳጄ ንጆሮ ዶክተር ቤይኪ ወስዶት ከነበረበት ከመርከቡ ተመልሶ ተከትሎን ወደ አኑፎ መጣ። ጌቶቹ በሚቀጥለው ዓመት ቢመለሱና ወደ ዉካሪ ለመጓዝ ቢፈልጉ ለጉዞው እዚህ ፈረሶች ሊገኙ ይችሉ እንደ ሆነ ጠየቅን። ንጆሮም ብንፈልግ አሥር ፈረሶች ሊገኙ እንደሚችሉ መለሰ። መንደሩን እንድንጎበኝ እጅግ ጓጉቶ ነበር፤ ነገር ግን ከቀኑ 10 ሰዓት ገደማ ስለ ሆነ ጊዜው መሽቶ ነበር። ወደዚህ ወንዝ ከገባን ወዲህ የፊላታ ጨቋኞቻቸው ዓይን በቅርብ ሳይከታተላቸው ወደ ተጨቋኞቹ ነዋሪዎች በቀጥታ የመጣነው ይህ የመጀመሪያ ጊዜ ነው፤ ስለዚህ ሐዘናቸውን በፊታችን በግልጥ ለመዘርገፍ፣ የሰው ልጆች ሁሉ ወዳጆችና በጎ አሳቢዎች እንደ ሆኑ የነጮችንም ወዳጅነት ለመሻት ነፃ ነበሩ። የዉካሪ ንጉሥ አንጁ ለባውቺ ግብር ቢገብርም በትውልዱ ጁኩ ስለ ሆነ የሕዝቡን ጥበቃ ፈለገ፤ እነርሱም በምላሹ እንደ ሕጋዊ ንጉሣቸው ይወዱታል።

በዢቡና በጋንዲኮ የነበሩት የጁኩ ሰዎች ሁሉ በፊላታዎች ሥር ባሪያዎች ቢሆኑም ዉካሪን እንድንጎበኝ እጅግ ይጓጉ ነበር። ይህን በጌቶቻቸው ፊት በግልጥ ለመናገር አይደፍሩም ነበር፤ ወደ መርከቡ በመጡ ጊዜ ግን በቂ ግልጥነትና ነፃነት ነበራቸው። ከኬሌ ናሙናዎች ጋር ለማነጻጸር ጥቂት የጁኩ ቃላትን ከእርሱ የሰበሰብሁት ሰው ስሙ እንደ ንጉሡ አንጁ ሲሆን፣ ጉዞውን ለማድረግ ብንወስን ወደ ዉካሪ አብሮን ለመሄድ ዝግጁ ነበረ። የዢቡ ግዛት ንጉሥ ዙምባዴ ወይም ቦሃሪ፣ የጋንዲኮ አለቃ አማና የጋንኬራው ጋሪኬ ሁሉም በዘር ጁኩዎች ናቸው፤ ነገር ግን ሃይማኖታቸውን በመቀበል፣ ደግሞም ለጌቶቻቸው ጥቅም ታማኝነታቸውን ለማረጋገጥ በልማድ ከፊላታዎች ጋር እጅግ ስለ ተዋሐዱ ጁኩዎችንና በትውልድ እኩሌታ ፊላታ የሆኑትን የተደባለቀውን ሕዝብ እንዲያስተዳድሩ በክብር ሹመት ላይ ተቀምጠዋል፤ እነዚህንም ለራሳቸውና ለሡልጣናቸው ጥቅም ወደ ጦርነት ይመሩአቸዋል። ሁሉም ፊላታዎች ተብለው ይጠራሉ፤ በእውነቱ ግን በትውልድ እንዲህ አይደሉም፤ በወረራና የአሸናፊዎቹን ልማድ፣ ቋንቋና ሃይማኖት በመቀበል እንጂ። ወደ ሐማሩዋ አካባቢ እስክንደርስ ድረስ እውነተኛ ፊላታ አላየንም ነበር። ይህ በዢቡ ግዛት ነዋሪዎችና በዉካሪ ነዋሪዎች መካከል ያለውን ባዶ ወዳጅነት በበቂ ሁኔታ ያስረዳል፤ በእውነቱ አንድ ሕዝብ ናቸው፤ ነገር ግን የመጀመሪያዎቹ የዉካሪ ንጉሥ ደኅንነታቸውንና ሰላማቸውን በልቡ የያዘላቸውን ወንድሞቻቸውን ለመጨቈን በፊላታዎች እጅ መሣሪያ ሆነዋል። ሌላ የጉዞ ቡድን ቢላክና ዉካሪን መጎብኘት ተፈላጊ ሆኖ ቢገኝ፣ ከአንዪሺ የሚወስደው መንገድ ረጅም ቢሆንም፣ ፈረሶች ሊገኙ ከቻሉ ለጉብኝቱ ትኩረት በሚሰጡት በንጉሡ ተገዢዎች መካከል ጉዞውን ለመጀመር ይህ ከሁሉ የተሻለ ስፍራ መስሎ ይታየኛል። በአሩፉ ባለው የእርሳስ ማዕድን ማውጫ ትክክለኛ ምርምር ለማድረግም ዕድል ይገኛል፤ አገሪቱና ሕዝቡም በተሻለ ሁኔታ ይታወቃሉ። ደግሞም የጋንዲኮና የዢቡ ሰዎች ከእነርሱ ውጭ ወደ ዉካሪ የሚያደርስ ሌላ መንገድ እንደ ተገኘ ባዩ ጊዜ ከንቱና የራስ ወዳድነት ማመካኛቸውን ይተዋሉ፤ ቅርቡ መንገድም — ከጋንዲኮ የሚነሣው የሰባት ወይም የስምንት ሰዓት መንገድ ብቻ ነውና — ለወደ ፊት ጉብኝቶች ክፍት ይሆናል። ለእነዚህ ለኋለኞቹ ስፍራዎች አለቆች ሌላው ማበረታቻ ደግሞ መርከቡ በከተማቸው ፊት ለፊት እጅግ ረዘም ላለ ጊዜ መቆየቷ የሚያስገኝላቸው ጥቅም ነው፤ ይህንንም ወደ ውስጥ አገር የሚደረገውን እንዲህ ያለውን ጉብኝት ለማገዝ እምቢ ቢሉ ያጡታል።

ኦክቶበር 12፦ በተቻለ ፍጥነት እንፋሎት ተዘጋጀ፤ ለአንድ ሰዓት ተኩል ያህልም መልሕቁንና ገመዱን ከውኃ ውስጥ ለማውጣት ተሞከረ፤ ግን በከንቱ ነበር። በኸርበርት ተራራና በአዳምስ ተራራ መካከል በሰዓት አራት ተኩል ኖት የሚፈሰውን ውኃ ለመቋቋም እንፋሎቱ በሙሉ ኃይል መቆየት አስፈለገው፤ ስለዚህ መልሕቁ እንደ ጠፋ ቈጥረን ተውነው፤ ከፍሰቱም ጋር ወደ ታች ጉዞአችንን ቀጠልን። ሽቅብ ስንወጣ አንድ ቀን ተኩል የፈጀብንን ርቀት በአራት ሰዓት ገደማ ተጉዘን ሮጋን-ኮቶ ደረስን። ሕዝቡ እንዲነግዱ ዕድል ለመስጠት፣ ደግሞም ለማገዶ እንጨት እንድናገኝ በገባነው ቃል መሠረት በሮጋን-ኮቶ ፊት ለፊት መልሕቅ ጣልን። አለቃውን ጃዳን ጎበኘነው፤ እርሱም እኛን በማየቱ እጅግ ደስ አለው፤ ስለ ደኅንነታችንም በትጋት ጠየቀን። ከላይ ያሉት ሰዎች ጥቃት እንደ ሰነዘሩብንና አሰቃቂ ጦርነት እንደ ተዋጋን በወንዙ ታችኛው ክፍል ስለ ተወራ ስለ እኛ እጅግ ተጨንቀው እንደ ነበረ ነገረን። እኛ ግን በተቃራኒው በደረስንበት ስፍራ ሁሉ፣ የሩቋ የሐማሩዋ ታላቅ ንጉሥ እንኳ ሳይቀር፣ በደስታ እንደ ተቀበሉን ነገርነው፤ በዚህም እጅግ ተደነቀ። እዚህ የኦጆጎ እኅት ኦኑሴን አገኘናት፤ እርሷም ወደ መርከቡ መጥታ በፍቅር ሰላምታ ያቀረበችልን የመጀመሪያዋ ነበረች። መልእክተኛችን ዙሪ ከኬአና ተመልሶ በኦጆጎ እንዳለ ነገረችን፤ ከኬአና ንጉሥ ያመጣው መልእክት ምን እንደ ሆነ ልትነግረን አልቻለችም፤ ነገር ግን ከእርሱ ጋር የመጣ አንድም ነጭ ሰው አልነበረም።

ኦክቶበር 13፦ ብዙ ሰዎች ምግብና ልዩ ልዩ አስገራሚ ዕቃዎች ለመሸጥ ወደ መርከቡ መጡ፤ ለመርከቡ ጉዞም እጅግ አስፈላጊ የሆነው ብዙ እንጨት ተገዛ። የሮጋን-ኮቶ ሰዎች ከኦጆጎ ሰዎች ምንኛ ይለያሉ! የኋለኞቹ ከእነርሱ ጋር ባሳለፍናቸው አሥራ ሁለት ቀናት ሁሉ ጥቂት እንጨት እንኳ እንዲያመጡ ሊገፋፉ አልቻሉም፤ የመጀመሪያዎቹ ግን ወንዶች፣ ሴቶችና ልጆች እንጨት ለማምጣት እየወጡ እኛን ለማቅረብ ሙሉ በሙሉ ዝግጁ ነበሩ፤ ስለዚህም ሁሉም የትጋታቸውን ዋጋ አገኙ። ከሰዓት በኋላ እኛ ሽቅብ ከሄድን ወዲህ ወደዚህ ወደ ተዛወረችው፣ ሕዝቧም በወንዙ መሙላት ምክንያት ከቀድሞ መንደራቸው ወደ ተባረሩባት፣ አዲስ ወደ ተሠራችው ወደ ጎረቤቷ መንደር ወደ ኮንዶኮ በእግሬ ሄድሁ። ከኮንዶኮ ስመለስ በሮጋን-ኮቶ ሁለት የሚቺ ሰዎችን አገኘሁ፤ ከእነርሱም በስብስቤ ላይ ጥቂት ቃላት ጨመርሁ፤ ለእያንዳንዳቸውም አንድ መሐረብ ሰጠኋቸው። ወደ መርከቡ ከቀረቡት ከብዙ ሌሎች ነገሮች መካከል የመቆፈሪያ ቅርጽ ያላቸው በሻካራ የተቀጠቀጡ ብረቶች ይገኙበት ነበር። ለእርሻ ከሚያገለግሉት መቆፈሪያዎች ፈጽሞ የተለዩና ለዚያም የማይመቹ በመሆናቸው ለእርሻ የተዘጋጁ ሊሆኑ እንደማይችሉ ስለ ተረዳሁ ጥቅማቸውን ለማወቅ ጓጓሁ። ይህም ከዶማ እስከ ካቺና ድረስ በዚህ የአገሪቱ ክፍል የሚሠራበት ገንዘብ እንደ ሆነ ተነገረኝ፤ በኋለኛዋ ስፍራ ለንግድ ዓላማ የሚሠሩ ይመስላል። በሐማሩዋ መቶ ካንታይ እንደ ሆነ ሁሉ የአንድ ባሪያ አማካይ ዋጋ ከእነዚህ ሠላሳ ስድስቱ ነው። ይህ ልዩ ገንዘብ በዶማና በኮሮሮፋ አምሉ፣ በሚቺዎች ኢሂያ፣ በሐውሳዎችም አጌሌማ ይባላል። ለመታሰቢያ ወደ እንግሊዝ የምልካቸውን ጥቂት ናሙናዎች ገዝቻለሁ።

ኦክቶበር 14፦ ከጠዋቱ 2 ሰዓት መልሕቅ አንሥተን ተነሣን፤ ስለ ዶክተር ባርት እንዲጠይቅ ወደ ኬአና የላክነውን መልእክተኛችንን ዙሪን ለመሳፈር ከጠዋቱ 3 ሰዓት ገደማ በኦጆጎ ፊት ለፊት መልሕቅ ጣልን። ዙሪ ያመጣው ወሬ ሁለቱ ነጮች ከሁለት አገልጋዮቻቸው ጋር እርሱ ከመድረሱ አርባ ሰባት ቀን ገደማ አስቀድመው ከኬአና ወደ ዶማ፣ ከዶማም ወደ ቶቶ፣ ከዚያም ወደ አባዢ እንደ ሄዱ ይነገራል የሚል ነበር። ይህ ወሬ ምን ያህል ትክክል እንደ ሆነ ልንናገር አንችልም፤ ነገር ግን ከኤጋ ወይም ከራባ አካባቢ ወንዙን ቍልቍል ወርደው የሚመጡትን በመጠየቅ በወንዞቹ መገናኛ እውነትነቱን ለማረጋገጥ ዕድል እናገኝ ይሆናል። ቀትር ገደማ ከኦጆጎ ተነሥተን ከቀኑ 9 ሰዓት ገደማ በአክፖኮ ፊት ለፊት መልሕቅ ጣልን፤ አረጋዊውን አለቃ ማጋጂን ለመጎብኘትም ወደ ምድር ወረድን፤ እርሱም ከልብ በሆነ አቀባበል ተቀበለን፤ ከእርሱ ከተለየን ወዲህ የተጓዝነውን ርቀት ሲሰማ ተደነቀ። በወንዙ ላይኛው ክፍል ጥቃት እንደ ተሰነዘረብንና ከእኛ መካከል ብዙዎቹ እንደ ተገደሉ የሚገልጸው ወሬ ኦጆጎና አክፖኮ ደርሶ ነበር፤ ሁሉም በሰላም ተመልሰን በማየታቸው አመሰገኑ።

ኦክቶበር 15፦ እሑድ። ከጠዋቱ 12 ሰዓት መልሕቅ አንሥተን ተነሣን፤ ከጠዋቱ 2 ሰዓት ገደማም በዳግቦ ፊት ለፊት መልሕቅ ጣልን፤ ነገ እዚህ እንጨት ለመጫን አስበን የቀረውን ቀን በዚያ ቆየን። ነገር ግን እርሻዎቹ ሁሉ ከቤቶቹ ሁሉ ጋር በውኃ ውስጥ ነበሩ፤ ነዋሪዎቹም ስፍራውን ትተው ከጅረቱ ጀርባ ወዳለችው ወደ ቀድሞ ከተማቸው ሄደው ነበር፤ ውኃው ፊላታዎችን ስላራቃቸው ያቺ ከተማ አሁን ከእነርሱ የተጠበቀች ነበረችና። ከጠዋቱ 4 ሰዓት ተኩል አምልኮ አካሄድን፤ «ስለ ሰው ልጅ መዳን» የሚለውን ሦስተኛውን ስብከትም አነበብሁ።

ኦክቶበር 16፦ ከውኃው ውስጥ ጥቂት እንጨት ተሰብስቦ ለአገልግሎት እንዲሆን ተቈረጠ። ከሰዓት በኋላ ከዳግቦ በታች ወርደን ዳግቦ በሥሯ ባለችበት በባሳ አገር ከሚገኙት ከኤሩኮ መንደሮች ትይዩ ቆምን። እነዚህ መንደሮች ከጥቂት ወራት በፊት ፊላታዎች ወርረው አቃጥለዋቸው ነበር፤ ከነዋሪዎቹም አንዳንዶቹ ወደ ወንዙ ግራ ዳርቻ አምልጠው ነበር፤ ሌሎቹ ግን በአሳዳጆቻቸው እጅ ወደቁ። የተረፉት ተመልሰው ቤቶቻቸውን እንደ ገና ሠርተዋል፤ መሬታቸውንም ተክለዋል፤ ነገር ግን ባለቤቶቻቸው ስለ ጠፉ ከሕንጻዎቹ እኩሌታው እየፈረሰ ነው። የባሳ ንጉሥ ከሸሸበት ተመልሶ ከወንዙ ጥቂት ርቀት ላይ ወዳለች ትንሽ መንደር ስለ መጣ በማግሥቱ ጠዋት ልንጎበኘው አሰብን።

ኦክቶበር 17፦ ዛሬ ማለዳ ዝናቡ ካባራ በኋላ ከዶክተር ሃቺንሰን፣ ከአቶ ሜይና ከአቶ ሪቻርድስ ጋር የኢኬሬኩን ንጉሥ ለመጎብኘት ተነሣሁ። ሌሊቱን ሁሉ እስከ ጠዋት ድረስ ዘንቦ ስለ ነበረ መንገዱ ንጹሕ፣ ጉዞውም ደስ የሚያሰኝና አስደሳች ሆነ። ሁለት ማይል ተኩል ከተጓዝን በኋላ በአሁኑ ጊዜ ኢኬሬኩ ተብለው ወደሚጠሩት፣ የንጉሡ ዋና ከተማ ወይም መኖሪያ ወደ ሆኑት ወደ ሁለቱ ትናንሽ መንደሮች ደረስን፤ የቀድሞዋ ኢኬሬኩ ወደ ውስጥ አገር አሥራ አምስት ማይል ገደማ ትርቃለች። እርሷም በወንዞቹ መገናኛ ካለችው ከኢግቤግቤ የበለጠ ሕዝብ እንደ ነበራት፣ ከፓንዳ የአራት ቀን፣ ከዶማም የአሥር ቀን መንገድ እንደምትርቅ ይነገራል። ንጉሡ አዳማ በዕድሜ መካከለኛ የሆነ ሰው ነው፤ ማዕረጉም አጋቢ ነው፤ ይህም የባሳ ሕዝብ ተሰድዶ ወደዚህ የአገሪቱ ክፍል የመጣበት የቀድሞ አገራቸው የጋቢ ስም ነው፤ ስለዚህ አጋቢ የሚለውን ማዕረግ የባሳ ነገሥታት ሁሉ ይጠሩበታል። በአንድ ወቅት የጎረቤቶቻቸው ፍርሃት ነበሩ፤ ከዶማ ነገዶች አንዱ የሆኑት አጋቱዎችም በአንድ ወቅት ይገብሩላቸው ነበር። ኢኬሬኩ ከዚህ በፊት ሁለት ጊዜ በፊላታዎች ተወርራ ነበር፤ ነገር ግን መልሰው አባረሩአቸው። ተገዢዎቻቸው የነበሩት አጋቱዎች ግን ዶማ በተወረረች ጊዜ በፊላታዎች ከእነርሱ ተወሰዱባቸው። በባሳና በፓንዳ አገሮች ላይ በቅርቡ የደረሰው ጥፋት እነርሱ ራሳቸው እንደሚናገሩት በአዳማ በራሱ ምክንያት የመጣ ነው። ኡሻ፣ አፎና ኤክፔ ተብሎም የሚጠራው የባሳዎች አንድ ክፍል ለንጉሡ ለአዳማ ግብር ለመክፈል እምቢ አለ፤ እርሱም ሊቀጣቸው ከዛሪያ የመጣውን የፊላታ የጦር አለቃ አማ ዶጎን እንዲወጋቸው ጋበዘው፤ ኋለኛውም ይህን አጋጣሚ በፈቃደኝነት ተቀበለው። ኡሻዎች እንደ ንጉሡ ምኞት ከተማረኩ በኋላ አማ ዶጎ በምዕራብ በኩል የባሳን አገር ከፊል ያስተዳድር ከነበረው ከንጉሡ ወንድም ከሰናኒ ጋር ጠብ ፈለገ፤ ከንጉሡም ምኞት በተቃራኒ የሰናኒን ከተማ አክፓታንና በሥሯ ያሉትን አጠፉ፤ ስግብግብነታቸውም ወሰን ስላልነበረው የባሳ ዋና ከተማ ኢኬሬኩ ራሷ ያንኑ ዕጣ ተካፈለች፤ በዚህ ሁኔታ አገሪቱ ተወረረች፤ በመጨረሻም ፓንዳ ደግሞ ጠፋች። በንጉሡ ጥያቄ ከንጉሡ ቀጥሎ ተሰሚነት ያለው ጋላዲማው እነዚህን ዝርዝሮች ከተረከ በኋላ ለአዳማ ጥቂት ተገዢዎቹን ግብር ማጣቱ በጋራ ጨቋኞቻቸው እጅ እንዲቀጡ ከመሻትና በዚህም በራሱ፣ በሕዝቡና በጎረቤቶቹ ላይ ይህን ያህል መከራ ከማምጣት ይሻለው እንደ ነበረ ከመንገር ልቈጠብ አልቻልሁም፤ — የጎረቤትን ዕቃ እንዲሰርቅ የተቀጠረ ሌባ በተፈጥሮው የቀጣሪውንም ዕቃ ለመውሰድ አጋጣሚ እንደሚፈልግ፣ እሳት ለኳሽ የጎረቤትን ቤት እንዲያቃጥል በተቀጠረ ጊዜ ደግሞ የራሳችን ቤት ከቃጠሎው እንደሚተርፍ እርግጠኛ እንዳልሆንን ነገርሁት። እርሱም የእነዚህ የምሳሌ ንግግሮች ኃይል ተሰማው፤ ምንም አልተናገረም፤ ተገዢዎቹ ግን በአነጋገሬ መስማማታቸውን ራሳቸውን በመነቅነቅ አሳዩ፤ እርሱም የወሰደውን የሞኝነት እርምጃ እንደ ተጸጸተበት አልጠራጠርም። የባሳ ንጉሥ ኡሻን እንዲያጠፉ ፊላታዎችን መጋበዙ፣ ይህም ለፓንዳ መከራ ምክንያት መሆኑ፣ የኢግቢራ ወይም የፓንዳ ሰዎች ባሳዎች አገራችንን እንዲያጠፉ ፊላታዎችን ጠሩብን ብለው ያሰሙትን አቤቱታ ያስረዳል። አቶ ሜይ ከዶክተር ቤይኪ የተላከውን ስጦታ ለንጉሡ አስረከበ፤ እርሱም በምላሹ አንድ ፍየል ሰጠ፤ ድኽነቱንም አመካኘ።

ከጠዋቱ 4 ሰዓት ገደማ ወደ መርከቡ ተመለስን፤ ወዲያውኑም እንፋሎት እንዲዘጋጅ ታዘዘ። ቀትር ላይ ወደ አባቾ ለመሄድ መልሕቅ አነሣን፤ ይህም ከፓንዳ የተረፉት ሰዎች በራሳቸው አቈጣጠር ከስምንት ወር ገደማ በፊት ያመለጡበት ስፍራ ነው። በሁለት ሰዓት ገደማ ደረስን፤ ጤናው እንደ ተጓደለ የሰማነውን አለቃውን ማሊያራማን ለመጎብኘትም ወደ ምድር ወረድን። በውኃው ዳርቻ ካለው መንደር በተጨማሪ አለቃው የሚኖርበት ሌላ መንደር ወደ ውስጥ አንድ ማይል ያህል ርቆ ነበር፤ ወደዚያም ውብ በሆኑ የማሽላ እርሻዎች መካከል የሚያልፍ እጅግ ደስ የሚያሰኝ የእግር መንገድ አደረሰን። እርሻዎቹ በዚህ አጭር ጊዜ ውስጥ የደረሱበት ስፋት የኢግቢራ ወይም የፓንዳ ሰዎችን ትጉህ ልማድ ይመሰክራል። ሁሉን ነገር ለጥቅም ለማዋል ዝግጁ የሆነ፣ ለውጭ ገበያዎች ምርት እንዲያመርትም ቢጠየቅ ይህን ለማቅረብ ሙሉ ትኩረቱን የሚሰጥ እንዲህ ያለ ሕዝብ በገዛ እጃቸው ለመሥራት በማይፈልጉና የሚሠሩትን በባርነት ለመግዛት በቈረጡ ሰዎች ምሕረት ሥር መውደቁ እጅግ ያሳዝናል። አለቃው ጤናው ደኅና ባይሆንም፣ በታላቅ ሕመምም ከምንጣፉ ቢነሣም፣ መኝታውን መቀመጫ እንዲሆነን ሊሰጠን ይህን አደረገ፤ በሰላም በመመለሳችንም በማይነገር ደስታ እጃችንን ከልቡ ጨበጠን — ከፊላታ ተዋጊዎች ጋር አሰቃቂ ጦርነት እንደ ተዋጋንና በሁለቱም ወገን ታላቅ ጉዳት እንደ ደረሰ የሚገልጽ ወሬ ወደዚህ ስፍራም ደርሶ ነበርና። እርሱና ሕዝቡ እውነቱ የዚህ ተቃራኒ መሆኑን በመስማታቸው ደስ አላቸው። የሚበላ ነገርና የሚጠጣ የማሽላ ጠላ አቀረበልን፤ ቦዬም ስጦታ አድርጎ ሰጠን። በፊላታዎች ቢጨቈኑና ወዲያና ወዲህ ቢሳደዱም ወደ ባሳዎችና ወደ ኢግቢራዎች ከመጣን ወዲህ በወዳጆች መካከል፣ በበረከትም ምድር ውስጥ እንዳለን በእውነት መናገር እንችላለን። አባቾ የምትገኝበት ከወንዙ ጀርባ ያለው አገር ደረቅ ነው፤ አፈሩም አንዳንዶቹ ጎጆዎች የተሠሩበት ሸክላ በውስጡ አለ። ዶክተር ቤይኪና ዶክተር ሃቺንሰን ለናሙና የሚሆኑ ጥቂት የጥጥ እሽጎችን ፍሬውን በመልቀምና ጥጡን ፈትለው ክር በማድረግ ጊዜአቸውን ከሚያሳልፉ፣ ክሩንም ለአገሬው ሸማኔዎች ከሚሸጡ ትጉህ ሴቶች ገዙ።

ኦክቶበር 18፦ ዛሬ ማለዳ ተነሣን፤ ከጠዋቱ 2 ሰዓት ገደማም በወንዙ ግራ በኩል በፕሌዘንት ተራራ አጠገብ በምትገኘው በአማራን ፊት ለፊት መልሕቅ ጣልን። ይህች መንደር ሽቅብ ስንወጣ አልተጎበኘችም ነበር። እርሷም ደግሞ ከፓንዳ በሸሹ ስደተኞች የምትኖርባት ናት። እዚህ በየአምስት ቀኑ መደበኛ ገበያ ይቆማል፤ ዛሬም የገበያ ቀን ስለ ነበረ ከወንዞቹ መገናኛም ከቻዳ ላይኛው ክፍልም የመጡ እጅግ ብዙ ሕዝብ አገኘን። የ«ፕሌያድ» መድረስ በእርግጥ ገበያቸውን አስተጓጐለ፤ ብዙም ሳይቆይ መርከቧ በሰዎች ተሞላች። እዚህ አቶ ክሮፎርድና አብረውት ያሉት ሰዎች ደኅና ሆነው በወንዞቹ መገናኛ በታንኳው ውስጥ እንዳሉ በታላቅ ደስታ ሰማን። አለቃው አባ ወዲያውኑ ወደ መርከቡ መጣ፤ እርሱና ዶክተር ቤይኪም ስጦታ ተለዋወጡ። ወደ ምድር ወርደን ብዙ ያላቸውን እንጨትና ብዙ አስገራሚ ዕቃዎችን ገዛን፤ ይህም ለባለቤቶቻቸው ጥሩ ትርፍ እንዳስገኘ ጥርጥር የለውም። በፊታችን የነበረው የግርግር ትዕይንት በቃላት ሊገለጥ የማይችል አዝናኝ ነበረ። እዚህ ሁለት ሰዓት ያህል ካሳለፍን በኋላ መልሕቅ አንሥተን ጥቂት ማይሎች ወደ ታች በቀኝ በኩል የምትገኘውን የኦኬታን መንደር ጎበኘን፤ በዚያም በፊላታዎች የተገደለውን የቀድሞውን የፓንዳ ንጉሥ የኦዪጉን እኅት አገኘን። እኛ ሽቅብ ስንወጣ የኦኬታ ሰዎች ተጠልለውባት የነበረችው ደሴት ሙሉ በሙሉ በውኃ ተጥለቅልቃ ነበር፤ ጎጆዎቹም ፈርሰው ወይም በውኃ ተጠርገው ነበር። በወንዙና በረግረጉ መካከል ባለ ረጅም ቀጭን ዳርቻ ላይ የነበሩት የቀድሞ መንደሮቻቸው ሙሉ በሙሉ የፍርስራሽና የባድማ ትዕይንት ነበሩ፤ ይሁን እንጂ በፍርስራሹ መካከል ሸማኔው በጸጥታ ሥራውን ይሠራ ነበር፤ ሰሌን ሠሪውም ሥራውን ይሠራ ነበር። ፊላታዎች አሁንም በአገሪቱ ውስጥ ስለሚያንዣብቡ ፍርስራሹ ፈጽሞ የተተወ ሆኖ የሚቀር ይመስላል፤ ነዋሪዎቹም በፕሌዘንት ተራራ አጠገብ በአማራን ካሉት ጎረቤቶቻቸው ጋር ይቀላቀላሉ። ምስኪኑ አረጋዊ አለቃ ጥቂት ጠላ ስጦታ አድርጎ ሰጠን። ከኦኬታ ተነሥተን ሽቅብ ስንወጣ ጥቂት ጊዜ ቆይተንባት በነበረችው በኬንዴ ለአጭር ጊዜ መልሕቅ ጣልን፤ ለጥቂት ጊዜ ጎበኘናቸው፤ ከዚያም ወደ ዪማሃ ለመሄድ መልሕቅ አነሣን፤ ከቀኑ 9 ሰዓት ገደማም በዚያ መልሕቅ ጣልን። በኦገስት ስናልፍ ሕዝቡ ተጠልለውባት የነበረችው ደሴት ከሞላ ጎደል ሙሉ በሙሉ ተሸፍና ነበር፤ እነርሱም ወደ ከተማቸው ተመልሰው ነበር፤ ረጅሙ ሣርና የሞላው ውኃ ለፊላታዎች ወረራ ስለማይመቹ ነዋሪዎቹ በእነዚህ የተፈጥሮ መከላከያዎች ጊዜያዊ ደኅንነት አግኝተው ነበር። በአንድ ወቅት ጭር ብሎ የነበረው፣ አራት ወይም አምስት ፈሪ ሰዎች ብቻ የፊላታዎችን እንቅስቃሴ ይጠባበቁበት የነበረው የዪማሃ ዳርቻ ዛሬ በወንዶች፣ በሴቶችና በልጆች እጅግ ብዙ ሕዝብ ተሞልቶ ነበር። የተቀበሉን ከልብ የሆነ አቀባበል በሠለጠነ አገር ከሚገኙ የቅርብ ወዳጆቻችን አቀባበል የሚያንስ አልነበረም። በእርሱ ፈንታ አሁን የተመረጠውንና በአሁኑ ጊዜ በዪማሃ የሚኖረውን የቀድሞውን ምስኪን የፓንዳ ንጉሥ ወንድም ኦጋራን ጎበኘን። ከፊላታዎች ጋር ተዋግተናል የሚለው የፈጠራ ወሬ ከሮጋን-ኮቶ መጥቶ ይህንንም ስፍራ አውኮት ነበር፤ በዚህም እጅግ ተጨንቀው ነበር። የፓንዳ ንጉሥ የኦጋራ ቃል ኡሻን እንዲያጠፉ አዳማ ፊላታዎችን እንደ ጋበዘና ይህም በሁሉም ላይ ጥፋት እንዳመጣ የባሳው ንጉሥ አዳማ የተናገረውን አረጋገጠ። ፊላታዎች አሁን ከቶቶ ጋር እየተዋጉ እንደ ሆኑ፣ ልጆቻቸውንና ዘመዶቻቸውን ለመዋጀት ወደዚያ ሄደው የነበሩ ብዙ ሕዝቡ ገና ትናንት እንደ ተመለሱ፣ በዚያው ጊዜም ከምርኮኞቹ አንዳንዶቹ እንዳመለጡ ተናገረ። ጥቂት የዝሆን ጥርስ ስለ ነበራቸው ሕዝቡ እንዲሸጡት ንጉሡ ወደ መርከቡ እንድንመለስ ለመነን።

ኦክቶበር 19፦ ከቁርስ በኋላ ንጉሡን ጎበኘነው፤ ስለ ፓንዳ መጥፋትና በአሁኑ ጊዜ በእርሱና በፊላታዎች መካከል ስላለው ሁኔታም በዝርዝር ተነጋገርን። ፓንዳ በክሕደት እንደ ጠፋች የተነገረውን አረጋገጠ፤ ንጉሡ ኦዪጉ ወደ አገሩ እንደ መጡ እንግዶች ወይም ነጋዴዎች አድርጎ እንደ ተቀበላቸው፣ በቂ ኃይል ወደ ከተማይቱ በገባ ጊዜ ግን በማለዳ ሕዝቡን መያዝና ቤቶቹን መዝረፍ እንደ ጀመሩ ተናገረ። ተይዘው የነበሩና በኋላ የተዋጁ፣ በኦጋራ አጠገብም ተቀምጠው የነበሩ ሦስት ሽማግሌዎች ተጠቍመው ታዩን። ጥቂት ፈረሶች የነበሩት ማዳኪ የተባለው አንድ አረጋዊ የጦር አለቃ ፈረሶቹን ሲከላከል በብዙ ስፍራ እጅግ ቈስሎ ነበር፤ አሁን በእጁና በጀርባው ላይ ያሉት ሦስት ትልልቅ ጠባሳዎችም ብርቱ ቍስሎች እንደ ነበሩ ያሳያሉ። አለቃው ኦዪጉ ተገደለ፤ ነዋሪዎቹም በእነርሱ ላይ ጠላትነት እንደ ታሰበ ሳያውቁ ተማረኩ፤ ስለዚህ በሥሯ ያሉት ከተሞችና መንደሮች ሁሉ ተተዉ፤ ሕዝቡም በቻዳ ውስጥ ወዳለችው ደሴትና ወደ ወንዙ ማዶ ተሰደዱ። የፊላታው የጦር አለቃ አማ ዶጎ በየዓመቱ መቶ ባሪያዎች እንደ ግብር እንዲከፍሉ ቅድመ ሁኔታ አቀረበ፤ ንጉሡም አቅማቸው የፈቀደውን ያህል ሕዝቡን ከእነርሱ እስኪዋጅ ድረስ በእነዚህ ቅድመ ሁኔታዎች የተስማማ መስሎ እንደ ቀረበ ተናገረ፤ ደግሞም ወደ ፓንዳ ፈጽሞ እንደማይመለስ፣ ነገር ግን የበጋው ወራት ሲመጣ ወደ ወንዙ ማዶ ተዛውሮ ፊላታዎች ሊደርሱባቸው በሚያስቸግራቸው በክረምት ወራት ብቻ በዪማሃ እንደሚኖር ገለጸ። በአንዱ ዓመት በተስማሙና መቶ ባሪያዎችን በከፈሉ በሚቀጥለው ዓመት ሁለት መቶ እንደሚጠይቁ፣ እነርሱንም ከየት እንደሚያገኙ ተናገረ፤ ጦርነትን እንደሚጠሉ፣ ዋናው ሥራቸውም ንግድ እንደ ሆነ ገለጸ። ከዚህ አገር ጋር ንግድ ቢመሠረት ሕዝቡ የእግዚአብሔርን መጽሐፍና በነጮች አገር እንደምናደርገው እግዚአብሔርን እንዴት ማምለክ እንዳለባቸው እንዲማሩ ይወድ እንደ ሆነ ጠየቅሁት፤ እንግሊዝን ታላቅ ያደረጓት እነዚህ ሁለቱ ነገሮች በአንድነት እንደ ሆኑ፣ የሚቀበላቸውና የሚያቅፋቸው አገር ሁሉ ሰላምና ብልጽግና እንደሚያመጡለትም ነገርሁት። ይኸው ነገር ለአቦ አለቆች፣ ለንጉሣቸው ለኢጋራው አታና ስለ ባይባይ ወይም ስለ ጁኩ ሕዝብ ለሐማሩዋው ንጉሥ ለሞሐማ እንደ ቀረበ፣ ሁሉም ለመነገድና ሕዝባቸው የእግዚአብሔርን መጽሐፍ እንዲማሩ ፈቃደኞች እንደ ሆኑ ነገርሁት፤ ስለዚህ እርሱም በዚህ ላይ ምን እንደሚል ማወቅ ፈለግሁ። እርሱም ዋናው ሥራቸው ንግድ እንደ ሆነ፣ ሕዝቡ እንዲነግዱና የእግዚአብሔርን መጽሐፍ እንዲማሩ ጦርነት እንዲቆም እጅግ እንደሚመኝ መለሰ፤ ከምናመልከውም አምላክ ብዙ በረከትና ረጅም ዕድሜ እንዲሆንልን ተመኘልን። እርሱ ራሱ ነጋዴ እንደ ሆነ፣ ወደ ሐማሩዋ እንደ ሄደ፣ አሁን ያለው ሡልጣን ሞሐማም ወዳጁ እንደ ሆነ ተናገረ፤ ወደ ዢቡም ሄዶ ንጉሡን ቦሃሪን ያውቀው ነበር፤ ስለ እርሱም እጅግ ዝቅተኛ አስተያየት ነበረው፤ ስለ ጋላዲማው ግን እጅግ አድንቆ ተናገረ፤ ስሙም ዙማዴ እንደ ሆነ፣ የተከበረ ጠባይ ያለው ሰው እንደ ሆነም ነገረን። እኛም ከግል ዕውቀታችንና ልምዳችን ምስክርነቱን አረጋገጥን። ዶክተር ቤይኪ ከምርኮኞቹ ምን ያህሉ አሁን በፊላታዎች እጅ እንዳሉ ጠየቀ፤ እርሱም እጅግ የሚበልጠው ክፍል እንደ ሆነ መለሰ፤ ሠራዊቱ በአንድነት እስካለና ምርኮኞቹ በዘመዶቻቸው የመዋጀት ተስፋ እስካለ ድረስ ፊላታዎች ለሌሎች እንደማይሸጡአቸው፣ ነገር ግን ሠራዊቱ ሲበተንና ምርኮኞቻቸውን ወደየቤታቸው ሲወስዱ እንዲህ እንደማይሆን ገለጸ። ዶክተር ቤይኪ ለእያንዳንዱ ሰው ቤዛ የሚከፍሉት ዋጋ ምን ያህል እንደ ሆነ ጠየቀ፤ እርሱም 80,000 የዛጎል ገንዘብ እንደ ሆነ መለሰ፤ ስለዚህ ዶክተሩ አንድ ሰው እንዲዋጅበት ለመርዳት ያን ያህል መጠን ለንጉሡ ሰጠው፤ ንጉሡም ስለዚህ ምስጋናውን በቃላት እንዴት እንደሚገልጽ አላወቀም። የአቶ ላርድን የፓንዳ ጉብኝት ያስታውስ ነበር፤ አሁንም በሕይወት እንዳለ ጠየቀ፤ ይህችን መርከብ እንደ ገና ወደ ወንዙ የላካት ያው ሰው እንደ ሆነም ተነገረው። ንጉሡን ተሰናብተን መልሕቅ ካነሣን በኋላ ከቀኑ 7 ሰዓት ገደማ መልሕቅ ጣልን፤ ከዚህ በፊት ተትቶ የነበረውንና አሁን እንደ ገና ሰው የሚኖርበትን በፍሬንችዉድ ገደል አናት ላይ ያለውን የኦግባን መንደር ጎበኘን። ወደ ምድር ወርደን ገደሉን ወጣን። አለቃው ክፓናኪ ቤት አልነበረም፤ ነገር ግን የመንደሩ ኃላፊ የሆነችውን የተከበረች ሴት እኅቱን አየናት። ወንድሟ ክፓናኪ በወንዙ ማዶ ባለችው በኦክፓንጋና መንደር ይኖር ስለ ነበረ መድረሳችንን እንዲነግረው መልእክተኛ ተላከ፤ እርሱም ከአለቃው ወንድም ጋር ተመለሰ፤ አንዲት ሚስቱ ትናንት ሌሊት ስለ ሞተች ወደ መርከቡ መምጣት ባለመቻሉ ማዘኑን የሚገልጽ መልእክትም አመጣ። ዶክተር ቤይኪ የሐዘን ማጽናኛ ቃል አክሎ ጥቂት ስጦታዎችን ላከለት፤ አንድ ሰዓት ያህል ከቆየን በኋላም ከዚህ ስፍራ ወደ ወንዞቹ መገናኛ ተነሣን፤ ከምሽቱ 12 ሰዓት ተኩል ገደማ የዳክዬ ደሴት ምሥራቃዊ ጫፍ ደረስን፤ በዚያን ጊዜ ውኃው እየቀነሰ ወደ ሁለት ፋዘም ተኩል ጥልቀት ዝቅ ማለት ጀመረ። በወንዞቹ መገናኛ ላይ በአሸዋ እንዳንቀረቀር ወይም አሁን በውኃ በተሸፈኑ ዓለቶች ላይ እንዳንወጣ ፈርተን ለሌሊቱ መልሕቅ ጣልን።