ውድቀትና የእግዚአብሔር ጸጋ

የክፋት ሁለተኛ ደረጃ ምክንያቶች ድንቁርናና ምኞት ናቸው

አእምሮ ያለውን ፍጥረት የደረሰበት የመጀመሪያው ክፋት ይህ ነው፤ ይኸውም የመጀመሪያው የበጎ ነገር መጓደሉ ነው። ከዚህም በኋላ፥ አሁን እንኳ ከሰው ፈቃድ በተቃራኒ፥ ግዴታን በተመለከተ ድንቁርና፥ ጎጂ ለሆነውም ነገር ምኞት ሾልከው ገቡ፤ እነዚህም በተራቸው ስሕተትንና መከራን አስከትለው መጡ፤ እነዚህም እንደ ቀረቡ በተሰማ ጊዜ ፍርሃት የሚባለውን ያን የልቡና መሸማቀቅ ያመጣሉ። ደግሞም ልቡና የተመኘውን ነገር ባገኘ ጊዜ፥ ያ ነገር ምንም ያህል ጎጂ ወይም ባዶ ቢሆን፥ ስሕተት የነገሩን እውነተኛ ባሕርይ እንዳያስተውል ይከለክለዋል፥ ወይም ማስተዋሉ በታመመ ምኞት ይሸነፋል፤ በዚህም በሞኝነት ደስታ ይታበያል። ከትርፍ ይልቅ ከጉድለት ከሚመነጩት ከእነዚህ የክፋት ምንጮች፥ አእምሮ ያለውን ባሕርይ የሚከብበው የጕስቍልና ዓይነት ሁሉ ይፈስሳል።

እግዚአብሔር በወደቁ ሰዎችና መላእክት ላይ የሚያመጣው ፍርድ። የሥጋ ሞት ለሰው ብቻ የተለየ ቅጣት ነው

ሆኖም እንዲህ ያለው ባሕርይ በክፋቶቹ ሁሉ መካከል ሆኖ እንኳ የብፅዕናን ናፍቆት ሊያጣ አልቻለም። እንግዲህ የጠቀስኋቸው ክፋቶች፥ ሰዎችም ይሁኑ መላእክት፥ ስለ ክፋታቸው በእግዚአብሔር በጽድቅ በተፈረደባቸው ሁሉ ላይ የጋራ ናቸው። ነገር ግን ለሰው ብቻ የተለየ አንድ የቅጣት ዓይነት አለ፤ ይኸውም የሥጋ ሞት ነው። እግዚአብሔር ሰውን ቢበድል ይህን የሞት ቅጣት እንደሚቀበል አስጠንቅቆት ነበር፤ በገዛ ፈቃዱ ነጻነት ቢተወውም፥ ካልታዘዘ እንደሚሞት በማስጠንቀቅ ግን መታዘዝን አዘዘው፤ በዔድንም ብፅዕና መካከል፥ እንደ ተከለለ የሕይወት ማዕዘን አድርጎ አኖረው፤ ይህንንም ያደረገው ሰው ጽድቁን ቢጠብቅ ከዚያ ወደ ተሻለ ስፍራ እንዲወጣ በማሰብ ነው።

በአዳም ኃጢአት ምክንያት ዘሩ ሁሉ ተበላሸ፤ እርሱም ባመጣው የሞት ቅጣት ሥር ተወለደ

ከዚያም ከበደለ በኋላ ወደ ስደት ተባረረ፤ በኃጢአቱም እርሱ ሥሩ የሆነለት የሰው ዘር ሁሉ በእርሱ ውስጥ ተበላሸ፤ በዚህም ለሞት ቅጣት ተገዛ። ስለዚህም ከእርሱና ወደ ኃጢአት ከመራችው፥ ከእርሱም ጋር በአንድ ጊዜ ከተፈረደባት ሴት የተወለዱ ሁሉ፥—ያው የአለመታዘዝ ቅጣት የወደቀበት የሥጋዊ ምኞት ፍሬዎች በመሆናቸው፥—በጥንተ ኃጢአት ተበከሉ፤ በእርሱም በልዩ ልዩ ስሕተቶችና መከራዎች ውስጥ እየተጎተቱ፥ ከአሳሳቾቻቸውና ከጌቶቻቸው፥ የፍርዳቸውም ተካፋዮች ከሆኑት ከወደቁት መላእክት ጋር በጋራ ወደሚቀበሉት ወደዚያ የመጨረሻና ማብቂያ የሌለው ቅጣት ተወሰዱ። እንዲሁም «ኃጢአት በአንድ ሰው ወደ ዓለም ገባ በኃጢአትም ሞት፥ እንደዚሁም ሁሉ ኃጢአትን ስላደረጉ ሞት ለሰው ሁሉ ደረሰ።» ሐዋርያው በዚህ ስፍራ «ዓለም» ሲል የሰውን ዘር ሁሉ ማለቱ ግልጽ ነው።

የአዳም ኃጢአት የሰውን ዘር ያወረደበት የጕስቍልና ሁኔታ፣ በእግዚአብሔርም ምሕረት የተገኘው መታደስ

እንግዲህ ነገሩ እንዲህ ነበር። የሰው ዘር ጅምላ ሁሉ በፍርድ ሥር ነበር፤ በጕስቍልና ተዘፍቆና እየተንከባለለ ተኝቶ ነበር፤ ከአንዱ የክፋት ዓይነት ወደ ሌላው ይንገላታ ነበር፤ ከወደቁት መላእክት ወገን ጋር በመተባበሩም ለዚያ እግዚአብሔርን የናቀ ዓመፅ የሚገባውን ቅጣት ይከፍል ነበር። ክፉዎች በዕውርና ልጓም በሌለው ምኞት በፈቃዳቸው የሚያደርጉት ሁሉ፥ ያለ ፈቃዳቸውም በግልጽ ቅጣት መልክ የሚቀበሉት ሁሉ፥ ይህ ሁሉ የእግዚአብሔር የጽድቅ ቍጣ እንደ ሆነ ግልጽ ነውና። ነገር ግን የፈጣሪ ቸርነት ለክፉዎቹ መላእክት ሕይወትንና የሕይወት ኃይልን ከመስጠት ፈጽሞ አይቋረጥም (ይህ ባይሆን ኖሮ ሕልውናቸው ወዲያውኑ ያከትም ነበር)፤ ከተፈረደበትና ከተበላሸ ግንድ ለሚወለዱት ለሰው ልጆችም ለዘራቸው ቅርጽና ሕይወት ከመስጠት፥ ብልቶቻቸውን ከማበጀት፥ በልዩ ልዩ የሕይወታቸው ዘመናትና በልዩ ልዩ የምድር ክፍሎችም ስሜቶቻቸውን ከማነቃቃትና የሚያስፈልጋቸውን ምግብ ከመስጠት አይቋረጥም። ምንም ክፋት እንዳይኖር ከመከልከል ይልቅ ከክፋት በጎ ነገርን ማውጣት እንደሚሻል ፈርዷልና። እግዚአብሔር በወደቁት መላእክት እንዳደረገው በሰዎችም ዘንድ ወደ ብፅዕና መመለስ እንዳይኖር ወስኖ ቢሆን ኖሮ፥ ፍጹም ፍትሕ አይሆንም ነበርን? በእግዚአብሔር ላይ ያመፀው፥ ነጻነቱን አላግባብ በመጠቀም በቀላሉ ሊጠብቀው ይችል የነበረውን የፈጣሪውን ትእዛዝ የናቀውና የተላለፈው፥ ከብርሃኑ በእልከኝነት ፊቱን በማዞር የፈጣሪውን መልክ በራሱ ውስጥ ያበላሸው፥ ነጻ ፈቃዱንም ክፉኛ በመጠቀም ለፈጣሪው ሕግጋት ከነበረበት ጤናማ ተገዥነት ያፈነገጠው፥—እንዲህ ያለው ፍጡር በእግዚአብሔር ፈጽሞና ለዘላለም ተጥሎ የተገባውን የዘላለም ቅጣት እንዲቀበል ቢተው ፍትሕ አይሆንም ነበርን? እግዚአብሔር ጻድቅ ብቻ ሆኖ መሓሪ ባይሆን ኖሮ፥ ያልተገባ ምሕረቱም ከተቀባዮቹ አለመገባት ጋር በማነጻጸር ይበልጥ ደምቆ እንዲያበራ ባያቅድ ኖሮ፥ በእርግጥ እንዲሁ ባደረገ ነበር።

ዓመፀኞቹ መላእክት በተጣሉ ጊዜ የቀሩት ከእግዚአብሔር ጋር በዘላለማዊ ብፅዕና ጸኑ

እንግዲህ ከመላእክት አንዳንዶቹ በትዕቢታቸውና እግዚአብሔርን በመናቃቸው በእግዚአብሔር ላይ ዐምፀው ከሰማያዊ መኖሪያቸው ወደ ታችኛው ጨለማ በተጣሉ ጊዜ፥ የቀሩት ግን በዘላለማዊና በማይለወጥ ንጽሕናና ብፅዕና ከእግዚአብሔር ጋር ኖሩ። ሁሉም ከወደቀና ከተፈረደበት ከአንድ መልአክ የተገኙ አልነበሩምና፤ ስለዚህ እንደ ሰዎች ሁሉም በአንድ ጥንተ ኃጢአት በወረሱት በደል እስራት ተይዘው አንዱ ላመጣው ቅጣት የተገዙ አልሆኑም፤ ነገር ግን ኋላ ዲያብሎስ የሆነው እርሱ ከወንጀል ተባባሪዎቹ ጋር በትዕቢት ከፍ ባለ ጊዜ፥ በዚያም ከፍ ማለት ከእነርሱ ጋር በተጣለ ጊዜ፥ የቀሩት ለጌታቸው እግዚአብሔርን በመምሰልና በመታዘዝ ጸንተው ቆሙ፤ ቀድሞም ያልነበራቸውን፥ ስለ ዘላለማዊ ደኅንነታቸው እርግጠኛና የማያጠራጥር እውቀትን፥ ከመውደቅ ዕድልም ነጻ መሆንን አገኙ።

የታደሰው የሰው ዘር ክፍል እንደ እግዚአብሔር ተስፋ ቃል ዓመፀኞቹ መላእክት ያጡትን ስፍራ ይወርሳል

ስለዚህም የሁሉ ፈጣሪና ገዥ የሆነው እግዚአብሔር እንዲህ ያለውን ወደደ፤ የመላእክት ማኅበር ሁሉ በዓመፅ ስላልወደቀ፥ ከእነርሱ የወደቀው ክፍል ለዘላለም በጥፋት እንዲኖር፥ በዓመፁ ጊዜ በታማኝነት ጸንቶ የቆመው ሌላው ክፍል ግን ስለ ዘላለማዊ ብፅዕናው እርግጠኛና የማያጠራጥር እውቀት ደስ እንዲለው፤ በሌላ በኩል ደግሞ የቀረውን አእምሮ ያለውን ፍጥረት የሚያሳየው የሰው ዘር፥ በጥንተ ኃጢአትም በገዛ ሥራው ኃጢአትም፥ በተከተሉትም ቅጣቶች ሥር አንድም ሳይቀር ስለ ጠፋ፥ በከፊል እንዲታደስና የአጋንንት ዓመፅና ውድቀት በመላእክት ማኅበር ውስጥ ትቶት የሄደውን ክፍተት እንዲሞላ ወደደ። በትንሣኤ ከእግዚአብሔር መላእክት ጋር እኩል እንደሚሆኑ ለቅዱሳን የተሰጠው ተስፋ ቃል ይህ ነውና። እንዲሁም እናታችን የሆነችው ላይኛይቱ ኢየሩሳሌም፥ የእግዚአብሔር ከተማ፥ ከዜጎቿ ቍጥር አንድም አይጎድልባትም፤ ምናልባትም ከቀድሞው ይልቅ በበዛ ሕዝብ ላይ ትነግሥ ይሆናል። የቅዱሳንንም ሆነ የአጋንንትን ቍጥር አናውቅም፤ ነገር ግን በምድር መካን ተብላ የተጠራችው የቅድስቲቱ እናት ልጆች የወደቁትን መላእክት ስፍራ እንደሚወርሱ፥ እነዚያ መላእክት ወድቀው በተለዩበት በዚያ ሰላማዊ መኖሪያም ለዘላለም እንደሚኖሩ እናውቃለን። ነገር ግን የዜጎቹ ቍጥር፥ አሁን ያለውም ሆነ ወደ ፊት የሚሆነው፥ የሌለውን እንዳለ አድርጎ በሚጠራውና ሁሉን በልክ፥ በቍጥርና በሚዛን በሚያዘጋጀው በታላቁ ፈጣሪ አሳብ ፊት የተገለጠ ነው።

ሰዎች የሚድኑት በመልካም ሥራ ወይም በገዛ ፈቃዳቸው ነጻ ውሳኔ ሳይሆን በእምነት በኩል በእግዚአብሔር ጸጋ ነው

ነገር ግን እግዚአብሔር ይቅርታንና በዘላለማዊ መንግሥቱ ድርሻን ተስፋ የሰጠው ይህ የሰው ዘር ክፍል በገዛ ሥራው ብቃት ሊታደስ ይችላልን? ይህ አይሁን። የጠፋ ሰው ከጥፋት እስከ ዳነበት መጠን ካልሆነ በቀር ምን መልካም ሥራ ሊሠራ ይችላልና? በገዛ ፈቃዳቸው ነጻ ውሳኔ አንዳች ሊያደርጉ ይችላሉን? ደግሜ እላለሁ፦ ይህ አይሁን። ሰው ፈቃዱንም ራሱንም ያጠፋው ነጻ ፈቃዱን ክፉኛ በመጠቀሙ ነውና። ራሱን የሚገድል ሰው ራሱን በሚገድልበት ጊዜ በሕይወት መኖሩ የግድ ቢሆንም፥ ራሱን ከገደለ በኋላ ግን መኖሩ ያከትማል፥ ራሱንም ወደ ሕይወት ሊመልስ አይችልም፤ እንደዚሁም ሰው በገዛ ነጻ ፈቃዱ በበደለ ጊዜ፥ ኃጢአት አሸንፎት የፈቃዱ ነጻነት ጠፋ። «ሰው ለተሸነፈበት ለእርሱ ተገዝቶ ባሪያ ነውና።።» ይህ የሐዋርያው የጴጥሮስ ፍርድ ነው። ይህም በእርግጥ እውነት እንደ ሆነ፥ እንግዲህ ባሪያው ኃጢአት መሥራት ደስ ሲያሰኘው ካልሆነ በቀር ምን ዓይነት ነጻነት ሊኖረው ይችላል? ብዬ እጠይቃለሁ። የጌታውን ፈቃድ በደስታ የሚፈጽም በነጻነት ባሪያ ነውና። ስለዚህ የኃጢአት ባሪያ የሆነ ኃጢአት ለመሥራት ነጻ ነው። ስለዚህም ከኃጢአት ነጻ ወጥቶ የጽድቅ ባሪያ መሆን እስኪጀምር ድረስ ጽድቅን ለማድረግ ነጻ አይሆንም። ይህም እውነተኛ ነጻነት ነው፤ በጽድቅ ሥራ ደስ ይለዋልና፤ ደግሞም በአንድ ጊዜ ቅዱስ ባርነት ነው፤ ለእግዚአብሔር ፈቃድ ይታዘዛልና። ነገር ግን በባርነት ላለውና ከኃጢአት በታች ለተሸጠው ሰው፦ «እንግዲህ ልጁ አርነት ቢያወጣችሁ በእውነት አርነት ትወጣላችሁ» ባለው በእርሱ ካልተዋጀ በቀር፥ ይህ ጽድቅን የማድረግ ነጻነት ከወዴት ይመጣለታል? ይህም ቤዛነት በሰው ውስጥ ከመፈጸሙ በፊት፥ ገና ጽድቅን ለማድረግ ነጻ ባልሆነበት ጊዜ፥ ሐዋርያው፦ «ጸጋው በእምነት አድኖአችኋልና» ብሎ በሚገታው በዚያ የሞኝነት የትምክህት ትዕቢት ካልተነፋ በቀር፥ ስለ ፈቃዱ ነጻነትና ስለ መልካም ሥራው እንዴት ሊናገር ይችላል?

እምነት ራሱ የእግዚአብሔር ስጦታ ነው፤ በሚያምኑትም ዘንድ መልካም ሥራ አይጎድልም

ሰዎችም ይህ ደግሞ የእግዚአብሔር ስጦታ እንደ ሆነ ሳያስተውሉ ቢያንስ የእምነታቸውን ብቃት ለራሳቸው እንዳይወስዱ፥ በሌላ ስፍራ «የታመንሁ እሆን ዘንድ ከጌታ ምሕረትን የተቀበልሁ» መሆኑን የተናገረው ይኸው ሐዋርያ በዚህም ስፍራ፦ «ይህም የእግዚአብሔር ስጦታ ነው እንጂ ከእናንተ አይደለም፤ ማንም እንዳይመካ ከሥራ አይደለም።» ብሎ ይጨምራል። በሚያምኑትም ዘንድ መልካም ሥራ ይጎድላል ተብሎ እንዳይታሰብ ደግሞ፦ «እኛ ፍጥረቱ ነንና፤ እንመላለስበት ዘንድ እግዚአብሔር አስቀድሞ ያዘጋጀውን መልካሙን ሥራ ለማድረግ በክርስቶስ ኢየሱስ ተፈጠርን።» ብሎ ይጨምራል። እንግዲህ በእውነት ነጻ የምንሆነው እግዚአብሔር ሲያበጀን፥ ማለትም ሲቀርጸንና እንደ ገና ሲፈጥረን ነው፤—እንደ ሰዎች አይደለም፥ ይህን አስቀድሞ አድርጎታልና፤—ነገር ግን እንደ መልካም ሰዎች ነው፤ ይህንንም አሁን ጸጋው እያደረገው ነው፤ ይኸውም፦ «አቤቱ፥ ንጹሕ ልብን ፍጠርልኝ» እንደ ተባለ በክርስቶስ ኢየሱስ አዲስ ፍጥረት እንድንሆን ነው። የሰውን ልብ አካላዊ አሠራር በተመለከተ እግዚአብሔር ልቡን አስቀድሞ ፈጥሮት ነበርና፤ መዝሙረኛው ግን የሚጸልየው በልቡ ውስጥ ገና ሲያዘግም ለነበረው ሕይወት መታደስ ነው።

የፈቃድ ነጻነትም የእግዚአብሔር ስጦታ ነው፤ መፈለግንም ማድረግንም በእኛ የሚሠራ እግዚአብሔር ነውና

ደግሞም ማንም ሰው በሥራው ሳይሆን በፈቃዱ ነጻነት ለመመካት ቢያዘነብል፥ የመጀመሪያው ብቃት የእርሱ እንደ ሆነና ይህ የመልካም ሥራ ነጻነት ራሱ እንደ ተገባው ዋጋ ሆኖ እንደ ተሰጠው አድርጎ ቢያስብ፥ ይኸው የጸጋ ሰባኪ፦ «ስለ በጎ ፈቃዱ መፈለግንም ማድረግንም በእናንተ የሚሠራ እግዚአብሔር ነውና።» ሲል፥ በሌላም ስፍራ፦ «እንግዲህ ምሕረት ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ።» ሲል ይስማ። እንግዲህ ሰው አእምሮውን ለመጠቀም የሚያስችል ዕድሜ ላይ ከደረሰ፥ ካልፈቀደ ሊያምን፥ ተስፋ ሊያደርግ፥ ሊወድ እንደማይችል፥ በፈቃዱም ካልሮጠ ከፍ ከፍ ያለውን የእግዚአብሔርን መጥራት ዋጋን ሊያገኝ እንደማይችል ጥርጥር የለውም፤ ታዲያ፦ «ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ» የሚባለው፥ «የልብ ዝግጅት ከእግዚአብሔር ዘንድ ነው» ተብሎ እንደ ተጻፈ ካልሆነ በቀር በምን ስሜት ነው? ያለዚያ ግን፦ «ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ» የተባለው የሁለቱም ስለ ሆነ፥ ማለትም የሰው ፈቃድም የእግዚአብሔር ምሕረትም ስለ ሆነ ነው ቢባልና፦ «ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ» የሚለውን ቃል የእግዚአብሔር ምሕረት አብሮት ካልሄደ የሰው ፈቃድ ብቻውን በቂ አይደለም ማለት እንደ ሆነ አድርገን እንድንረዳው ቢሆን፥—እንግዲያስ የሰው ፈቃድ አብሮት ካልሄደ የእግዚአብሔር ምሕረት ብቻውን በቂ አይደለም የሚለውም ይከተላል፤ ስለዚህ የሰው ፈቃድ ብቻውን በቂ ስላልሆነ፦ «ለወደደ ሰው አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ» ማለት በትክክል የምንችል ከሆነ፥ የእግዚአብሔር ምሕረት ብቻውን ስለማይበቃ፦ «ከሚምር ከእግዚአብሔር አይደለም፥ ለወደደ ሰው ነው እንጂ» ብለን በተገላቢጦሽ በትክክል ለምን አንናገርም? በእርግጥ ማንም ክርስቲያን ሐዋርያውን በግልጽ እንዳይቃወም፦ «ከሚምር ከእግዚአብሔር አይደለም፥ ለወደደ ሰው ነው እንጂ» ብሎ ለመናገር የማይደፍር ከሆነ፥ «ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ» የሚለው ቃል እውነተኛ ትርጓሜ ሥራው ሁሉ የእግዚአብሔር ነው የሚል እንደ ሆነ ይከተላል፤ እርሱ የሰውን ፈቃድ ቅን ያደርጋል፥ በዚህም ለእርዳታ ያዘጋጀዋል፥ በተዘጋጀም ጊዜ ይረዳዋል። የሰው የፈቃድ ቅንነት ከእግዚአብሔር ስጦታዎች ብዙዎቹን ይቀድማልና፥ ሁሉንም ግን አይደለም፤ እርሱ ራሱም ከማይቀድማቸው ስጦታዎች መካከል መቈጠር አለበት። በቅዱሳት መጻሕፍት የእግዚአብሔር ምሕረት «ይቀድመኛል» ተብሎ፥ ደግሞም ምሕረቱ «ይከተለኛል» ተብሎ እናነባለን። የማይፈቅደውን ፈቃደኛ ያደርገው ዘንድ ይቀድመዋል፤ የሚፈቅደውንም ፈቃዱ እንዲፈጸም ይከተለዋል። ቅዱስ ሕይወት ለመኖር በግልጽ ፈቃደኞች ላልሆኑት ለጠላቶቻችን እንድንጸልይ የምንማረው እግዚአብሔር በውስጣቸው ፈቃደኛነትን እንዲሠራ ካልሆነ በቀር ለምንድን ነው? እኛስ ራሳችን እንድንቀበል እንድንለምን የምንማረው ምኞትን በውስጣችን የፈጠረው እርሱ ራሱ ምኞቱን እንዲያረካ ካልሆነ በቀር ለምንድን ነው? እንግዲህ የእግዚአብሔር ምሕረት እኛን እንደ ቀደመን እነርሱንም እንዲቀድማቸው ለጠላቶቻችን እንጸልያለን፤ ምሕረቱ እንዲከተለን ደግሞ ለራሳችን እንጸልያለን።