መጽሐፍ 11

ምዕራፍ 1

ጌታ ሆይ፥ ዘላለማዊነት የአንተ ሲሆን፥ የምነግርህን አታውቀውምን? ወይስ በጊዜ የሚያልፈውን በጊዜ ውስጥ ታየዋለህን? እንግዲያስ ይህን ያህል ብዙ ታሪክ በፊትህ በሥርዓት የምዘረዝረው ለምንድር ነው? በእውነት ከእኔ ትማራቸው ዘንድ አይደለም፤ ነገር ግን ሁላችንም፦ እግዚአብሔር ታላቅ ነው፥ እጅግም የተመሰገነ ነው እንድንል፥ የራሴንና የአንባቢዎቼን ልብ ወደ አንተ ለማነሣሣት ነው። አስቀድሜ ተናግሬአለሁ፤ ደግሞም እናገራለሁ፤ ይህን የማደርገው ስለ ፍቅርህ ፍቅር ነው። እኛ ደግሞ እንጸልያለንና፤ ነገር ግን እውነት፦ ሳትለምኑት አባታችሁ የሚያስፈልጋችሁን ያውቃል ብሎአል። እንግዲህ በአንተ ፊት የምንገልጠው ልባችንን ነው፤ የራሳችንን ጕስቍልና በእኛም ላይ ያለውን ምሕረትህን እየተናዘዝን፥ ስለ ጀመርህ ፈጽመህ ነጻ ታወጣን ዘንድ፥ በራሳችን ጐስቋሎች መሆናችንን ትተን በአንተ ብፁዓን እንሆን ዘንድ፤ በመንፈስ ድሆች፥ የዋሆች፥ የሚያዝኑ፥ ጽድቅን የሚራቡና የሚጠሙ፥ የሚምሩ፥ ልበ ንጹሖችና የሚያስተራርቁ እንድንሆን ጠርተኸናልና። እነሆ፥ እንደ ቻልሁና እንደ ወደድሁ ብዙ ነገር ነግሬሃለሁ፤ ጌታ አምላኬ ሆይ፥ አስቀድመህ አንተ እናዘዝልህ ዘንድ ወድደሃልና። አንተ ቸር ነህና፥ ምሕረትህም ለዘላለም ነውና።

ምዕራፍ 2

ነገር ግን ቃልህን እሰብክ ዘንድ፥ ምሥጢርህንም ለሕዝብህ አድል ዘንድ ያደረስኸኝን ምክርህን ሁሉ፥ ማስፈራሪያህንም ሁሉ፥ መጽናናትህንና መምራትህን ሁሉ በብዕሬ አንደበት ለመናገር እንዴት እችላለሁ? በሥርዓት ልናገራቸው ብችልም እንኳ፥ የጊዜ ጠብታዎች በእኔ ዘንድ ውድ ናቸው፤ በሕግህ ለማሰላሰል፥ በዚያም ዕውቀቴንና አለማወቄን፥ የብርሃንህን ንጋትና የጨለማዬን ትራፊ፥ ድካም በብርታት እስኪዋጥ ድረስ ለአንተ ለመናዘዝ ከብዙ ጊዜ ጀምሮ ተቃጥያለሁ። ሰውነቴንና የአእምሮዬን ኃይላት ከማደስ አስፈላጊነት፥ ለሰዎችም ከምንከፍለው አገልግሎት፥ ወይም ባይገባንም እንኳ ከምንከፍለው ነጻ ሆነው የማገኛቸውን እነዚያን ሰዓታት ሌላ ምንም ነገር እንዲሰርቅብኝ አልወድም።

አቤቱ አምላኬ፥ ጸሎቴን አድምጥ፥ ምሕረትህም ምኞቴን ትስማ፤ ለራሴ ብቻ የሚጨነቅ አይደለምና፥ የወንድማማችን ፍቅር ሊያገለግል ይወዳል እንጂ፤ ልቤ እንዲሁ እንደ ሆነ አንተ ታያለህ። የአሳቤንና የአንደበቴን አገልግሎት መሥዋዕት አድርጌ ላቀርብልህ እወዳለሁ፤ የማቀርብልህን አንተ ስጠኝ። እኔ ችግረኛና ድሀ ነኝና፥ አንተ ግን ለሚጠሩህ ሁሉ ባለ ጠጋ ነህ፤ ጭንቀት የማይደርስብህ ሆነህ ስለ እኛ ትጨነቃለህ። የውስጥና የውጭ ከንፈሮቼን ከችኰላ ሁሉና ከሐሰት ሁሉ ግረዝ፤ መጻሕፍትህ ንጹሕ ደስታዬ ይሁኑ፤ በእነርሱ አልታለል፥ ከእነርሱም አላታልል። ጌታ ሆይ፥ አድምጥ ራራልኝም፤ አቤቱ አምላኬ፥ የዕውሮች ብርሃን፥ የደካሞች ብርታት፥ ደግሞም የሚያዩ ብርሃን፥ የብርቱዎችም ብርታት ሆይ፥ ነፍሴን አድምጥ፥ ከጥልቅም ስትጮኽ ስማት። ጆሮዎችህ በጥልቁ ውስጥ ደግሞ ከእኛ ጋር ባይሆኑ፥ ወዴት እንሄዳለን? ወዴትስ እንጮኻለን? ቀኑ የአንተ ነው፥ ሌሊቱም የአንተ ነው፤ በጥቅሻህ ቅጽበቶች ይሸሻሉ። ከእርሱም በሕግህ ስውር ነገሮች ላይ ለምናደርገው ማሰላሰል ጊዜን ስጠን፤ ለምናንኳኳውም አትዝጋብን። የብዙ ገጾች ጨለማ ምሥጢሮች ይጻፉ ዘንድ በከንቱ አልወደድህምና፤ እነዚያም ዱሮች ወደ እነርሱ ገብተው የሚጠለሉ፥ የሚዘዋወሩና የሚመላለሱ፥ የሚሰማሩ፥ የሚያርፉና የሚያመሰኩ ዋላዎች የሌሉባቸው አይደሉም። ጌታ ሆይ፥ ፍጹም አድርገኝ፥ እነርሱንም ግለጥልኝ። እነሆ፥ ድምፅህ ደስታዬ ነው፤ ድምፅህ ከተድላዎች ብዛት ይበልጣል። የምወደውን ስጠኝ፤ እወዳለሁና፤ ይህንም አንተ ሰጥተኸኛል፤ የራስህን ስጦታዎች አትተው፥ የተጠማውንም ለምለም ሣርህን አትናቅ። በመጻሕፍትህ ውስጥ የማገኘውን ሁሉ ለአንተ ልናዘዝ፥ የምስጋናንም ድምፅ ልስማ፥ ከአንተም ልጠጣ፥ ከሕግህም ድንቅ ነገሮችን ላስተውል፤ ሰማይንና ምድርን ከፈጠርህበት ከመጀመሪያው ጀምሮ ቅድስት ከተማህ ከአንተ ጋር ለዘላለም እስከምትነግሥበት ድረስ።

ጌታ ሆይ፥ ማረኝ፥ ምኞቴንም ስማ። እኔ እንደማስበው ምኞቴ ከምድር አይደለምና፤ ከወርቅና ከብር፥ ከክቡራት ዕንቍዎች ወይም ከተዋቡ ልብሶች፥ ወይም ከክብርና ከሹመት፥ ወይም ከሥጋ ተድላ፥ ወይም ለሰውነትና ለዚህች የእንግድነት ሕይወታችን ከሚያስፈልጉ ነገሮች አይደለም፤ እነዚህ ሁሉ መንግሥትህንና ጽድቅህን ለሚፈልጉ ይጨመሩላቸዋልና። አቤቱ አምላኬ፥ እነሆ፥ ምኞቴ ያለበት ይህ ነው። ኃጥኣን ተድላን ነገሩኝ፤ ነገር ግን አቤቱ፥ እንደ ሕግህ አይደለም። እነሆ፥ ምኞቴ ያለበት ይህ ነው። አባት ሆይ፥ እነሆ፥ ተመልከት፥ እይ፥ ተቀበልም፤ በፊትህ ሞገስን አገኝ ዘንድ፥ ለማንኳኳውም ለእኔ የቃልህ ውስጣዊ ክፍሎች ይከፈቱልኝ ዘንድ በምሕረትህ ፊት ደስ የሚያሰኝ ይሁን። በልጅህ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ እለምንሃለሁ፤ በቀኝህ ባለው ሰው፥ ለራስህ ባጸናኸው በሰው ልጅ፥ የአንተና የእኛ መካከለኛ ይሆን ዘንድ ባቆምኸው፥ አንተን ሳንፈልግህ በእርሱ በፈለግኸን፥ እንድንፈልግህም በፈለግኸን፥—ሁሉን በእርሱ በፈጠርህበት፥ ከእነርሱም መካከል እኔን ደግሞ በፈጠርህበት በቃልህ፥—የሚያምኑትን ሕዝብ፥ በእነርሱም መካከል እኔን ደግሞ ለልጅነት በጠራህበት በአንድያ ልጅህ፥—በቀኝህ በተቀመጠው፥ ስለ እኛም በአንተ ዘንድ በሚማልደው፥ የተሰወረ የጥበብና የእውቀት መዝገብ ሁሉ ባለበት በእርሱ እለምንሃለሁ። እነዚህን በመጻሕፍትህ ውስጥ እፈልጋለሁ። ሙሴ ስለ እርሱ ጽፎአል፤ ይህን እርሱ ራሱ ይላል፤ ይህን እውነት ይላል።

ምዕራፍ 3

«በመጀመሪያ አንተ ሰማይንና ምድርን ፈጠርህ» የሚለው እንዴት እንደ ሆነ ልሰማና ላስተውል እወዳለሁ። ሙሴ ይህን ጻፈ፤ ጽፎም ሄደ፤ ከዚህ ከአንተ ወደ አንተ አለፈ፤ አሁንም በፊቴ የለም። ቢኖርማ ኖሮ፥ ይዤ እጠይቀው ነበር፤ እነዚህንም ይገልጥልኝ ዘንድ በአንተ እለምነው ነበር፤ ከአፉ ለሚፈልቀውም ድምፅ የሥጋዬን ጆሮዎች አቀርብ ነበር። በዕብራይስጥ ቢናገር ግን በከንቱ ስሜቶቼን ይመታል፤ ከእርሱም አንዳች አእምሮዬን አይነካም፤ በላቲን ቢናገር ግን የሚለውን አውቅ ነበር። ነገር ግን እውነት መናገሩን ከወዴት አውቃለሁ? ይህንም ባውቅ ከእርሱ አውቀዋለሁን? በእውነት በውስጤ፥ በውስጥ፥ በአሳቤ እልፍኝ ውስጥ፥ ዕብራዊ ወይም ግሪካዊ ወይም ላቲናዊ ወይም አረማዊ ያልሆነ እውነት፥ ያለ ድምፅ መሣሪያና ያለ አንደበት፥ ያለ ፊደላትም ድምፅ፥ «እውነት ነው» ይል ነበር፤ እኔም ወዲያው ለዚያ ለአንተ ሰው በልበ ሙሉነት «እውነት ትናገራለህ» እል ነበር። እርሱን መጠየቅ ስለማልችል፥ እርሱ ተሞልቶብህ እውነትን የተናገረብህ እውነት ሆይ፥ አንተን፥ አንተን እለምንሃለሁ፤ አምላኬ ሆይ፥ አንተን እለምንሃለሁ፤ ኃጢአቴን ይቅር በል፤ ይህን ይናገር ዘንድ ባሪያህን የሰጠኸው አንተ፥ አስተውለው ዘንድ ለእኔም ስጠኝ።

ምዕራፍ 4

እነሆ፥ ሰማያትና ምድር አሉ፤ እንደ ተፈጠሩ ያውጃሉ፤ ይለወጣሉና ይፈራረቃሉና። ያልተፈጠረ ነገር ግን ያለ ሁሉ ቀድሞ ያልነበረው አንዳች ነገር በእርሱ የለም፤ መለወጥና መፈራረቅ ማለት ይህ ነው። ደግሞም ራሳቸውን እንዳልፈጠሩ ያውጃሉ፤ «እኛ ያለነው ስለ ተፈጠርን ነው፤ ራሳችንን እንፈጥር ዘንድ ከመኖራችን በፊት አልነበርንም።» የነገሩ ማስረጃም የተናጋሪዎቹ ድምፅ ነው። እንግዲህ ጌታ ሆይ፥ አንተ ፈጠርሃቸው፤ ውቦች ናቸውና አንተ ውብ ነህ፤ መልካሞች ናቸውና አንተ መልካም ነህ፤ አሉና አንተ አለህ፤ ሆኖም ፈጣሪያቸው አንተ እንደ ሆንኸው ውቦች ወይም መልካሞች አይደሉም፥ እንዲሁም አይኖሩም፤ ከአንተ ጋር ሲነጻጸሩ ውቦችም መልካሞችም አይደሉም፥ ደግሞም የሉም። ይህን እናውቃለን፤ ለአንተ ምስጋና ይሁን። ዕውቀታችንም ከዕውቀትህ ጋር ሲነጻጸር አለማወቅ ነው።

ምዕራፍ 5

ነገር ግን ሰማይንና ምድርን እንዴት ፈጠርህ? የዚህ እጅግ ታላቅ ሕንጻህ መሣሪያስ ምን ነበር? እንደ ሰው ባለ ሙያ አልነበረምና፤ እርሱ በአእምሮው ፍርድ አንዱን አካል ከሌላው ይቀርጻል፤ አእምሮውም በውስጣዊ ዓይኑ በራሱ ውስጥ የሚያየውን መልክ በሆነ መንገድ ሊያለብስ ይችላል። ያን አእምሮ አንተ ባትፈጥረው ኖሮ ይህን ማድረግ ከወዴት ይችል ነበር? እርሱም መልክ የሚያለብሰው አስቀድሞ ላለውና ህልውና ላለው ነገር ነው፤ እንደ ጭቃ ወይም ድንጋይ ወይም እንጨት ወይም ወርቅ ወይም እንደነዚህ ያሉ ነገሮች። አንተ ባትሠራቸው ኖሮ እነዚህስ ከወዴት በኖሩ ነበር? ለባለ ሙያው ሥጋውን አንተ ሠራህለት፤ ብልቶቹን የሚያዝዘውን አእምሮ አንተ፤ ማንኛውንም ነገር የሚሠራበትን ቁስ አንተ፤ ሙያውን የሚቀበልበትንና በውጭ የሚያደርገውን በውስጥ የሚያይበትን ማስተዋል አንተ፤ እንደ አስተርጓሚ ሆኖ የሚያደርገውን ከአእምሮ ወደ ቁስ የሚያስተላልፍበትን፥ የተደረገውንም ለአእምሮው የሚያሳውቅበትን የሥጋውን ስሜት አንተ ሠራህለት፤ ይኸውም አእምሮው በውስጡ ሆኖ በራሱ ላይ የሚገዛውን እውነት በመልካም ተሠርቶ እንደ ሆነ ወይም እንዳልሆነ ይጠይቅ ዘንድ ነው። እነዚህ ሁሉ የሁሉ ፈጣሪ የሆንኸውን አንተን ያመሰግኑሃል። ነገር ግን አንተ እንዴት ትሠራቸዋለህ? አምላክ ሆይ፥ ሰማይንና ምድርን እንዴት ፈጠርህ? በእውነት ሰማይንና ምድርን በሰማይ ወይም በምድር ውስጥ አልፈጠርሃቸውም፤ በአየር ወይም በውኆች ውስጥም አይደለም፤ እነዚህም ደግሞ የሰማይና የምድር ናቸውና፤ መላውን ዓለምም በመላው ዓለም ውስጥ አልፈጠርኸውም፤ ይኖር ዘንድ ከመፈጠሩ በፊት የሚፈጠርበት ስፍራ አልነበረምና። ሰማይንና ምድርን የምትፈጥርበትን አንዳች ነገር በእጅህ አልያዝህም። አንዳች ነገር ትሠራበት ዘንድ ያልፈጠርኸውን ይህን ከወዴት ታገኘው ነበር? አንተ ስላለህ ካልሆነ በቀር ያለ ምንድር ነው? ስለዚህ አንተ ተናገርህ፥ እነርሱም ሆኑ፤ በቃልህም ፈጠርሃቸው።

ምዕራፍ 6

ነገር ግን እንዴት ተናገርህ? ድምፅ ከደመናው መጥቶ፦ በእርሱ ደስ የሚለኝ የምወደው ልጄ ይህ ነው እንዳለበት መንገድ ነውን? ያ ድምፅ አለፈ፥ ጠፋም፤ ጀመረ፥ ተፈጸመም፤ ፊደላቱ ተሰሙ አለፉም፤ ሁለተኛው ከመጀመሪያው በኋላ፥ ሦስተኛው ከሁለተኛው በኋላ፥ እንዲሁም በሥርዓት የመጨረሻው ከሌሎቹ በኋላ፥ ከመጨረሻውም በኋላ ዝምታ። ከዚህም የተነሣ ዘላለማዊ ፈቃድህን የሚያገለግል፥ ራሱ ጊዜያዊ የሆነ የፍጥረት እንቅስቃሴ እንደ ገለጠው እጅግ ግልጥና ብሩህ ነው። እነዚህንም ለጊዜው የተፈጠሩ ቃላትህን የውጭው ጆሮ፥ ውስጣዊ ጆሮዋ ዘላለማዊውን ቃልህን ለማድመጥ ለተዘጋጀችው ለአስተዋይቱ ነፍስ አደረሳቸው። እርስዋ ግን እነዚህን በጊዜ የሚሰሙትን ቃላት በዝምታ ካለው ከዚያ ዘላለማዊ ቃልህ ጋር አነጻጸረችና «ልዩ ነው፥ እጅግ ልዩ ነው። እነዚህ ቃላት ከእኔ እጅግ በታች ናቸው፥ ደግሞም የሉም፥ ይሸሻሉና ያልፋሉና፤ የጌታዬ ቃል ግን ከእኔ በላይ ለዘላለም ይኖራል» አለች። እንግዲህ በሚሰሙና በሚያልፉ ቃላት ሰማይና ምድር ይፈጠሩ ዘንድ ተናግረህ፥ እንዲሁም ሰማይንና ምድርን ፈጥረህ ከሆነ፥ ያ ድምፅ በጊዜ ውስጥ ሩጫውን ይሮጥ ዘንድ በጊዜ ውስጥ በእንቅስቃሴው የሚያገለግል ሥጋዊ ፍጥረት ከሰማይና ከምድር በፊት ነበረ ማለት ነው። ነገር ግን ከሰማይና ከምድር በፊት ሥጋዊ ነገር አልነበረም፤ ቢኖርም እንኳ፥ ያለ እንደዚህ ያለ አላፊ ድምፅ፥ ሰማይና ምድር ይፈጠሩ የምትልበትን ይህን አላፊ ድምፅ የምትሠራበትን ያን ነገር በእርግጥ ፈጥረኸው ነበር። እንደዚህ ያለ ድምፅ የተሠራበት ያ ነገር ምንም ቢሆን፥ በአንተ ካልተፈጠረ በቀር ፈጽሞ ሊኖር አይችልምና። እንግዲህ እነዚህ ቃላት ደግሞ የሚሠሩበት አካል ይፈጠር ዘንድ በምን ቃል ተናገርህ?

ምዕራፍ 7

እንግዲህ ቃልን፥ ከአንተ ጋር አምላክ የሆነውን አምላክ፥ እናስተውል ዘንድ ትጠራናለህ፤ እርሱ ለዘላለም ይነገራል፥ በእርሱም ሁሉ ለዘላለም ይነገራል። የተነገረው በተራ አልተነገረምና፥ አንዱ ተፈጽሞ ቀጣዩ ይነገር ዘንድ አይደለም፤ ሁሉ በአንድነትና ለዘላለም እንጂ። ያለዚያማ ጊዜና ለውጥ ይኖረናል እንጂ እውነተኛ ዘላለማዊነት ወይም እውነተኛ አለመሞት አይኖርም። አምላኬ ሆይ፥ ይህን አውቃለሁ፥ አመሰግናለሁም። ጌታ ሆይ፥ አውቃለሁ፥ ለአንተ እናዘዛለሁ፤ ለእርግጠኛው እውነት ምስጋና የማያጣ ሁሉ ከእኔ ጋር ያውቃል፥ አንተንም ይባርካል። ጌታ ሆይ፥ እናውቃለን፥ እናውቃለን፤ ማንኛውም ነገር የነበረው ከሌለ፥ ያልነበረውም ካለ፥ በዚያ መጠን ይሞታል ይነሣልማ። እንግዲህ ከቃልህ አንዳች ስፍራ አይለቅም ወይም አይተካም፤ እርሱ በእውነት የማይሞትና ዘላለማዊ ነውና። ስለዚህም ከአንተ ጋር ለዘላለም አብሮ ለሚኖረው ቃል የምትናገረውን ሁሉ በአንድ ጊዜና ለዘላለም ትናገራለህ፤ ይሁን የምትለውም ሁሉ ይሆናል፤ በመናገር ካልሆነ በቀር በሌላ አትፈጥርም፤ ሆኖም በመናገር የምትፈጥራቸው ሁሉ በአንድ ጊዜ የሚፈጠሩ ወይም ለዘላለም የሚኖሩ አይደሉም።

ምዕራፍ 8

አቤቱ አምላኬ፥ እለምንሃለሁ፥ ለምንድር ነው? በሆነ መንገድ አየዋለሁ፤ እንዴት እንደምገልጸው ግን አላውቅም፤ ምናልባት መኖር የሚጀምርና መኖር የሚያቆም ሁሉ መጀመር ወይም ማቆም እንዳለበት በዘላለማዊ ጥበብህ ሲታወቅ ያን ጊዜ ይጀምራል፥ ያን ጊዜም ያቆማል ካልሆነ በቀር፤ በዚያ ጥበብ ውስጥ ግን አንዳች አይጀምርም አያቆምምም። ይህ ቃልህ ነው፤ እርሱም ደግሞ «ለእኛ ደግሞ ይናገራልና መጀመሪያ ነው።» እንዲሁም በወንጌል በሥጋ በኩል ይናገራል፤ ይህም በሰዎች ጆሮ በውጭ ተሰማ፤ በውስጥ ይታመን ዘንድ ይፈለግም ዘንድ፥ በዘላለማዊው እውነትም ይገኝ ዘንድ፤ በዚያም ቸሩና ብቸኛው መምህር ደቀ መዛሙርቱን ሁሉ ያስተምራል። ጌታ ሆይ፥ በዚያ ለእኔ የሚናገረውን ድምፅህን እሰማለሁ፤ የሚያስተምረን እርሱ ይናገረናልና፤ የማያስተምረን ግን ቢናገርም እንኳ ለእኛ አይናገርም። እንግዲህ ከማይለወጠው እውነት በቀር ማን ያስተምረናል? በሚለወጥ ፍጥረት በኩል በምንመከርበት ጊዜ እንኳ ወደ ማይለወጠው እውነት እንመራለን እንጂ፤ በዚያም ቆመን እርሱን ስንሰማ በእውነት እንማራለን፥ ወደ መጣንበትም ወደ እርሱ በሚመልሰን በሙሽራው ድምፅ እጅግ ደስ ይለናል። ስለዚህም መጀመሪያ ነው፤ ጸንቶ ባይኖር ኖሮ፥ በሳትን ጊዜ የምንመለስበት ባልኖረ ነበርና። ከስሕተት በምንመለስበት ጊዜ ግን የምንመለሰው በማወቅ ነው፤ እናውቅም ዘንድ እርሱ ያስተምረናል፤ እርሱ መጀመሪያ ነውና፥ ለእኛም ይናገራልና።

ምዕራፍ 9

አምላክ ሆይ፥ በዚህ መጀመሪያ፥ በቃልህ፥ በልጅህ፥ በኃይልህ፥ በጥበብህ፥ በእውነትህ ሰማይንና ምድርን ፈጠርህ፤ በድንቅ እየተናገርህ፥ በድንቅም እየሠራህ። ማን ያስተውለዋል? ማንስ ይናገረዋል? በእኔ ውስጥ የሚያበራውና ልቤን ሳይጐዳ የሚመታው፥ እኔም የምንቀጠቀጥበትና የምነድበት ያ ምንድር ነው? እርሱን ስለማልመስል እንቀጠቀጣለሁ፤ እርሱን ስለምመስል እነድዳለሁ። በእኔ ውስጥ የሚያበራው ጥበብ፥ ራሱ ጥበብ ነው፤ ደመናዬን ይሰነጥቃል፤ ደመናዬም ለቅጣቴ በላዬ በሚከማቸው ጨለማ የተነሣ ከእርሱ ስዝል እንደ ገና ይሸፍነኛል። ብርታቴ በችግር ተዋርዳለችና በረከቶቼን መሸከም አልችልም፤ ጌታ ሆይ፥ በደሌን ሁሉ ይቅር ያልህ አንተ ደዌዬን ሁሉ እስክትፈውስ ድረስ። ሕይወቴንም ከጥፋት ትቤዣለህ፥ በቸርነትና በምሕረትም ዘውድ ታቀዳጀኛለህ፥ ምኞቴንም በበጎ ነገር ታጠግባለህ፤ ጕልማሳነቴ እንደ ንስር ይታደሳልና። በተስፋ ድነናልና፤ ስለዚህም የተስፋ ቃልህን በትዕግሥት እንጠባበቃለን። የሚችል ከመቅደስህ ቃል በውስጥ ስትናገር ይስማህ፤ እኔ ግን በድፍረት እጮኻለሁ፦ አቤቱ፥ ሥራህ እንደ ምን ድንቅ ነው! ሁሉን በጥበብ አደረግህ፤ ይህም ጥበብ መጀመሪያ ነው፤ በዚያም መጀመሪያ ሰማይንና ምድርን ፈጠርህ።

ምዕራፍ 10

እነሆ፥ «እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ከመፍጠሩ በፊት ምን ያደርግ ነበር? (ይላሉ) ሥራ ፈትቶ ምንም ካልሠራ፥ ቀድሞ እንዳደረገው ከአሁን ጀምሮና ለዘላለም ለምን እንዲሁ አያደርግም? በእግዚአብሔር ዘንድ አዲስ እንቅስቃሴ፥ ቀድሞ ፈጽሞ ያልፈጠረውንም ፍጥረት ለመፍጠር አዲስ ፈቃድ ተነሥቶ ከሆነ፥ ያልነበረ ፈቃድ የሚነሣበት እንዴት እውነተኛ ዘላለማዊነት ይሆናል? የእግዚአብሔር ፈቃድ ፍጥረት አይደለምና፥ ከፍጥረት በፊት እንጂ፤ የፈጣሪ ፈቃድ ካልቀደመ በቀር ምንም ሊፈጠር አይችልምና። እንግዲህ የእግዚአብሔር ፈቃድ የባሕርዩ ራሱ ነው። በእግዚአብሔር ባሕርይ ውስጥ ቀድሞ ያልነበረ አንዳች ነገር ተነሥቶ ከሆነ፥ ያ ባሕርይ በእውነት ዘላለማዊ ሊባል አይችልም። ፍጥረት ይኖር ዘንድ የእግዚአብሔር ፈቃድ ከዘላለም ጀምሮ ከነበረ ግን፥ ፍጥረቱ ደግሞ ከዘላለም ጀምሮ ለምን አልነበረም?» የሚሉን በአሮጌው እርሾአቸው የተሞሉ አይደሉምን?

ምዕራፍ 11

እንዲህ የሚናገሩ፥ የእግዚአብሔር ጥበብ፥ የነፍሳት ብርሃን ሆይ፥ ገና አንተን አላስተዋሉም፤ በአንተና በአንተ ውስጥ የሚፈጠሩት ነገሮች እንዴት እንደሚፈጠሩ ገና አላስተዋሉም፤ ሆኖም ልባቸው ባለፉትና በሚመጡት ነገሮች እንቅስቃሴዎች መካከል እየተርገበገበ፥ ገናም ሳይጸና ዘላለማዊ ነገሮችን ለማስተዋል ይጣጣራሉ። ለጥቂት ጊዜ ይረጋ ዘንድ፥ ለጥቂት ጊዜም የዚያን ዘወትር የጸና ዘላለማዊነት ክብር ይይዝ ዘንድ፥ ፈጽሞ ከማይጸኑት ጊዜያት ጋርም አነጻጽሮ ሊነጻጸር እንደማይችል ያይ ዘንድ ማን ይይዘዋል? ማንስ ያጸናዋል? ረጅም ጊዜ ሊረዝም የሚችለው በአንድ ጊዜ ሊዘረጉ ከማይችሉ ከብዙ አላፊ እንቅስቃሴዎች ብቻ እንደ ሆነ፤ በዘላለማዊው ዘንድ ግን አንዳች እንደማያልፍ፥ ሁሉም በሙሉ በዚያው እንዳለ፤ ማንኛውም ጊዜ ግን በአንድ ጊዜ በሙሉ እንደማይገኝ፤ ያለፈውም ጊዜ ሁሉ በሚመጣው ጊዜ እንደሚገፋ፥ የሚመጣውም ሁሉ ያለፈውን እንደሚከተል፤ ያለፈውና የሚመጣው ሁሉ ዘወትር ካለው እንደ ተፈጠረና ከእርሱ እንደሚፈስ ያይ ዘንድ? ያለፈም የሚመጣም ያልሆነው፥ ዘወትር ጸንቶ የሚቆመው ዘላለማዊነት ያለፉትንና የሚመጡትን ጊዜያት እንዴት እንደሚያስገኝ ያይ ዘንድ፥ ይቆምም ዘንድ የሰውን ልብ ማን ይይዘዋል? እጄ ይህን ማድረግ ይችላልን? ወይስ የአፌ እጅ በንግግር እንዲህ ያለውን ታላቅ ነገር ሊፈጽም ይችላልን?

ምዕራፍ 12

እነሆ፥ «እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ከመፍጠሩ በፊት ምን ያደርግ ነበር?» ብሎ ለሚጠይቅ እመልሳለሁ። አንድ ሰው (የጥያቄውን ጫና እያመለጠ) በቀልድ መልሷል እንደሚባለው አልመልስም፤ «ለምሥጢራት መርማሪዎች ገሃነምን ያዘጋጅ ነበር (ይላል)።» ለጠያቂዎች መመለስ አንድ ነገር ነው፤ በጠያቂዎች ላይ መሣለቅ ሌላ ነገር ነው። እንዲህ አልመልስም፤ ጥልቅ ነገርን በሚጠይቅ ላይ ሣቅ ከማስነሣትና ሐሰትን ለሚመልስ ምስጋና ከማትረፍ ይልቅ፥ ስለማላውቀው «አላውቅም» ብዬ ብመልስ እመርጣለሁና። ነገር ግን አምላካችን ሆይ፥ አንተ የፍጥረት ሁሉ ፈጣሪ እንደ ሆንህ እናገራለሁ፤ «ሰማይና ምድር» በሚለው ስም ፍጥረት ሁሉ ከተስተዋለ፥ «እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ከመፍጠሩ በፊት አንዳች ነገር አልሠራም» ብዬ በድፍረት እናገራለሁ። ቢሠራ ኖሮ ከፍጥረት በቀር ምን ይሠራ ነበር? ምንም ፍጥረት ከመፈጠሩ በፊት ፍጥረት እንዳልተፈጠረ እንደማውቅ፥ ለጥቅሜ ማወቅ የምሻውን ሁሉ ባውቅ ምነው!

ምዕራፍ 13

ነገር ግን የሚቅበዘበዝ አእምሮ ያለፉትን ዘመናት ምስሎች ቢያስስ፥ ሁሉን የምትችል፥ ሁሉን የምትፈጥርና ሁሉን የምትደግፍ አምላክ፥ የሰማይና የምድር ፈጣሪ የሆንኸው አንተ እንዲህ ያለውን ታላቅ ሥራ ከመሥራትህ በፊት ቍጥር በሌላቸው ዘመናት እንደ ተቈጠብህ ቢደነቅ፥ ይንቃ፥ የሚደነቀውም በሐሰት ሐሳቦች እንደ ሆነ ያስተውል። የዘመናት ሁሉ ደራሲና ፈጣሪ የሆንኸው አንተ ያልፈጠርሃቸው ቍጥር የሌላቸው ዘመናት ከወዴት ሊያልፉ ይችሉ ነበር? ወይስ በአንተ ያልተፈጠሩ ምን ጊዜያት ይኖሩ ነበር? ወይስ ፈጽሞ ካልነበሩ እንዴት ያልፉ ነበር? እንግዲህ አንተ የጊዜያት ሁሉ ፈጣሪ ስለ ሆንህ፥ ሰማይንና ምድርን ከመፍጠርህ በፊት አንዳች ጊዜ ቢኖር፥ ከሥራ ተቈጠብህ ስለ ምን ይላሉ? ያን ጊዜ ራሱን አንተ ፈጥረኸዋልና፤ እነዚያንም ጊዜያት ከመፍጠርህ በፊት ጊዜያት ሊያልፉ አይችሉም ነበር። ከሰማይና ከምድር በፊት ጊዜ ካልነበረ ግን፥ ያን ጊዜ ምን ታደርግ እንደ ነበር ስለ ምን ይጠየቃል? ጊዜ ባልነበረ ጊዜ «ያን ጊዜ» አልነበረምና።

አንተም ጊዜን በጊዜ አትቀድምም፤ ያለዚያማ ጊዜያትን ሁሉ ባልቀደምህ ነበር። ነገር ግን ያለፉትን ሁሉ ዘወትር በሚገኝ ዘላለማዊነት ልዕልና ትቀድማለህ፤ የሚመጡትንም ሁሉ ትበልጣለህ፤ የሚመጡ ናቸውና፥ በመጡም ጊዜ ያለፉ ይሆናሉ፤ አንተ ግን አንተ ነህ፥ ዓመቶችህም ከቶ አያልቁም። ዓመቶችህ አይመጡም አይሄዱምም፤ የእኛ ግን ሁሉም ይመጡ ዘንድ ይመጣሉ ይሄዳሉም። ዓመቶችህ በአንድነት ይቆማሉ፤ ይቆማሉና፤ የሚሄዱትም በሚመጡት ዓመቶች አይገፉም፥ አያልፉምና፤ የእኛ ግን ሁሉም የሚሆኑት ከቶ በማይሆኑበት ጊዜ ነው። ዓመቶችህ አንድ ቀን ናቸው፤ ቀንህም ዕለት ዕለት አይደለም፥ ዛሬ ነው እንጂ፤ ዛሬህ ለነገ ስፍራ አይለቅምና፥ ትናንትንም አይተካምና። ዛሬህ ዘላለማዊነት ነው፤ ስለዚህም፦ እኔ ዛሬ ወልጄሃለሁ ያልኸውን ከአንተ ጋር ዘላለማዊ የሆነውን ወለድህ። ሁሉን አንተ ፈጠርህ፤ ከጊዜያትም ሁሉ በፊት አንተ ነህ፤ ጊዜ ያልነበረበትም ጊዜ ከቶ አልነበረም።

ምዕራፍ 14

እንግዲህ ጊዜን ራሱን አንተ ስለ ፈጠርህ፥ አንዳች ያልፈጠርህበት ጊዜ ከቶ አልነበረም። ደግሞም አንድም ጊዜ ከአንተ ጋር ዘላለማዊ አይደለም፤ አንተ ጸንተህ ትኖራለህና፤ እነርሱ ግን ጸንተው ቢኖሩ ጊዜያት ባልሆኑ ነበር። ጊዜ ምንድር ነው? ይህን በቀላሉና በአጭሩ ማን ሊያብራራ ይችላል? ስለ እርሱ አንዲት ቃል ይናገር ዘንድ በአሳቡ እንኳ ማን ሊያስተውለው ይችላል? ነገር ግን በንግግራችን ከጊዜ ይልቅ በትውውቅና በዕውቀት የምንጠቅሰው ምን አለ? ስለ እርሱም ስንናገር እናስተውላለን፤ ሌላ ሰው ስለ እርሱ ሲናገር ስንሰማም እናስተውላለን። እንግዲያስ ጊዜ ምንድር ነው? ማንም ባይጠይቀኝ አውቀዋለሁ፤ ለሚጠይቀኝ ላብራራው ብወድ ግን አላውቀውም፤ ሆኖም ይህን አውቃለሁ ብዬ በድፍረት እናገራለሁ፤ አንዳች ነገር ባያልፍ ያለፈ ጊዜ ባልኖረ ነበር፤ አንዳች ነገር ባይመጣ የሚመጣ ጊዜ ባልኖረ ነበር፤ አንዳች ነገር ባይኖር የአሁን ጊዜ ባልኖረ ነበር። እንግዲህ ያለፈው አሁን ከሌለ፥ የሚመጣውም ገና ከሌለ፥ እነዚያ ሁለቱ ጊዜያት፥ ያለፈውና የሚመጣው፥ እንዴት አሉ? የአሁኑ ጊዜ ግን ዘወትር አሁን ሆኖ ቢኖር፥ ወደ ያለፈ ጊዜም ከቶ ባያልፍ፥ በእውነት ጊዜ ሳይሆን ዘላለማዊነት በሆነ ነበር። የአሁን ጊዜ (ጊዜ ይሆን ዘንድ) ወደ ህልውና የሚመጣው ወደ ያለፈ ጊዜ ስለሚያልፍ ብቻ ከሆነ፥ የመኖሩ ምክንያት የማይኖር መሆኑ የሆነውን ይህን እንዴት አለ ልንል እንችላለን? ይኸውም ጊዜ አለ በእውነት ልንል የምንችለው ወደ አለመኖር ስለሚያዘነብል ብቻ ነው ማለት ነውን?

ምዕራፍ 15

ሆኖም «ረጅም ጊዜ» እና «አጭር ጊዜ» እንላለን፤ ይህንም የምንለው ስለ ያለፈ ወይም ስለ ሚመጣ ጊዜ ብቻ ነው። ለምሳሌ ከመቶ ዓመት በፊት ያለውን ረጅም ያለፈ ጊዜ እንለዋለን፤ ከመቶ ዓመት በኋላ ያለውንም ረጅም የሚመጣ ጊዜ። አጭር ያለፈ ጊዜ ግን፥ ለምሳሌ፥ ከዐሥር ቀን በፊት ያለውን እንለዋለን፤ አጭር የሚመጣ ጊዜም ከዐሥር ቀን በኋላ ያለውን። ነገር ግን የሌለው ነገር በምን መልኩ ረጅም ወይም አጭር ይሆናል? ያለፈው አሁን የለምና፤ የሚመጣውም ገና የለም። እንግዲህ «ረጅም ነው» አንበል፤ ስለ ያለፈው ግን «ረጅም ነበር»፥ ስለ ሚመጣውም «ረጅም ይሆናል» እንበል። ጌታዬ፥ ብርሃኔ ሆይ፥ በዚህ ደግሞ እውነትህ በሰው ላይ አይሣለቅምን? ያ ረጅም የነበረው ያለፈ ጊዜ ረጅም የነበረው ያለፈ በሆነ ጊዜ ነውን ወይስ ገና አሁን በነበረ ጊዜ? ረጅም ሊሆን የሚችል ነገር በነበረ ጊዜ ያን ጊዜ ረጅም ሊሆን ይችል ነበርና፤ ካለፈ በኋላ ግን አልነበረም፤ ስለዚህ ፈጽሞ ያልነበረው ረጅም ሊሆን አይችልም ነበር። እንግዲህ «ያለፈው ጊዜ ረጅም ነበር» አንበል፤ ረጅም የነበረውን አናገኝምና፤ ካለፈ ወዲህ ከቶ የለምና፤ ነገር ግን «ያ የአሁን ጊዜ ረጅም ነበር» እንበል፤ አሁን በነበረ ጊዜ ረጅም ነበርና። እንዳይኖር ገና አላለፈም ነበርና፤ ስለዚህም ረጅም ሊሆን የሚችል ነገር ነበረ፤ ካለፈ በኋላ ግን መኖር ያቆመው ረጅም መሆንንም ደግሞ አቆመ።

እንግዲህ የሰው ነፍስ ሆይ፥ የአሁን ጊዜ ረጅም ሊሆን ይችል እንደ ሆነ እንይ፤ የጊዜን ርዝመት ማስተዋልና መለካት ለአንቺ ተሰጥቶሻልና። ምን ትመልሺልኛለሽ? መቶ ዓመት አሁን ሲሆን ረጅም ጊዜ ነውን? አስቀድመሽ መቶ ዓመት አሁን ሊሆን ይችል እንደ ሆነ እዪ። ከእነዚህ ዓመታት የመጀመሪያው አሁን የሚሄድ ከሆነ እርሱ አሁን ነው፤ የቀሩት ዘጠና ዘጠኙ ግን የሚመጡ ናቸው፥ ስለዚህም ገና የሉም፤ ሁለተኛው ዓመት የሚሄድ ከሆነ ግን አንዱ አሁን አልፎአል፥ ሌላው አሁን ነው፥ የቀሩት የሚመጡ ናቸው። እንዲሁም ከዚህ መቶ ውስጥ የትኛውንም መካከለኛ ዓመት አሁን ነው ብለን ብንወስድ፥ ከእርሱ በፊት ያሉት ሁሉ ያለፉ ናቸው፤ ከእርሱ በኋላ ያሉትም ሁሉ የሚመጡ ናቸው፤ ስለዚህ መቶ ዓመት አሁን ሊሆን አይችልም። ነገር ግን ቢያንስ ያ አሁን የሚሄደው አንዱ ዓመት ራሱ አሁን እንደ ሆነ እዪ፤ የሚሄደው ወር የመጀመሪያው ከሆነ የቀሩት የሚመጡ ናቸውና፤ ሁለተኛው ከሆነ የመጀመሪያው አስቀድሞ አልፎአል፥ የቀሩትም ገና የሉም። ስለዚህ አሁን የሚሄደው ዓመት እንኳ አሁን አይደለም፤ በሙሉ አሁን ካልሆነም ዓመቱ አሁን አይደለም። ዐሥራ ሁለት ወራት አንድ ዓመት ናቸውና፤ ከእነርሱም የሚሄደው ወር ምንም ቢሆን እርሱ አሁን ነው፤ የቀሩት ያለፉ ወይም የሚመጡ ናቸው። ያም የሚሄደው ወር እንኳ አሁን አይደለም፤ አንድ ቀን ብቻ እንጂ፤ የቀሩት የመጀመሪያው ከሆነ የሚመጡ ናቸው፤ የመጨረሻው ከሆነ ያለፉ ናቸው፤ ከመካከለኞቹ አንዱ ከሆነ ደግሞ በያለፉትና በሚመጡት መካከል ነው።

እነሆ፥ ብቻውን ረጅም ሊባል ይችላል ያልነው የአሁን ጊዜ የአንድ ቀን ርዝመት እንኳ እስከማይሞላ ድረስ እንዴት እንዳጠረ። ነገር ግን ያንንም እንመርምር፤ አንድ ቀን እንኳ በሙሉ አሁን አይደለምና። የሌሊትና የቀን ሀያ አራት ሰዓታት ያሉት ነውና፤ ከእነርሱም የመጀመሪያው ሌሎቹ የሚመጡለት ነው፤ የመጨረሻው ያለፉለት ነው፤ ከመካከለኞቹም ማንኛውም ከእርሱ በፊት ያሉት ያለፉ፥ ከእርሱ በኋላ ያሉት የሚመጡ ናቸው። አዎን፥ ያቺ አንዲት ሰዓት እንኳ በሚበርሩ ቅንጣቶች ታልፋለች። ከእርስዋ የበረረው ሁሉ ያለፈ ነው፤ የቀረውም ሁሉ የሚመጣ ነው። ወደ ጥቃቅን የቅጽበት ቅንጣቶች ሊከፈል የማይችል የጊዜ ቅጽበት ቢታሰብ፥ አሁን ሊባል የሚችለው እርሱ ብቻ ነው። እርሱም ቢሆን በትንሽ ቆይታ እንኳ እንዳይዘረጋ ከሚመጣው ወደ ያለፈው እጅግ በፍጥነት ይበርራል። ቢዘረጋ ኖሮ ወደ ያለፈና ወደ ሚመጣ ይከፈል ነበርና። የአሁን ጊዜ ስፋት የለውም። እንግዲያስ ረጅም ልንለው የምንችለው ጊዜ የት አለ? የሚመጣው ነውን? ስለ እርሱ «ረጅም ነው» አንልም፤ ረጅም ይሆን ዘንድ ገና የለምና፤ ነገር ግን «ረጅም ይሆናል» እንላለን። እንግዲያስ መቼ ይሆናል? ያን ጊዜ እንኳ ገና የሚመጣ ሳለ ረጅም የማይሆን ከሆነ (ረጅም ሊሆን የሚችለው ገና የለምና)፥ ስለዚህም ገና ከሌለው ከሚመጣው ጊዜ አሁን መሆን በጀመረና አሁን በሆነ ጊዜ፥ ረጅም ሊሆን የሚችል ነገር ይኖር ዘንድ፥ ያን ጊዜ ረጅም ይሆናል ብንል፥ የአሁን ጊዜ ከላይ በተነገሩት ቃላት ረጅም ሊሆን እንደማይችል ይጮኻል።

ምዕራፍ 16

ሆኖም ጌታ ሆይ፥ የጊዜያትን ልዩነቶች እናስተውላለን፥ እናነጻጽራቸዋለንም፤ አንዳንዶቹ አጫጭር፥ ሌሎቹም ረጃጅም ናቸው እንላለን። ደግሞም ይህ ጊዜ ከዚያ ምን ያህል እንደሚረዝም ወይም እንደሚያጥር እንለካለን፤ «ይህ እጥፍ ወይም ሦስት እጥፍ ነው፤ ያ ግን አንድ ጊዜ ብቻ ወይም ልክ እንደዚያ ያህል ነው» ብለን እንመልሳለን። ነገር ግን ጊዜያትን የምንለካው እያለፉ ሳሉ በማስተዋል ነው፤ አሁን የሌሉትን ያለፉትን ወይም ገና የሌሉትን የሚመጡትን ማን ሊለካ ይችላል? ሰው የሌለው ነገር ሊለካ ይችላል ለማለት ካልደፈረ በቀር። እንግዲህ ጊዜ በሚያልፍበት ጊዜ ሊስተዋልና ሊለካ ይችላል፤ ካለፈ በኋላ ግን አይችልም፤ የለምና።

ምዕራፍ 17

አባት ሆይ፥ እጠይቃለሁ እንጂ አላረጋግጥም፤ አምላኬ ሆይ፥ ግዛኝ ምራኝም። «ሦስት ጊዜያት (በልጅነታችን እንደ ተማርነውና ልጆችን እንዳስተማርነው)፥ ያለፈ፥ የአሁንና የሚመጣ እንደሌሉ፥ ሁለቱ ስለሌሉ የአሁን ብቻ እንዳለ ማን ይነግረኛል? ወይስ እነርሱም አሉ፤ ከሚመጣው አሁን ሲሆን ከአንዳች ስውር ስፍራ ይወጣልን? እንዲሁም ሲሄድ ከአሁን ያለፈ ይሆናልን? የሚመጡትን ነገሮች አስቀድመው የተናገሩ፥ ገና ከሌሉ፥ የት አዩአቸው? የሌለው ሊታይ አይችልምና። ያለፉትን ነገሮች የሚተርኩም በአእምሮአቸው ባያስተውሏቸው ሊተርኳቸው ባልቻሉ ነበር፤ ባይኖሩ ኖሮ በምንም መንገድ ሊስተዋሉ ባልቻሉ ነበር። እንግዲህ ያለፉና የሚመጡ ነገሮች አሉ።»

ምዕራፍ 18

ጌታ ሆይ፥ አብልጬ እመረምር ዘንድ ፍቀድልኝ። ተስፋዬ ሆይ፥ አሳቤ አይፈር። ያለፉትና የሚመጡት ጊዜያት በእውነት ካሉ፥ የት እንዳሉ ማወቅ እወዳለሁና። ይህን ባልችል እንኳ፥ የትም ይሁኑ የት፥ በዚያ እንደ ወደፊት ወይም እንደ ያለፈ ሳይሆን እንደ አሁን እንዳሉ አውቃለሁ። በዚያም ደግሞ ወደፊት ቢሆኑ፥ ገና በዚያ የሉም፤ በዚያም ደግሞ ያለፉ ቢሆኑ፥ ከእንግዲህ በዚያ የሉም። እንግዲህ ያለው ማንኛውም ነገር የትም ቢሆን፥ የሚኖረው እንደ አሁን ብቻ ነው። ያለፉ ነገሮች በሚነገሩበት ጊዜ ከትዝታ የሚወጡት ያለፉት ነገሮች ራሳቸው አይደሉም፤ ነገር ግን ከነገሮቹ ምስሎች የተፀነሱ ቃላት ናቸው፤ ነገሮቹም ሲያልፉ በስሜት ሕዋሳት በኩል በአእምሮ ውስጥ እንደ ዱካ ትተዋቸዋል። እንዲሁ አሁን የሌለው ልጅነቴ አሁን በሌለው ባለፈው ጊዜ ውስጥ ነው፤ ነገር ግን ምስሉን አስታውሼ ስተርከው፥ አሁንም በትዝታዬ ውስጥ ስላለ፥ በአሁኑ ጊዜ አየዋለሁ። የሚመጡትን ነገሮች አስቀድሞ መናገርም እንዲሁ ያለ ምክንያት ይኑረው አይኑረው፥ ማለትም ገና የሌሉት ነገሮች ምስሎች አስቀድመው ኖረው አስቀድመው ይታዩ እንደ ሆነ፥ አምላኬ ሆይ፥ አላውቅም ብዬ እመሰክራለሁ። ይህን ግን በእርግጥ አውቃለሁ፤ ስለምናደርጋቸው የወደፊት ሥራዎቻችን ብዙ ጊዜ አስቀድመን እናስባለን፤ ያ አስቀድሞ ማሰብ አሁን ያለ ነው፤ አስቀድመን የምናስበው ሥራ ግን ወደፊት የሚመጣ ስለ ሆነ ገና የለም። አስቀድመን ያሰብነውን ማድረግ በጀመርን ጊዜ ያን ጊዜ ያ ሥራ ይኖራል፤ ያን ጊዜ ወደፊት ሳይሆን አሁን ነውና።

እንግዲህ ይህ የሚመጡትን ነገሮች በሥውር አስቀድሞ ማስተዋል በማናቸውም መንገድ ይሁን፥ ሊታይ የሚችለው ያለው ብቻ ነው። አሁን ያለው ግን ወደፊት ሳይሆን አሁን ነው። እንግዲህ የሚመጡ ነገሮች ይታያሉ ሲባል፥ የሚታዩት ገና የሌሉት (ማለትም ወደፊት የሚሆኑት) ራሳቸው አይደሉም፤ ነገር ግን ምናልባት አስቀድመው ያሉት ምክንያቶቻቸው ወይም ምልክቶቻቸው ይታያሉ። ስለዚህ ወደፊቱ በአእምሮ አስቀድሞ ተፀንሶ የሚነገርበትን ነገር አሁን ለሚያዩ ሰዎች እነዚህ ወደፊት ሳይሆኑ አሁን ናቸው። እነዚያም አስቀድመው የተፀነሱ ሐሳቦች አሁን ያሉ ናቸው፤ እነዚያንም ነገሮች አስቀድመው የሚናገሩ በፊታቸው ያሉትን ሐሳቦች ያያሉ። እንግዲህ የብዙ ነገሮች ልዩነት አንድ ምሳሌ ይስጠኝ። ጎሕ ሲቀድ አያለሁ፤ ፀሐይ ልትወጣ እንደ ሆነች አስቀድሜ እናገራለሁ። የማየው አሁን ያለ ነው፤ አስቀድሜ የማመለክተው ግን ወደፊት የሚመጣ ነው፤ አስቀድማ ያለችው ፀሐይ አይደለችም፤ ገና ያልሆነው የፀሐይ መውጣት እንጂ። ሆኖም የፀሐይን መውጣት ራሱን በአእምሮዬ ባልሥል ኖሮ (አሁን ስለ እርሱ ስናገር እንደማደርገው)፥ አስቀድሜ ልናገረው ባልቻልሁም ነበር። ነገር ግን በሰማይ የማየው ያ ጎሕ ምንም እንኳ ከፀሐይ መውጣት ቢቀድም የፀሐይ መውጣት አይደለም፤ ያ የአእምሮዬ ምናብም አይደለም፤ እነዚህ ሁለቱ ግን ወደፊት የሚሆነው ሌላው አስቀድሞ ይነገር ዘንድ አሁን ሆነው ይታያሉ። እንግዲህ የሚመጡ ነገሮች ገና የሉም፤ ገና ከሌሉ ደግሞ የሉም፤ ከሌሉ ደግሞ ሊታዩ አይችሉም፤ ነገር ግን አስቀድመው ካሉትና ከሚታዩት ከአሁን ነገሮች ተነሥተው አስቀድመው ሊነገሩ ይችላሉ።

ምዕራፍ 19

እንግዲህ አንተ የፍጥረትህ ገዥ ሆይ፥ የሚመጡትን ነገሮች ለነፍሳት በምን መንገድ ታስተምራለህ? ነቢያትህን አስተምረሃልና። ምንም ወደፊት የማይመጣብህ አንተ፥ የሚመጡትን ነገሮች በምን መንገድ ታስተምራለህ? ወይስ ይልቁን ስለ ወደፊቱ የአሁኑን ነገሮች ታስተምራለህ? ያልሆነው ሊማር አይችልምና። ይህ መንገድ ከማስተዋሌ እጅግ የራቀ ነው፤ ከእኔ ይልቅ በረታ፥ ልደርስበትም አልችልም፤ ነገር ግን አንተ ስትፈቅድልኝ፥ የተሰወሩ ዓይኖቼ ጣፋጭ ብርሃን ሆይ፥ ከአንተ የተነሣ እችላለሁ።

ምዕራፍ 20

አሁን ግልጥና የተረዳ የሆነው ይህ ነው፤ የሚመጡትም ያለፉትም ነገሮች የሉም። «ሦስት ጊዜያት አሉ፤ ያለፈ፥ የአሁንና የሚመጣ» ማለትም በትክክል አይነገርም፤ ነገር ግን ምናልባት «ሦስት ጊዜያት አሉ፤ ያለፉት ነገሮች የአሁን ጊዜ፥ የአሁኖቹ ነገሮች የአሁን ጊዜ፥ የወደፊቶቹ ነገሮች የአሁን ጊዜ» ማለት በትክክል ሊነገር ይችላል። እነዚህ ሦስቱ በነፍስ ውስጥ በአንድ ዓይነት መንገድ አሉና፤ በሌላ ስፍራ ግን አላያቸውም፤ ያለፉት ነገሮች የአሁን ጊዜ ትዝታ ነው፤ የአሁኖቹ ነገሮች የአሁን ጊዜ ማየት ነው፤ የወደፊቶቹ ነገሮች የአሁን ጊዜ መጠበቅ ነው። እንዲህ እንናገር ዘንድ ከተፈቀደልን፥ ሦስት ጊዜያትን አያለሁ፤ ሦስት እንደ ሆኑም እመሰክራለሁ። በስሕተት በለመድነው አነጋገራችንም «ሦስት ጊዜያት አሉ፤ ያለፈ፥ የአሁንና የሚመጣ» ይባል። እነሆ፥ የተባለው ነገር ብቻ ቢታወቅ፥ ማለትም ወደፊት የሚሆነውም ያለፈውም አሁን እንደሌለ ቢታወቅ፥ አልቃወምም፥ አልከራከርም፥ አልነቅፍም። በትክክል የምንናገራቸው ነገሮች ጥቂቶች ናቸውና፤ አብዛኞቹን ያለ ትክክል እንናገራቸዋለን፤ የታሰቡት ነገሮች ግን ይታወቃሉ።

ምዕራፍ 21

እንግዲህ ጊዜያትን ሲያልፉ እንለካቸዋለን ብዬ አሁን ተናግሬ ነበር፤ ይህ ጊዜ ከዚያኛው እጥፍ ነው፥ ወይም ይህ ልክ እንደዚያ ነው፥ ስለሌሎችም ሊለኩ ስለሚችሉ የጊዜ ክፍሎች እንዲሁ ማለት እንድንችል ነው። ስለዚህ እንዳልሁት ጊዜያትን ሲያልፉ እንለካቸዋለን። ማንም «እንዴት ታውቃለህ?» ብሎ ቢጠይቀኝ፥ «እንደምንለካ አውቃለሁ፤ የሌሉትን ነገሮች ደግሞ ልንለካ አንችልም፤ ያለፉትና የሚመጡት ነገሮች ደግሞ የሉም» ብዬ እመልስ ይሆናል። ነገር ግን የአሁኑን ጊዜ ስፋት የሌለው ሆኖ ሳለ እንዴት እንለካዋለን? ሲያልፍ ይለካል፤ ካለፈ በኋላ ግን አይለካም፤ የሚለካ ምንም አይኖርምና። ነገር ግን ሲለካ ከወዴት፥ በምን መንገድ፥ ወደ ወዴትስ ያልፋል? ከወዴት ነው፥ ከወደፊቱ እንጂ? በምን መንገድ ነው፥ በአሁኑ በኩል እንጂ? ወደ ወዴት ነው፥ ወደ ያለፈው እንጂ? እንግዲህ ገና ከሌለው፥ ስፋት በሌለው በኩል፥ አሁን ወደሌለው ያልፋል። ሆኖም ጊዜን በአንዳች ስፋት ውስጥ ካልሆነ በቀር ምን እንለካለን? ነጠላ፥ እጥፍ፥ ሦስት እጥፍ፥ እኩል፥ ወይም ስለ ጊዜ በምንናገርበት በማንኛውም እንዲህ ባለ መንገድ የምንለው ስለ ጊዜያት ስፋቶች ብቻ ነውና። እንግዲህ የሚያልፈውን ጊዜ በምን ስፋት እንለካዋለን? ከሚያልፍበት በወደፊቱ ውስጥ ነውን? ነገር ግን ገና የሌለውን አንለካውም። ወይስ በሚያልፍበት በአሁኑ ውስጥ? ነገር ግን ስፋት የሌለውን አንለካውም፤ ወይስ ወደሚያልፍበት ባለፈው ውስጥ? ነገር ግን አሁን የሌለውንም አንለካውም።

ምዕራፍ 22

ይህን እጅግ የተወሳሰበ እንቆቅልሽ ለማወቅ ነፍሴ ትነድዳለች። አቤቱ አምላኬ፥ መልካም አባት ሆይ፥ አትዝጋው፤ በክርስቶስ እለምንሃለሁ፥ እነዚህን የተለመዱ ነገር ግን የተሰወሩ ነገሮች ከምኞቴ አትዝጋቸው፥ ወደ እነርሱ እንዳይዘልቅ እንዳይከለከል፤ ነገር ግን አቤቱ፥ በሚያበራ ምሕረትህ ይብሩ። ስለ እነዚህ ነገሮች ማንን እጠይቃለሁ? ወደ መጻሕፍትህ እጅግ የነደዱት እነዚህ ጥናቶቼ ከማያስቸግሩህ ከአንተ ይልቅ ድንቁርናዬን በበለጠ ፍሬ ለማን እመሰክራለሁ? የምወደውን ስጠኝ፤ እወዳለሁና፥ ይህንም አንተ ሰጠኸኝ። ለልጆችህ መልካም ስጦታ መስጠትን በእውነት የምታውቅ አባት ሆይ፥ ስጠኝ። ለማወቅ ተነሥቻለሁና ስጠኝ፤ አንተ እስክትከፍተው ድረስ ድካም በፊቴ ነው። በክርስቶስ እለምንሃለሁ፥ በስሙ፥ በቅዱሳን ቅዱስ፥ ማንም አያውከኝ። አመንሁ ስለዚህም ተናገርሁ። ይህ ተስፋዬ ነው፥ ስለዚህም እኖራለሁ፥ የእግዚአብሔርን ደስታ እመለከት ዘንድ። እነሆ፥ ዘመኖቼን አስረጀሃቸው፥ ያልፋሉም፥ እንዴት እንደ ሆነም አላውቅም። እኛም ስለ ጊዜና ስለ ጊዜ፥ ስለ ጊዜያትና ስለ ጊዜያት እንናገራለን፤ «ይህን ከተናገረ ምን ያህል ጊዜ ሆነ»፤ «ይህን ካደረገ ምን ያህል ጊዜ ሆነ»፤ «ያን ካየሁ ምን ያህል ጊዜ ሆነ»፤ «ይህ ቀለም ከዚያ ነጠላ አጭር ቀለም እጥፍ ጊዜ አለው» እንላለን። እነዚህን ቃላት እንናገራለን፥ እነዚህንም እንሰማለን፤ ሌሎች ይረዱናል፥ እኛም እንረዳለን። እጅግ ግልጥና የተለመዱ ናቸው፤ እነዚያው ነገሮች ደግሞ እጅግ በጥልቅ የተሰወሩ ናቸው፥ መገኘታቸውም አዲስ ነገር በሆነ ነበር።

ምዕራፍ 23

የፀሐይ፥ የጨረቃና የከዋክብት እንቅስቃሴዎች ጊዜን ያስገኛሉ ብሎ ከአንድ ምሁር ሰው በአንድ ወቅት ሰማሁ፤ እኔ ግን አልተስማማሁም። የሁሉም አካላት እንቅስቃሴዎች ይልቁን ጊዜያት ለምን አይሆኑም? ወይስ የሰማይ ብርሃናት ቢቆሙና የሸክላ ሠሪ መንኮራኩር ቢሽከረከር፥ እነዚያን ሽክርክሪቶች የምንለካበትና በእኩል እረፍቶች ተንቀሳቀሰ፥ ወይም አንዳንድ ጊዜ ቀስ ብሎ አንዳንድ ጊዜ ፈጥኖ ቢዞር አንዳንዶቹ ዙሮች ረጅም ሌሎቹም አጭር ነበሩ የምንልበት ጊዜ አይኖርምን? ወይስ ይህን ስንናገር እኛ ደግሞ በጊዜ ውስጥ አንናገርምን? ወይስ በቃሎቻችን ውስጥ አንዳንድ ቀለማት አጭር ሌሎቹም ረጅም የሚሆኑት እነዚያ በአጭር ጊዜ እነዚህም በረጅም ጊዜ ስለ ተሰሙ አይደለምን? እግዚአብሔር ሆይ፥ ለታላላቅና ለታናናሽ ነገሮች የጋራ የሆኑትን ምልክቶች በታናሽ ነገር ውስጥ ያዩ ዘንድ ለሰዎች ስጣቸው። የሰማይ ከዋክብትና ብርሃናት ደግሞ ለምልክቶች፥ ለዘመኖች፥ ለዓመታትና ለቀኖች ናቸው፤ እንዲሁ ናቸው፤ ነገር ግን የዚያ የእንጨት መንኮራኩር መዞር ቀን ነበር ብዬ እኔ አልልም፤ እርሱም ስለዚህ ጊዜ አልነበረም አይልም።

አካላትን የምንለካበትንና ለምሳሌ ይህ እንቅስቃሴ ከዚያኛው እጥፍ ይረዝማል የምንልበትን የጊዜን ኃይልና ተፈጥሮ ለማወቅ እወዳለሁ። እጠይቃለሁና፤ «ቀን» የሚለው የፀሐይን በምድር ላይ መቆየት ብቻ የሚያመለክት ሳይሆን (በዚህም መሠረት ቀን አንድ ነገር፥ ሌሊት ሌላ ነገር ነው)፥ ከምሥራቅ እንደ ገና ወደ ምሥራቅ የምታደርገውን ሙሉ ዙረቷን ደግሞ የሚያመለክት ስለ ሆነ፥ በዚህም መሠረት «ይህን ያህል ቀኖች አለፉ» እንላለን፥ «ይህን ያህል ቀኖች» ስንል ሌሊቱ ተካትቶ ሌሊቶቹም ለብቻቸው ሳይቈጠሩ፤—እንግዲህ ቀን በፀሐይ እንቅስቃሴና ከምሥራቅ እንደ ገና ወደ ምሥራቅ በምታደርገው ዙረት የሚፈጸም ስለ ሆነ፥ ቀኑን የሚያደርገው እንቅስቃሴው ብቻ ነውን፥ ወይስ ያ እንቅስቃሴ የሚፈጸምበት ቆይታ፥ ወይስ ሁለቱም? ብዬ እጠይቃለሁ። የመጀመሪያው ቀን ቢሆን፥ ፀሐይ ያን ሩጫ አንድ ሰዓት በሚያህል አጭር ጊዜ ብትፈጽመው እንኳ ቀን ይኖረን ነበር። ሁለተኛው ቢሆን፥ በአንዱ የፀሐይ መውጣትና በሌላው መካከል አንድ ሰዓት የሚያህል አጭር ቆይታ ብቻ ቢኖር ያ ቀን ባልሆነ ነበር፤ ነገር ግን አንድ ቀንን ለመፈጸም ፀሐይ ሃያ አራት ጊዜ መዞር ባስፈለጋት ነበር። ሁለቱም ቢሆኑ፥ ፀሐይ ሙሉ ዙረቷን በአንድ ሰዓት ውስጥ ብትሮጥ ያ ቀን ሊባል ባልቻለም ነበር፤ ፀሐይ ቆማ ሳለች ከጠዋት እስከ ጠዋት ሙሉ ሩጫዋን በምትፈጽምበት ያህል ጊዜ ቢያልፍም ያ ቀን ሊባል ባልቻለም ነበር። ስለዚህ አሁን ቀን የሚባለው ምን እንደ ሆነ አልጠይቅም፤ ነገር ግን የፀሐይን ዙረት ስንለካ፥ ዙረቷ በዐሥራ ሁለት ሰዓታት የሚያህል አጭር ጊዜ ቢፈጸም ከለመደችው ጊዜ በግማሹ ተፈጸመ የምንልበት፥ ሁለቱንም ጊዜያት አነጻጽረንም ይህን ነጠላ ጊዜ ያንን እጥፍ ጊዜ የምንልበት ጊዜ ምን እንደ ሆነ እጠይቃለሁ፤ ፀሐይ ዙረቷን ከምሥራቅ እስከ ምሥራቅ አንዳንድ ጊዜ በዚያ ነጠላ፥ አንዳንድ ጊዜም በዚያ እጥፍ ጊዜ ትሮጣለች ብለን ብናስብ እንኳ። እንግዲህ ማንም የሰማይ አካላት እንቅስቃሴዎች ጊዜያትን ያስገኛሉ ብሎ አይንገረኝ፤ በአንድ ሰው ጸሎት ፀሐይ እርሱ የድል ሰልፉን እስኪፈጽም ድረስ በቆመች ጊዜ፥ ፀሐይ ቆማ ነበር፥ ጊዜ ግን ይሄድ ነበርና። ያ ሰልፍ በራሱ በተመደበለት የጊዜ ልክ ውስጥ ተደርጎ ተፈጸመና። እንግዲህ ጊዜ አንድ ዓይነት መዘርጋት እንደ ሆነ አስተውላለሁ። ነገር ግን በእርግጥ አስተውላለሁን ወይስ የማስተውል ይመስለኛል? ብርሃንና እውነት ሆይ፥ አንተ ታሳየኛለህ።

ምዕራፍ 24

ማንም ጊዜን «የአካል እንቅስቃሴ» ብሎ ቢፈታው እንድስማማ ታዝዘኛለህን? አታዝዘኝም። ማንም አካል በጊዜ ካልሆነ በቀር እንደማይንቀሳቀስ እሰማለሁ፤ ይህን አንተ ትላለህ፤ የአካል እንቅስቃሴ ጊዜ እንደ ሆነ ግን አልሰማም፤ አንተ አትለውም። አካል ሲንቀሳቀስ፥ መንቀሳቀስ ከጀመረበት ጊዜ ጀምሮ እስኪያቆም ድረስ ምን ያህል እንደሚንቀሳቀስ በጊዜ እለካለሁ። ከወዴት እንደ ጀመረ ባላይ፥ መጨረሻውንም እንዳላይ መንቀሳቀሱን ቢቀጥል፥ ምናልባት ማየት ከጀመርሁበት ጊዜ ጀምሮ ማየት እስካቆም ድረስ ካልሆነ በቀር ልለካው አልችልም። ለረጅም ጊዜ ብመለከትም፥ ረጅም ጊዜ ነው ከማለት በቀር ምን ያህል ረጅም እንደ ሆነ ልናገር አልችልም፤ «ምን ያህል ረጅም» ስንል በማነጻጸር እንናገራለንና፤ ለምሳሌ «ይህ እንደዚያ ይረዝማል»፥ ወይም «ከዚያ እጥፍ ይረዝማል»፥ ወይም እንዲህ ያለውን። ነገር ግን የሚንቀሳቀሰው አካል ወይም ክፍሎቹ እንደ መሽከርከሪያ ቢንቀሳቀሱ፥ ከወዴትና ወደ ወዴት እንደሚሄዱ የስፍራዎቹን ርቀቶች ምልክት ማድረግ ስንችል፥ ያን ጊዜ የዚያ አካል ወይም የክፍሉ እንቅስቃሴ ከዚህ ስፍራ እስከዚያ ስፍራ በምን ያህል ጊዜ እንደ ተፈጸመ በትክክል ልንናገር እንችላለን። እንግዲህ የአካል እንቅስቃሴ አንድ ነገር፥ ምን ያህል እንደሚረዝም የምንለካበት ደግሞ ሌላ ነገር ከሆነ፥ ከሁለቱ ይልቁን ጊዜ ሊባል የሚገባው የትኛው እንደ ሆነ የማያይ ማን ነው? አካል አንዳንድ ጊዜ ቢንቀሳቀስ አንዳንድ ጊዜም ቢቆም፥ እንቅስቃሴውን ብቻ ሳይሆን መቆሙንም በጊዜ እንለካለን፤ «እንደ ተንቀሳቀሰው ያህል ቆመ»፥ ወይም «ከተንቀሳቀሰው ሁለት ወይም ሦስት እጥፍ ቆመ»፥ ወይም መለካታችን ያረጋገጠውን ወይም የገመተውን ማንኛውንም ሌላ ልክ፥ እንደ ልማዳችን ብዙ ወይም ጥቂት እንላለን። እንግዲህ ጊዜ የአካል እንቅስቃሴ አይደለም።

ምዕራፍ 25

አቤቱ፥ ጊዜ ምን እንደ ሆነ ገና እንደማላውቅ ለአንተ እመሰክራለሁ፤ ደግሞም አቤቱ፥ ይህን በጊዜ ውስጥ እንደምናገር፥ ስለ ጊዜም ለረጅም ጊዜ ከተናገርሁ በኋላ፥ ያ «ረጅም» ራሱ በጊዜ ቆይታ ካልሆነ በቀር ረጅም እንዳልሆነ እንደማውቅ ለአንተ እመሰክራለሁ። ታዲያ ጊዜ ምን እንደ ሆነ ሳላውቅ ይህን እንዴት አውቃለሁ? ወይስ ምናልባት የማውቀውን እንዴት እንደምገልጸው አላውቅ ይሆን? የማላውቀውን እንኳ የማላውቅ እኔ ወዮልኝ። አምላኬ ሆይ፥ እነሆ፥ በፊትህ አልዋሽም፤ ነገር ግን እንደምናገር እንዲሁ ልቤ ነው። አንተ መብራቴን ታበራለህ፤ አቤቱ አምላኬ፥ አንተ ጨለማዬን ታበራለህ።

ምዕራፍ 26

ጊዜያትን እንደምለካ ነፍሴ ለአንተ በእውነት አትመሰክርምን? አምላኬ ሆይ፥ እንግዲህ እለካለሁ፥ የምለካውንም አላውቅምን? የአካልን እንቅስቃሴ በጊዜ እለካለሁ፤ ጊዜውን ራሱን ግን አልለካውምን? ወይስ የአካልን እንቅስቃሴ ምን ያህል እንደ ሆነ፥ ከዚህ ስፍራ ወደዚያ በምን ያህል ጊዜ እንደሚደርስ፥ የሚንቀሳቀስበትን ጊዜ ሳልለካ በእርግጥ ልለካ እችላለሁን? እንግዲህ ይህንኑ ጊዜ እንዴት እለካዋለሁ? በክንድ ልክ የገመድን ልክ እንደምንለካ፥ ረጅሙን ጊዜ በአጭሩ ጊዜ እንለካለንን? እንዲሁ በአጭር ቀለም ልክ የረጅም ቀለምን ልክ የምንለካ፥ ይህም የዚያ እጥፍ ነው የምንል ይመስለናልና። እንዲሁ የግጥም አንጓዎችን ልክ በስንኞቹ ልክ፥ የስንኞቹን ልክ በእግሮቹ ልክ፥ የእግሮቹን ልክ በቀለማቱ ልክ፥ የረጃጅሞቹንም ልክ በአጫጭሮቹ ቀለማት ልክ እንለካለን፤ በገጾች አንለካም (ያን ጊዜ ጊዜያትን ሳይሆን ስፍራዎችን እንለካለንና)፤ ነገር ግን ቃላቱን ስንናገርና ሲያልፉ፥ «ይህን ያህል ስንኞች ስላሉት ረጅም አንጓ ነው፤ ይህን ያህል እግሮች ስላሏቸው ረጃጅም ስንኞች ናቸው፤ በይህን ያህል ቀለማት ስለ ተራዘሙ ረጃጅም እግሮች ናቸው፤ የአጭሩ እጥፍ ስለ ሆነ ረጅም ቀለም ነው» እንላለን። ነገር ግን በዚህ መንገድም ቢሆን የጊዜን እርግጠኛ ልክ አናገኝም፤ በሙላት የተነገረ አጭር ስንኝ በችኮላ ከተነገረ ረጅም ስንኝ ይልቅ ብዙ ጊዜ ሊወስድ ይችላልና። ለስንኝ፥ ለእግርና ለቀለምም እንዲሁ ነው። ስለዚህ ጊዜ መዘርጋት እንጂ ሌላ ምንም እንዳልሆነ መሰለኝ፤ የምን መዘርጋት እንደ ሆነ ግን አላውቅም፤ የአእምሮ ራሱ ካልሆነ እደነቃለሁ። አምላኬ ሆይ፥ እለምንሃለሁ፥ ያለ ውሳኔ «ይህ ከዚያ ይልቅ ረጅም ጊዜ ነው»፥ ወይም በውሳኔ «ይህ የዚያ እጥፍ ነው» ስል ምንድር ነው የምለካው? ጊዜን እንደምለካ አውቃለሁ፤ ሆኖም ገና ስለሌለ የሚመጣውን ጊዜ አልለካም፤ በምንም ስፋት ስላልተዘረጋ የአሁኑንም አልለካም፤ አሁን ስለሌለ ያለፈውንም አልለካም። እንግዲህ ምንድር ነው የምለካው? ያለፉትን ሳይሆን የሚያልፉትን ጊዜያት ነውን? እንዲህ ብዬ ነበርና።

ምዕራፍ 27

አእምሮዬ ሆይ፥ በርታ፥ በኃይልም ወደ ፊት ግፋ። እግዚአብሔር ረዳታችን ነው፤ እርሱ ፈጠረን፥ እኛም አይደለንም። እውነት መንጋት በሚጀምርበት ወደ ፊት ግፋ። እንግዲህ የአካል ድምፅ መሰማት ይጀምራል፥ ይሰማል፥ መሰማቱንም ይቀጥላል፥ እነሆም ያቆማል ብለን እናስብ፤ አሁን ዝምታ ነው፥ ያም ድምፅ አልፏል፥ ከእንግዲህም ድምፅ አይደለም። ከመሰማቱ በፊት ወደፊት የሚመጣ ነበር፤ ገና ስላልነበረም ሊለካ አልቻለም፤ አሁንም ከእንግዲህ ስለሌለ ሊለካ አይችልም። እንግዲህ ሲሰማ ሊለካ ይችል ነበር፤ ያን ጊዜ የሚለካ ነገር ነበርና። ነገር ግን ያን ጊዜም ቢሆን አልቆመም ነበር፤ እያለፈ፥ እየሄደም ነበርና። ስለዚህ ይልቁን ሊለካ ይችል ነበርን? ሲያልፍ ሊለካ ይችል ዘንድ ወደ አንዳች የጊዜ ስፋት ይዘረጋ ነበርና፤ የአሁኑ ስፋት የለውምና። እንግዲህ ያን ጊዜ ሊለካ ከቻለ፥ እነሆ፥ ሌላ ድምፅ መሰማት ጀምሮ ያለ ምንም መቋረጥ በአንድ ቀጣይ ቃና እየተሰማ ነው ብለን እናስብ፤ መሰማቱን ካቆመ በኋላ ያልፋልና፥ የሚለካም ምንም አይቀርምና፥ ሲሰማ እንለካው፤ በእርግጥ እንለካውና ምን ያህል እንደ ሆነ እንናገር። ነገር ግን ገና እየተሰማ ነው፤ ከጀመረበት ቅጽበት አንሥቶ እስካቆመበት መጨረሻ ድረስ ካልሆነ በቀር ሊለካ አይችልም። የምንለካው በመካከል ያለውን ስፋት ራሱን ነውና፤ ማለትም ከአንድ መጀመሪያ እስከ አንድ መጨረሻ። ስለዚህ ገና ያላለቀ ድምፅ ምን ያህል ረጅም ወይም አጭር እንደ ሆነ ይባል ዘንድ ሊለካ አይችልም፤ ከሌላውም ጋር እኩል፥ ወይም ለነጠላው እጥፍ፥ ወይም እንዲህ ያለ ሊባል አይችልም። ካለቀ በኋላ ግን ከእንግዲህ የለም። ታዲያ እንዴት ሊለካ ይችላል? ሆኖም ጊዜያትን እንለካለን፤ ነገር ግን ገና የሌሉትን፥ ወይም ከእንግዲህ የሌሉትን፥ ወይም በአንዳች ቆይታ ያልተዘረጉትን፥ ወይም ወሰን የሌላቸውን አይደለም። የሚመጡትንም፥ ያለፉትንም፥ የአሁኖቹንም፥ የሚያልፉትንም ጊዜያት አንለካም፤ ሆኖም ጊዜያትን እንለካለን።

«Deus Creator omnium»፥ ይህ ስምንት ቀለማት ያሉት ስንኝ በአጭርና በረጅም ቀለማት ይፈራረቃል። እንግዲህ አራቱ አጫጭሮች፥ የመጀመሪያው፥ ሦስተኛው፥ አምስተኛውና ሰባተኛው፥ ከአራቱ ረጃጅሞች፥ ከሁለተኛው፥ ከአራተኛው፥ ከስድስተኛውና ከስምንተኛው አንጻር ነጠላ ብቻ ናቸው። ከእነዚህ እያንዳንዱ ከእነዚያ ከእያንዳንዱ ጋር ሲነጻጸር እጥፍ ጊዜ አለው፤ እናገራቸዋለሁ፥ ስለ እነርሱ እመሰክራለሁ፥ ግልጥ ስሜትም እንደሚያስተውል እንዲሁ ሆኖ አገኘዋለሁ። እንግዲህ በግልጥ ስሜት ረጅሙን ቀለም በአጭሩ እለካለሁ፥ እጥፍ እንዳለውም በስሜት አገኛለሁ፤ ነገር ግን አንዱ ከሌላው በኋላ ሲሰማ፥ የፊተኛው አጭር የኋለኛውም ረጅም ቢሆን፥ ረጅሙ አጭሩ መሰማቱን ካላቆመ በቀር መሰማት የማይጀምር ሆኖ ሳለ፥ አጭሩን እንዴት እይዘዋለሁ? እጥፍ እንዳለውስ አገኝ ዘንድ እየለካሁ በረጅሙ ላይ እንዴት አኖረዋለሁ? ያንንስ ረጅሙን እስኪያልቅ ድረስ የማልለካው ሆኖ ሳለ እንደ አሁን አድርጌ እለካዋለሁን? መጨረሻው ደግሞ ማለፉ ነው። እንግዲህ የምለካው ምንድር ነው? የምለካበት አጭሩ ቀለም የት ነው? የምለካው ረጅሙስ የት ነው? ሁለቱም ተሰምተዋል፥ በረዋል፥ አልፈዋል፥ ከእንግዲህም የሉም፤ ሆኖም እለካለሁ፤ (በተለማመደ ስሜት እስከሚታመን ድረስ) በጊዜ ስፋት ይህ ቀለም ነጠላ ያም እጥፍ እንደ ሆነ በድፍረት እመልሳለሁ። ሆኖም አስቀድመው ያለፉና ያለቁ ባይሆኑ ይህን ማድረግ ባልቻልሁም ነበር። እንግዲህ የምለካው አሁን የሌሉትን እነርሱን ራሳቸውን ሳይሆን፥ በዚያ ጸንቶ የሚኖረውን በትዝታዬ ያለውን አንዳች ነገር ነው።

አእምሮዬ ሆይ፥ ጊዜያትን የምለካው በአንተ ውስጥ ነው። አታቋርጠኝ፤ ማለትም በስሜቶችህ ሁከት ራስህን አታቋርጥ። ጊዜያትን በአንተ ውስጥ እለካለሁ፤ ነገሮች ሲያልፉ በአንተ ውስጥ የሚያሳድሩት ስሜት ካለፉ በኋላም ይኖራል፤ የምለካው አሁንም ያለውን ይህን ነው፤ ይህን ስሜት ለማሳደር የሚያልፉትን ነገሮች አይደለም። ጊዜያትን ስለካ የምለካው ይህን ነው። እንግዲህ ወይ ይህ ጊዜ ነው፥ ወይም ጊዜያትን አልለካም። ዝምታን ስንለካና ይህ ዝምታ ያ ድምፅ የቆየውን ያህል ጊዜ ቆየ ስንልስ? የዝምታውን ክፍተቶች በተወሰነ የጊዜ ስፋት ውስጥ እንናገር ዘንድ፥ እንደሚሰማ አድርገን ሐሳባችንን ወደ ድምፅ ልክ አንዘረጋምን? ድምፅም ምላስም ዝም ቢሉ እንኳ፥ ግጥሞችንና ስንኞችን፥ ሌላም ማንኛውንም ንግግር ወይም የእንቅስቃሴዎችን ልኬቶች በሐሳብ እናልፋቸዋለን፤ በድምፅ እንደምንናገራቸው ያህል፥ ይህ ከዚያ አንጻር ምን ያህል እንደ ሆነ የጊዜያትን ስፋቶች እንናገራለን። አንድ ሰው የተራዘመ ድምፅ ሊያሰማ ቢፈልግና ምን ያህል መርዘም እንዳለበት በሐሳቡ ቢወስን፥ በዝምታ አስቀድሞ የጊዜን ስፋት አልፏል፤ ለትዝታም አደራ ሰጥቶ ያንን ንግግር መናገር ይጀምራል፤ ወደ ታሰበውም መጨረሻ እስኪደርስ ድረስ ይሰማል። አዎን፥ ተሰምቷል፥ ይሰማልም፤ ከእርሱ የተፈጸመው ያህል አስቀድሞ ተሰምቷልና፥ የቀረውም ይሰማል። እንዲሁም የአሁኑ ዓላማ ወደፊቱን ወደ ያለፈው እስኪያሻግረው ድረስ ይቀጥላል፤ ወደፊቱ በማነሱ ያለፈው እየጨመረ፥ ወደፊቱ እስኪያልቅ ድረስ ሁሉም ያለፈ ይሆናል።

ምዕራፍ 28

ነገር ግን ገና የሌለው ያ ወደፊት እንዴት ያንሳል ወይም ያልቃል? ከእንግዲህ የሌለው ያ ያለፈውስ እንዴት ይጨምራል? ይህን በሚያደርገው አእምሮ ውስጥ ሦስት ነገሮች ካልተደረጉ በቀር? ይጠብቃል፥ ያስተውላል፥ ያስታውሳልና፤ ስለዚህ የሚጠብቀው በሚያስተውለው በኩል አልፎ ወደሚያስታውሰው ይገባል። እንግዲህ የሚመጡ ነገሮች ገና እንደሌሉ ማን ይክዳል? ሆኖም በአእምሮ ውስጥ የሚመጡትን ነገሮች መጠበቅ አለ። ያለፉ ነገሮች ከእንግዲህ እንደሌሉ ማን ይክዳል? ሆኖም በአእምሮ ውስጥ ያለፉትን ነገሮች ማስታወስ አሁንም አለ። የአሁኑ ጊዜ በቅጽበት ስለሚያልፍ ስፋት እንደሌለው ማን ይክዳል? ሆኖም የሚገኘው ወደ አለመገኘት የሚያልፍበት ማስተዋላችን ይቀጥላል። እንግዲህ ረጅም የሆነው ገና የሌለው የወደፊት ጊዜ አይደለም፤ ረጅም ወደፊት ግን «ስለ ወደፊቱ ረጅም መጠበቅ» ነው፤ ረጅም የሆነውም አሁን የሌለው ያለፈ ጊዜ አይደለም፤ ረጅም ያለፈ ግን «ስለ ያለፈው ረጅም ትዝታ» ነው።

የማውቀውን አንድ መዝሙር ልደግም ነው። ከመጀመሬ በፊት መጠበቄ በሙሉው ላይ ይዘረጋል፤ ከጀመርሁ በኋላ ግን ከእርሱ ወደ ያለፈው የምለየው ምንም ያህል ቢሆን በትዝታዬ ላይ ይዘረጋል፤ እንዲሁ የዚህ ሥራዬ ሕይወት በደገምሁት በኩል በትዝታዬና ልደግመው ባለሁት በኩል በመጠበቄ መካከል ይከፈላል፤ ነገር ግን ወደፊት የነበረው በእርሱ በኩል ተሻግሮ ያለፈ ይሆን ዘንድ «ማስተዋል» ከእኔ ጋር አሁን አለ። ይህ ደግሞ ደጋግሞ በተደረገ መጠን፥ መጠበቁ እያጠረ ትዝታው ይሰፋል፤ ያ ሥራ ሁሉ አልቆ ወደ ትዝታ ሲያልፍ መጠበቁ ሁሉ በመጨረሻ እስኪያልቅ ድረስ። በመዝሙሩ ሁሉ የሚሆነው ይህ፥ በእያንዳንዱ ክፍሉና በእያንዳንዱ ቀለሙ ይሆናል፤ ይኸው ይህ መዝሙር ክፍል በሆነበት በዚያ በረጅሙ ሥራም ይሆናል፤ ይኸው የሰው ሥራዎች ሁሉ ክፍሎች በሆኑበት በሰው ሕይወት ሁሉ ይሆናል፤ ይኸው የሰዎች ሕይወቶች ሁሉ ክፍሎች በሆኑበት በሰው ልጆች ዘመን ሁሉ ይሆናል።

ምዕራፍ 29

ነገር ግን ምሕረትህ ከሕይወት ሁሉ ይሻላልና፥ እነሆ፥ ሕይወቴ መበታተን ብቻ ናት፤ ቀኝህም በጌታዬ በሰው ልጅ ደገፈችኝ፤ እርሱም በአንተ በአንዱና በእኛ በብዙዎቹ መካከል ያለ መካከለኛ ነው፤ በብዙ ነገሮች መካከል ባለው በብዙ ዓይነት መበታተናችንም ብዙዎች ነን፤ ይኸውም በእርሱ በተያዝሁበት እርሱን እይዝ ዘንድ፥ ከአሮጌው አኗኗሬም ተሰብስቤ አንዱን እከተል ዘንድ ነው፤ በኋላዬ ያለውን እየረሳሁ፥ ተበታትኜ ሳይሆን ተዘርግቼ፥ ወደሚሆኑትና ወደሚያልፉት ነገሮች ሳይሆን በፊቴ ወዳሉት ነገሮች፥ በመበታተን ሳይሆን በትጋት፥ የምስጋናህን ድምፅ ወደምሰማበትና የማይመጣውንም የማያልፈውንም ደስታህን ወደምመለከትበት ወደ ሰማያዊ መጠራቴ ዋጋ እከተላለሁ። አሁን ግን ዓመታቴ በልቅሶ አለቁ። አቤቱ፥ አንተ መጽናናቴ፥ የዘላለም አባቴ ነህ፤ እኔ ግን ሥርዓታቸውን በማላውቀው ጊዜያት መካከል ተበትኛለሁ፤ ሐሳቦቼም፥ የነፍሴ ውስጣዊ አንጀት እንኳ፥ በፍቅርህ እሳት ነጽቼና ቀልጬ ወደ አንተ እስክፈስ ድረስ በሁከተኛ ልዩነቶች ተቀደዱ፥ ተቈራረጡም።

ምዕራፍ 30

አሁንም በአንተ፥ በቅርጼ፥ በእውነትህ እቆማለሁ፥ እጸናለሁም፤ በቅጣት በሽታ ሊይዙት ከሚችሉት በላይ የሚጠሙትንና «እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ከመፍጠሩ በፊት ምን ያደርግ ነበር?» ወይም «ከዚህ በፊት ምንም ሳይፈጥር ሳለ አንዳች ነገር ሊፈጥር እንዴት ወደ አሳቡ መጣ?» የሚሉትን የሰዎችን ጥያቄዎች አልታገሥም። አቤቱ፥ የሚናገሩትን በደንብ እንዲያስቡ፥ «ጊዜ» በሌለበት «ፈጽሞ» ሊባል እንደማይችል እንዲያገኙ ስጣቸው። እንግዲህ «ፈጽሞ አልፈጠረም» መባሉ፥ «‹በምንም ጊዜ› አልፈጠረም» ከማለት በቀር ምንድር ነው? እንግዲህ ያለ ፍጥረት ጊዜ ሊኖር እንደማይችል ይዩ፥ ያንንም ከንቱ ነገር መናገር ይተዉ። እነርሱም ደግሞ በፊታቸው ወዳሉት ነገሮች ይዘርጉ፤ አንተንም ከጊዜያት ሁሉ በፊት የጊዜያት ሁሉ ዘላለማዊ ፈጣሪ እንደ ሆንህ፥ ምንም ጊዜያት ከአንተ ጋር አብረው ዘላለማዊ እንዳልሆኑ፥ ምንም ፍጥረትም፥ ከጊዜያት ሁሉ በፊት አንዳች ፍጥረት ቢኖር እንኳ፥ እንዳልሆነ ያስተውሉ።

ምዕራፍ 31

አቤቱ አምላኬ፥ ያ የምሥጢራትህ መሸሸጊያ እንዴት ያለ ጥልቅ ነው! የመተላለፌ ውጤቶችስ ከእርሱ ምን ያህል አርቀው ጣሉኝ! የብርሃንህን ደስታ እካፈል ዘንድ ዓይኖቼን ፈውሳቸው። በእርግጥ፥ እኔ አንድ የታወቀ መዝሙር እንደማውቅ ያለፉትንና የሚመጡትን ነገሮች ሁሉ እስኪያውቅ ድረስ እንዲህ ያለ ታላቅ እውቀትና አስቀድሞ ማወቅ የተሰጠው አእምሮ ቢኖር፥ ያ አእምሮ በእውነት እጅግ ድንቅ፥ በፍርሃትም የሚያስደንቅ ነው፤ ያንን መዝሙር ስዘምር ከመጀመሪያው ምንና ምን ያህል እንዳለፈ፥ እስከ መጨረሻውም ምንና ምን ያህል እንደ ቀረ ከእኔ ከተሰወረው ይልቅ፥ ያለፈውም ሆነ በሚመጡት ዘመናት የሚመጣው ምንም ከእርሱ አይሰወርምና። ነገር ግን የዓለማት ፈጣሪ፥ የነፍሳትና የአካላት ፈጣሪ ሆይ፥ አንተ ያለፉትንና የሚመጡትን ነገሮች ሁሉ እንዲህ ባለ መንገድ ታውቅ ዘንድ ይህ ከአንተ ይራቅ፥ ይራቅ። እጅግ እጅግ በሚደነቅ፥ እጅግም በሚሰወር መንገድ ታውቃቸዋለህ። የሚያውቀውን የሚዘምር ወይም የታወቀ ዝማሬ የሚሰማ ሰው ስሜቶች የሚመጡትን ቃላት በመጠበቅና ያለፉትን በማስታወስ እንደሚለዋወጡ፥ ሕዋሳቱም እንደሚከፈሉ፥—እንዲህ ያለ ነገር ሳይለወጥ ዘላለማዊ ለሆንህ፥ ማለትም የአእምሮዎች ዘላለማዊ ፈጣሪ ለሆንህ ለአንተ አይደርስብህም። እንግዲህ በመጀመሪያ ሰማይንና ምድርን ያለ እውቀትህ ልዩነት እንዳወቅህ፥ እንዲሁ በመጀመሪያ ሰማይንና ምድርን ያለ ሥራህ መበታተን ፈጠርህ። የሚያስተውል ለአንተ ይመስክር፤ የማያስተውልም ለአንተ ይመስክር። አቤቱ፥ አንተ እንዴት ከፍ ያልህ ነህ! ሆኖም በልብ ትሑታን የሆኑት ማደሪያህ ናቸው፤ የተዋረዱትን ታነሣለህና፥ አንተ ከፍታቸው የሆንህላቸውም አይወድቁም።