Chương 17 · 21 phút đọc · 27 phút nghe
Chặng Thứ Ba
Bấy giờ Người Giải Nghĩa gọi một người đầy tớ của mình tên là Đại Dũng, bảo ông lấy một thanh gươm, mũ trụ và khiên; rồi ông nói: Hãy đưa các con gái ta đây đến ngôi nhà gọi là Lâu Đài Tươi Đẹp, là nơi họ sẽ nghỉ chân kế tiếp. Vậy Đại Dũng cầm lấy khí giới của mình và đi trước họ; còn Người Giải Nghĩa thì nói: Cầu Chúa giúp các con thượng lộ bình an. Những người thuộc về gia đình ấy cũng tiễn họ lên đường với biết bao lời chúc lành. Vậy họ đi đường mình, và cất tiếng hát:
Nơi đây là chặng thứ hai của chúng tôi:
Tại đây chúng tôi đã được nghe, được thấy
Những điều tốt lành mà từ đời này qua đời kia
Vẫn bị giấu kín khỏi bao người khác.
Người cào đống rác, con nhện, con gà mái,
Và cả đàn gà con nữa, cho tôi
Đã dạy một bài học: vậy nguyện tôi
Được uốn nắn theo bài học ấy.
Người đồ tể, khu vườn và cánh đồng,
Chú chim cổ đỏ cùng miếng mồi của nó,
Lại cả cái cây mục ruỗng nữa, đều đem cho
Tôi những lý lẽ thật nặng ký,
Để thúc giục tôi tỉnh thức và cầu nguyện,
Gắng sức sống cho chân thành;
Vác thập tự giá mình lên mỗi ngày,
Và hầu việc Chúa với lòng kính sợ.
Bấy giờ tôi thấy trong giấc mơ rằng họ đi tiếp, có Đại Dũng đi trước. Vậy họ đi, và đến chỗ gánh nặng của Cơ Đốc Nhân đã rơi khỏi lưng ông mà lăn xuống một ngôi mộ. Tại đây họ dừng lại một lúc; và tại đây họ cũng chúc tụng Đức Chúa Trời. Bấy giờ Christiana nói: Bây giờ tôi chợt nhớ lại lời người ta đã nói với chúng tôi tại cổng, ấy là chúng tôi sẽ được tha thứ bằng lời nói và bằng việc làm: bằng lời nói, tức là bởi lời hứa; bằng việc làm, tức là bởi cách mà sự tha thứ ấy đã được giành lấy. Lời hứa là gì, thì tôi cũng biết đôi chút; nhưng được tha thứ bằng việc làm, hay bởi cách mà sự tha thứ ấy đã được giành lấy, là thế nào, thì thưa ông Đại Dũng, tôi đoán là ông biết; vì vậy, nếu ông vui lòng, xin cho chúng tôi được nghe ông giảng giải về điều đó.
Đại Dũng: Sự tha thứ bằng việc làm đã làm xong, là sự tha thứ do một người giành lấy cho một người khác đang cần đến nó; không phải do chính người được tha giành lấy, mà như lời một Đấng khác phán, là bởi cách mà Ta đã giành lấy nó. Vậy, để nói rộng hơn về câu hỏi này, sự tha thứ mà bà, cô Nhân Từ và các cậu bé này đã nhận được, là do một Đấng khác giành lấy; tức là do Đấng đã cho bà vào qua cổng. Và Ngài đã giành lấy nó bằng hai cách này: Ngài đã làm trọn sự công bình để che phủ bà, và đã đổ huyết mình ra để rửa sạch bà.
Christiana: Nhưng nếu Ngài ban sự công bình của Ngài cho chúng tôi, thì Ngài còn lại gì cho chính mình?
Đại Dũng: Ngài có sự công bình nhiều hơn mức bà cần, hay hơn mức chính Ngài cần.
Christiana: Xin ông làm sáng tỏ điều ấy cho.
Đại Dũng: Hết lòng sẵn sàng: nhưng trước hết tôi phải nói rõ rằng Đấng mà chúng ta sắp nói đến đây là Đấng không ai sánh bằng: Ngài có hai bản tính trong một ngôi vị, có thể phân biệt rõ ràng, nhưng không thể nào phân chia. Mỗi bản tính ấy đều có một sự công bình thuộc về nó, và mỗi sự công bình ấy đều thiết yếu cho bản tính ấy; đến nỗi làm cho bản tính ấy tiêu mất đi cũng dễ như tách sự công chính hay sự công bình của nó ra khỏi nó vậy. Vì thế chúng ta không được dự phần vào những sự công bình này theo cách để chúng, hay một trong số chúng, được mặc lên chúng ta, để chúng ta được trở nên công chính và nhờ đó mà sống. Ngoài những sự công bình ấy, còn có một sự công bình mà ngôi vị này có, vì hai bản tính này được hiệp làm một. Và đó không phải là sự công bình của thần tánh, khi phân biệt với nhân tánh; cũng không phải sự công bình của nhân tánh, khi phân biệt với thần tánh; nhưng là một sự công bình đứng trong sự hiệp nhất của cả hai bản tính, và có thể gọi đúng là sự công bình thiết yếu để Ngài được Đức Chúa Trời chuẩn bị cho đủ tư cách gánh vác chức vụ trung bảo mà Ngài sẽ được giao phó. Nếu Ngài bỏ đi sự công bình thứ nhất, thì Ngài bỏ đi thần tánh của Ngài; nếu Ngài bỏ đi sự công bình thứ hai, thì Ngài bỏ đi sự tinh sạch của nhân tánh Ngài; nếu Ngài bỏ đi sự công bình thứ ba, thì Ngài bỏ đi sự trọn vẹn khiến Ngài đủ tư cách đảm nhận chức vụ trung bảo. Vậy Ngài còn có một sự công bình khác, là sự công bình đứng trong việc làm trọn, hay trong sự vâng phục một ý muốn đã được bày tỏ; và đó chính là sự công bình Ngài mặc cho tội nhân, là sự công bình nhờ đó tội lỗi họ được che phủ. Vì thế có lời chép: “như bởi sự không vâng phục của một người mà mọi người khác đều thành ra kẻ có tội, thì cũng một lẽ ấy, bởi sự vâng phục của một người mà mọi người khác sẽ đều thành ra công bình.” Rô-ma 5:19.
Christiana: Nhưng những sự công bình kia chẳng có ích gì cho chúng tôi sao?
Đại Dũng: Có chứ; vì dù chúng thiết yếu cho các bản tính và chức vụ của Ngài, và không thể truyền sang cho người khác, nhưng chính nhờ chúng mà sự công bình xưng công bình kia mới có hiệu lực cho mục đích ấy. Sự công bình của thần tánh Ngài ban năng lực cho sự vâng phục của Ngài; sự công bình của nhân tánh Ngài khiến sự vâng phục của Ngài có khả năng xưng công bình; còn sự công bình đứng trong sự hiệp nhất của hai bản tính này với chức vụ của Ngài, thì ban thẩm quyền cho sự công bình ấy để làm trọn công việc mà nó đã được định cho.
Vậy thì đây là một sự công bình mà Đấng Christ, với tư cách là Đức Chúa Trời, không cần đến; vì không có nó Ngài vẫn là Đức Chúa Trời: Đây là một sự công bình mà Đấng Christ, với tư cách là người, không cần đến để làm cho Ngài thành người; vì không có nó Ngài vẫn là người trọn vẹn. Lại nữa, đây là một sự công bình mà Đấng Christ, với tư cách là Đức Chúa Trời làm người, không cần đến; vì không có nó Ngài vẫn trọn vẹn là như vậy. Vậy thì đây là một sự công bình mà Đấng Christ, với tư cách là Đức Chúa Trời, và là Đức Chúa Trời làm người, không cần đến cho chính mình Ngài, và vì thế Ngài có thể nhường nó ra; một sự công bình xưng công bình mà chính Ngài không cần đến, và vì thế Ngài ban nó đi: Bởi vậy nó được gọi là sự ban cho của sự công bình. Sự công bình này, vì Chúa Giê-xu Christ đã tự đặt mình dưới luật pháp, nên phải được ban đi; vì luật pháp không chỉ buộc người ở dưới nó phải làm điều công chính, mà còn phải làm việc bác ái nữa. Rô-ma 5:17. Vì thế theo luật pháp Ngài phải, hay đáng phải, nếu có hai áo, thì cho người không có một cái. Mà quả thật Chúa chúng ta có hai cái áo, một cái cho chính Ngài, và một cái dư ra; vì thế Ngài rộng rãi ban một cái cho những người không có. Và như vậy, hỡi Christiana và Nhân Từ, cùng tất cả những người khác đang có mặt ở đây, sự tha thứ của anh chị em đến bằng việc làm, hay bởi công việc của một người khác. Chúa Christ của anh chị em là Đấng đã làm việc, và đã ban đi điều Ngài làm việc để có được, cho kẻ ăn xin nghèo khổ đầu tiên mà Ngài gặp.
Nhưng lại nữa, để có sự tha thứ bằng việc làm, thì phải có điều gì đó được trả cho Đức Chúa Trời làm giá chuộc, cũng như có điều gì đó được chuẩn bị để che phủ chúng ta. Tội lỗi đã nộp chúng ta cho sự rủa sả công minh của một luật pháp công bình: vậy chúng ta phải được xưng công bình khỏi sự rủa sả này bằng con đường cứu chuộc, tức là một giá chuộc được trả cho những điều tai hại chúng ta đã gây ra; và điều đó là bởi huyết của Chúa anh chị em, là Đấng đã đến, đứng vào chỗ và thay thế anh chị em, và đã chịu chết cái chết của anh chị em vì những sự vi phạm của anh chị em: Như vậy Ngài đã dùng huyết mà chuộc anh chị em khỏi những sự vi phạm của mình, và lấy sự công bình mà che phủ linh hồn ô uế và méo mó của anh chị em, Rô-ma 8:34; vì cớ sự công bình ấy, Đức Chúa Trời bỏ qua cho anh chị em, và sẽ không làm hại anh chị em khi Ngài đến phán xét thế gian. Ga-la-ti 3:13.
Christiana: Thật là tuyệt diệu! Bây giờ tôi thấy rằng việc chúng tôi được tha thứ bằng lời nói và bằng việc làm có điều đáng để học hỏi. Nhân Từ thân yêu ơi, chúng ta hãy gắng ghi nhớ điều này: và các con ơi, các con cũng hãy nhớ lấy. Nhưng thưa ông, có phải chính điều này đã làm cho gánh nặng của Cơ Đốc Nhân tốt lành của tôi rơi khỏi vai anh ấy, và khiến anh ấy nhảy lên ba lần vì vui mừng không?
Đại Dũng: Phải, chính niềm tin vào điều này đã cắt đứt những sợi dây mà không cách nào khác cắt được; và chính là để cho ông có bằng chứng về năng lực của điều này, mà ông đã được để cho mang gánh nặng của mình đến tận thập tự giá.
Christiana: Tôi cũng nghĩ vậy; vì dù trước đây lòng tôi đã nhẹ nhõm và vui vẻ, thì bây giờ lại nhẹ nhõm và vui vẻ gấp mười lần. Và bởi những gì tôi đã cảm nhận, dù cho đến giờ tôi mới cảm nhận được chút ít, tôi tin chắc rằng nếu người mang gánh nặng nhất trên đời này có mặt ở đây, mà thấy và tin như tôi bây giờ, thì lòng người ấy sẽ càng thêm hân hoan và phơi phới.
Đại Dũng: Khi thấy và suy ngẫm những điều này, chúng ta không chỉ được an ủi và được cất bớt gánh nặng, mà trong lòng chúng ta còn nảy sinh một tình yêu mến thắm thiết nhờ đó nữa: vì có ai, hễ chỉ một lần nghĩ rằng sự tha thứ đến không chỉ bởi lời hứa mà còn bởi cách này, lại chẳng cảm động trước con đường và phương cách cứu chuộc mình, và như vậy cũng cảm động trước Đấng đã làm nên sự cứu chuộc ấy cho mình?
Christiana: Thật vậy; tôi thấy lòng tôi như rỉ máu khi nghĩ rằng Ngài đã đổ huyết vì tôi. Ôi, lạy Đấng đầy yêu thương: Ôi, lạy Đấng đáng chúc tụng. Ngài xứng đáng có được tôi; Ngài đã mua tôi rồi. Ngài xứng đáng có được trọn cả con người tôi: Ngài đã trả giá cho tôi gấp mười ngàn lần hơn giá trị của tôi. Chẳng lạ gì điều này đã khiến nước mắt đọng trong mắt chồng tôi, và khiến anh ấy rảo bước đi tới nhanh nhẹn như thế. Tôi tin chắc anh ấy đã mong có tôi đi cùng: nhưng tôi, kẻ khốn nạn hèn hạ ấy, đã để anh ấy đi một mình. Ôi, Nhân Từ, ước gì cha mẹ em có mặt ở đây; phải, và cả Bà Nhút-Nhát nữa: không, bây giờ chị còn hết lòng ước ao có cả Mụ Dâm-Đãng ở đây nữa. Chắc chắn, chắc chắn lòng họ sẽ cảm động; và cả nỗi sợ hãi của người này, lẫn những dục vọng mãnh liệt của người kia, cũng chẳng thể khiến họ quay về nhà, và từ chối trở nên những khách hành hương tốt.
Đại Dũng: Bây giờ bà nói trong lúc tình cảm đang nồng nhiệt; bà nghĩ rằng lúc nào bà cũng sẽ được như thế sao? Vả lại, điều này không phải được ban cho mọi người, cũng không phải cho mọi người đã thấy Chúa Giê-xu của bà đổ huyết. Có những kẻ đã đứng gần đó, đã thấy huyết chảy từ tim Ngài xuống đất, vậy mà vẫn còn cách xa điều này đến nỗi thay vì than khóc, họ lại cười nhạo Ngài, và thay vì trở nên môn đồ Ngài, họ lại cứng lòng chống lại Ngài. Thế nên, hỡi các con gái của tôi, tất cả những gì các con có, là các con có được nhờ một ấn tượng đặc biệt, do sự suy ngẫm thánh khiết về những điều tôi đã nói với các con in vào lòng. Hãy nhớ rằng các con đã được dạy là con gà mái, với tiếng gọi thông thường của nó, chẳng cho gà con ăn chút gì. Vậy điều các con có được đây là bởi một ân điển đặc biệt.
Bấy giờ tôi thấy trong giấc mơ rằng họ đi tiếp cho đến chỗ mà Khờ Dại, Lười Biếng và Tự Phụ đã nằm ngủ khi Cơ Đốc Nhân đi ngang qua trên đường hành hương: và kìa, chúng đã bị treo lên bằng xích sắt cách đó một quãng ngắn, ở phía bên kia đường.
Nhân Từ: Bấy giờ Nhân Từ hỏi người dẫn đường và hộ tống họ: Ba người này là ai; và vì cớ gì mà bị treo ở đó?
Đại Dũng: Ba người này là những kẻ có tính nết rất xấu; chính chúng chẳng muốn làm khách hành hương, và hễ ngăn trở được ai, thì chúng ngăn trở. Chính chúng là hiện thân của sự lười biếng và sự dại dột, và hễ thuyết phục được ai, chúng cũng làm cho người ấy thành ra như vậy, lại còn dạy người ta tự phụ rằng rốt cuộc mình sẽ được tốt đẹp. Khi Cơ Đốc Nhân đi ngang qua thì chúng đang ngủ; còn nay khi các con đi ngang qua, thì chúng đã bị treo cổ.
Nhân Từ: Nhưng chúng có thuyết phục được ai theo ý kiến của chúng không?
Đại Dũng: Có, chúng đã làm cho một số người rẽ khỏi con đường. Có Chậm-Bước, bị chúng thuyết phục làm theo như chúng. Chúng cũng lôi kéo được một người tên Hụt-Hơi, một người tên Vô-Tâm-Huyết, một người tên Luyến-Dục-Vọng, một người tên Ngái-Ngủ, và một thiếu nữ tên là Đần Độn, khiến họ rẽ khỏi con đường mà trở nên giống như chúng. Ngoài ra, chúng còn đồn đại xấu về Chúa của các con, thuyết phục người khác rằng Ngài là một ông chủ khắc nghiệt. Chúng cũng đồn đại điều xấu về Xứ tốt lành, nói rằng nó chẳng tốt bằng nửa như một số người vẫn tán dương. Chúng cũng bắt đầu bôi nhọ các đầy tớ Ngài, và coi những người tốt nhất trong số họ là những kẻ hay xen vào chuyện người khác, những kẻ phiền toái, lắm chuyện. Hơn nữa, chúng gọi bánh của Đức Chúa Trời là vỏ đậu; gọi sự an ủi của con cái Ngài là ảo tưởng; gọi sự đi đường và lao khổ của khách hành hương là những việc vô ích.
Christiana: Thôi, Christiana nói, nếu chúng là hạng người như thế, thì tôi sẽ chẳng bao giờ than khóc cho chúng: chúng chỉ nhận lấy điều chúng đáng phải chịu mà thôi; và tôi nghĩ thật tốt là chúng bị treo ở sát đường cái như vậy, để người khác trông thấy mà lấy làm gương răn mình. Nhưng chẳng phải sẽ tốt hơn nếu tội ác của chúng được khắc trên một tấm sắt hay tấm đồng nào đó, và để lại ngay tại nơi chúng đã làm điều ác, làm lời cảnh cáo cho những kẻ xấu khác sao?
Đại Dũng: Thì đã có như thế rồi đó, như bà sẽ thấy rõ, nếu bà đi lại gần bức tường một chút.
Nhân Từ: Không, không; cứ để chúng bị treo đó, để tên chúng thối rữa, và tội ác của chúng đời đời làm chứng nghịch lại chúng. Tôi nghĩ thật là một ơn lớn khi chúng đã bị treo cổ trước khi chúng tôi đến đây: nếu không, ai biết được chúng có thể làm gì với những người đàn bà đáng thương như chúng tôi? Rồi cô biến điều đó thành một bài ca, rằng:
“Giờ đây ba ngươi hãy treo đó, làm dấu hiệu
Cho mọi kẻ hiệp nhau chống lại lẽ thật.
Và ai đến sau, hãy sợ kết cuộc này,
Nếu chẳng làm bạn với khách hành hương.
Còn ngươi, hồn ta ơi, hãy coi chừng mọi kẻ
Đứng lên chống nghịch sự thánh khiết.”
Vậy họ đi tiếp cho đến chân Đồi Gian Nan, nơi một lần nữa ông Đại Dũng tốt bụng nhân dịp kể cho họ nghe những gì đã xảy ra ở đó khi chính Cơ Đốc Nhân đi ngang qua. Vậy trước hết ông dẫn họ đến dòng suối. Kìa, ông nói, đây là dòng suối mà Cơ Đốc Nhân đã uống trước khi ông leo lên ngọn đồi này: lúc ấy nước trong và ngon; nhưng nay nó đã bị vấy đục bởi chân của một số kẻ không muốn khách hành hương được giải khát ở đây. Ê-xê-chi-ên 34:18,19. Nghe vậy Nhân Từ nói: Sao chúng lại ganh ghét đến thế nhỉ? Nhưng người dẫn đường của họ nói: Nước này vẫn dùng được, nếu múc lên và đựng vào một cái bình sạch sẽ và tốt; vì khi đó cặn bẩn sẽ lắng xuống đáy, còn nước thì tự nó sẽ trong hơn. Vậy Christiana và các bạn đồng hành của bà buộc phải làm như thế. Họ múc nước lên, đựng vào một cái bình bằng đất, rồi để yên đó cho đến khi cặn bẩn lắng hết xuống đáy, rồi họ mới uống.
Kế đó ông chỉ cho họ thấy hai lối rẽ ở chân đồi, là nơi Hình Thức và Giả Hình đã lạc mất. Và ông nói: Đây là những lối đi nguy hiểm. Hai người đã bị hư mất ở đây khi Cơ Đốc Nhân đi ngang qua; và dù như các con thấy, những lối này từ đó đã bị chặn lại bằng xích, cột và một con mương, thế mà vẫn có những kẻ chọn liều đi vào đây hơn là chịu khó leo lên ngọn đồi này.
Christiana: “Con đường kẻ phạm tội lấy làm khốn cực thay.” Châm Ngôn 13:15. Thật lạ là chúng có thể đi vào những lối này mà không gặp nguy gãy cổ.
Đại Dũng: Chúng cứ liều: phải, nếu có lúc nào một trong các đầy tớ của Đức Vua tình cờ thấy chúng, gọi chúng lại, bảo rằng chúng đang đi sai đường, và dặn chúng hãy coi chừng hiểm nguy, thì chúng lại buông lời xấc xược mà đáp: “Về sự ông nhân danh Đức Vua mà nói cùng chúng tôi, thì chúng tôi không khứng nghe đâu. Nhưng chúng ta chắc sẽ làm trọn mọi lời đã ra từ miệng chúng tôi.” Giê-rê-mi 44:16,17. Không những thế, nếu các con nhìn xa hơn một chút, các con sẽ thấy những lối này đã có đủ điều cảnh báo, không chỉ bằng những cây cột, con mương và sợi xích này, mà còn bằng hàng rào nữa: thế mà chúng vẫn chọn đi vào đó.
Christiana: Chúng là những kẻ biếng nhác; chúng chẳng thích chịu khó; con đường lên dốc khiến chúng khó chịu. Vậy điều đã chép được ứng nghiệm cho chúng: “Đường kẻ biếng nhác như một hàng rào gai.” Châm Ngôn 15:19. Phải, chúng thà chọn bước lên cạm bẫy, còn hơn là leo lên ngọn đồi này, và đi hết quãng đường còn lại để đến thành.
Rồi họ bước tới, bắt đầu leo đồi, và cứ thế leo lên. Nhưng trước khi lên đến đỉnh, Christiana bắt đầu thở hổn hển mà nói: Tôi dám nói đây là ngọn đồi làm hụt hơi; chẳng lạ gì những kẻ yêu sự an nhàn hơn linh hồn mình lại chọn cho mình một con đường bằng phẳng hơn.
Bấy giờ Nhân Từ nói: Em phải ngồi xuống thôi: đứa nhỏ nhất trong các cậu bé cũng bắt đầu khóc. Nào, nào, Đại Dũng nói, đừng ngồi xuống đây; vì lên một chút nữa là đến chòi lá của Hoàng Tử. Rồi ông nắm tay cậu bé, dắt cậu lên đến đó.
Khi đến chòi lá, họ rất muốn ngồi xuống, vì ai nấy đều nóng hừng hực. Bấy giờ Nhân Từ nói: “Sự nghỉ ngơi thật ngọt ngào biết bao cho những kẻ lao khổ.” Ma-thi-ơ 11:28; và Hoàng Tử của khách hành hương thật tốt lành biết bao khi dọn sẵn cho họ những chỗ nghỉ chân như thế này! Em đã nghe nói nhiều về chòi lá này; nhưng trước đây em chưa từng thấy. Nhưng ở đây chúng ta hãy coi chừng kẻo ngủ quên; vì như em đã nghe, điều đó đã khiến Cơ Đốc Nhân đáng thương phải trả giá đắt.
Bấy giờ ông Đại Dũng nói với các cậu bé: Nào, các cháu dễ thương của tôi, các cháu thấy thế nào? Bây giờ các cháu nghĩ sao về việc đi hành hương? Thưa ông, cậu nhỏ nhất đáp, cháu gần như kiệt sức nản lòng; nhưng cháu cảm ơn ông đã giúp cháu một tay lúc cháu cần. Và bây giờ cháu nhớ lại điều mẹ cháu đã nói với cháu, ấy là con đường lên thiên đàng giống như một chiếc thang, còn con đường xuống địa ngục thì như đi xuống dốc. Nhưng cháu thà leo thang lên sự sống, còn hơn xuống dốc đến sự chết.
Bấy giờ Nhân Từ nói: Nhưng tục ngữ có câu: “Xuống dốc thì dễ.” Nhưng Gia-cơ (vì đó là tên cậu) nói: Theo cháu nghĩ, sẽ đến ngày mà xuống dốc lại là điều khó nhất trong mọi điều. Thật là một cậu bé ngoan, thầy cậu nói; cháu đã đáp lại cô ấy thật đúng. Bấy giờ Nhân Từ mỉm cười, còn cậu bé thì đỏ mặt.
Christiana: Nào, Christiana nói, các con có muốn ăn chút gì cho ngọt miệng, trong khi ngồi đây cho chân nghỉ ngơi không? vì mẹ có đây một miếng lựu mà Người Giải Nghĩa đã đặt vào tay mẹ ngay lúc mẹ ra khỏi cửa nhà ông; ông còn cho mẹ một miếng tàng ong, và một chai nhỏ rượu mạnh. Em đã nghĩ là ông ấy cho chị thứ gì đó, Nhân Từ nói, vì ông ấy gọi riêng chị ra. Phải, đúng là vậy, người kia đáp; nhưng, Christiana nói, mọi sự vẫn sẽ như chị đã nói lúc đầu khi chúng ta rời nhà ra đi; em sẽ được chia phần trong mọi điều tốt lành chị có, vì em đã sẵn lòng trở thành bạn đồng hành của chị như vậy. Rồi bà chia cho họ, và họ cùng ăn, cả Nhân Từ lẫn các cậu bé. Christiana nói với ông Đại Dũng: Thưa ông, ông có dùng với chúng tôi không? Nhưng ông đáp: Các người đang đi hành hương, còn chẳng bao lâu nữa tôi sẽ trở về; mong những gì các người có đem lại nhiều ích lợi cho các người: ở nhà ngày nào tôi cũng ăn những thứ ấy.