Chương 9 · 5 phút đọc · 7 phút nghe
Ông Tư-Lợi và Đồi Lợi Lộc
“Chẳng ai được làm tôi hai chủ; vì sẽ ghét người nầy mà yêu người kia, hoặc trọng người nầy mà khinh người kia. Các ngươi không có thể làm tôi Đức Chúa Trời lại làm tôi Ma-môn nữa.” — Ma-thi-ơ 6:24
Cơ Đốc Nhân không phải đi tiếp một mình. Từ giữa đám đông ở Hội Chợ Phù Hoa — từ đống tro tàn của điều họ đã làm với Trung Tín — một người bạn đồng hành mới đến với anh: Hy Vọng, người đã quyết định đi theo sau khi chứng kiến cách Cơ Đốc Nhân và Trung Tín đứng vững trong sự đau khổ của họ. Điều đó đáng để dừng lại hẳn. Cái chết của Trung Tín không phải là dấu chấm hết cho ảnh hưởng của anh. Có người đã nhìn thấy, và trở thành một lữ khách vì điều đó. Điều trông như một sự mất mát hoàn toàn lại sinh ra một lữ khách mới. Thường thì vẫn là như thế.
Chẳng bao lâu họ bắt kịp một quý ông rất dễ chịu, quen biết rộng, tên là Tư-Lợi, đến từ thành Khéo-Nói. Ông ta vui vẻ đi cùng họ — kèm theo điều kiện. Và khi Cơ Đốc Nhân hỏi dồn, Tư-Lợi trình bày tôn giáo riêng của mình với một sự thẳng thắn đến bất ngờ. Ông ta nói ông chỉ khác “những người khắt khe” ở hai điểm nhỏ: “Thứ nhất, chúng tôi không bao giờ chống lại gió và nước triều. Thứ hai, chúng tôi luôn sốt sắng nhất khi đạo đi đôi dép bạc” — khi trời quang mây tạnh, khi được ưa chuộng, và khi ai nấy đều vỗ tay.
Hãy đọc lại hai lần, vì Tư-Lợi không phải là kẻ ác theo kiểu dễ thấy. Ông ta không chống lại Đức Chúa Trời. Ông ta chỉ muốn có Đức Chúa Trời khi thuận tiện và khi điều đó làm ông ta trông đẹp mặt. Đức tin khi nó đang thịnh hành; đức tin chẳng tốn kém gì; đức tin mà bạn xuất hiện khi cả phòng tán thành và lặng lẽ bỏ đi khi gió đổi chiều. Ý của Bunyan là đây là một trong những tình trạng phổ biến và nguy hiểm nhất — không phải chối bỏ Đức Chúa Trời, mà là chỉ giữ Ngài lại cho những mùa mà Ngài đem lại lợi ích về mặt xã hội. Điều kiện của Cơ Đốc Nhân thì ngược lại: nếu ông đi với chúng tôi, “ông phải nhận đạo khi đạo mặc áo rách, cũng như khi đạo đi đôi dép bạc.” Bạn có còn theo khi chẳng được lợi gì không? Tư-Lợi không chịu cam kết, nên họ bỏ ông ta lại phía sau.
Tư-Lợi chẳng mấy chốc tìm được đúng đám bạn của mình — ba người bạn học cũ, Ông Bám-Thế-Gian, Ông Ham-Tiền, và Ông Giữ-Hết, tất cả đều được một ông thầy tên là Ông Bóp-Nặn dạy dỗ ở thành Ham-Lợi. Họ có cả một triết lý được soạn sẵn về cách dùng tôn giáo để làm giàu: hãy trở nên “sốt sắng phi thường” với đức tin của mình đúng vào lúc điều đó giúp bạn có một công việc tốt hơn, một người vợ giàu hơn, nhiều khách hàng hơn. Khi họ tự mãn đem lý lẽ ấy ra thử Cơ Đốc Nhân, anh đập tan nó: lấy Đức Chúa Trời làm công cụ để có được thế gian là tôn giáo của Giu-đa, kẻ đã đi theo vì tiền và đã bán Thầy mình vì tiền. Bạn không thể vừa làm tôi Đức Chúa Trời vừa làm tôi tiền bạc; và người nào theo đạo vì những gì đạo đem lại cho mình sẽ bỏ đạo ngay khi có thứ khác trả công hậu hơn.
Rồi Bunyan cho bạn thấy lòng ham mê tiền bạc kết thúc ở đâu. Con đường đi ngang một ngọn đồi tên là Lợi Lộc, trong đó có một mỏ bạc, và một người ăn nói trơn tru tên là Đê-ma đứng bên cạnh gọi mời: “Hãy đến xem kho báu! Đào một chút thôi là bạn có thể lo cho mình cả đời.” Cơ Đốc Nhân không chịu rẽ sang — anh đã nghe biết bao người chết trong cái hố ấy, và rằng kho báu ấy “là cạm bẫy cho những kẻ tìm kiếm nó”. Nhưng khi Tư-Lợi và đám bạn đi đến, họ rẽ ngay sang khi vừa được gọi lần đầu, và không bao giờ được thấy trên đường nữa. Việc chạy theo tiền bạc đã đưa họ ra khỏi hành trình một cách đúng nghĩa, mãi mãi.
Ngay qua khỏi đó là một tượng đài kỳ lạ — một người đàn bà đã hóa thành tượng muối. Đó là vợ của Lót, người đã thoát khỏi một thành sắp bị hủy diệt nhưng vẫn bị hủy diệt, vì vào giây phút cuối cùng, bà đã ngoảnh lại nhìn thành ấy với một tấm lòng luyến tiếc. Hy Vọng bàng hoàng: “Tội của bà ấy khác tội của tôi ở chỗ nào? Bà ấy chỉ ngoảnh lại nhìn — còn tôi thì đã muốn đi xem cái mỏ.” Đó là bài học nghiêm trang được khắc vào đá. Bạn có thể đang ở trên đúng con đường về mặt hình thức mà lòng vẫn lặng lẽ quay về phía điều mà bạn lẽ ra đang phải rời bỏ. Cái mỏ không cần phải bắt được bạn. Chỉ cần muốn nó thôi cũng có thể đủ rồi.
Một việc nên làm: hãy tự hỏi thẳng câu hỏi của Tư-Lợi — có phải tôi chỉ quan tâm đến Đức Chúa Trời khi điều đó có lợi cho tôi? Khi đức tin có thể khiến bạn mất mát điều gì đó về mặt xã hội, hoặc chẳng đem lại cho bạn điều gì để đăng lên mạng, thì sự quan tâm của bạn có lặng lẽ bốc hơi không? Rồi trong tuần này, hãy làm một điều cho Đức Chúa Trời đúng vào lúc nó chẳng đem lại cho bạn gì cả — không khán giả, không lợi thế, không tiếng vỗ tay. Một việc duy nhất ấy, làm trong bộ áo rách chứ không phải đôi dép bạc, là cách bạn biết được mình là một lữ khách hay là một Tư-Lợi.
Câu hỏi để suy ngẫm
Hãy suy nghĩ trước — rồi chạm vào một câu hỏi để xem một cách trả lời.
Hai “điểm nhỏ” mà Tư-Lợi khác với những tín hữu khắt khe hơn là gì?
Ông ta không bao giờ chống lại gió và nước triều, và ông ta sốt sắng nhất khi đạo “đi đôi dép bạc” — khi đạo được ưa chuộng và được vỗ tay tán thưởng.
Tượng muối gần Đồi Lợi Lộc dạy Cơ Đốc Nhân và Hy Vọng điều gì?
Đó là vợ của Lót, bị hủy diệt vì ngoảnh lại nhìn với tấm lòng luyến tiếc. Hy Vọng nhận ra rằng chỉ riêng việc muốn đến mỏ bạc thôi cũng đã gần với tội của bà — bạn có thể đang ở trên đúng con đường trong khi lòng mình quay ngược lại.
Có phải bạn quan tâm đến Đức Chúa Trời chủ yếu khi điều đó có lợi về mặt xã hội? Một cách để thử điều đó trong tuần này là gì?
Cơ Đốc Nhân nói bạn phải nhận đạo “khi đạo mặc áo rách” cũng như khi đạo đi đôi dép bạc. Chương này gợi ý làm một điều cho Đức Chúa Trời mà chẳng đem lại cho bạn khán giả, lợi thế hay tiếng vỗ tay nào.