Lời Tự Thú
Quyển Năm

Chương 5 · 47 phút đọc · 1 giờ nghe

Quyển Năm

Chương I

Xin Chúa nhận lấy của lễ là những lời tự thú của con, dâng lên từ chức vụ của lưỡi con, là lưỡi Chúa đã dựng nên và giục giã để xưng tụng danh Chúa. Xin Chúa chữa lành mọi xương cốt con, và cho chúng nói rằng: Lạy Chúa, có ai giống như Chúa chăng? Vì người xưng nhận với Chúa không hề dạy cho Chúa biết điều đang diễn ra trong lòng mình; bởi một tấm lòng khép kín cũng chẳng khép được mắt Chúa ở ngoài, và sự cứng lòng của loài người cũng chẳng đẩy lui được tay Chúa: vì Chúa làm tan chảy nó tùy ý Chúa, hoặc bởi lòng thương xót, hoặc bởi sự báo trả, và chẳng chi tránh khỏi hơi nóng của Chúa được. Nhưng nguyện linh hồn con ngợi khen Chúa, để nó yêu mến Chúa; và nguyện nó xưng nhận với Chúa chính những sự thương xót của Chúa, để nó ngợi khen Chúa. Cả muôn vật Chúa dựng nên chẳng hề ngừng, cũng chẳng hề im lặng trong lời ngợi khen Chúa; dù là thần linh của con người, với tiếng nói hướng về Chúa, hay tạo vật có sự sống hoặc không có sự sống, qua tiếng nói của những người suy ngẫm về chúng: để nhờ vậy linh hồn chúng con, từ trong sự mỏi mệt của mình, chỗi dậy hướng về Chúa, nương tựa vào những vật Chúa đã dựng nên, và đi qua chúng mà đến cùng chính Chúa, là Đấng đã dựng nên chúng cách lạ lùng; và ở đó có sự tươi tỉnh và sức mạnh thật.

Chương II

Mặc cho những kẻ khắc khoải không yên, những kẻ không tin kính, bỏ đi và trốn khỏi Chúa; dầu vậy Chúa vẫn thấy họ, và Chúa phân rẽ sự tối tăm. Và kìa, vũ trụ cùng với họ vẫn đẹp đẽ, dù chính họ thì ô uế. Và họ đã làm hại Chúa được điều gì? hay họ đã làm nhục được sự cai trị của Chúa ở chỗ nào, là sự cai trị từ trên trời cho đến tận đất thấp nhất này vẫn công chính và trọn vẹn? Vì họ đã trốn đâu khỏi mặt Chúa, khi họ trốn chạy? hay có nơi nào mà Chúa không tìm thấy họ? Nhưng họ đã trốn chạy, để khỏi thấy Chúa đang nhìn thấy họ, và, trong sự mù lòa, họ vấp vào Chúa (vì Chúa chẳng lìa bỏ vật nào Chúa đã dựng nên); con nói rằng, để những kẻ bất chính vấp vào Chúa, và bị thương cách công bình; vì họ tự rút mình khỏi sự dịu dàng của Chúa, vấp vào sự ngay thẳng của Chúa, và ngã nhào trên chính sự gồ ghề của mình. Thật vậy, họ không biết rằng Chúa ở khắp mọi nơi, là Đấng không nơi nào bao chứa được! và chỉ một mình Chúa ở gần, ngay cả với những kẻ xa Chúa. Vậy, nguyện họ quay trở lại và tìm kiếm Chúa; vì Chúa không lìa bỏ muôn vật Chúa dựng nên như cách họ đã lìa bỏ Đấng Tạo Hóa của mình. Nguyện họ quay trở lại và tìm kiếm Chúa; và kìa, Chúa ở ngay đó trong lòng họ, trong lòng những người xưng nhận với Chúa, phó mình cho Chúa, và khóc trong lòng Chúa, sau mọi nẻo đường gồ ghề của họ. Bấy giờ Chúa dịu dàng lau hết nước mắt họ, và họ lại càng khóc nhiều hơn, và vui mừng trong khi khóc; bởi vì chính Chúa, lạy Chúa,—không phải một con người bằng xương bằng thịt, nhưng là—chính Chúa, lạy Chúa, là Đấng đã dựng nên họ, nay dựng nên họ lại và yên ủi họ. Nhưng con đã ở đâu, khi con tìm kiếm Chúa? Chúa ở ngay trước mặt con, nhưng con đã bỏ đi xa khỏi Chúa; con chẳng tìm thấy chính mình, huống chi là tìm thấy Chúa!

Chương III

Con muốn bày tỏ trước mặt Đức Chúa Trời của con năm thứ hai mươi chín của đời con. Bấy giờ có một giám mục của phái Ma-ni đến Carthage, tên là Faustus, một cái bẫy lớn của ma quỷ, và nhiều người đã sa vào lưới ông qua miếng mồi là lời lẽ trơn tru của ông: lời lẽ ấy, dù con có khen ngợi, con vẫn biết tách rời khỏi lẽ thật của những điều con khao khát học hỏi: con cũng không chú trọng đến cái món ăn là tài hùng biện cho bằng sự hiểu biết mà ông Faustus này, người được họ ca tụng đến thế, đặt ra trước mặt con để con được nuôi dưỡng. Tiếng tăm đã đồn trước rằng ông rất thông thạo mọi ngành học có giá trị, và tinh thông tuyệt vời các môn học khai phóng. Và vì con đã đọc và còn nhớ kỹ nhiều điều của các triết gia, con đem một số điều của họ so sánh với những chuyện hoang đường dài dòng của phái Ma-ni, và thấy điều của các triết gia đáng tin hơn; dù họ chỉ có thể đi xa đến mức phán đoán về thế giới thấp hèn này, còn Chúa của thế giới ấy thì họ không cách nào tìm ra được. Vì lạy Chúa, Chúa cao cả, và đoái đến những người hèn hạ, còn kẻ kiêu ngạo thì Chúa nhìn thấy từ xa. Chúa cũng chẳng đến gần ai, ngoại trừ những người có lòng đau thương, và kẻ kiêu ngạo cũng chẳng tìm thấy được Chúa, không, ngay cả khi bằng tài khéo hiếu kỳ họ có thể đếm số các vì sao và cát, đo được các từng trời đầy sao, và dò theo đường đi của các hành tinh.

Vì bằng trí hiểu và tài trí mà Chúa đã ban cho họ, họ dò xét những điều ấy; và họ đã khám phá ra nhiều điều; họ đã báo trước nhiều năm những cuộc nhật thực và nguyệt thực của hai vầng sáng ấy, là mặt trời và mặt trăng,—vào ngày nào giờ nào, và bị che khuất bao nhiêu phần,—và phép tính của họ không sai; mọi sự đã xảy ra đúng như họ báo trước; rồi họ ghi chép lại những quy luật họ đã tìm ra, và những quy luật ấy đến ngày nay vẫn còn được đọc, và từ đó những người khác báo trước vào năm nào, tháng nào trong năm, ngày nào trong tháng, giờ nào trong ngày, và phần ánh sáng nào của mặt trăng hay mặt trời sẽ bị che khuất, và sự việc sẽ xảy ra đúng như đã được báo trước. Trước những điều ấy, những người không biết môn học này thì kinh ngạc sững sờ, còn những người biết thì hớn hở, và lên mình kiêu ngạo; và bởi một sự kiêu ngạo không tin kính, họ lìa xa Chúa và mất đi ánh sáng của Chúa, họ thấy trước được sự khuyết sáng của mặt trời, là điều sẽ xảy ra từ lâu về sau, nhưng lại chẳng thấy sự khuyết sáng của chính mình, là điều đang có. Vì họ không dò hỏi với lòng tin kính xem họ nhận từ đâu tài trí mà nhờ đó họ dò xét điều này. Và dù thấy rằng Chúa đã dựng nên họ, họ chẳng phó chính mình cho Chúa, để Chúa gìn giữ điều Chúa đã dựng nên, cũng chẳng dâng lên Chúa làm của lễ điều chính họ đã tự làm nên cho mình; họ chẳng giết đi những tưởng tượng bay bổng của mình, như chim trời, cũng chẳng giết đi những tính hiếu kỳ lặn sâu của mình (nhờ đó, như loài cá biển, họ lang thang trên những lối đi chưa ai biết của vực thẳm), cũng chẳng giết đi sự xa hoa của mình, như thú đồng, để Chúa, lạy Chúa, là đám lửa hay thiêu đốt, thiêu hủy những mối lo đã chết ấy của họ, và dựng họ lại thành bất tử.

Nhưng họ chẳng biết con đường, là Ngôi Lời của Chúa, là Đấng mà nhờ Ngài Chúa đã dựng nên những vật họ đếm, và chính họ là những người đếm, cùng giác quan nhờ đó họ nhận biết điều họ đếm, và trí hiểu mà từ đó họ đếm; họ cũng chẳng biết rằng sự khôn ngoan của Chúa thì không thể đếm được. Nhưng chính Con Một đã được làm nên sự khôn ngoan, sự công bình, sự nên thánh cho chúng con, đã được kể vào số chúng con, và đã nộp thuế cho Sê-sa. Họ chẳng biết con đường này, để nhờ đó từ chính mình họ hạ xuống đến cùng Ngài, và nhờ Ngài mà lên đến cùng Ngài. Họ chẳng biết con đường này, và tưởng mình được tôn cao giữa các vì sao và chói sáng; và kìa, họ đã rơi xuống đất, và lòng ngu dốt đầy những sự tối tăm. Họ nói nhiều điều đúng về tạo vật; nhưng Lẽ Thật, là Đấng Kiến Tạo tạo vật, thì họ không tìm kiếm cách tin kính, nên họ chẳng tìm thấy Ngài; hoặc nếu có tìm thấy Ngài, dẫu biết Ngài là Đức Chúa Trời, họ không làm sáng danh Ngài là Đức Chúa Trời, và không tạ ơn Ngài nữa; song cứ lầm lạc trong lý tưởng hư không, và tự xưng mình là khôn ngoan, gán cho chính mình điều thuộc về Chúa; và bởi đó, với một sự mù lòa hết sức ngang ngược, họ ra sức đổ cho Chúa điều thuộc về chính họ, bịa đặt những điều dối trá về Chúa là Đấng chính là Lẽ Thật, và đổi vinh hiển của Đức Chúa Trời không hề hư nát lấy hình tượng của loài người hay hư nát, hoặc của điểu, thú, côn trùng, đổi lẽ thật của Chúa ra sự dối trá, kính thờ và hầu việc loài chịu dựng nên thế cho Đấng dựng nên.

Dầu vậy, con vẫn giữ lại từ những người này nhiều điều đúng về tạo vật, và thấy được lý lẽ của chúng qua những phép tính, sự nối tiếp của các thời kỳ, và những chứng cớ hữu hình của các vì sao; rồi con đem chúng so sánh với lời của Ma-ni, là người trong cơn cuồng dại đã viết rất nhiều về những đề tài này; nhưng con chẳng tìm thấy một lời giải thích nào về các điểm chí, các điểm phân, hay các cuộc thực của những vầng sáng lớn, cũng chẳng thấy bất cứ điều gì thuộc loại này mà con đã học được trong sách vở của triết học thế tục. Nhưng con lại bị truyền phải tin; vậy mà điều ấy chẳng phù hợp với những gì đã được xác lập bởi các phép tính và bởi chính mắt con thấy, mà còn hoàn toàn trái ngược.

Chương IV

Vậy thì, lạy Chúa là Đức Chúa Trời của lẽ thật, có phải ai biết những điều ấy thì vì thế mà đẹp lòng Chúa chăng? Chắc chắn bất hạnh thay cho người biết hết mọi điều ấy mà không biết Chúa: nhưng phước thay cho người biết Chúa, dù người ấy chẳng biết những điều kia. Còn người biết cả Chúa lẫn những điều kia thì chẳng phải nhờ những điều kia mà được phước hơn, nhưng chỉ nhờ một mình Chúa, nếu, khi biết Chúa, người ấy làm sáng danh Chúa là Đức Chúa Trời, và tạ ơn Chúa, và không lầm lạc trong lý tưởng hư không. Vì như người biết cách làm chủ một cái cây, và dâng lời tạ ơn Chúa về sự sử dụng nó, dù không biết cây cao bao nhiêu thước, hay tỏa rộng bao xa, thì hơn hẳn người có thể đo được cây ấy và đếm hết mọi nhánh của nó mà chẳng làm chủ nó, cũng chẳng biết hay yêu mến Đấng Tạo Hóa của nó: thì cũng vậy, một tín hữu, là người có cả thế giới của cải này thuộc về mình, và là người không có gì cả, mà có đủ mọi sự, nhờ gắn bó với Chúa, là Đấng mà muôn vật đều phục vụ, dù người ấy chẳng biết ngay cả những vòng quay của chòm sao Đại Hùng, thì thật là điên dại nếu nghi ngờ rằng người ấy ở trong tình trạng tốt hơn kẻ có thể đo các từng trời, đếm các vì sao, cân các nguyên tố, mà lại lơ là Chúa là Đấng đã dựng nên muôn vật theo số lượng, trọng lượng và chừng mực.

Chương V

Nhưng dầu vậy, ai đã truyền cho Ma-ni viết cả về những điều ấy nữa, là những điều mà sự thông thạo chẳng phải là một yếu tố của lòng tin kính? Vì Chúa đã phán với loài người: Kìa, lòng tin kính và sự khôn ngoan; là điều mà người ta có thể không biết, dù có sự hiểu biết trọn vẹn về những điều kia; nhưng những điều kia, vì ông không biết mà lại trơ tráo dám đem ra dạy, thì rõ ràng ông chẳng thể có chút hiểu biết nào về lòng tin kính. Vì khoe khoang hiểu biết về những điều thuộc thế gian này, ngay cả khi thật sự biết, cũng là sự hư không; còn xưng nhận với Chúa mới là lòng tin kính. Bởi đó, kẻ lầm lạc này đã nói nhiều về những điều ấy để rồi, khi bị những người thật sự học biết chúng bắt bẻ, người ta sẽ thấy rõ ông có sự hiểu biết thế nào về những điều khác còn sâu kín hơn. Vì ông không muốn người ta coi thường mình, nhưng tìm cách thuyết phục người ta rằng, “Đức Thánh Linh, là Đấng Yên Ủi và Đấng làm giàu cho những người trung tín của Chúa, đã ngự trong chính ông với trọn quyền.” Vậy khi người ta khám phá ra ông đã dạy sai về trời và các vì sao, về sự chuyển động của mặt trời và mặt trăng (dù những điều này không thuộc về giáo lý của đạo), thì sự tự phụ phạm thánh của ông cũng đủ lộ rõ, vì ông đã truyền dạy những điều không những ông không biết, mà còn sai lạc, với một sự kiêu ngạo hư không điên rồ đến thế, đến nỗi ông tìm cách gán chúng cho chính mình, như cho một ngôi vị thần thánh.

Vì khi con nghe một anh em Cơ Đốc nhân nào đó không biết những điều này, và lầm lẫn về chúng, con có thể kiên nhẫn nhìn người ấy giữ ý kiến của mình; con cũng không thấy rằng sự không biết về vị trí hay tính chất của thế giới vật chất có thể làm hại người ấy, miễn là người ấy không tin điều gì bất xứng với Chúa, lạy Chúa, là Đấng Tạo Hóa muôn vật. Nhưng điều ấy sẽ làm hại người ấy, nếu người ấy tưởng rằng nó thuộc về chính hình thức của giáo lý tin kính, và lại còn quả quyết cách cứng cỏi điều mình không biết. Dầu vậy, ngay cả sự yếu đuối như thế, trong thời thơ ấu của đức tin, vẫn được mẹ chúng con là Lòng Yêu Thương mang lấy, cho đến khi đứa trẻ mới sinh lớn lên nên bậc thành nhân, để không còn day động và dời đổi theo chiều gió của đạo lạc. Nhưng nơi một kẻ đã tự phụ đến thế mà làm thầy, làm nguồn, làm người dẫn đường, làm thủ lãnh của mọi người mà ông có thể thuyết phục được như vậy, đến nỗi ai theo ông đều tưởng mình theo, không phải một con người tầm thường, mà là Thánh Linh của Chúa; thì ai lại không phán đoán rằng sự điên rồ lớn đến thế, một khi đã bị vạch ra là dạy điều sai, đáng bị ghê tởm và bị khước từ hoàn toàn? Nhưng con vẫn chưa xác định rõ được rằng những sự thay đổi của ngày dài ngày ngắn, đêm dài đêm ngắn, và của chính ngày và đêm, cùng những cuộc thực của các vầng sáng lớn, và bất cứ điều gì khác thuộc loại ấy mà con đã đọc trong các sách khác, có thể được giải thích cho phù hợp với những lời của ông hay không; để, nếu bằng cách nào đó có thể được, thì đối với con, vẫn còn là một câu hỏi liệu có đúng như vậy hay không; nhưng con có thể, vì tiếng tăm thánh thiện của ông, đặt lòng tin của mình trên thẩm quyền của ông.

Chương VI

Và suốt gần trọn chín năm ấy, trong đó với một tâm trí không vững vàng con đã làm môn đồ của họ, con đã mong mỏi quá đỗi tha thiết sự đến của ông Faustus này. Vì những người khác trong phái ấy, mà con tình cờ gặp gỡ, khi không thể giải đáp những điều con phản bác về các vấn đề này, cứ hứa với con về sự đến của ông Faustus, rằng qua việc trò chuyện với ông, những khó khăn này và những khó khăn lớn hơn nữa, nếu con có, sẽ được giải tỏa cách hết sức dễ dàng và đầy đủ. Vậy khi ông đến, con thấy ông là một người ăn nói dễ nghe, có thể nói trôi chảy và bằng những lời lẽ hay hơn, nhưng vẫn chỉ là chính những điều họ vẫn quen nói. Nhưng sự tề chỉnh tột bậc của người dâng chén thì có ích gì cho cơn khát của con đối với một thức uống quý giá hơn? Tai con đã ngấy những điều như thế, và chúng cũng chẳng vì được nói hay hơn mà có vẻ tốt hơn đối với con; chẳng vì hùng hồn mà đúng; linh hồn cũng chẳng vì gương mặt khôi ngô và lời lẽ duyên dáng mà khôn ngoan. Nhưng những người hứa hẹn ông với con không phải là những người phán đoán sự việc giỏi; và vì thế đối với họ ông có vẻ thông sáng và khôn ngoan, bởi lời lẽ ông dễ nghe. Dầu vậy, con cũng cảm biết rằng có một hạng người khác lại nghi ngờ ngay cả lẽ thật, và không chịu chấp nhận nó, nếu nó được trình bày bằng một lời lẽ trơn tru và phong phú. Nhưng lạy Đức Chúa Trời của con, Chúa đã dạy con bằng những đường lối lạ lùng và kín nhiệm, và vì thế con tin rằng chính Chúa đã dạy con, vì đó là lẽ thật, và ngoài Chúa chẳng có thầy nào dạy lẽ thật, dù lẽ thật chiếu sáng trên chúng con ở đâu hay từ đâu. Vậy, chính từ Chúa mà nay con đã học được rằng không điều gì nên được coi là nói đúng chỉ vì được nói cách hùng hồn; cũng không phải là sai chỉ vì lời nói ra từ môi miệng thiếu êm tai; lại cũng không phải là đúng chỉ vì được nói cách mộc mạc; hay là sai chỉ vì lời lẽ phong phú; nhưng sự khôn ngoan và sự điên dại giống như thức ăn lành và thức ăn độc; còn lời lẽ trau chuốt hay không trau chuốt thì như những cái bình nơi cung đình hay nơi thôn quê; cả hai loại thức ăn đều có thể được dọn ra trong cả hai loại đĩa.

Vậy, sự háo hức mà con đã trông đợi người ấy từ bấy lâu, quả thật đã được thỏa thích nơi cử chỉ và cảm xúc của ông khi tranh luận, cùng sự lựa chọn và sự sẵn sàng của lời lẽ để khoác lên ý tưởng của ông. Bấy giờ con lấy làm thích thú, và cùng với nhiều người khác, lại còn hơn họ nữa, con đã khen ngợi và tán dương ông. Dầu vậy, con lấy làm khó chịu vì trong buổi nhóm họp của những người nghe ông, con không được phép chen vào và trao đổi với ông những câu hỏi làm con bối rối, trong một cuộc chuyện trò thân mật. Khi con được phép làm điều ấy, và cùng với bạn bè con bắt đầu chiếm lấy sự chú ý của ông vào những lúc mà việc ông thảo luận với con không phải là điều không thích đáng, và đã đưa ra những điều làm con băn khoăn; trước hết con thấy ông hoàn toàn không biết các môn học khai phóng, ngoại trừ văn phạm, mà cũng chỉ ở mức thông thường. Nhưng vì ông đã đọc vài bài diễn văn của Cicero, rất ít sách của Seneca, đôi điều của các thi sĩ, cùng một số ít sách của phái ông được viết bằng tiếng La-tinh và viết khéo, lại ngày ngày tập luyện ăn nói, nên ông có được một thứ tài hùng biện, càng dễ nghe và càng quyến rũ hơn vì được dẫn dắt bởi một tài trí tốt, và kèm theo một vẻ duyên dáng tự nhiên. Có phải như thế chăng, theo như con nhớ lại, lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con, là Đấng phán xét lương tâm con? lòng con và ký ức con ở trước mặt Chúa, là Đấng thuở ấy đã dẫn dắt con bằng sự mầu nhiệm kín giấu của sự quan phòng Chúa, và đã đặt những lầm lạc đáng hổ thẹn ấy của con ra trước mặt con, để con thấy và ghét chúng.

Chương VII

Vì sau khi đã rõ rằng ông không biết những môn học mà con tưởng ông xuất sắc, con bắt đầu thất vọng về việc ông có thể mở ra và giải đáp những khó khăn làm con bối rối (dù thật ra, dù không biết những điều ấy, ông vẫn có thể nắm giữ những lẽ thật của lòng tin kính, nếu ông không phải là người theo phái Ma-ni). Vì sách vở của họ đầy những chuyện hoang đường dài dòng, về trời, các vì sao, mặt trời và mặt trăng, và nay con không còn nghĩ rằng ông có thể phân xử thỏa đáng điều con rất mong muốn, là xem khi đem những điều này so sánh với những phép tính con đã đọc ở nơi khác, thì lời giải thích trong các sách của Ma-ni có đáng chuộng hơn, hay ít ra là ngang bằng chăng. Khi con đề nghị đem điều ấy ra xem xét và thảo luận, thì ông, ở điểm này, đã khiêm tốn mà tránh gánh nặng ấy. Vì ông biết rằng ông không biết những điều này, và không hổ thẹn mà thừa nhận điều đó. Vì ông không phải là một trong những kẻ ba hoa, là những người mà con đã phải chịu đựng nhiều, đã đứng ra dạy con những điều này mà rốt cuộc chẳng nói được gì. Nhưng người này có một tấm lòng, dù không ngay thẳng đối với Chúa, song cũng không hoàn toàn bội bạc với chính mình. Vì ông không hoàn toàn không biết sự không biết của chính mình, và ông cũng không liều lĩnh sa vào một cuộc tranh luận mà từ đó ông chẳng thể rút lui hay thoát ra cách đàng hoàng. Ngay cả vì điều này mà con càng mến ông hơn. Vì sự khiêm tốn của một tâm trí thành thật còn đẹp hơn sự hiểu biết về những điều con khao khát; và con thấy ông là người như thế, trong mọi câu hỏi khó khăn và tinh tế hơn.

Vậy, lòng nhiệt thành của con đối với các sách của Ma-ni bị cùn nhụt như thế, và con lại càng thất vọng hơn về các thầy khác của họ, vì trong nhiều điều làm con bối rối, chính ông, người nổi danh đến thế giữa họ, lại hóa ra như vậy; con bắt đầu cùng với ông học hỏi môn văn chương mà ông cũng rất say mê (và là môn mà, với tư cách giáo sư hùng biện, bấy giờ con đang dạy cho các học trò trẻ ở Carthage), và đọc với ông, hoặc những gì chính ông muốn nghe, hoặc những gì con cho là hợp với tài năng của ông. Nhưng mọi nỗ lực mà nhờ đó con đã định tiến xa hơn trong phái ấy, khi đã biết rõ người ấy, đều hoàn toàn chấm dứt; không phải là con hoàn toàn tách mình khỏi họ, nhưng như một người chẳng tìm được gì tốt hơn, con đã quyết định tạm bằng lòng với những gì con đã gặp được bằng cách nào đó, trừ phi tình cờ có điều gì đáng chọn hơn ló rạng trên con. Như vậy, ông Faustus ấy, kẻ đã là lưới sự chết cho biết bao người, nay, dù không muốn cũng không hay biết, đã bắt đầu nới lỏng cái lưới đã bắt lấy con. Vì lạy Đức Chúa Trời của con, tay Chúa, trong mục đích kín nhiệm của sự quan phòng Chúa, đã không lìa bỏ linh hồn con; và từ máu của lòng mẹ con, qua những giọt nước mắt bà tuôn đổ ngày đêm, một của lễ đã được dâng lên Chúa vì con; và Chúa đã đối đãi với con bằng những đường lối lạ lùng. Chính Chúa đã làm điều đó, lạy Đức Chúa Trời của con: vì Chúa định liệu các bước của người, và Ngài sẽ sắp đặt đường lối người. Hay là chúng con làm sao được sự cứu rỗi, nếu không phải từ tay Chúa, là tay dựng nên lại điều chính tay ấy đã dựng nên?

Chương VIII

Chúa đã đối đãi với con, để con được thuyết phục đi đến Rô-ma, và thà dạy ở đó điều con đang dạy ở Carthage. Và con đã được thuyết phục điều này thế nào, con sẽ không bỏ qua mà không xưng nhận với Chúa; vì ở đây nữa, những nơi sâu nhiệm nhất của sự khôn ngoan Chúa, và sự thương xót luôn hiện diện của Chúa đối với chúng con, phải được suy ngẫm và xưng nhận. Con muốn đi Rô-ma không phải vì những món lợi lớn hơn và những địa vị cao hơn mà bạn bè con, những người thuyết phục con làm điều này, đã bảo đảm cho con (dù ngay cả những điều này bấy giờ cũng có ảnh hưởng trên tâm trí con), nhưng lý do chính và hầu như duy nhất của con là con nghe nói rằng ở đó những người trẻ học hành yên ổn hơn, và được giữ trong trật tự dưới một kỷ luật nề nếp hơn; đến nỗi họ không tùy ý xấc xược xông vào trường của một người mà họ không phải là học trò, và thậm chí không được nhận vào nếu không có sự cho phép của người ấy. Trái lại, ở Carthage, giữa các học trò ngự trị một sự phóng túng hết sức đáng hổ thẹn và vô kỷ luật. Họ táo tợn xông vào, và với những cử chỉ gần như điên cuồng, phá rối mọi trật tự mà bất cứ ai đã thiết lập vì lợi ích của học trò mình. Họ phạm nhiều điều xúc phạm, với một sự ngu đần lạ lùng, đáng bị luật pháp trừng phạt, nếu tập quán không bênh vực họ; chính tập quán ấy lại cho thấy họ càng khốn khổ hơn, ở chỗ nay họ làm như điều hợp pháp những gì mà theo luật pháp đời đời của Chúa sẽ không bao giờ hợp pháp; và họ tưởng mình làm điều đó mà không bị trừng phạt, trong khi họ bị trừng phạt bởi chính sự mù lòa mà họ làm điều đó, và phải chịu khổ tệ hại hơn gấp bội điều họ làm. Vậy những thói tục mà khi còn là học trò con không muốn nhận làm của mình, thì nay là thầy con buộc phải chịu đựng nơi người khác: và vì thế con rất vui lòng đi đến nơi mà mọi người biết rõ đều quả quyết với con rằng những điều như thế không xảy ra. Nhưng Chúa, là nơi nương náu của con và phần của con trong đất kẻ sống; để con đổi chỗ ở trên đất của mình vì sự cứu rỗi linh hồn con, Chúa đã thúc giục con ở Carthage, để nhờ đó con bị dứt ra khỏi nơi ấy; và ở Rô-ma Chúa đã bày ra trước con những điều quyến rũ, để nhờ đó con bị lôi kéo đến đó, qua những con người say mê một đời sống đang chết dần, kẻ thì làm những điều điên cuồng, kẻ thì hứa hẹn những điều hư không; và, để sửa lại các bước của con, Chúa đã kín đáo dùng sự ngang ngược của họ và của chính con. Vì cả những kẻ phá rối sự yên tĩnh của con đều bị mù quáng bởi một cơn điên đáng hổ thẹn, lẫn những kẻ mời con đến nơi khác đều mang mùi vị của đất. Và con, ở đây ghê tởm sự khốn khổ thật, thì ở kia lại tìm kiếm một hạnh phúc không thật.

Nhưng vì sao con đi khỏi đây, và đi đến đó, lạy Đức Chúa Trời, Chúa đã biết, nhưng Chúa không tỏ cho con, cũng không tỏ cho mẹ con, là người đã đau đớn than khóc chuyến đi của con, và đã theo con cho đến tận bờ biển. Nhưng con đã lừa dối bà, khi bà níu chặt lấy con, hoặc để giữ con lại, hoặc để đi cùng con, và con giả vờ rằng con có một người bạn mà con không thể bỏ lại, cho đến khi anh ấy có gió thuận để giương buồm. Và con đã nói dối mẹ con, mà lại là một người mẹ như thế, rồi trốn đi: vì cả điều này nữa Chúa cũng đã thương xót tha thứ cho con, gìn giữ con, dù con đầy dẫy những sự ô uế đáng nguyền rủa như thế, khỏi nước biển, để dành cho nước ân điển của Chúa; nhờ nước ấy, khi con được tẩy sạch, thì những dòng lệ từ mắt mẹ con sẽ được lau khô, là những dòng lệ mà mỗi ngày bà vì con đã tưới ướt mặt đất dưới gương mặt bà. Dầu vậy, vì bà không chịu trở về mà không có con, con khó khăn lắm mới thuyết phục được bà ở lại đêm ấy tại một nơi gần tàu của chúng con, nơi có một nhà nguyện tưởng niệm thánh Cyprian. Đêm ấy con lén ra đi, nhưng bà vẫn không thôi khóc lóc và cầu nguyện. Và lạy Chúa, với biết bao nước mắt như thế, bà đã cầu xin Chúa điều gì, nếu không phải là xin Chúa đừng để con giương buồm ra đi? Nhưng Chúa, trong sự sâu nhiệm của ý định Chúa, và nhậm lời điều cốt yếu trong ước nguyện của bà, đã không đoái đến điều bà xin lúc ấy, để Chúa làm cho con trở nên điều bà hằng cầu xin. Gió thổi căng buồm chúng con, và bờ biển khuất khỏi tầm mắt chúng con; còn bà, sáng hôm sau, ở đó, cuồng dại vì đau buồn, và với những lời than van, rên rỉ, đã làm đầy tai Chúa, là Đấng lúc ấy đã không đoái đến chúng; trong khi qua chính những dục vọng của con, Chúa đang vội đưa con đến chỗ chấm dứt mọi dục vọng, và phần thuộc về đất trong tình thương của bà dành cho con đã được sửa phạt bởi ngọn roi đau buồn đã định cho bà. Vì bà yêu muốn có con ở bên mình, như các người mẹ vẫn thế, nhưng còn hơn nhiều người mẹ khác rất nhiều; và bà không biết Chúa sắp làm ra cho bà niềm vui lớn biết bao từ sự vắng mặt của con. Bà không biết; vì thế bà khóc lóc và than van, và qua cơn thống khổ này, nơi bà đã lộ ra cơ nghiệp của Ê-va, là trong đau đớn tìm kiếm điều mà trong đau đớn bà đã sinh ra. Dầu vậy, sau khi trách sự phản bội và sự cứng lòng của con, bà lại quay về cầu thay với Chúa cho con, trở về chốn quen thuộc của bà, còn con thì đến Rô-ma.

Chương IX

Và kìa, tại đó con được đón nhận bằng ngọn roi của bệnh tật nơi thân thể, và con đang đi xuống âm phủ, mang theo mọi tội lỗi con đã phạm, nghịch cùng Chúa, nghịch cùng chính con, và nghịch cùng người khác, nhiều và nặng nề, lại còn thêm sợi dây trói buộc của tội tổ tông, là bởi đó trong A-đam mọi người đều chết. Vì Chúa chưa tha cho con một điều nào trong những điều ấy trong Đấng Christ, và Ngài cũng chưa bởi thập tự giá Ngài xóa bỏ sự thù nghịch mà con đã chuốc lấy với Chúa bởi tội lỗi của con. Vì làm sao Ngài có thể làm điều đó, bởi sự bị đóng đinh của một bóng ma, là điều con tin về Ngài? Vậy, sự chết của linh hồn con thật bao nhiêu, thì sự chết của xác thịt Ngài đối với con dường như giả bấy nhiêu; và sự chết của thân thể Ngài thật bao nhiêu, thì sự sống của linh hồn con, là linh hồn không tin điều ấy, giả bấy nhiêu. Và giờ đây cơn sốt tăng lên, con sắp lìa đi và ra đi mãi mãi. Vì nếu bấy giờ con lìa khỏi đời này, thì con sẽ đi về đâu, nếu không phải vào lửa và cực hình, đúng như những việc ác của con đáng phải chịu theo lẽ thật của sự an bài của Chúa? Và điều này bà không biết, nhưng dù xa cách vẫn cầu nguyện cho con. Nhưng Chúa, là Đấng hiện diện khắp nơi, đã nghe bà ở nơi bà đang ở, và ở nơi con đang ở, đã thương xót con; để con được bình phục sức khỏe thân thể, dù tấm lòng phạm thánh của con vẫn còn cuồng dại. Vì trong suốt cơn nguy hiểm ấy con chẳng hề ao ước phép báp-têm của Chúa; và khi còn là một cậu bé con lại tốt hơn, lúc con nài xin điều ấy nơi lòng tin kính của mẹ con, như con đã kể lại và xưng nhận trước đây. Nhưng con đã lớn lên trong sự hổ thẹn của chính mình, và con đã điên dại chế nhạo những phương thuốc Chúa kê ra, là Đấng không muốn để con, trong tình trạng như thế, phải chết hai lần. Nếu lòng mẹ con bị đâm thủng bởi vết thương ấy, thì nó sẽ chẳng bao giờ được chữa lành. Vì con không thể diễn tả tình thương bà dành cho con, và bà đang quặn thắt với nỗi thống khổ mãnh liệt hơn biết bao khi cưu mang con về phần thuộc linh so với khi sinh con về phần xác thịt.

Vậy con không thấy làm sao bà có thể được chữa lành, nếu một cái chết như thế của con đã đâm thấu ruột gan của tình yêu bà. Và những lời cầu nguyện mạnh mẽ và không ngừng ấy của bà, không gián đoạn dâng lên một mình Chúa, sẽ ra sao? Nhưng lạy Đức Chúa Trời của mọi sự thương xót, lẽ nào Chúa lại khinh dể lòng đau thương thống hối và khiêm hạ của người góa phụ trong sạch và tiết độ ấy, là người siêng năng bố thí, đầy lòng tận tụy phục vụ các thánh đồ của Chúa, không ngày nào bỏ việc dâng lễ vật nơi bàn thờ Chúa, mỗi ngày hai lần, sáng và chiều, không hề gián đoạn, đến nhà thờ của Chúa, không phải vì những lời tán gẫu vô ích và chuyện bịa các bà già; nhưng để bà được nghe Chúa trong những lời Chúa phán dạy, và Chúa nghe bà trong những lời cầu nguyện của bà. Lẽ nào Chúa có thể khinh dể và khước từ không cứu giúp những giọt nước mắt của một người như thế, là những giọt nước mắt mà bà dùng để cầu xin Chúa, không phải vàng hay bạc, cũng chẳng phải một điều tốt nào hay thay đổi hay chóng qua, nhưng là sự cứu rỗi linh hồn của con trai bà? Chúa, là Đấng mà nhờ ơn ban của Chúa bà mới được như thế? Chẳng bao giờ, lạy Chúa. Phải, Chúa đã ở gần, đã nghe và đã làm, theo đúng thứ tự mà Chúa đã định trước rằng sự việc phải được làm như vậy. Không lẽ nào Chúa lại lừa dối bà trong những khải tượng và những lời đáp của Chúa, là những điều mà con đã kể lại một số, có một số con chưa kể, là những điều bà đã ghi nhớ trong tấm lòng trung tín của mình, và, trong khi không ngừng cầu nguyện, đã nài nỉ trình dâng lên Chúa, như chính chữ viết tay của Chúa. Vì Chúa, bởi sự nhân từ Chúa còn đến đời đời, đã đoái thương mà, bởi những lời hứa của Chúa, chính Chúa cũng trở thành người mắc nợ đối với những người mà Chúa đã tha hết mọi món nợ của họ.

Chương X

Vậy Chúa đã cho con bình phục khỏi cơn bệnh ấy, và đã chữa lành con trai của con đòi Chúa, tạm thời về phần thân thể, để người được sống, để rồi Chúa ban cho người một sự lành mạnh tốt hơn và bền vững hơn. Và ngay cả khi ấy, tại Rô-ma, con vẫn gắn bó với “các thánh” bị lừa dối và lừa dối người khác ấy; không chỉ với các môn đồ của họ (trong số đó có người mà tại nhà người ấy con đã ngã bệnh và bình phục); mà còn với những người mà họ gọi là “những người được chọn.” Vì con vẫn nghĩ rằng “không phải chúng ta phạm tội, nhưng là một bản tính khác nào đó mà tôi không biết đã phạm tội trong chúng ta”; và sự kiêu ngạo của con lấy làm thích thú khi được khỏi bị trách cứ; và khi con đã làm điều ác nào, thì không xưng nhận rằng con đã làm, để Chúa chữa lành linh hồn con, vì nó đã phạm tội cùng Chúa: nhưng con lại thích bào chữa cho nó, và cáo buộc một điều khác nào đó mà con không biết, là điều ở với con, nhưng không phải là con. Nhưng thật ra, đó hoàn toàn là con, và sự bất kính của con đã chia rẽ con nghịch cùng chính mình: và tội ấy càng khó chữa hơn, vì bởi nó con không cho mình là kẻ có tội; và đó là một sự gian ác đáng nguyền rủa, khi con thà để Chúa, chính Chúa, lạy Đức Chúa Trời Toàn Năng, bị khuất phục trong con đến chỗ con bị hủy diệt, còn hơn để chính con được Chúa khuất phục đến chỗ được cứu rỗi. Vậy bấy giờ Chúa chưa đặt người canh giữ trước miệng con, và một cánh cửa giữ an toàn quanh môi con, để lòng con khỏi xây sang những lời gian ác, để bào chữa cho tội lỗi, với kẻ làm ác; và vì thế, con vẫn còn hiệp với những người được chọn của họ.

Nhưng nay vì thất vọng không thể tiến bộ trong giáo lý giả dối ấy, ngay cả những điều đó (là những điều mà nếu không tìm được gì tốt hơn, con đã quyết định bằng lòng giữ lấy) bấy giờ con cũng giữ cách lỏng lẻo và hờ hững hơn. Vì trong con đã nhen nhóm một ý nghĩ rằng những triết gia mà người ta gọi là phái Hàn Lâm thì khôn ngoan hơn những người khác, vì họ chủ trương rằng con người phải nghi ngờ mọi sự, và khẳng định rằng con người không thể nắm bắt được lẽ thật nào: vì như vậy, bấy giờ chưa hiểu được ngay cả ý của họ, con cũng tin chắc rằng họ nghĩ đúng như người ta thường đồn về họ. Dầu vậy con đã thẳng thắn và công khai can ngăn người chủ nhà của con khỏi sự quá tự tin mà con thấy ông có đối với những chuyện hoang đường ấy, là những chuyện đầy dẫy trong các sách của Ma-ni. Dầu vậy con vẫn sống trong tình bạn thân thiết với họ hơn là với những người khác không theo tà thuyết này. Con cũng không còn bênh vực nó với lòng hăng hái như xưa; nhưng sự thân thiết của con với phái ấy (Rô-ma ngấm ngầm chứa chấp nhiều người trong số họ) khiến con chậm tìm kiếm một con đường khác: nhất là vì con đã thất vọng không tìm được lẽ thật, là điều họ đã khiến con lìa bỏ, trong Hội Thánh của Chúa, lạy Chúa của trời và đất, Đấng Tạo Hóa muôn vật thấy được và không thấy được: và đối với con, dường như thật là không xứng đáng khi tin rằng Chúa có hình dạng của xác thịt loài người, và bị giới hạn trong những đường nét thân thể của các chi thể chúng con. Và vì, khi con muốn suy nghĩ về Đức Chúa Trời của con, con không biết nghĩ đến điều gì, ngoài một khối các vật thể (vì điều gì không phải như thế thì đối với con dường như chẳng là gì cả), đó là nguyên nhân lớn nhất, và hầu như duy nhất, của sự lầm lạc không sao tránh khỏi của con.

Vì từ đó con cũng tin rằng Điều Ác là một loại bản thể như thế, và có một khối lượng riêng xấu xa và ghê tởm; hoặc thô kệch, mà họ gọi là đất, hoặc mỏng manh và tinh tế (như thân thể của không khí), mà họ tưởng tượng là một tâm trí độc ác nào đó, bò len lỏi qua đất ấy. Và vì một thứ lòng tin kính, dù chỉ như thế, buộc con phải tin rằng Đức Chúa Trời là Đấng thiện hảo không hề dựng nên một bản tính ác nào, nên con hình dung ra hai khối, nghịch nhau, cả hai đều vô hạn, nhưng khối ác thì hẹp hơn, khối thiện thì rộng hơn. Và từ khởi đầu độc hại này, những ý tưởng phạm thánh khác nối theo con. Vì khi tâm trí con cố quay trở về với đức tin Công giáo, thì con bị đẩy lùi lại, vì điều con tưởng là đức tin Công giáo thì không phải là đức tin Công giáo. Và con tự thấy mình có vẻ tôn kính hơn, nếu con tin về Chúa, lạy Đức Chúa Trời của con (là Đấng mà những sự thương xót của Chúa đang xưng tụng Chúa từ miệng con), là vô hạn, ít ra là về các phía khác, dù về một phía nơi khối ác đối nghịch với Chúa, con buộc phải xưng nhận rằng Chúa bị giới hạn; hơn là nếu về mọi phía con lại tưởng tượng Chúa bị giới hạn trong hình dạng của một thân thể con người. Và đối với con, dường như tin rằng Chúa đã không dựng nên điều ác nào thì tốt hơn (là điều mà đối với con, trong sự dốt nát, dường như không chỉ là một cái gì đó, mà còn là một bản thể hữu hình, vì con không thể hình dung một tâm trí nào khác hơn là một vật thể tinh tế, và vật thể ấy lan tỏa trong những khoảng không gian nhất định), hơn là tin rằng bản tính của điều ác, như con hình dung về nó, có thể đến từ Chúa. Phải, và chính Đấng Cứu Thế của chúng con, là Con Một của Chúa, con cũng tin rằng Ngài đã được vươn ra (như thể là vậy) vì sự cứu rỗi của chúng con, từ khối bản thể sáng láng nhất của Chúa, đến nỗi con chẳng tin gì về Ngài, ngoài những gì con có thể tưởng tượng trong sự hư không của mình. Vậy con nghĩ rằng Bản Tính của Ngài, vì như thế, thì không thể sinh ra bởi Nữ Đồng Trinh Ma-ri, mà không bị pha trộn với xác thịt: và làm sao điều mà con đã tự hình dung như thế lại có thể bị pha trộn mà không bị ô uế, thì con không thấy được. Vì vậy con sợ tin rằng Ngài đã sinh ra trong xác thịt, e rằng con buộc phải tin Ngài bị xác thịt làm ô uế. Giờ đây những người thuộc linh của Chúa sẽ mỉm cười cách hiền hòa và đầy yêu thương với con, nếu họ đọc những lời tự thú này của con. Dầu vậy, con đã từng là như thế.

Chương XI

Hơn nữa, những gì phái Ma-ni đã chỉ trích trong Kinh Thánh của Chúa, con nghĩ là không thể bênh vực được; dầu vậy, đôi khi quả thật con cũng mong được trao đổi về từng điểm ấy với một người thật thông thạo những sách đó, và thử xem người ấy nghĩ gì về chúng; vì những lời của một người tên là Helpidius, khi ông nói và tranh luận trực diện chống lại chính phái Ma-ni ấy, đã bắt đầu khuấy động con ngay từ khi còn ở Carthage: vì ông đã đưa ra từ Kinh Thánh những điều không dễ gì chống lại được, mà câu trả lời của phái Ma-ni đối với những điều ấy, con thấy thật yếu ớt. Và câu trả lời ấy họ không thích đưa ra công khai, nhưng chỉ nói riêng với chúng con. Đó là: Kinh Thánh Tân Ước đã bị làm sai lệch bởi những kẻ nào đó con không biết, là những kẻ muốn ghép luật pháp của người Do Thái vào đức tin Cơ Đốc: dầu vậy chính họ cũng chẳng đưa ra được bản chép nào chưa bị làm sai lệch. Nhưng con, vì chỉ hình dung những vật hữu hình, nên chủ yếu bị đè nén, bị áp bức nặng nề và gần như bị ngạt thở dưới những “khối” ấy; và trong khi thở hổn hển dưới chúng mà khao khát hơi thở của lẽ thật Chúa, con không thể hít thở nó cách tinh sạch và không vẩn đục.

Chương XII

Vậy con bắt đầu siêng năng thực hành điều mà vì đó con đã đến Rô-ma, là dạy thuật hùng biện; và trước hết, quy tụ tại nhà con một số người, là những người mà với họ và qua họ, con đã bắt đầu được biết đến; thì kìa, con thấy ở Rô-ma có những điều xúc phạm khác, là những điều con không phải gặp ở châu Phi. Đúng vậy, những vụ “xông phá” bởi những thanh niên phóng đãng thì ở đây không có, như người ta nói với con: nhưng họ bảo, thình lình, để khỏi phải trả tiền thù lao cho thầy, một nhóm thanh niên âm mưu với nhau, và kéo sang một thầy khác;—những kẻ bội tín, vì ham tiền mà coi rẻ sự công chính. Lòng con cũng ghét những kẻ này, dù không phải với một sự ghét trọn vẹn: vì có lẽ con ghét họ vì con sẽ phải chịu thiệt bởi họ nhiều hơn là vì họ làm những điều hoàn toàn trái phép. Thật vậy, những người như thế là kẻ hèn hạ, và họ thông dâm, xây bỏ Chúa, yêu mến những trò nhạo báng chóng qua của những điều tạm thời này, và lợi dơ bẩn, là thứ làm nhơ bẩn bàn tay nắm lấy nó; ôm chặt thế gian chóng qua, và khinh dể Chúa, là Đấng còn đời đời, là Đấng gọi trở về, và tha thứ cho linh hồn ngoại tình của con người, khi nó trở về cùng Chúa. Và giờ đây con ghét những kẻ hư hỏng và cong vẹo như thế, dù con yêu họ nếu họ có thể sửa đổi, để họ chuộng sự học vấn mà họ thu nhận hơn tiền bạc, và chuộng Chúa hơn sự học vấn, lạy Đức Chúa Trời, là lẽ thật và sự sung mãn của điều thiện chắc chắn, và sự bình an tinh sạch nhất. Nhưng bấy giờ con không ưa họ xấu xa vì chính con thì nhiều hơn là ưa và mong họ trở nên tốt vì Chúa.

Chương XIII

Vậy khi những người ở Milan gửi thư đến Rô-ma cho quan thị trưởng thành, xin cung cấp cho thành của họ một giáo sư hùng biện, và cho người ấy đi bằng công quỹ, thì con đã nộp đơn (qua chính những người say sưa với những điều hư không của phái Ma-ni, là những điều con sắp đi để được giải thoát khỏi, dù cả họ lẫn con đều không biết điều đó) để Symmachus, lúc ấy là quan thị trưởng thành, thử con bằng cách ra cho con một đề tài nào đó, rồi gửi con đi. Con đến Milan, đến cùng Ambrose vị giám mục, người được cả thế giới biết đến là một trong những người tốt nhất, tôi tớ tận tụy của Chúa; là người mà những bài giảng hùng hồn bấy giờ dồi dào phân phát cho dân sự Chúa bột lúa miến tốt nhất của Chúa, dầu vui vẻ của Chúa, và sự say sưa tiết độ của rượu Chúa. Chúa đã dẫn con đến cùng ông mà con không hay biết, để nhờ ông con được dẫn đến cùng Chúa cách hay biết. Người của Đức Chúa Trời ấy đã tiếp đón con như một người cha, và tỏ cho con lòng nhân từ của một vị giám mục khi con đến. Từ đó con bắt đầu yêu mến ông, lúc đầu quả thật không phải như một người thầy dạy lẽ thật (là điều con hoàn toàn thất vọng không tìm thấy trong Hội Thánh của Chúa), nhưng như một người tử tế với con. Và con siêng năng nghe ông giảng cho dân chúng, không phải với ý định mà con phải có, nhưng như thể để thử tài hùng biện của ông, xem nó có xứng với tiếng tăm của nó, hay tuôn chảy dồi dào hơn hoặc kém hơn lời đồn; và con chăm chú lắng nghe từng lời ông; nhưng về nội dung thì con như một người đứng xem hờ hững và khinh khỉnh; và con thích thú với sự ngọt ngào trong lời giảng của ông, uyên thâm hơn, nhưng về cách thức thì kém lôi cuốn và kém êm tai hơn lời của Faustus. Dầu vậy, về nội dung thì không thể so sánh được; vì người kia thì lang thang giữa những ảo tưởng của phái Ma-ni, còn người này thì dạy về sự cứu rỗi cách hết sức vững vàng. Nhưng sự cứu rỗi cách xa kẻ ác, những kẻ như con lúc ấy đứng trước mặt ông; dầu vậy con đang đến gần hơn từng chút một, mà không hay biết.

Chương XIV

Vì dù con chẳng chịu khó học điều ông nói, mà chỉ để nghe ông nói thế nào (vì chỉ còn lại cho con mối quan tâm trống rỗng ấy, vì con đã thất vọng về một con đường mở ra cho loài người để đến cùng Chúa), dầu vậy cùng với những lời con muốn chọn lấy, thì những điều con muốn khước từ cũng đi vào tâm trí con; vì con không thể tách chúng ra. Và trong khi con mở lòng để đón nhận “ông nói hùng hồn biết bao,” thì cũng đi vào “ông nói đúng biết bao”; nhưng điều này đến từng bước một. Vì trước hết, những điều này nay cũng đã bắt đầu tỏ ra với con là có thể bênh vực được; và đức tin Công giáo, là điều mà con đã tưởng rằng không thể nói gì để chống lại những lời phản bác của phái Ma-ni, thì nay con nghĩ có thể giữ vững mà không phải hổ thẹn; nhất là sau khi con đã nghe một hai chỗ trong Cựu Ước được giải nghĩa, và nhiều lần “theo nghĩa bóng,” là những chỗ mà khi con hiểu theo nghĩa đen, con đã bị giết chết về phần thuộc linh. Vậy, khi rất nhiều chỗ trong các sách ấy đã được giải thích, con bèn trách sự thất vọng của mình, vì đã tin rằng không thể đưa ra câu trả lời nào cho những kẻ ghét và chế nhạo Luật Pháp và các Đấng Tiên Tri. Dầu vậy, con chưa vì thế mà thấy rằng con đường Công giáo là con đường phải giữ, vì nó cũng có thể tìm được những người bênh vực uyên bác, là những người có thể trả lời các lời phản bác cách dông dài và với một vẻ hợp lý nào đó; con cũng chưa thấy rằng điều con đang giữ vì thế mà phải bị lên án, vì cả hai bên đều có thể được bênh vực. Vì đối với con, chính nghĩa Công giáo dường như không bị đánh bại, nhưng cũng chưa chiến thắng.

Bởi vậy con dốc lòng tìm xem bằng cách nào đó con có thể dùng một chứng cớ chắc chắn nào để vạch ra sự giả dối của phái Ma-ni chăng. Giá như con đã có thể hình dung được một bản thể thuộc linh, thì con đã đạp đổ các đồn lũy của họ, và quăng chúng hoàn toàn ra khỏi tâm trí con; nhưng con không thể. Dầu vậy, về cơ cấu của thế giới này, và toàn thể thiên nhiên mà các giác quan của xác thịt có thể vươn tới, khi con càng suy xét và so sánh các sự việc, con nhận định rằng giáo lý của phần đông các triết gia đáng tin hơn nhiều. Vậy, theo cách của phái Hàn Lâm (như người ta vẫn tưởng về họ), nghi ngờ mọi sự, và dao động giữa tất cả, con đã quyết định đến mức này, là phải từ bỏ phái Ma-ni; vì con nhận định rằng, ngay cả trong khi còn nghi ngờ, con cũng không thể tiếp tục ở trong phái ấy, là phái mà con đã đặt một số triết gia lên trên; dầu vậy, với những triết gia ấy, vì họ không có Danh cứu rỗi của Đấng Christ, con hoàn toàn khước từ việc giao phó sự chữa trị linh hồn bệnh hoạn của con. Vì vậy con quyết định làm một người học đạo trong Hội Thánh Công giáo, là Hội Thánh mà cha mẹ con đã gửi gắm con vào, cho đến khi có điều gì chắc chắn ló rạng trên con, để con biết phải lái con đường mình về đâu.

Bạn đã đọc xong Quyển Năm