Lời Tự Thú
Quyển Mười Một

Chương 11 · 1 giờ 6 phút đọc · 1 giờ 25 phút nghe

Quyển Mười Một

Chương I

Lạy Chúa, vì sự đời đời là của Chúa, lẽ nào Chúa không biết điều con thưa với Chúa? hay Chúa chỉ thấy trong thời gian điều diễn ra trong thời gian? Vậy cớ sao con lại bày ra trước mặt Chúa, theo thứ tự, ngần ấy chuyện kể? Thật ra chẳng phải để Chúa nhờ con mà biết được những điều ấy, nhưng để khơi dậy lòng sùng kính của chính con và của những người đọc con hướng về Chúa, hầu cho hết thảy chúng con đều nói: Chúa là lớn và đáng ngợi khen thay. Con đã nói rồi, và sẽ còn nói nữa: con làm điều này vì yêu tình yêu của Chúa. Vì chúng con cũng cầu nguyện, thế mà Lẽ Thật đã phán: Cha các ngươi biết các ngươi cần sự gì trước khi chưa xin Ngài. Vậy chính những tâm tình của mình mà chúng con phơi bày ra trước Chúa, khi xưng nhận những sự khốn khổ của chính chúng con, và những sự thương xót Chúa dành cho chúng con, để Chúa giải thoát chúng con trọn vẹn, vì Chúa đã khởi sự rồi, hầu cho chúng con thôi khốn khổ trong chính mình, và được phước trong Chúa; bởi Chúa đã gọi chúng con trở nên những kẻ có lòng khó khăn, nhu mì, than khóc, đói khát sự công bình, hay thương xót, có lòng trong sạch, và làm cho người hòa thuận. Kìa, con đã thưa với Chúa nhiều điều, theo sức con có thể và theo lòng con muốn, vì chính Chúa đã muốn trước rằng con phải xưng nhận với Chúa, lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con. Vì Chúa là thiện, vì sự nhân từ Chúa còn đến đời đời.

Chương II

Nhưng làm sao con đủ sức dùng lưỡi ngòi bút mình mà nói ra hết thảy những lời khuyên giục của Chúa, hết thảy những sự kinh khiếp, những niềm an ủi và những sự dẫn dắt của Chúa, nhờ đó Chúa đã đưa con đến chỗ rao giảng lời Chúa và ban phát bí tích của Chúa cho dân Chúa? Và nếu con có đủ sức kể ra những điều ấy theo thứ tự, thì những giọt thời gian đối với con thật quý giá; và đã lâu lòng con nung nấu khao khát được suy gẫm luật pháp Chúa, và trong đó xưng nhận với Chúa cả sự hiểu biết lẫn sự kém cỏi của con, buổi rạng đông của sự soi sáng Chúa ban, và những tàn dư của sự tối tăm trong con, cho đến khi sự yếu đuối bị sức mạnh nuốt mất. Và con không muốn bất cứ điều gì khác lấy trộm của con những giờ mà con thấy được rảnh rang khỏi những nhu cầu bồi dưỡng thân thể và các năng lực của tâm trí, và khỏi sự phục vụ mà chúng con mắc nợ loài người, hoặc sự phục vụ mà, dù không mắc nợ, chúng con vẫn trả.

Lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con, xin lắng tai nghe lời cầu nguyện của con, và xin sự thương xót của Chúa nghe thấu ước muốn của con: vì ước muốn ấy không chỉ nôn nao cho riêng con, nhưng muốn phục vụ tình yêu thương anh em; và Chúa thấy lòng con, rằng quả thật là như vậy. Con muốn dâng lên Chúa làm của lễ sự phục vụ của tư tưởng và của lưỡi con; xin Chúa ban cho con điều con có thể dâng lên Chúa. Vì con là kẻ khốn cùng và thiếu thốn, còn Chúa thì giàu ơn đối với mọi kẻ kêu xin Chúa; Chúa là Đấng mà nỗi lo âu chẳng chạm đến được, vậy mà Chúa vẫn lo cho chúng con. Xin cắt bì khỏi đôi môi bề trong lẫn bề ngoài của con mọi sự hấp tấp và mọi sự dối trá: xin cho Kinh Thánh của Chúa là niềm vui thích tinh sạch của con: xin đừng để con bị lừa dối trong Kinh Thánh, cũng đừng để con dùng Kinh Thánh mà lừa dối người khác. Lạy Chúa, xin nghe và thương xót, lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con, hỡi Ánh Sáng của kẻ mù, và Sức Mạnh của kẻ yếu; phải, cũng là Ánh Sáng của những người thấy, và Sức Mạnh của những người mạnh; xin nghe linh hồn con, và nghe tiếng nó kêu lên từ nơi sâu thẳm. Vì nếu tai Chúa không ở với chúng con cả nơi sâu thẳm nữa, thì chúng con sẽ đi đâu? sẽ kêu cầu đến đâu? Ngày thuộc về Chúa, đêm cũng vậy; theo hiệu lệnh của Chúa, những khoảnh khắc vụt bay qua. Xin ban từ đó một khoảng thời gian cho chúng con suy gẫm những điều kín giấu trong luật pháp Chúa, và xin đừng đóng cửa trước chúng con là những kẻ đang gõ. Vì chẳng phải vô cớ mà Chúa muốn những bí ẩn tối tăm của ngần ấy trang sách được chép ra; cũng chẳng phải những cánh rừng ấy không có những con nai lui vào ẩn mình trong đó, rong ruổi và dạo bước; ăn cỏ, nằm nghỉ và nhai lại. Lạy Chúa, xin làm cho con nên trọn vẹn, và bày tỏ những điều ấy cho con. Kìa, tiếng Chúa là niềm vui của con; tiếng Chúa vượt trên mọi lạc thú dồi dào. Xin ban cho con điều con yêu: vì con thật có yêu; và chính Chúa đã ban điều ấy: xin đừng bỏ những ân tứ của chính Chúa, cũng đừng khinh dể cọng cỏ xanh đang khát của Chúa. Xin cho con xưng tụng với Chúa bất cứ điều gì con tìm thấy trong sách của Chúa, và nghe tiếng ngợi khen, và uống lấy Chúa, và suy gẫm sự lạ lùng trong luật pháp của Chúa; từ chính ban đầu, khi Chúa dựng nên trời và đất, cho đến cuộc trị vì đời đời của thành thánh Chúa cùng với Chúa.

Lạy Chúa, xin thương xót con, và nghe ước muốn của con. Vì con nghĩ, ước muốn ấy chẳng thuộc về đất, chẳng phải vàng bạc và đá quý, hay áo xống lộng lẫy, hay danh vọng và chức tước, hay những lạc thú của xác thịt, hay những thứ cần dùng cho thân thể và cho đời sống lữ hành này của chúng con: là những điều sẽ được ban thêm cho những ai tìm kiếm nước Chúa và sự công bình của Chúa. Lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con, kìa, ước muốn của con ở nơi đây. Kẻ ác đã kể cho con nghe về những điều vui thích, nhưng chẳng phải như luật pháp Chúa, lạy Chúa. Kìa, ước muốn của con ở nơi đây. Kìa, lạy Cha, xin nhìn xem, xin thấy và chấp nhận; và nguyện điều ấy đẹp lòng trước mắt sự thương xót của Chúa, để con được ơn trước mặt Chúa, hầu cho những điều sâu kín bên trong lời Chúa được mở ra cho con là kẻ đang gõ cửa. Con nài xin nhờ Chúa Giê-xu Christ, Chúa chúng con, là Con của Chúa, người của tay hữu Chúa, tức là con người mà Chúa đã chọn cho mình, làm Đấng Trung Bảo của Chúa và của chúng con, là Đấng mà nhờ Ngài Chúa đã tìm chúng con khi chúng con không tìm Chúa, nhưng Chúa đã tìm chúng con, để chúng con tìm Chúa,—là Ngôi Lời của Chúa, nhờ Ngài Chúa đã dựng nên muôn vật, và trong số ấy có cả con nữa;—là Con Một của Chúa, nhờ Ngài Chúa đã gọi dân tin nhận được làm con nuôi, và trong số ấy có cả con nữa;—con nài xin Chúa nhờ Ngài, là Đấng ngồi bên hữu Chúa, và cầu thay cho chúng con trước mặt Chúa, là Đấng mà trong Ngài đã giấu kín mọi sự quí báu về khôn ngoan thông sáng. Đó là những điều con tìm kiếm trong sách của Chúa. Môi-se đã chép về Ngài; chính Ngài phán điều ấy; Lẽ Thật phán điều ấy.

Chương III

Con muốn nghe và hiểu thể nào “Ban đầu Chúa dựng nên trời và đất.” Môi-se đã chép điều này, chép rồi ra đi, đã từ nơi Chúa mà qua về cùng Chúa; giờ đây ông không còn ở trước mặt con. Vì nếu ông còn đó, con sẽ níu lấy ông mà hỏi, và nhân danh Chúa nài xin ông mở những điều ấy ra cho con, và con sẽ ghé đôi tai thân xác mình nghe những âm thanh tuôn ra từ miệng ông. Và nếu ông nói tiếng Hê-bơ-rơ, thì nó sẽ đập vào giác quan con cách vô ích, chẳng chút gì chạm đến được tâm trí con; còn nếu ông nói tiếng La-tinh, con sẽ biết ông nói gì. Nhưng làm sao con biết được ông nói thật hay không? Phải, và nếu con biết cả điều ấy nữa, thì có phải con biết điều ấy nhờ ông chăng? Thật vậy, bên trong con, ở bên trong, trong phòng kín của tư tưởng con, Lẽ Thật, chẳng phải tiếng Hê-bơ-rơ, chẳng phải tiếng Hy Lạp, chẳng phải tiếng La-tinh, cũng chẳng phải tiếng man di, chẳng cần đến cơ quan phát âm hay lưỡi, hay tiếng vang của các âm tiết, sẽ nói: “Đó là lẽ thật,” và lập tức con sẽ mạnh dạn nói với người ấy của Chúa: “Ông nói thật.” Vậy vì con không thể hỏi ông, thì con nài xin Chúa, chính Chúa, hỡi Lẽ Thật, Đấng mà ông được đầy dẫy nên đã nói lẽ thật, con nài xin Chúa, lạy Đức Chúa Trời của con, xin tha tội cho con; và Chúa, là Đấng đã ban cho tôi tớ Chúa ấy nói ra những điều này, xin cũng ban cho con hiểu được những điều ấy.

Chương IV

Kìa, trời và đất đang hiện hữu; chúng công bố rằng chúng đã được dựng nên; vì chúng đổi thay và biến chuyển. Còn bất cứ điều gì không được dựng nên mà vẫn hiện hữu, thì trong nó chẳng có điều gì mà trước kia nó không có; mà đổi thay và biến chuyển chính là như thế. Chúng cũng công bố rằng chúng không tự dựng nên mình: “vì vậy chúng tôi hiện hữu, vì chúng tôi đã được dựng nên; vậy trước khi hiện hữu, chúng tôi đã không có, để có thể tự dựng nên mình.” Mà chính sự hiển nhiên của sự vật là tiếng nói của những kẻ nói. Vậy, lạy Chúa, chính Chúa đã dựng nên chúng; Chúa là Đấng đẹp, vì chúng đẹp; Chúa là Đấng tốt lành, vì chúng tốt lành; Chúa là Đấng hiện hữu, vì chúng hiện hữu; thế nhưng chúng không đẹp, không tốt lành, cũng không hiện hữu như Chúa là Đấng Tạo Hóa của chúng; so với Chúa, chúng chẳng đẹp, chẳng tốt lành, cũng chẳng hiện hữu. Điều này chúng con biết, tạ ơn Chúa. Và sự hiểu biết của chúng con, so với sự hiểu biết của Chúa, chỉ là sự dốt nát.

Chương V

Nhưng Chúa đã dựng nên trời và đất thể nào? và đâu là bộ máy cho công trình vĩ đại dường ấy của Chúa? Vì chẳng phải như một người thợ của loài người, nắn một vật thể từ một vật thể khác, theo sự định liệu của tâm trí mình, là tâm trí bằng cách nào đó có thể khoác cho vật ấy một hình dạng như nó thấy trong chính nó bằng con mắt bề trong. Mà người ấy làm sao làm được điều này, nếu Chúa đã không dựng nên tâm trí ấy? và người ấy khoác hình dạng cho cái đã có sẵn và đang hiện hữu, như đất sét, hay đá, hay gỗ, hay vàng, hay những thứ tương tự. Và những thứ ấy từ đâu mà có, nếu Chúa đã không định sẵn chúng? Chúa đã dựng nên thân thể cho người thợ, Chúa dựng nên tâm trí điều khiển tay chân, Chúa dựng nên chất liệu mà từ đó người ấy làm ra bất cứ vật gì; Chúa dựng nên khả năng lĩnh hội để người ấy thâu nhận tay nghề mình, và thấy ở bên trong điều mình làm ở bên ngoài; Chúa dựng nên giác quan của thân thể người ấy, nhờ đó, như nhờ một người thông dịch, người ấy có thể chuyển điều mình làm từ tâm trí sang chất liệu, và báo lại cho tâm trí điều đã làm xong; để tâm trí ở bên trong tra hỏi lẽ thật đang chủ trì trên nó, xem việc ấy làm có tốt hay không. Hết thảy những điều ấy ngợi khen Chúa, là Đấng Tạo Hóa muôn vật. Nhưng Chúa làm nên chúng thể nào? Lạy Đức Chúa Trời, Chúa đã dựng nên trời và đất thể nào? Quả thật, Chúa đã không dựng nên trời và đất ở trong trời, cũng không ở trong đất; không ở trong không khí hay trong nước, vì những thứ ấy cũng thuộc về trời và đất; Chúa cũng không dựng nên cả thế giới ở trong cả thế giới; vì chẳng có nơi nào để dựng nó, trước khi nó được dựng nên, để nó có thể hiện hữu. Chúa cũng chẳng cầm trong tay vật gì để từ đó dựng nên trời và đất. Vì Chúa có được vật ấy từ đâu, nếu Chúa chưa dựng nên nó, để từ đó làm nên một vật gì? Vì có điều gì hiện hữu, mà chẳng phải vì Chúa hiện hữu? Vậy Chúa đã phán, thì chúng liền có, và trong Ngôi Lời của Chúa, Chúa đã dựng nên chúng.

Chương VI

Nhưng Chúa đã phán thể nào? Có phải theo cách tiếng từ trong mây phán rằng: Nầy là Con yêu dấu của ta? Vì tiếng ấy đã vang qua rồi qua mất, đã bắt đầu rồi chấm dứt; các âm tiết vang lên rồi qua đi, âm thứ hai sau âm thứ nhất, âm thứ ba sau âm thứ hai, và cứ thế theo thứ tự, cho đến âm cuối cùng sau những âm khác, và sự im lặng sau âm cuối cùng. Từ đó thấy thật rõ ràng và hiển nhiên rằng chính sự chuyển động của một tạo vật đã phát ra tiếng ấy, là tạo vật tự nó thuộc về thời gian, phục vụ ý muốn đời đời của Chúa. Và những lời này của Chúa, được tạo ra trong một thời gian, thì tai bên ngoài báo lại cho linh hồn có trí khôn, là linh hồn có tai bên trong đang lắng nghe Ngôi Lời Đời Đời của Chúa. Nhưng linh hồn ấy so sánh những lời vang lên trong thời gian này với Ngôi Lời Đời Đời của Chúa trong sự im lặng, và nói: “Thật khác, khác xa lắm. Những lời này ở xa bên dưới ta, và chúng chẳng hiện hữu, vì chúng trốn chạy và qua đi; còn Lời của Chúa ta thì ở bên trên ta và còn mãi đời đời.” Vậy nếu bằng những lời vang lên rồi qua đi mà Chúa đã phán rằng trời và đất phải được dựng nên, và như thế Chúa đã dựng nên trời và đất, thì hẳn đã có một tạo vật hữu hình trước trời và đất, để nhờ những chuyển động của nó trong thời gian mà tiếng ấy có thể diễn tiến trong thời gian. Nhưng trước trời và đất chẳng có gì hữu hình cả; hoặc nếu có, thì hẳn Chúa đã tạo nên vật ấy mà không cần một tiếng nói qua đi như thế, để từ vật ấy làm ra tiếng nói qua đi này, mà nói rằng: Hãy có trời và đất. Vì bất cứ vật gì làm thành một tiếng nói như vậy, nếu nó không được Chúa dựng nên, thì nó không thể hiện hữu chút nào. Vậy Chúa đã phán bằng Lời nào, để một vật thể được dựng nên, nhờ đó những lời này lại có thể được tạo ra?

Chương VII

Vậy Chúa gọi chúng con đến hiểu biết Ngôi Lời, là Đức Chúa Trời, ở cùng Chúa là Đức Chúa Trời, là Lời được phán ra cách đời đời, và nhờ Lời ấy mọi sự được phán ra cách đời đời. Vì điều đã phán ra không được phán lần lượt, điều này kết thúc rồi điều kế tiếp mới được phán, nhưng mọi sự cùng một lúc và cách đời đời. Bằng không, chúng con có thời gian và sự đổi thay; chứ không phải sự đời đời thật, cũng chẳng phải sự bất tử thật. Điều này con biết, lạy Đức Chúa Trời của con, và con tạ ơn Chúa. Con biết, con xưng nhận với Chúa, lạy Chúa, và cùng với con, bất cứ ai không vô ơn đối với Lẽ Thật vững chắc cũng biết và chúc tụng Chúa. Chúng con biết, lạy Chúa, chúng con biết; vì hễ một điều gì không còn là điều nó đã là, và là điều nó chưa từng là, thì đến mức ấy nó chết đi và trỗi dậy. Vậy chẳng điều gì nơi Ngôi Lời của Chúa nhường chỗ hay thế chỗ, vì Ngôi Lời thật là bất tử và đời đời. Và bởi vậy, với Ngôi Lời đồng đời đời với Chúa, Chúa phán cùng một lúc và cách đời đời mọi điều Chúa phán; và bất cứ điều gì Chúa phán phải được dựng nên thì liền được dựng nên; và Chúa chẳng dựng nên bằng cách nào khác hơn là bằng lời phán; thế nhưng chẳng phải mọi vật Chúa dựng nên bằng lời phán đều được dựng nên cùng một lúc, hay hiện hữu đời đời.

Chương VIII

Lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con, con nài xin Chúa, vì sao vậy? Con thấy điều ấy phần nào; nhưng diễn tả thế nào thì con không biết, trừ phi là thế này: bất cứ điều gì bắt đầu hiện hữu, và thôi hiện hữu, thì bắt đầu vào lúc ấy, và thôi vào lúc ấy, khi trong Lý Trí đời đời của Chúa người ta biết rằng nó phải bắt đầu hay thôi; trong Lý Trí ấy chẳng có gì bắt đầu hay thôi cả. Ấy là Ngôi Lời của Chúa, cũng là “Ban Đầu, vì Ngài cũng phán cùng chúng con.” Như vậy, trong Phúc Âm, Ngài phán qua xác thịt; và lời ấy vang lên bên ngoài trong tai loài người; để được tin và được tìm kiếm ở bên trong, và được tìm thấy trong Lẽ Thật đời đời; là nơi Thầy duy nhất và tốt lành dạy dỗ hết thảy các môn đồ Ngài. Ở đó, lạy Chúa, con nghe tiếng Chúa phán với con; vì Đấng dạy dỗ chúng con là Đấng phán cùng chúng con; còn Đấng không dạy dỗ chúng con, thì dù Ngài có phán, Ngài cũng chẳng phán cùng chúng con. Vậy giờ đây ai dạy dỗ chúng con, nếu không phải là Lẽ Thật không hề thay đổi? vì ngay cả khi chúng con được nhắc bảo qua một tạo vật hay thay đổi, thì chúng con cũng chỉ được dẫn đến Lẽ Thật không hề thay đổi; nơi đó chúng con học biết thật sự, trong khi chúng con đứng và nghe Ngài, và khi nghe tiếng của Chàng Rể thì rất đỗi vui mừng, là tiếng đem chúng con trở về cùng Đấng mà từ nơi Ngài chúng con có. Và bởi vậy Ngài là Ban Đầu, vì nếu Ngài không còn mãi, thì khi chúng con lạc lối, chẳng có nơi nào để trở về. Nhưng khi chúng con trở về từ sự lầm lạc, ấy là nhờ biết; và để chúng con biết, Ngài dạy dỗ chúng con, vì Ngài là Ban Đầu, và phán cùng chúng con.

Chương IX

Lạy Đức Chúa Trời, trong Ban Đầu này Chúa đã dựng nên trời và đất, trong Ngôi Lời của Chúa, trong Con của Chúa, trong Quyền Năng của Chúa, trong Sự Khôn Ngoan của Chúa, trong Lẽ Thật của Chúa; phán cách lạ lùng, và dựng nên cách lạ lùng. Ai sẽ thấu hiểu được? Ai sẽ thuật lại được? Điều gì đang lóe sáng xuyên qua con, và đánh vào lòng con mà không làm nó tổn thương; khiến con vừa rùng mình vừa bừng cháy? Con rùng mình, bởi con chẳng giống điều ấy; con bừng cháy, bởi con giống điều ấy. Ấy là Sự Khôn Ngoan, chính Sự Khôn Ngoan đang lóe sáng xuyên qua con; xé tan đám mây mù trong con, là đám mây lại phủ lấy con lần nữa khi con ngất lịm lìa xa Sự Khôn Ngoan, bởi sự tối tăm tụ lại trên con để làm hình phạt cho con. Vì sức mạnh con đã bị hạ xuống trong cơn túng thiếu, đến nỗi con không thể mang nổi những phước lành của mình, cho đến khi Chúa, lạy Chúa, là Đấng đã thương xót mọi sự gian ác của con, sẽ chữa lành mọi sự yếu đuối của con. Vì Chúa cũng sẽ cứu chuộc mạng sống con khỏi chốn hư nát, lấy sự nhân từ và sự thương xót mà làm mão triều đội cho con, và cho ước muốn của con được thỏa các vật ngon, vì tuổi xuân của con sẽ được đổi mới như của chim phụng hoàng. Vì chúng con được cứu trong sự trông cậy, bởi vậy chúng con chờ đợi những lời hứa của Chúa cách nhịn nhục. Ai có thể, hãy nghe Chúa phán bảo ở bề trong từ nơi lời phán truyền của Chúa: còn con sẽ mạnh dạn kêu lên: Lạy Chúa, công việc Chúa lạ lùng biết bao, Chúa đã làm hết thảy cách khôn ngoan; và Sự Khôn Ngoan này là Ban Đầu, và trong Ban Đầu ấy Chúa đã dựng nên trời và đất.

Chương X

Kìa, chẳng phải những kẻ hỏi chúng con như sau vẫn còn đầy dẫy men cũ của họ sao: “Đức Chúa Trời đã làm gì trước khi dựng nên trời đất? Vì nếu (họ nói) Ngài ở không và chẳng làm gì, thì cớ sao từ nay về sau, và mãi mãi, Ngài không cứ như vậy, như Ngài đã làm trước kia? Vì nếu có một chuyển động mới nào nảy sinh trong Đức Chúa Trời, và một ý muốn mới để dựng nên một tạo vật mà trước kia Ngài chưa từng dựng nên, thì làm sao đó lại là một sự đời đời thật, nơi có nảy sinh một ý muốn trước kia không có? Vì ý muốn của Đức Chúa Trời không phải là một tạo vật, nhưng có trước tạo vật; bởi chẳng có gì có thể được tạo nên, nếu ý muốn của Đấng Tạo Hóa không có trước. Vậy ý muốn của Đức Chúa Trời thuộc về chính Bản Thể của Ngài. Và nếu có điều gì nảy sinh trong Bản Thể của Đức Chúa Trời mà trước kia không có, thì Bản Thể ấy không thể thật sự được gọi là đời đời. Nhưng nếu ý muốn của Đức Chúa Trời từ đời đời là muốn cho tạo vật hiện hữu, thì cớ sao tạo vật cũng không hiện hữu từ đời đời?”

Chương XI

Những kẻ nói như vậy chưa hiểu Chúa, hỡi Sự Khôn Ngoan của Đức Chúa Trời, Ánh Sáng của các linh hồn, chưa hiểu những sự vật được dựng nên bởi Chúa và trong Chúa thì được dựng nên thể nào: thế mà họ ra sức thấu hiểu những điều đời đời, trong khi lòng họ chao đảo giữa những chuyển động của những điều đã qua và sắp đến, và vẫn còn bất định. Ai sẽ nắm giữ lòng ấy, và làm cho nó vững lại, để nó được yên định một chút, và trong chốc lát đón lấy vinh quang của Sự Đời Đời hằng vững định kia, và đem so sánh với những thời gian chẳng bao giờ vững định, và thấy rằng không thể so sánh được; và thấy rằng một thời gian dài không thể trở nên dài, nếu không phải do nhiều chuyển động nối nhau qua đi, là những chuyển động không thể cùng một lúc kéo dài ra; còn trong Đấng Đời Đời thì chẳng có gì qua đi, nhưng toàn thể đều hiện tại; trong khi chẳng có thời gian nào trọn vẹn hiện tại cùng một lúc: và thấy rằng mọi thời gian đã qua đều bị thời gian sắp đến xô đẩy đi, và mọi thời gian sắp đến đều theo sau thời gian đã qua; và mọi điều đã qua và sắp đến đều được tạo nên, và tuôn chảy ra từ Đấng hằng hiện tại? Ai sẽ nắm giữ lòng người, để nó đứng yên, và thấy sự đời đời hằng đứng yên, chẳng đã qua cũng chẳng sắp đến, thể nào phát ra những thời gian đã qua và sắp đến? Tay con có thể làm được điều này chăng, hay tay của miệng con, bằng lời nói, có thể đem lại một điều lớn lao dường ấy chăng?

Chương XII

Kìa, con trả lời kẻ hỏi: “Đức Chúa Trời đã làm gì trước khi dựng nên trời đất?” Con không trả lời như người ta kể có kẻ đã trả lời cách đùa cợt (để né tránh sức ép của câu hỏi): “Ngài đang chuẩn bị hỏa ngục (người ấy nói) cho những kẻ tọc mạch soi mói các điều huyền nhiệm.” Trả lời những câu hỏi là một chuyện, chế giễu những người hỏi là chuyện khác. Vậy con không trả lời như thế; vì thà con trả lời “Tôi không biết” về điều con không biết, còn hơn trả lời cách khiến người ta cười nhạo kẻ hỏi những điều sâu nhiệm, và khiến kẻ trả lời những điều sai lầm được khen ngợi. Nhưng con nói rằng Chúa, là Đức Chúa Trời của chúng con, là Đấng Tạo Hóa của mọi tạo vật: và nếu danh xưng “trời và đất” được hiểu là mọi tạo vật; thì con mạnh dạn nói: “trước khi Đức Chúa Trời dựng nên trời và đất, Ngài chẳng làm ra vật gì cả.” Vì nếu Ngài có làm, thì Ngài làm ra gì, nếu không phải một tạo vật? Và ước gì con biết mọi điều con khao khát biết để được ích lợi cho mình, như con biết rằng chẳng có tạo vật nào được dựng nên trước khi có bất kỳ tạo vật nào được dựng nên.

Chương XIII

Nhưng nếu có một trí óc lan man nào rong ruổi trên những hình ảnh của các thời đã qua, và lấy làm lạ rằng Chúa, là Đức Chúa Trời Toàn Năng, Đấng dựng nên muôn vật và nâng đỡ muôn vật, Đấng Dựng Nên trời và đất, lại đã trải qua vô số thời đại mà kiêng không làm một công việc lớn lao dường ấy, trước khi Chúa muốn làm; thì người ấy hãy tỉnh thức mà suy xét rằng mình đang lấy làm lạ về những ý tưởng sai lầm. Vì làm sao vô số thời đại lại có thể trôi qua, là những thời đại Chúa không dựng nên, khi chính Chúa là Tác Giả và Đấng Tạo Hóa của mọi thời đại? hay có thể có những thời gian nào, mà không do Chúa dựng nên? hoặc làm sao chúng có thể trôi qua, nếu chúng chưa từng hiện hữu? Vậy vì Chúa là Đấng Tạo Hóa của mọi thời gian, nếu có thời gian nào trước khi Chúa dựng nên trời và đất, thì cớ sao họ nói rằng Chúa đã ngưng không làm việc? Vì chính thời gian ấy Chúa đã dựng nên, và các thời gian không thể trôi qua trước khi Chúa dựng nên những thời gian ấy. Nhưng nếu trước trời và đất chẳng có thời gian, thì cớ sao người ta hỏi rằng lúc ấy Chúa đã làm gì? Vì chẳng có “lúc ấy,” khi chẳng có thời gian.

Chúa cũng không đi trước thời gian bằng thời gian: bằng không, Chúa đã chẳng đi trước mọi thời gian. Nhưng Chúa đi trước mọi điều đã qua bởi sự cao cả của một sự đời đời hằng hiện tại; và Chúa vượt trên mọi điều tương lai, vì chúng là tương lai, và khi chúng đến, chúng sẽ thành đã qua; nhưng Chúa không hề biến cải, các năm Chúa không hề cùng. Các năm Chúa chẳng đến cũng chẳng đi; còn các năm của chúng con thì vừa đến vừa đi, để hết thảy chúng có thể đến. Các năm Chúa đứng cùng một lúc, vì chúng đứng yên; những năm đang đi không bị những năm đang đến xô đẩy ra, vì chúng chẳng qua đi; còn các năm của chúng con sẽ trọn vẹn hiện hữu khi chúng không còn hiện hữu nữa. Các năm Chúa là một ngày; và ngày của Chúa không phải là ngày này qua ngày khác, nhưng là Hôm Nay, vì Hôm Nay của Chúa chẳng nhường chỗ cho ngày mai, cũng chẳng thế chỗ cho ngày hôm qua. Hôm Nay của Chúa là Sự Đời Đời; bởi vậy Chúa đã sinh ra Đấng Đồng Đời Đời, là Đấng mà Chúa đã phán rằng: Ngày nay ta đã sanh Ngươi. Chúa đã dựng nên muôn vật; và trước mọi thời gian Chúa vẫn hiện hữu; cũng chẳng có thời gian nào mà trong đó thời gian lại không hiện hữu.

Chương XIV

Vậy chẳng có lúc nào mà Chúa chưa làm nên vật gì, vì chính thời gian là do Chúa dựng nên. Và chẳng có thời gian nào đồng đời đời với Chúa, vì Chúa hằng còn; còn nếu chúng hằng còn, thì chúng chẳng phải là thời gian. Vì thời gian là gì? Ai có thể giải thích điều này cách dễ dàng và vắn tắt? Ai có thể, ngay cả trong tư tưởng, thấu hiểu nó, đến mức nói ra được một lời về nó? Thế nhưng trong lời trò chuyện, có điều gì chúng con nhắc đến cách quen thuộc và am hiểu hơn là thời gian? Và chúng con hiểu, khi chúng con nói về nó; chúng con cũng hiểu, khi nghe người khác nói về nó. Vậy thời gian là gì? Nếu không ai hỏi con, con biết; nếu con muốn giải thích cho người hỏi, con không biết: thế nhưng con mạnh dạn nói rằng con biết điều này: nếu chẳng có gì qua đi, thì không có thời gian đã qua; và nếu chẳng có gì đang đến, thì không có thời gian sắp đến; và nếu chẳng có gì hiện hữu, thì không có thời gian hiện tại. Vậy hai thời gian ấy, quá khứ và tương lai, làm sao chúng hiện hữu được, khi quá khứ giờ đây không còn, và tương lai thì chưa có? Còn hiện tại, nếu nó luôn luôn là hiện tại, và chẳng bao giờ đi vào quá khứ, thì quả thật nó chẳng phải là thời gian, nhưng là sự đời đời. Nếu thời gian hiện tại (nếu nó là thời gian) chỉ đi vào hiện hữu vì nó đi vào quá khứ, thì làm sao chúng con có thể nói rằng cả điều này hiện hữu, khi lý do để nó hiện hữu là ở chỗ nó sẽ không còn hiện hữu; đến nỗi, nói cho rõ, chúng con không thể nói cách đúng thật rằng thời gian hiện hữu, nếu không phải vì nó đang hướng tới chỗ không hiện hữu?

Chương XV

Thế nhưng chúng con nói “một thời gian dài” và “một thời gian ngắn”; dù vậy, chỉ nói về thời gian đã qua hay sắp đến. Chẳng hạn, một thời gian dài đã qua thì chúng con gọi là một trăm năm trước; và một thời gian dài sắp đến, là một trăm năm sau. Còn một thời gian ngắn đã qua, chúng con gọi (giả sử) là mười ngày trước; và một thời gian ngắn sắp đến, là mười ngày sau. Nhưng theo nghĩa nào mà điều không hiện hữu lại dài hay ngắn? Vì quá khứ thì giờ đây không còn; và tương lai thì chưa có. Vậy chúng con chớ nói “nó dài”; nhưng về quá khứ thì nói “nó đã dài”; và về tương lai thì nói “nó sẽ dài.” Lạy Chúa của con, hỡi Ánh Sáng của con, chẳng phải ở đây nữa Lẽ Thật của Chúa cũng sẽ chế nhạo loài người sao? Vì thời gian đã qua mà là dài ấy, nó dài khi nó đã qua rồi, hay khi nó còn đang hiện tại? Vì nó chỉ có thể dài khi còn có cái có thể dài; còn khi đã qua, nó không còn nữa; bởi vậy điều vốn chẳng hiện hữu chút nào thì cũng chẳng thể nào dài. Vậy chúng con chớ nói “thời gian đã qua đã dài”: vì chúng con sẽ chẳng tìm thấy cái đã dài, bởi từ khi nó qua rồi, nó chẳng còn nữa, nhưng hãy nói “thời gian hiện tại ấy đã dài”; vì khi nó còn hiện tại, nó dài. Vì nó chưa qua đi đến nỗi không còn hiện hữu; và bởi vậy đã có cái có thể dài; nhưng sau khi nó đã qua, thì cái thôi hiện hữu cũng thôi là dài.

Vậy, hỡi linh hồn con người, chúng ta hãy xem thời gian hiện tại có thể dài chăng: vì chính ngươi được ban cho khả năng cảm nhận và đo lường độ dài của thời gian. Ngươi sẽ trả lời ta thế nào? Một trăm năm, khi hiện tại, có phải là một thời gian dài không? Trước hết hãy xem một trăm năm có thể là hiện tại được không. Vì nếu năm đầu tiên trong số những năm ấy đang trôi qua, thì nó là hiện tại, nhưng chín mươi chín năm kia là sắp đến, và bởi vậy chưa có; còn nếu năm thứ hai đang trôi qua, thì một năm đã qua, một năm hiện tại, những năm còn lại sắp đến. Và cứ như thế, nếu chúng ta giả định bất cứ năm nào ở khoảng giữa của một trăm năm này là hiện tại, thì mọi năm trước nó đều đã qua; mọi năm sau nó đều sắp đến; bởi vậy một trăm năm không thể là hiện tại. Nhưng ít ra hãy xem chính một năm đang trôi qua ấy có hiện tại không; vì nếu tháng đang trôi qua là tháng đầu tiên của nó, thì những tháng còn lại là sắp đến; nếu là tháng thứ hai, thì tháng đầu tiên đã qua rồi, và những tháng còn lại thì chưa có. Bởi vậy, ngay cả năm đang trôi qua cũng không hiện tại; và nếu không hiện tại trọn vẹn, thì năm ấy không hiện tại. Vì mười hai tháng làm thành một năm; trong đó tháng nào đang trôi qua thì hiện tại; còn những tháng khác thì đã qua, hoặc sắp đến. Dù vậy, ngay cả tháng đang trôi qua ấy cũng không hiện tại; mà chỉ một ngày thôi; những ngày còn lại thì sắp đến, nếu đó là ngày đầu tiên; đã qua, nếu đó là ngày cuối cùng; còn nếu là ngày nào ở khoảng giữa, thì ở giữa quá khứ và tương lai.

Hãy xem thời gian hiện tại, là điều duy nhất mà chúng ta thấy có thể gọi là dài, đã bị rút ngắn lại đến độ dài chỉ vừa một ngày. Nhưng chúng ta hãy xem xét cả điều ấy nữa; vì ngay cả một ngày cũng không hiện tại trọn vẹn. Vì nó gồm hai mươi bốn giờ của đêm và ngày: trong đó, giờ đầu tiên có những giờ còn lại là sắp đến; giờ cuối cùng có những giờ ấy là đã qua; và bất cứ giờ nào ở khoảng giữa thì có những giờ trước nó là đã qua, những giờ sau nó là sắp đến. Phải, chính một giờ ấy cũng trôi qua trong những phần tử đang bay đi. Bất cứ phần nào của nó đã bay đi, thì là đã qua; bất cứ phần nào còn lại, thì là sắp đến. Nếu có thể hình dung một khoảnh khắc của thời gian không thể chia ra thành những phần tử nhỏ nhất của các giây lát, thì chỉ riêng khoảnh khắc ấy là điều có thể gọi là hiện tại. Thế mà nó lại bay từ tương lai sang quá khứ nhanh đến nỗi không thể kéo dài ra dù chỉ bằng một chút dừng lại nhỏ nhất. Vì nếu nó kéo dài ra, nó bị chia thành quá khứ và tương lai. Hiện tại chẳng có khoảng kéo dài nào. Vậy đâu là thời gian mà chúng ta có thể gọi là dài? Có phải là tương lai? Về nó chúng ta không nói “nó dài”; vì nó chưa có, để có thể dài; nhưng chúng ta nói “nó sẽ dài.” Vậy bao giờ nó sẽ dài? Vì nếu ngay cả lúc ấy, khi nó còn sắp đến, nó sẽ không dài (vì cái có thể dài thì chưa có), và như vậy nó sẽ dài vào lúc, từ tương lai vốn chưa có, nó bắt đầu hiện hữu, và đã trở thành hiện tại, để có cái có thể dài; thì khi ấy thời gian hiện tại kêu lên bằng những lời đã nói ở trên rằng nó không thể dài.

Chương XVI

Thế nhưng, lạy Chúa, chúng con nhận biết những khoảng thời gian, và so sánh chúng, và nói rằng có khoảng ngắn hơn, có khoảng dài hơn. Chúng con cũng đo xem thời gian này dài hơn hay ngắn hơn thời gian kia bao nhiêu; và chúng con trả lời: “Cái này gấp đôi, hay gấp ba; còn cái kia chỉ bằng một lần, hay chỉ vừa bằng cái nọ.” Nhưng chúng con đo những thời gian khi chúng đang trôi qua, bằng cách nhận biết chúng; còn những thời gian đã qua, là những thời gian giờ đây không còn, hay những thời gian tương lai, là những thời gian chưa có, thì ai có thể đo được? trừ phi có kẻ dám nói rằng điều không hiện hữu lại có thể đo được. Vậy khi thời gian đang trôi qua, nó có thể được nhận biết và đo lường; nhưng khi nó đã qua, thì không thể, vì nó không hiện hữu.

Chương XVII

Lạy Cha, con hỏi, chứ con không khẳng định: lạy Đức Chúa Trời của con, xin cai trị và dẫn dắt con. “Ai sẽ bảo con rằng không có ba thời (như chúng con đã học khi còn là những cậu bé, và đã dạy cho những cậu bé), là quá khứ, hiện tại và tương lai; mà chỉ có hiện tại, vì hai thời kia không hiện hữu? Hay chúng cũng hiện hữu; và khi từ tương lai nó trở thành hiện tại, phải chăng nó ra từ một nơi kín giấu nào đó; và cũng vậy, khi lui đi, từ hiện tại nó trở thành quá khứ? Vì những người đã báo trước những điều sắp đến đã thấy chúng ở đâu, nếu chúng chưa có? Vì điều không hiện hữu thì không thể được thấy. Và những người thuật lại những điều đã qua hẳn không thể thuật lại, nếu trong tâm trí họ không nhận ra chúng, và nếu chúng không hiện hữu, thì chẳng thể nào nhận ra được. Vậy những điều đã qua và sắp đến là có hiện hữu.”

Chương XVIII

Lạy Chúa, xin cho con được tìm kiếm thêm nữa. Ôi niềm hy vọng của con, xin đừng để ý định của con bị bối rối. Vì nếu những thời đã qua và những thời sẽ đến thật có, thì con muốn biết chúng ở đâu. Nhưng nếu con không thể biết điều ấy, thì con vẫn biết rằng, dù chúng ở đâu đi nữa, chúng cũng không ở đó như là tương lai hay quá khứ, mà như là hiện tại. Vì nếu ở đó chúng cũng là tương lai, thì chúng chưa có ở đó; nếu ở đó chúng cũng là quá khứ, thì chúng không còn ở đó nữa. Vậy bất cứ điều gì đang có, dù ở đâu, thì cũng chỉ có như là hiện tại. Dẫu vậy, khi người ta thuật lại những việc đã qua, thì điều được rút ra từ ký ức không phải là chính những sự vật đã qua, mà là những lời được hình thành từ hình ảnh của các sự vật ấy, là những hình ảnh mà các sự vật, khi đi ngang qua giác quan, đã để lại trong tâm trí như những dấu vết. Như thời thơ ấu của con, nay không còn nữa, thì ở trong quá khứ, là thời nay không còn nữa; nhưng hiện giờ, khi con nhớ lại hình ảnh của nó và kể về nó, thì con nhìn thấy nó trong hiện tại, vì nó vẫn còn trong ký ức của con. Còn việc báo trước những điều sẽ đến có do một nguyên nhân tương tự hay không, tức là hình ảnh của những điều chưa có lại có thể được nhận biết trước như là đã có sẵn, thì lạy Đức Chúa Trời của con, con xưng nhận rằng con không biết. Điều này thì con biết chắc: chúng con thường suy tính trước về những việc mình sẽ làm, và sự suy tính trước ấy là hiện tại, còn việc mà chúng con suy tính trước thì chưa có, vì nó còn ở tương lai. Khi chúng con đã bắt tay vào và bắt đầu làm điều mình suy tính trước, thì lúc ấy việc làm ấy mới có; vì khi ấy nó không còn là tương lai nữa, mà là hiện tại.

Vậy, dù sự thấy trước một cách kín nhiệm những điều sẽ đến ấy diễn ra theo cách nào đi nữa, thì chỉ điều gì đang có mới có thể được thấy. Nhưng điều gì đang có thì không phải là tương lai, mà là hiện tại. Vậy khi người ta nói rằng những điều sẽ đến được thấy, thì điều được thấy không phải là chính chúng, là những điều chưa có (tức là những điều sẽ có), mà có lẽ là nguyên nhân hoặc dấu hiệu của chúng, là những điều đã có rồi. Vì thế, đối với những người nay đang thấy, chúng không phải là tương lai mà là hiện tại; và từ điều họ thấy, tương lai, sau khi đã được hình dung trước trong tâm trí, được nói trước ra. Những sự hình dung trước ấy cũng đang có; và những người nói trước những điều ấy nhìn thấy những sự hình dung ấy đang hiện diện trước mặt mình. Bây giờ, xin cho vô số sự vật muôn vẻ cung cấp cho con một thí dụ. Con nhìn thấy rạng đông, con báo trước rằng mặt trời sắp mọc. Điều con nhìn thấy là hiện tại; điều con báo trước là tương lai; không phải mặt trời, vì mặt trời đã có rồi, mà là sự mọc của mặt trời, là điều chưa có. Thế nhưng, nếu con không hình dung trong tâm trí chính sự mọc của mặt trời (như bây giờ khi con nói về nó), thì con không thể báo trước điều ấy. Nhưng rạng đông mà con thấy trên bầu trời không phải là sự mọc của mặt trời, dù nó đi trước sự mọc ấy; sự hình dung trong tâm trí con cũng không phải là sự mọc ấy; hai điều này được thấy là hiện tại, để điều kia, là điều sẽ có, có thể được báo trước. Vậy những điều tương lai thì chưa có; và nếu chúng chưa có, thì chúng không có; và nếu chúng không có, thì chúng không thể được thấy; nhưng chúng có thể được báo trước từ những điều hiện tại, là những điều đã có và được thấy.

Chương XIX

Vậy, lạy Đấng Cai Trị muôn vật Chúa dựng nên, Chúa dạy cho các linh hồn những điều sẽ đến bằng cách nào? Vì Chúa đã dạy các Đấng Tiên Tri của Chúa. Chúa, là Đấng không có điều gì là tương lai, dạy những điều sẽ đến bằng cách nào; hay đúng hơn, từ những điều tương lai, Chúa dạy những điều hiện tại bằng cách nào? Vì điều gì không có thì cũng không thể được dạy. Con đường này quá xa tầm hiểu biết của con: điều ấy cao quá đối với con, cao đến đổi con không với kịp; nhưng nhờ Chúa thì con có thể, khi Chúa đoái thương ban cho, hỡi ánh sáng êm dịu của đôi mắt ẩn kín của con.

Chương XX

Điều bây giờ rõ ràng và minh bạch là: cả những điều sẽ đến lẫn những điều đã qua đều không có. Cũng không đúng khi nói: “có ba thời: quá khứ, hiện tại và tương lai”; nhưng có lẽ nói như thế này thì đúng: “có ba thời: hiện tại của những điều đã qua, hiện tại của những điều hiện tại, và hiện tại của những điều sẽ đến.” Vì ba điều này quả thật có, theo một cách nào đó, ở trong linh hồn, còn ở nơi khác thì con không thấy chúng: hiện tại của những điều đã qua là ký ức; hiện tại của những điều hiện tại là sự nhìn thấy; hiện tại của những điều sẽ đến là sự trông đợi. Nếu chúng con được phép nói như vậy, thì con thấy có ba thời, và con xưng nhận rằng có ba thời. Cũng cứ để người ta nói: “có ba thời: quá khứ, hiện tại và tương lai”, theo lối nói không chính xác của chúng con. Kìa, con không phản đối, không cãi lại, cũng không bắt lỗi, miễn là điều được nói như vậy được hiểu rằng: điều sẽ có thì nay chưa có, và điều đã qua cũng không còn. Vì những điều chúng con nói cho chính xác thì ít, còn phần nhiều thì không chính xác; dầu vậy, điều người ta muốn nói vẫn được hiểu.

Chương XXI

Vậy, vừa rồi con đã nói rằng chúng con đo thời gian khi nó trôi qua, để có thể nói rằng khoảng thời gian này dài gấp đôi khoảng thời gian kia, hoặc khoảng này dài đúng bằng khoảng kia; và cũng vậy đối với bất cứ phần nào khác của thời gian có thể đo được. Vì thế, như con đã nói, chúng con đo thời gian khi nó trôi qua. Và nếu có ai hỏi con: “Làm sao ông biết?” thì con có thể đáp: “Tôi biết rằng chúng ta có đo, và chúng ta không thể đo những điều không có; mà những điều đã qua và những điều sẽ đến thì không có.” Nhưng thời gian hiện tại thì chúng con đo bằng cách nào, khi nó không có khoảng nào cả? Nó được đo trong khi đang trôi qua; nhưng khi nó đã trôi qua rồi thì không được đo nữa, vì sẽ không còn gì để đo. Nhưng trong khi được đo, nó từ đâu đến, qua đường nào, và đi về đâu? Từ đâu, nếu không phải từ tương lai? Qua đường nào, nếu không phải qua hiện tại? Về đâu, nếu không phải vào quá khứ? Vậy là từ điều chưa có, qua điều không có khoảng nào, vào điều nay không còn nữa. Thế nhưng chúng con đo gì, nếu không phải là thời gian trong một khoảng nào đó? Vì chúng con không nói đơn, gấp đôi, gấp ba, bằng nhau, hay bất cứ cách nào tương tự mà chúng con nói về thời gian, nếu không phải là nói về những khoảng thời gian. Vậy chúng con đo thời gian đang trôi qua trong khoảng nào? Trong tương lai, là nơi nó từ đó đi qua chăng? Nhưng điều chưa có thì chúng con không đo được. Hay trong hiện tại, là nơi nó đi ngang qua? Nhưng điều không có khoảng nào thì chúng con không đo được. Hay trong quá khứ, là nơi nó đi vào? Nhưng điều nay không còn nữa thì chúng con cũng không đo được.

Chương XXII

Linh hồn con nung nấu muốn biết điều bí ẩn rối rắm nhất này. Lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con, lạy Cha nhân lành, xin đừng khép kín nó lại; nhờ Đấng Christ con nài xin Chúa, xin đừng khép kín những điều quen thuộc mà vẫn ẩn giấu này khỏi lòng khao khát của con, khiến nó bị ngăn trở không thấu suốt được chúng; nhưng lạy Chúa, xin cho chúng rạng tỏ ra nhờ sự thương xót soi sáng của Chúa. Về những điều này con biết hỏi ai? Và con xưng nhận sự dốt nát của con với ai cho có ích hơn là với Chúa, là Đấng không hề thấy phiền vì những sự tìm tòi này của con, vốn được nhen nhóm mãnh liệt hướng về Kinh Thánh của Chúa? Xin ban cho con điều con yêu; vì con quả thật yêu, và chính Chúa đã ban cho con điều này. Lạy Cha, xin ban cho, vì Cha là Đấng thật biết cho con cái mình các vật tốt. Xin ban cho, vì con đã quyết lòng tìm biết, và trước mặt con là việc cực nhọc cho đến khi Chúa mở nó ra. Nhờ Đấng Christ con nài xin Chúa, trong danh Ngài, là Đấng Thánh của các đấng thánh, xin đừng để ai quấy rầy con. Vì con đã tin, nên con nói. Đây là niềm hy vọng của con, con sống vì điều này: để được chiêm ngưỡng sự vui thích của Chúa. Kìa, Chúa đã khiến ngày giờ con ra cũ, và chúng trôi qua, mà trôi qua thế nào thì con không biết. Và chúng con nói về thời gian và thời gian, về thì giờ và thì giờ: “Đã bao lâu rồi kể từ khi người ấy nói điều này”; “đã bao lâu rồi kể từ khi người ấy làm điều này”; và “đã bao lâu rồi kể từ khi tôi thấy điều kia”; và “âm tiết này có thời lượng gấp đôi âm tiết ngắn đơn kia.” Những lời ấy chúng con nói ra, những lời ấy chúng con nghe, và chúng con được người khác hiểu, và chúng con hiểu người khác. Chúng hết sức hiển nhiên và thông thường, thế nhưng cũng chính những điều ấy lại quá ẩn sâu, và việc khám phá ra chúng sẽ là điều mới mẻ.

Chương XXIII

Có lần con nghe một người học thức nói rằng sự chuyển động của mặt trời, mặt trăng và các ngôi sao tạo thành thời gian, và con đã không đồng ý. Vì tại sao sự chuyển động của mọi vật thể lại chẳng phải là thời gian thì hơn? Hoặc, nếu các vì sáng trên trời ngừng lại, mà bàn xoay của người thợ gốm vẫn quay, thì há lại không có thời gian nhờ đó chúng con có thể đo những vòng quay ấy, và nói rằng hoặc nó quay với những quãng nhịp bằng nhau, hoặc nếu lúc thì nó quay chậm hơn, lúc thì nhanh hơn, thì có vòng dài hơn, có vòng ngắn hơn sao? Hoặc, trong khi chúng con nói điều này, chẳng phải chính chúng con cũng đang nói trong thời gian sao? Hoặc, trong lời nói của chúng con, há lại có những âm tiết ngắn và những âm tiết dài, nếu không phải vì những âm tiết kia vang lên trong một thời gian ngắn hơn, còn những âm tiết này trong một thời gian dài hơn? Lạy Đức Chúa Trời, xin cho loài người thấy trong một điều nhỏ những khái niệm chung cho cả điều lớn lẫn điều nhỏ. Các ngôi sao và các vì sáng trên trời cũng dùng làm dấu để định thì tiết, ngày và năm; quả thật vậy; nhưng con cũng sẽ không nói rằng một vòng quay của bánh xe gỗ ấy là một ngày, còn người học thức ấy cũng không nên vì thế mà nói rằng đó không phải là thời gian.

Con ao ước biết sức mạnh và bản chất của thời gian, là điều nhờ đó chúng con đo sự chuyển động của các vật thể, và nói (chẳng hạn) rằng chuyển động này dài gấp đôi chuyển động kia. Vì con hỏi: “ngày” không chỉ có nghĩa là thời gian mặt trời lưu lại trên mặt đất (theo nghĩa đó thì ngày là một điều, đêm là một điều khác), mà còn là trọn vòng quay của nó từ phương đông trở lại phương đông; theo nghĩa đó chúng con nói: “đã qua bấy nhiêu ngày”, gồm cả đêm khi chúng con nói “bấy nhiêu ngày”, chứ không tính riêng các đêm;—vậy, vì một ngày được trọn bởi sự chuyển động của mặt trời và bởi vòng quay của nó từ phương đông trở lại phương đông, con hỏi: chỉ riêng sự chuyển động làm nên ngày, hay khoảng kéo dài trong đó sự chuyển động ấy được hoàn tất, hay cả hai? Vì nếu điều thứ nhất là ngày, thì chúng con sẽ có một ngày, dù mặt trời hoàn tất vòng đi ấy trong một khoảng thời gian ngắn ngủi chỉ bằng một giờ. Nếu là điều thứ hai, thì điều ấy sẽ không làm nên một ngày, nếu giữa lần mặt trời mọc này và lần mọc kế tiếp chỉ có một khoảng kéo dài ngắn ngủi bằng một giờ; nhưng mặt trời phải quay hai mươi bốn vòng mới trọn một ngày. Nếu là cả hai, thì cũng không thể gọi điều kia là một ngày, nếu mặt trời chạy trọn vòng của nó trong khoảng một giờ; cũng không thể gọi điều này là một ngày, nếu trong khi mặt trời đứng yên, mà thời gian trôi qua bằng khoảng mặt trời thường dùng để chạy trọn vòng của nó, từ sáng này đến sáng hôm sau. Vậy bây giờ con sẽ không hỏi cái được gọi là ngày là gì; mà hỏi thời gian là gì, là điều nhờ đó chúng con, khi đo vòng quay của mặt trời, có thể nói rằng nó đã được hoàn tất chỉ trong một nửa thời gian thường lệ, nếu nó được hoàn tất trong một khoảng ngắn chỉ mười hai giờ; và khi so sánh hai thời gian ấy, có thể gọi thời gian này là đơn, thời gian kia là gấp đôi; ngay cả khi giả sử mặt trời chạy vòng của nó từ phương đông đến phương đông, lúc thì trong thời gian đơn ấy, lúc thì trong thời gian gấp đôi ấy. Vậy đừng ai nói với con rằng sự chuyển động của các thiên thể tạo thành thời gian; vì khi, theo lời cầu nguyện của một người, mặt trời đã đứng yên cho đến khi người ấy giành được chiến thắng trong trận chiến, thì mặt trời bèn dừng, nhưng thời gian vẫn tiếp tục trôi. Vì trận chiến ấy đã được tiến hành và kết thúc trong chính khoảng thời gian đã định cho nó. Vậy con nhận thấy thời gian là một sự kéo dài nào đó. Nhưng con có thật nhận thấy điều ấy, hay chỉ tưởng là mình nhận thấy? Lạy Đấng là Ánh Sáng và Lẽ Thật, chính Chúa sẽ chỉ cho con.

Chương XXIV

Chúa có bảo con đồng ý không, nếu có ai định nghĩa thời gian là “sự chuyển động của một vật thể”? Chúa không bảo con như vậy. Vì con nghe rằng không vật thể nào chuyển động mà không ở trong thời gian; chính Chúa phán điều này; nhưng con không nghe rằng sự chuyển động của một vật thể là thời gian; Chúa không phán điều ấy. Vì khi một vật thể chuyển động, chẳng phải con dùng thời gian để đo xem nó chuyển động bao lâu, từ lúc nó bắt đầu chuyển động cho đến khi nó ngừng lại sao? Và nếu con không thấy nó bắt đầu từ lúc nào, và nó cứ tiếp tục chuyển động đến nỗi con không thấy khi nào nó dừng, thì con không thể đo được, ngoại trừ có lẽ từ lúc con bắt đầu thấy cho đến khi con thôi thấy. Và nếu con nhìn lâu, con chỉ có thể nói rằng đó là một thời gian dài, chứ không nói được là dài bao lâu; vì khi chúng con nói “bao lâu”, chúng con nói bằng cách so sánh, như: “cái này dài bằng cái kia”, hoặc “dài gấp đôi cái kia”, hoặc tương tự như vậy. Nhưng khi chúng con có thể ghi nhận khoảng cách giữa các nơi chốn, từ đâu và đến đâu vật thể được chuyển động, hoặc các phần của nó, nếu nó quay như trên máy tiện, thì chúng con có thể nói chính xác sự chuyển động của vật thể ấy, hay của phần ấy, từ chỗ này đến chỗ kia, đã hoàn tất trong bao nhiêu thời gian. Vậy, vì sự chuyển động của một vật thể là một điều, còn điều nhờ đó chúng con đo xem nó kéo dài bao lâu là một điều khác, thì ai lại không thấy trong hai điều ấy, điều nào đáng được gọi là thời gian hơn? Vì nếu một vật thể lúc thì chuyển động, lúc thì đứng yên, thì chúng con dùng thời gian để đo không chỉ sự chuyển động của nó, mà cả sự đứng yên của nó nữa; và chúng con nói: “nó đứng yên lâu bằng nó chuyển động”; hoặc “nó đứng yên lâu gấp hai hay gấp ba thời gian nó chuyển động”; hoặc bất cứ khoảng nào khác mà sự đo lường của chúng con đã xác định được hay ước đoán được, nhiều hơn hay ít hơn, như chúng con vẫn thường nói. Vậy thời gian không phải là sự chuyển động của một vật thể.

Chương XXV

Lạy Chúa, con xưng nhận với Chúa rằng con vẫn chưa biết thời gian là gì; và lạy Chúa, con lại xưng nhận với Chúa rằng con biết mình đang nói điều này trong thời gian, và rằng sau khi đã nói lâu về thời gian, thì chính chữ “lâu” ấy không phải là lâu, nếu không nhờ sự kéo dài của thời gian. Vậy làm sao con biết điều này, khi con không biết thời gian là gì? Hay có lẽ con không biết cách diễn tả điều con biết? Khốn cho con, là kẻ thậm chí không biết điều mà mình không biết! Kìa, lạy Đức Chúa Trời của con, trước mặt Chúa con không nói dối; nhưng con nói thế nào thì lòng con cũng như thế ấy. Chúa thắp ngọn đèn con; lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con, Chúa sẽ soi sáng nơi sự tối tăm con.

Chương XXVI

Chẳng phải linh hồn con xưng nhận với Chúa cách chân thật nhất rằng con đo thời gian sao? Vậy, lạy Đức Chúa Trời của con, con đo mà không biết mình đo cái gì sao? Con đo sự chuyển động của một vật thể trong thời gian; còn chính thời gian thì con lại không đo sao? Hay con thật có thể đo sự chuyển động của một vật thể, xem nó kéo dài bao lâu, và trong bao lâu nó có thể đi từ chỗ này đến chỗ kia, mà không đo thời gian trong đó nó chuyển động sao? Vậy chính thời gian này, con đo bằng cách nào? Có phải chúng con dùng một thời gian ngắn hơn để đo một thời gian dài hơn, như dùng chiều dài một cu-đê để đo chiều dài một sào chăng? Vì thật vậy, dường như chúng con dùng khoảng của một âm tiết ngắn để đo khoảng của một âm tiết dài, và nói rằng âm tiết này dài gấp đôi âm tiết kia. Cũng vậy, chúng con đo khoảng của các khổ thơ bằng khoảng của các câu thơ, khoảng của các câu thơ bằng khoảng của các nhịp thơ, khoảng của các nhịp thơ bằng khoảng của các âm tiết, và khoảng của các âm tiết dài bằng khoảng của các âm tiết ngắn; không phải đo trên trang giấy (vì như thế là chúng con đo không gian, chứ không phải thời gian), mà là khi chúng con thốt ra các lời và chúng trôi qua, và chúng con nói: “đây là một khổ thơ dài, vì gồm bấy nhiêu câu thơ; những câu thơ dài, vì gồm bấy nhiêu nhịp; những nhịp dài, vì kéo dài bấy nhiêu âm tiết; một âm tiết dài, vì gấp đôi một âm tiết ngắn.” Nhưng ngay cả bằng cách này, chúng con cũng không có được một thước đo chắc chắn nào cho thời gian; vì có thể một câu thơ ngắn hơn, được đọc chậm rãi đầy đủ hơn, lại chiếm nhiều thời gian hơn một câu dài hơn được đọc vội vàng. Đối với một câu thơ, một nhịp thơ, một âm tiết cũng vậy. Vì thế con thấy dường như thời gian chẳng là gì khác hơn là một sự kéo dài; nhưng là sự kéo dài của cái gì thì con không biết; và con lấy làm lạ, nếu đó không phải là sự kéo dài của chính tâm trí. Vì, lạy Đức Chúa Trời của con, con nài xin Chúa, con đo cái gì khi con nói, hoặc cách không xác định rằng: “thời gian này dài hơn thời gian kia”, hoặc cách xác định rằng: “thời gian này gấp đôi thời gian kia”? Con biết rằng con đo thời gian; thế nhưng con không đo thời gian sẽ đến, vì nó chưa có; cũng không đo thời gian hiện tại, vì nó không kéo dài ra trong khoảng nào cả; cũng không đo thời gian đã qua, vì nay nó không còn nữa. Vậy con đo cái gì? Có phải là thời gian đang trôi qua, chứ không phải thời gian đã qua? Vì con đã nói như vậy.

Chương XXVII

Hãy can đảm lên, hỡi tâm trí ta, hãy mạnh mẽ tiến tới. Đức Chúa Trời là Đấng giúp đỡ chúng ta; chính Ngài đã dựng nên chúng ta, chứ chẳng phải chúng ta tự dựng nên mình. Hãy tiến tới nơi lẽ thật bắt đầu rạng ra. Giả sử bây giờ tiếng của một vật thể bắt đầu vang lên, và vang lên, và cứ vang mãi, rồi kìa, nó ngưng; bây giờ là im lặng, và tiếng ấy đã qua, không còn là tiếng nữa. Trước khi nó vang lên, nó còn ở tương lai, và không thể đo được, vì nó chưa có; và bây giờ nó cũng không thể đo được, vì nó không còn nữa. Vậy chính trong lúc nó đang vang lên thì nó có thể được đo; vì lúc ấy có điều để đo. Nhưng ngay cả lúc ấy nó cũng không đứng yên; vì nó đang đi qua, và đang qua đi. Phải chăng vì thế mà nó càng có thể đo được hơn? Vì trong khi đi qua, nó được kéo dài ra trong một khoảng thời gian nào đó, để có thể được đo, bởi vì hiện tại thì không có khoảng nào. Vậy nếu lúc ấy nó có thể được đo, thì kìa, giả sử một tiếng khác đã bắt đầu vang lên, và vẫn còn vang lên liên tục một giọng không hề ngắt quãng; chúng ta hãy đo nó trong khi nó đang vang, vì khi nó đã thôi vang thì nó sẽ là quá khứ, và chẳng còn gì để đo; chúng ta hãy đo nó cho thật kỹ, và nói xem nó dài bao nhiêu. Nhưng nó vẫn còn vang, và không thể đo nó được, trừ khi đo từ lúc nó bắt đầu cho đến lúc nó kết thúc. Vì chính khoảng ở giữa là điều chúng ta đo, tức là từ một khởi điểm nào đó đến một kết điểm nào đó. Vì thế, một tiếng chưa kết thúc thì không thể được đo, để có thể nói nó dài hay ngắn bao nhiêu; cũng không thể nói nó bằng một tiếng khác, hay gấp đôi một tiếng đơn, hay tương tự như vậy. Nhưng khi đã kết thúc thì nó không còn nữa. Vậy làm sao có thể đo được nó? Thế nhưng chúng ta vẫn đo thời gian; nhưng không phải những thời gian chưa có, cũng không phải những thời gian không còn nữa, cũng không phải những thời gian không được kéo dài ra bởi một khoảng lưu lại nào, cũng không phải những thời gian không có giới hạn. Chúng ta không đo thời gian sẽ đến, cũng không đo thời gian đã qua, cũng không đo thời gian hiện tại, cũng không đo thời gian đang trôi qua; thế mà chúng ta vẫn đo thời gian.

“Deus Creator omnium” (Lạy Đức Chúa Trời, Đấng Tạo Hóa muôn vật), câu thơ tám âm tiết này xen kẽ giữa âm tiết ngắn và âm tiết dài. Vậy bốn âm tiết ngắn, tức là âm tiết thứ nhất, thứ ba, thứ năm và thứ bảy, chỉ là đơn so với bốn âm tiết dài, tức là âm tiết thứ hai, thứ tư, thứ sáu và thứ tám. Mỗi âm tiết dài này so với mỗi âm tiết ngắn kia có thời lượng gấp đôi: con đọc chúng lên, con thuật lại về chúng, và con thấy đúng như vậy, như giác quan bình thường của người ta nhận biết. Vậy bằng giác quan bình thường, con đo một âm tiết dài bằng một âm tiết ngắn, và con cảm nhận rõ rằng nó dài gấp đôi; nhưng khi âm tiết này vang lên sau âm tiết kia, nếu âm tiết trước ngắn, âm tiết sau dài, thì làm sao con giữ lại được âm tiết ngắn, và làm sao, khi đo, con áp nó vào âm tiết dài, để thấy âm tiết dài gấp đôi nó, bởi vì âm tiết dài không bắt đầu vang lên, nếu âm tiết ngắn chưa thôi vang? Và chính âm tiết dài ấy, con đo nó như là hiện tại sao, khi con không đo nó cho đến khi nó đã kết thúc? Mà sự kết thúc của nó lại chính là sự qua đi của nó. Vậy cái mà con đo là gì? Âm tiết ngắn mà con dùng để đo ở đâu? Âm tiết dài mà con đo ở đâu? Cả hai đã vang lên, đã bay đi, đã qua đi, không còn nữa; thế mà con vẫn đo, và tự tin trả lời (trong chừng mực có thể dựa vào một giác quan đã được luyện tập) rằng xét về khoảng thời gian, âm tiết này chỉ là đơn, âm tiết kia là gấp đôi. Thế nhưng con không thể làm điều này, nếu chúng chưa qua đi và chưa kết thúc. Vậy cái con đo không phải là chính chúng, là những điều nay không còn nữa, mà là một điều gì đó trong ký ức của con, vẫn còn in đậm ở đó.

Hỡi tâm trí ta, chính trong ngươi mà ta đo thời gian. Đừng ngắt lời ta, nghĩa là đừng tự ngắt lời mình bằng sự xáo động của những ấn tượng nơi ngươi. Ta đo thời gian ở trong ngươi; ấn tượng mà các sự vật để lại trong ngươi khi chúng đi qua vẫn còn lại ngay cả khi chúng đã qua đi; chính điều ấy, vẫn còn hiện tại, là điều ta đo, chứ không phải những sự vật đã đi qua để tạo nên ấn tượng ấy. Ta đo điều này khi ta đo thời gian. Vậy hoặc điều này là thời gian, hoặc ta không đo thời gian. Còn khi chúng ta đo sự im lặng, và nói rằng sự im lặng này đã kéo dài bằng tiếng nói kia thì sao? Chẳng phải chúng ta trải tư tưởng mình ra theo độ dài của một tiếng nói, như thể nó đang vang lên, để có thể thuật lại các quãng im lặng trong một khoảng thời gian nhất định sao? Vì dù cả tiếng nói lẫn lưỡi đều im, nhưng trong tư tưởng chúng ta vẫn đi qua các bài thơ, các câu thơ, và bất cứ bài nói nào khác, hay những kích thước của các chuyển động, và thuật lại về các khoảng thời gian, xem khoảng này dài bao nhiêu so với khoảng kia, chẳng khác gì như thể chúng ta đọc chúng ra thành tiếng. Nếu một người muốn phát ra một âm thanh kéo dài, và đã định trong tư tưởng nó sẽ dài bao lâu, thì người ấy đã trong im lặng đi qua một khoảng thời gian, và sau khi giao phó nó cho ký ức, người ấy bắt đầu thốt ra lời ấy, và lời ấy cứ vang lên cho đến khi được đưa tới kết điểm đã định. Phải, nó đã vang lên, và sẽ còn vang lên; vì phần nào của nó đã hoàn tất thì đã vang lên rồi, còn phần còn lại thì sẽ vang lên. Và cứ thế nó tiếp diễn, cho đến khi ý hướng hiện tại chuyển tương lai sang quá khứ; quá khứ tăng thêm khi tương lai giảm bớt, cho đến khi tương lai bị tiêu hao hết, thì mọi sự đều là quá khứ.

Chương XXVIII

Nhưng làm sao tương lai, là điều chưa có, lại bị giảm bớt hay tiêu hao? Hay làm sao quá khứ, là điều nay không còn nữa, lại được tăng thêm, nếu không phải là vì trong tâm trí, là nơi thực hiện điều này, có ba việc diễn ra? Vì tâm trí trông đợi, chú tâm và ghi nhớ; để điều mà nó trông đợi, qua điều mà nó chú tâm, đi vào điều mà nó ghi nhớ. Vậy ai chối rằng những điều sẽ đến thì chưa có? Thế nhưng trong tâm trí đã có sự trông đợi những điều sẽ đến. Và ai chối rằng những điều đã qua thì nay không còn nữa? Thế nhưng trong tâm trí vẫn còn ký ức về những điều đã qua. Và ai chối rằng thời gian hiện tại không có khoảng nào, vì nó qua đi trong chớp mắt? Thế nhưng sự chú tâm của chúng con vẫn kéo dài, và qua sự chú tâm ấy, điều sẽ hiện diện tiến tới chỗ trở nên vắng mặt. Vậy không phải thời gian tương lai là dài, vì nó chưa có; nhưng một tương lai dài là “một sự trông đợi dài về tương lai”; cũng không phải thời gian đã qua, là điều nay không còn nữa, là dài; nhưng một quá khứ dài là “một ký ức dài về quá khứ.”

Con sắp đọc thuộc lòng một bài Thi Thiên mà con biết. Trước khi con bắt đầu, sự trông đợi của con trải ra trên toàn bài; nhưng khi con đã bắt đầu, thì bao nhiêu phần của bài con tách ra đưa vào quá khứ, bấy nhiêu được trải ra dọc theo ký ức của con; như vậy, sự sống của hành động này của con bị phân chia giữa ký ức của con, về phần con đã đọc, và sự trông đợi của con, về phần con sắp đọc; nhưng “sự chú tâm” của con thì hiện diện, để qua nó, điều vốn là tương lai được chuyển sang, trở thành quá khứ. Việc ấy càng được lặp đi lặp lại, thì sự trông đợi càng bị rút ngắn, và ký ức càng được mở rộng: cho đến khi toàn bộ sự trông đợi cuối cùng cạn hết, lúc trọn hành động ấy đã kết thúc và đi vào ký ức. Và điều xảy ra với cả bài Thi Thiên cũng xảy ra với từng phần của bài, và với từng âm tiết; cũng vậy đối với hành động dài hơn mà bài Thi Thiên này có thể chỉ là một phần; cũng vậy đối với trọn đời sống con người, mà mọi hành động của con người là những phần của nó; cũng vậy đối với trọn thời đại của con cái loài người, mà mọi đời sống của loài người là những phần của nó.

Chương XXIX

Nhưng vì sự nhân từ Chúa tốt hơn mọi mạng sống, nên kìa, đời con chỉ là một sự phân tán, và tay hữu Chúa nâng đỡ con, trong Chúa con là Con Người, Đấng Trung Bảo giữa Chúa, là Đấng Duy Nhất, và chúng con là những kẻ nhiều, nhiều cũng vì những sự phân tán muôn mặt của chúng con giữa nhiều điều, để nhờ Ngài con nắm được Đấng mà trong Ngài con đã được nắm lấy, và được thu góp lại khỏi nếp sống cũ của con, để theo Đấng Duy Nhất, quên lửng sự ở đằng sau, không bị phân tán ra nhưng vươn tới, không hướng về những điều sẽ đến rồi sẽ qua đi, nhưng hướng về những điều ở đằng trước, không tản mát nhưng chăm chú, con nhắm mục đích mà chạy, để giựt giải về sự kêu gọi trên trời, là nơi con được nghe tiếng ngợi khen Chúa, và chiêm ngưỡng sự vui thích của Chúa, là điều không đến cũng không qua đi. Nhưng nay các năm của con sút kém trong than thở. Còn Chúa, lạy Chúa, Chúa là niềm an ủi của con, là Cha Đời đời của con; nhưng con đã bị chia lìa giữa các thời gian mà con không biết thứ tự của chúng; và những tư tưởng của con, tức là chính phần sâu thẳm nhất của linh hồn con, bị xâu xé và tan nát bởi những sự đa tạp hỗn loạn, cho đến khi con được tuôn chảy hòa vào Chúa, được tinh luyện và nung chảy bởi lửa tình yêu của Chúa.

Chương XXX

Bấy giờ con sẽ đứng vững và được vững chắc trong Chúa, trong khuôn đúc của con là lẽ thật của Chúa; con sẽ không chịu đựng những câu hỏi của loài người, là những kẻ vì một chứng bệnh hình phạt mà khát khao nhiều hơn sức mình có thể chứa, và nói rằng: “Đức Chúa Trời đã làm gì trước khi dựng nên trời đất?” Hoặc: “Làm sao Ngài lại nảy ra ý định làm nên một điều gì, khi trước đó Ngài chưa từng làm nên điều gì?” Lạy Chúa, xin cho họ suy nghĩ kỹ điều họ nói, và nhận ra rằng không thể nói “chưa từng” khi “thời gian” không có. Vậy khi người ta nói rằng Ngài “chưa từng làm nên”, thì điều ấy là gì khác hơn là nói rằng Ngài “không làm nên trong thời gian nào cả”? Vậy xin cho họ thấy rằng không thể có thời gian nếu không có tạo vật, và thôi nói lời hư không ấy. Nguyện họ cũng vươn tới những điều ở đằng trước; và hiểu rằng Chúa có trước mọi thời gian, là Đấng Tạo Hóa đời đời của mọi thời gian, và rằng không có thời gian nào đồng đời đời với Chúa, cũng không có tạo vật nào như vậy, dù có tạo vật nào có trước mọi thời gian đi nữa.

Chương XXXI

Lạy Chúa là Đức Chúa Trời của con, chốn sâu kín của những sự mầu nhiệm của Chúa sâu thẳm biết bao, và hậu quả của những sự vi phạm của con đã ném con ra xa nơi ấy biết chừng nào! Xin chữa lành mắt con, để con được dự phần vào niềm vui của ánh sáng Chúa. Chắc chắn, nếu có một tâm trí được ban cho sự hiểu biết và sự biết trước rộng lớn đến nỗi biết hết mọi điều đã qua và sẽ đến, như con biết một bài Thi Thiên quen thuộc, thì quả thật tâm trí ấy kỳ diệu vô cùng, và đáng kinh sợ lạ lùng; vì đối với người ấy, không điều gì đã qua, không điều gì sẽ đến trong các đời sau, còn bị giấu kín, cũng như khi con hát bài Thi Thiên ấy, chẳng có gì bị giấu khỏi con về những phần nào, và bao nhiêu phần, đã qua kể từ lúc khởi đầu, những phần nào, và bao nhiêu phần, còn lại cho đến lúc kết thúc. Nhưng không thể nào Chúa, là Đấng Tạo Hóa của vũ trụ, Đấng Tạo Hóa của linh hồn và thân thể, không thể nào Chúa lại biết mọi điều đã qua và sẽ đến theo cách như thế. Chúa biết chúng cách kỳ diệu hơn bội phần, bội phần, và mầu nhiệm hơn bội phần. Vì không phải như cảm xúc của một người hát điều mình biết, hoặc nghe một bài ca quen thuộc, bị thay đổi bởi sự trông đợi những lời sắp đến và sự ghi nhớ những lời đã qua, và các giác quan của người ấy bị phân chia,—không phải như vậy mà có điều gì xảy đến cho Chúa, là Đấng đời đời không hề thay đổi, tức là Đấng Tạo Hóa đời đời của các tâm trí. Vậy như Chúa trong Ban Đầu đã biết trời và đất mà sự hiểu biết của Chúa không hề có chút thay đổi nào, thì cũng vậy, trong Ban Đầu Chúa đã dựng nên trời đất mà hành động của Chúa không hề có chút phân tán nào. Ai hiểu được, hãy xưng tụng Chúa; và ai không hiểu được, cũng hãy xưng tụng Chúa. Ôi, Chúa cao cả biết bao, thế mà những người có lòng khiêm nhường lại là nơi Chúa ngự; vì Chúa sửa ngay lại những kẻ cong khom, và họ không ngã, là những người mà Chúa là sự cao trọng của họ.

Bạn đã đọc xong Quyển Mười Một