Chương 15 · 13 phút đọc · 17 phút nghe
Định Cư Tại Ninh Ba
MÙA THU năm 1856 đã gần tàn khi tôi đến Ninh Ba, một trong những thành phố cổ kính và có ảnh hưởng nhất trên bờ biển Trung Quốc. Được mở cửa cho người ngoại quốc cư trú từ năm 1842 theo Hiệp ước Nam Kinh, thành phố này từ lâu đã là nơi diễn ra công cuộc truyền giáo. Trên những con phố đông nghịt người qua lại, dòng đời tấp nập cuồn cuộn không ngơi. Bốn trăm ngàn con người sống bên trong hoặc quanh vòng tường thành cổ dài năm dặm, và mỗi người đều là một linh hồn mà Chúa Giê-xu yêu thương, một linh hồn mà Ngài đã chịu chết thay.
Khi mùa đông đến gần, tôi thuê một căn nhà kiểu Trung Hoa ở Wu-gyiao-deo, tức phố Đầu Hồ. Hồi ấy đó chưa phải là một chỗ ở tiện nghi cho lắm. Tôi còn nhớ rất rõ mình đã lấy ngón tay vạch tên viết tắt của mình trên lớp tuyết đã đọng lại suốt đêm trên tấm chăn đắp, trong căn phòng lầu trên rộng như cái kho thóc—nay đã được ngăn ra thành bốn năm phòng nhỏ, mỗi phòng đều có trần đóng kín đàng hoàng. Mái ngói của một căn nhà Trung Hoa không có trần có thể che được mưa—nếu ngói còn lành lặn—nhưng lại chẳng che chắn được tuyết bao nhiêu, vì tuyết sẽ bị gió thốc qua các khe hở, kẽ nứt mà lọt vào trong. Nhưng dù đồ đạc bên trong còn sơ sài đến đâu, căn nhà nhỏ ấy vẫn rất thích hợp cho công việc giữa vòng dân chúng; và tôi đã biết ơn mà ổn định tại đó, tìm thấy biết bao cơ hội để hầu việc Chúa—sáng, trưa và tối.
Trong những tháng cuối năm ấy, tâm trí tôi bị dằn vặt rất nhiều về việc có nên tiếp tục gắn bó với Hội của mình hay không, vì Hội thường xuyên mắc nợ. Riêng bản thân tôi thì luôn tránh nợ nần và chi tiêu trong phạm vi tiền lương, dù có lúc phải hết sức tằn tiện mới làm được. Bấy giờ việc ấy chẳng còn khó khăn gì, vì thu nhập của tôi đã khá hơn, và đất nước đang yên ổn hơn nên mọi thứ không còn đắt đỏ như trước. Nhưng chính Hội lại đang mắc nợ. Những hối phiếu hằng quý mà tôi và những người khác được chỉ thị rút tiền thường được thanh toán bằng tiền đi vay, và một cuộc thư từ qua lại đã bắt đầu, để rồi kết thúc vào năm sau bằng việc tôi xin rút lui vì lý do lương tâm.
Đối với tôi, sự dạy dỗ của Lời Đức Chúa Trời thật rõ ràng không thể lầm lẫn: “Đừng mắc nợ ai chi hết.” Theo tôi nghĩ, vay tiền tức là đi ngược lại Kinh Thánh—là thừa nhận rằng Đức Chúa Trời đã giữ lại một điều tốt lành nào đó, và là quyết tâm tự mình giành lấy điều Ngài đã không ban cho. Điều gì sai khi một Cơ Đốc nhân làm thì có thể nào trở thành đúng khi cả một hội đoàn Cơ Đốc nhân làm chăng? Hoặc dù có bao nhiêu tiền lệ đi nữa, có thể nào biến một đường lối sai trở thành chính đáng chăng? Nếu Lời Chúa có dạy tôi điều gì, thì Lời ấy dạy tôi chớ dính dáng gì đến nợ nần. Tôi không thể nghĩ rằng Đức Chúa Trời nghèo túng, rằng Ngài thiếu nguồn lực, hoặc không muốn đáp ứng bất cứ nhu cầu nào của một công việc thật sự là của Ngài. Tôi thấy rằng nếu thiếu tiền để tiếp tục một công việc, thì ở mức độ ấy, trong sự phát triển đặc biệt ấy, hoặc vào thời điểm ấy, đó không thể là công việc của Đức Chúa Trời. Vậy, để lương tâm được yên, tôi buộc phải rút khỏi Hội đã cấp lương cho tôi từ trước đến nay.
Tôi rất vui mừng khi bạn tôi và cũng là đồng nghiệp của tôi, ông Jones, cũng thuộc Hội Truyền Bá Phúc Âm Trung Hoa, được dẫn dắt để bước cùng một bước như vậy; và cả hai chúng tôi đều hết lòng biết ơn vì sự chia tay diễn ra mà không hề sứt mẻ chút tình thân hữu nào giữa đôi bên. Thật vậy, chúng tôi vui mừng biết rằng bước đi của chúng tôi được một số thành viên trong Ban Điều Hành tán thành, dù Hội nói chung không thể đứng trên lập trường của chúng tôi. Chỉ nương cậy một mình Đức Chúa Trời để được cung ứng, chúng tôi vẫn có thể giữ một phần liên hệ với những người ủng hộ trước kia, gửi về quê nhà nhật ký và các bài viết khác để đăng tải như trước, chừng nào Hội vẫn còn tồn tại.
Bước đi ấy là một thử thách không nhỏ cho đức tin. Tôi hoàn toàn không chắc Đức Chúa Trời muốn tôi làm gì, hoặc Ngài có đáp ứng nhu cầu của tôi để tôi có thể tiếp tục làm việc như trước hay không. Tôi chẳng có một người bạn nào mà tôi trông đợi sẽ chu cấp cho mình. Tôi không biết Chúa sẽ dùng phương tiện nào; nhưng tôi sẵn lòng dâng trọn thì giờ của mình cho việc truyền bá Phúc Âm giữa vòng người ngoại đạo, nếu bằng cách nào đó Ngài ban cho tôi số tiền tối thiểu đủ để sống; còn nếu Ngài không vui lòng làm vậy, tôi sẵn sàng nhận bất cứ công việc nào cần thiết để tự nuôi thân, và dành mọi thì giờ có thể rảnh ra được từ nghề nghiệp ấy cho những nỗ lực truyền giáo rõ rệt hơn. Nhưng Đức Chúa Trời đã ban phước và làm cho tôi được thịnh vượng; và khi sự chia tay thật sự hoàn tất, tôi vui mừng và biết ơn biết bao! Tôi có thể ngước nhìn thẳng vào mặt Cha tôi với một tấm lòng mãn nguyện, sẵn sàng, bởi ân điển Ngài, làm điều kế tiếp mà Ngài dạy bảo, và cảm thấy hết sức chắc chắn về sự chăm sóc đầy yêu thương của Ngài.
Và Ngài đã dẫn dắt và chu cấp cho tôi một cách phước hạnh dường nào, tôi chẳng bao giờ, chẳng bao giờ kể hết được. Điều đó giống như sự tiếp nối của một vài kinh nghiệm trước kia khi tôi còn ở quê nhà. Đức tin của tôi không phải là chưa từng bị thử thách; nó thường, rất thường thất bại, và tôi hết sức buồn bã và hổ thẹn vì đã không tin cậy một người Cha như thế. Nhưng ôi! Tôi đang học biết Ngài. Ngay cả lúc ấy tôi cũng chẳng muốn bỏ lỡ sự thử thách ấy. Ngài trở nên thật gần gũi, thật hiện thực, thật thân thiết. Đôi khi có khó khăn về tiền bạc, nhưng chẳng bao giờ vì không đủ cho nhu cầu riêng, mà là vì phải giúp đỡ cho hàng chục người đói khát và hấp hối quanh chúng tôi. Và còn có những thử thách khác, sâu xa hơn nhiều, đã hoàn toàn che khuất những khó khăn này; và vì sâu xa hơn, chúng đã sinh ra những bông trái phong phú hơn. Giờ đây thật vui biết bao khi người ta không những biết, như cô Havergal thân mến, rằng——
“Ai tin cậy Ngài trọn vẹn
Sẽ thấy Ngài chân thật trọn vẹn,”
mà còn biết rằng khi chúng ta không tin cậy trọn vẹn, Ngài vẫn thành tín không hề thay đổi. Ngài là Đấng chân thật trọn vẹn, dù chúng ta tin cậy hay không. “Nếu chúng ta không thành tín, song Ngài vẫn thành tín, vì Ngài không thể tự chối mình được.” Nhưng ôi, mỗi khi chúng ta không tin cậy Chúa là chúng ta làm nhục Ngài biết bao, và chúng ta đánh mất biết bao bình an, phước hạnh và đắc thắng khi phạm tội như thế với Đấng Thành Tín! Nguyện chúng ta đừng bao giờ dám nghi ngờ Ngài trong bất cứ điều gì nữa!
Năm 1857 là một thời kỳ đầy biến động, và khép lại bằng vụ người Anh bắn phá Quảng Châu vốn khét tiếng, cùng với sự khởi đầu cuộc chiến tranh thứ hai giữa nước Anh chúng tôi và Trung Quốc. Tin đồn về rối loạn lan tràn khắp nơi, và ở nhiều chỗ các giáo sĩ đã trải qua không ít hiểm nguy. Ở Ninh Ba lại càng như vậy, và vì thế sự gìn giữ của Đức Chúa Trời để đáp lời cầu nguyện lại càng hiển nhiên. Khi tin khủng khiếp về vụ bắn phá Quảng Châu đến tai những người Quảng Đông ở Ninh Ba, cơn giận dữ và phẫn nộ của họ không còn giới hạn nào, và họ lập tức bắt tay vào mưu tính tiêu diệt mọi người ngoại quốc sống trong thành phố và vùng lân cận. Ai cũng biết rằng nhiều người ngoại quốc có thói quen nhóm lại thờ phượng mỗi tối Chúa Nhật tại nhà của một giáo sĩ, và kế hoạch là vào một dịp đã định, họ sẽ bao vây nơi ấy và giết sạch mọi người có mặt, rồi sau đó sẽ hạ sát những ai không có mặt ở đó.
Sự chấp thuận của quan Đạo Đài, tức vị quan đứng đầu về dân sự của thành phố, đã được dễ dàng có được; và chẳng còn gì ngăn trở việc thực hiện âm mưu, mà dĩ nhiên những người ngoại quốc hoàn toàn không hay biết. (Vài tháng sau, một âm mưu tương tự nhắm vào người Bồ Đào Nha đã được thực hiện, và từ năm mươi đến sáu mươi người đã bị tàn sát giữa ban ngày.) Tuy nhiên, tình cờ là một người biết về âm mưu ấy có một người bạn đang làm công cho các giáo sĩ; và vì lo cho sự an toàn của bạn mình, người ấy đã được thúc đẩy để báo cho bạn biết về mối nguy sắp đến và giục bạn bỏ việc làm cho người ngoại quốc. Người đầy tớ ấy đã cho chủ mình biết chuyện, và nhờ vậy cộng đồng nhỏ bé ấy biết được hiểm họa đang treo trên đầu mình. Nhận thức được tình hình nghiêm trọng, họ quyết định nhóm lại tại nhà của một người trong số họ để tìm sự che chở của Đấng Chí Cao, và ẩn mình dưới bóng cánh của Ngài. Và họ đã không nhóm lại cách vô ích.
Ngay chính lúc chúng tôi đang cầu nguyện, Chúa đang hành động. Ngài khiến một vị quan cấp dưới, là quan Giám đốc Hải quan, đến gặp quan Đạo Đài và can gián ông về sự dại dột khi cho phép một âm mưu như thế, vì ông quả quyết rằng việc ấy sẽ khiến người ngoại quốc ở những nơi khác kéo quân đến báo thù cho cái chết của đồng bào họ và san bằng thành phố. Quan Đạo Đài đáp rằng khi người ngoại quốc đến với mục đích ấy, ông sẽ chối là không hề biết hay dính líu gì đến âm mưu, và như thế sẽ hướng sự báo thù của họ vào những người Quảng Đông, đến lượt họ sẽ bị tiêu diệt; “và như vậy,” ông nói, “chúng ta sẽ thoát khỏi cả bọn Quảng Đông lẫn bọn ngoại quốc chỉ bằng một nước cờ.” Quan Giám đốc Hải quan quả quyết với ông rằng mọi mưu toan thoái thác như thế đều vô ích; và cuối cùng, quan Đạo Đài sai người đến báo cho những người Quảng Đông rằng ông rút lại sự cho phép và cấm cuộc tấn công. Việc này xảy ra đúng vào lúc chúng tôi đang cầu xin Chúa che chở, dù mãi đến vài tuần sau chúng tôi mới biết được sự việc. Như vậy, một lần nữa chúng tôi được dẫn đến chỗ chứng nghiệm rằng—
“Chỉ một cánh tay Ngài là đủ,
Và sự che chở chúng ta thật vững chắc.”
Tôi không thể ghi lại lịch sử các biến cố trong thời kỳ này, nhưng trước khi năm 1857 kết thúc, ông Jones và tôi đã được khích lệ bởi những dấu hiệu phước hạnh. Thật thú vị khi nhớ lại hoàn cảnh liên quan đến lời tuyên xưng đức tin nơi Đấng Christ đầu tiên đã khích lệ chúng tôi.
Một lần kia, tôi đang rao giảng tin lành về sự cứu rỗi qua công việc Đấng Christ đã làm trọn, thì một người đàn ông trung niên đứng dậy, và làm chứng trước mặt đồng bào đang nhóm lại về đức tin của ông nơi quyền năng của Phúc Âm.
“Từ lâu tôi đã tìm kiếm Lẽ Thật,” ông nói cách tha thiết, “như cha ông tôi trước kia đã tìm; nhưng tôi chưa bao giờ tìm được. Tôi đã đi khắp gần xa, nhưng vẫn không có được. Tôi chẳng tìm thấy sự yên nghỉ nào trong Nho giáo, Phật giáo hay Đạo giáo; nhưng tôi thật tìm thấy sự yên nghỉ trong những điều tôi được nghe tại đây tối nay. Từ nay trở đi, tôi là người tin Chúa Giê-xu.”
Người này là một trong những chức sắc hàng đầu của một giáo phái Phật giáo cải cách ở Ninh Ba. Ít lâu sau khi ông tuyên xưng đức tin nơi Cứu Chúa, giáo phái mà ông từng chủ trì có một buổi nhóm họp. Tôi đi cùng ông đến buổi họp ấy, và tại đó, trước những người từng cùng đạo với mình, ông đã làm chứng về sự bình an mình nhận được khi tin. Chẳng bao lâu sau, một người bạn cũ của ông đã được hoán cải và chịu phép báp-têm. Cả hai người nay đều đã an giấc trong Chúa Giê-xu. Người thứ nhất đã tiếp tục rao giảng cho đồng bào mình tin lành về sự vui mừng lớn suốt một thời gian dài. Vài đêm sau khi được hoán cải, ông hỏi Phúc Âm này đã được biết đến ở nước Anh bao lâu rồi. Ông được trả lời rằng chúng tôi đã biết Phúc Âm ấy được vài trăm năm.
“Sao!” ông kinh ngạc nói; “có thể nào trong hàng trăm năm các ông đã nắm giữ sự hiểu biết về tin lành này, mà mãi đến bây giờ mới đến rao giảng cho chúng tôi sao? Cha tôi đã tìm kiếm Lẽ Thật hơn hai mươi năm, và đã chết mà không tìm được. Ôi, sao các ông không đến sớm hơn?”
Cả một thế hệ đã qua đi kể từ khi câu hỏi đau lòng ấy được nêu ra; nhưng than ôi, ngày nay có biết bao nhiêu người có thể lặp lại cùng một câu hỏi ấy? Trong khoảng thời gian đó, hơn hai trăm triệu người đã bị cuốn vào cõi đời đời mà chưa hề được nghe lời mời gọi đến sự cứu rỗi. Tình trạng này còn kéo dài bao lâu nữa, và lời của Chủ, “cho mọi người,” còn bị làm ngơ đến bao giờ?