Chương 10 · 16 phút đọc · 20 phút nghe
Những Chuyến Truyền Giảng Đầu Tiên
Một chuyến đi vào mùa xuân năm 1855 cùng Mục sư J. S. Burdon của Hội Truyền Giáo Anh Giáo (nay là Giám mục giáo phận Victoria, Hồng Kông) đã gặp phải một số hiểm nguy nghiêm trọng.
Tại cửa sông rộng lớn của sông Dương Tử, cách Thượng Hải chừng ba mươi dặm về phía bắc, có một nhóm đảo mà Sùng Minh và Hải Môn là những đảo lớn nhất và quan trọng nhất; và xa hơn về phía thượng nguồn, nơi cửa sông thu hẹp lại, cách xa biển, là thành phố có thế lực Thông Châu, gần Lang Sơn (Núi Sói), một nơi nổi tiếng được khách hành hương tìm đến. Chúng tôi dành một thời gian truyền bá Phúc Âm trên những hòn đảo ấy, rồi đi tiếp đến Lang Sơn, nơi chúng tôi giảng dạy và phát sách cho hàng nghìn khách hành hương đang dự một lễ hội thờ thần tượng. Từ đó chúng tôi đi đến Thông Châu, và những kinh nghiệm đau đớn của chúng tôi tại đó sẽ được kể lại trong đoạn nhật ký sau đây:—
Thứ Năm, ngày 26 tháng 4 năm 1855.
Sau bữa sáng, chúng tôi phó thác mình cho sự chăm sóc của Cha trên trời, và cầu xin Ngài ban phước trước khi đi vào thành phố lớn này. Hôm ấy trời âm u và mưa. Chúng tôi tin chắc rằng Sa-tan sẽ không để chúng tôi tấn công vương quốc của hắn, như chúng tôi đang toan làm, mà không dấy lên sự chống đối dữ dội; nhưng chúng tôi cũng hoàn toàn tin chắc rằng ý muốn của Đức Chúa Trời là chúng tôi phải rao giảng Đấng Christ trong thành phố này, và phân phát Lời Lẽ Thật giữa dân cư nơi đây. Chúng tôi tiếc rằng mình chỉ còn lại ít sách cho một nơi quan trọng như vậy: tuy nhiên, kết quả cho thấy điều này cũng là do sự quan phòng.
Các thầy giáo người Hoa của chúng tôi hết sức thuyết phục chúng tôi đừng vào thành; nhưng chúng tôi quyết định rằng, nhờ Đức Chúa Trời giúp đỡ, không gì có thể ngăn trở chúng tôi. Tuy vậy, chúng tôi dặn họ ở lại trên một trong hai chiếc thuyền; và nếu chúng tôi không trở về, thì hãy dò hỏi bất cứ điều gì có thể về số phận của chúng tôi, rồi hết sức nhanh chóng trở về Thượng Hải báo tin. Chúng tôi cũng thu xếp để chiếc thuyền kia chờ chúng tôi, dù chúng tôi không thể trở về trong đêm ấy, để khỏi bị cầm chân vì thiếu thuyền trong trường hợp về muộn. Rồi chúng tôi cho sách vào hai cái bao, và cùng một người đầy tớ luôn đi theo chúng tôi trong những dịp như thế, lên đường vào thành, cách đó chừng bảy dặm. Đi bộ là điều không thể, vì tình trạng đường sá, nên chúng tôi dùng xe cút kít, phương tiện chuyên chở duy nhất có được ở vùng này. Xe cút kít rẻ hơn kiệu, chỉ cần một người phu; nhưng hoàn toàn không phải là một phương tiện dễ chịu trên những con đường gồ ghề, lầy lội.
Chúng tôi chưa đi được bao xa thì người đầy tớ xin phép quay về, vì anh ta hết sức sợ hãi trước những lời đồn về bọn lính địa phương. Dĩ nhiên chúng tôi đồng ý ngay, vì không muốn làm liên lụy người khác, và quyết định tự mang sách, trông cậy sức lực cả về thể xác lẫn thuộc linh nơi Đấng đã hứa sẽ cung cấp đầy đủ mọi sự cần dùng của chúng tôi.
Lúc ấy, một người đàn ông đáng kính đến gần và tha thiết cảnh báo chúng tôi đừng đi tiếp, nói rằng nếu đi thì chúng tôi sẽ phải đau đớn mà biết dân quân Thông Châu là thế nào. Chúng tôi cảm ơn ông vì lời khuyên tử tế, nhưng không thể làm theo, vì lòng chúng tôi đã quyết định; chúng tôi không biết mình sẽ gặp xiềng xích, tù đày và cái chết, hay sẽ được phân phát Kinh Thánh và truyền đạo đơn một cách an toàn rồi trở về bình yên vô sự; nhưng chúng tôi đã quyết tâm, bởi ân điển của Đức Chúa Trời, không để Thông Châu thiếu vắng Phúc Âm thêm nữa, cũng không để hàng nghìn hàng vạn dân cư đông đúc của nó chết trong sự không biết Đường sự sống mà chẳng ai đoái hoài.
Sau đó, người phu đẩy xe cút kít của tôi không chịu đi xa hơn nữa, và tôi phải tìm người khác; may thay việc ấy không khó. Khi chúng tôi đi tiếp, chuyến đi giữa bùn lầy và mưa thật chẳng dễ chịu chút nào, và chúng tôi không thể không cảm thấy sự nguy hiểm của tình cảnh mình, dù không hề nao núng giây phút nào. Thỉnh thoảng chúng tôi khích lệ nhau bằng những lời hứa trong Kinh Thánh và những câu thánh ca. Câu thơ này—
“Dẫu hiểm nguy biển cả, dẫu hiểm nguy đất liền,
Chớ để lòng con nản: Chúa con đã kề bên.
Nhưng nếu lòng con sờn khi bị thử, đè nén,
Lời hứa Ngài vẫn vững, cho hồn con bình yên.”
dường như đặc biệt thích hợp với hoàn cảnh của chúng tôi, và đã an ủi tôi rất nhiều.
Dọc đường, chúng tôi đi qua một thị trấn nhỏ có khoảng một nghìn dân; và tại đây, bằng tiếng Quan Thoại, tôi rao giảng về Chúa Giê-xu cho khá đông người. Chưa bao giờ tôi vui mừng như thế khi nói về tình yêu của Đức Chúa Trời và sự chuộc tội của Chúa Giê-xu Christ. Chính linh hồn tôi được ban phước dồi dào, đầy dẫy sự vui mừng và bình an; và tôi đã có thể nói một cách tự do và dễ dàng khác thường. Và tôi vui mừng biết bao khi sau đó nghe một người trong số thính giả lặp lại cho những người mới đến, bằng thổ ngữ địa phương của mình, những lẽ thật mà tôi vừa giảng giải! Ôi, tôi biết ơn biết bao khi nghe một người Trung Hoa, tự ý mình, nói với đồng bào mình rằng Đức Chúa Trời yêu thương họ; rằng họ là những tội nhân, nhưng Chúa Giê-xu đã chết thay cho họ, và đã trả án phạt cho tội lỗi của họ. Chỉ một khoảnh khắc ấy cũng đã đền bù cho tôi mọi thử thách chúng tôi đã trải qua; và tôi cảm thấy rằng nếu Chúa ban Đức Thánh Linh của Ngài để thay đổi lòng người ấy, thì chúng tôi đã không đến cách vô ích.
Chúng tôi phân phát một vài sách Tân Ước và truyền đạo đơn, vì dân chúng biết đọc, và chúng tôi không thể rời họ mà không để lại Phúc Âm. Thật may là chúng tôi đã làm thế, vì khi đến Thông Châu, chúng tôi thấy số sách còn lại vẫn nhiều bằng đúng sức chúng tôi có thể mang nổi.
Gần cuối hành trình, khi chúng tôi đến gần vùng ngoại ô phía tây của thành, lời cầu nguyện của các Cơ Đốc nhân đầu tiên, lúc sự bắt bớ đang bắt đầu, chợt đến trong trí tôi: “Nầy, xin Chúa xem xét sự họ ngăm dọa, và ban cho các đầy tớ Ngài rao giảng đạo Ngài một cách dạn dĩ.” Chúng tôi hết lòng hiệp ý trong lời cầu xin ấy. Trước khi vào vùng ngoại ô, chúng tôi bàn định kế hoạch để cùng hành động nhất trí, và dặn những người phu xe cút kít chỗ chờ chúng tôi, để họ khỏi bị liên lụy vào bất cứ rắc rối nào vì cớ chúng tôi. Rồi ngước nhìn lên Cha trên trời, chúng tôi phó mình cho Ngài gìn giữ, cầm lấy sách và lên đường vào thành.
Một quãng đường, chúng tôi đi dọc theo con phố chính của vùng ngoại ô dẫn đến Cửa Tây mà không bị quấy nhiễu, và thấy buồn cười vì cái danh hiệu lạ lùng Heh-kwei-tsi (“Hắc quỷ tử”, quỷ đen) mà người ta gán cho chúng tôi. Lúc ấy chúng tôi lấy làm thắc mắc, nhưng về sau mới biết rằng chính quần áo của chúng tôi, chứ không phải màu da, đã khiến người ta gọi như vậy. Khi chúng tôi đi ngang qua mấy người lính, tôi nói với ông Burdon rằng đây chính là những người mà chúng tôi đã nghe đồn nhiều đến thế, và dường như họ cũng sẵn lòng để chúng tôi đi qua yên ổn. Tuy nhiên, còn lâu mới đến cổng thành, thì một gã cao lớn lực lưỡng, càng hung tợn gấp mười lần vì đang ngà ngà say, đã cho chúng tôi biết rằng không phải tất cả dân quân đều ôn hòa như vậy, bằng cách túm lấy vai ông Burdon. Bạn đồng hành của tôi cố gắng vùng ra. Tôi quay lại xem có chuyện gì, và lập tức chúng tôi bị chừng một tá người hung bạo hoặc hơn nữa vây quanh, chúng lôi chúng tôi đi vào thành với tốc độ khủng khiếp.
Bấy giờ cái bao của tôi bắt đầu trở nên rất nặng, và tôi không thể đổi tay để đỡ mỏi. Chẳng bao lâu mồ hôi tôi đổ ra như tắm, và tôi hầu như không thể theo kịp bước chúng. Chúng tôi đòi được đưa đến trước mặt quan đầu tỉnh, nhưng được trả lời rằng chúng biết phải đưa chúng tôi đi đâu, và phải làm gì với hạng người như chúng tôi, kèm theo những lời lăng mạ nặng nề nhất. Gã đàn ông đầu tiên túm lấy ông Burdon, ít lâu sau bỏ ông mà chuyển sang tôi, và trở thành kẻ hành hạ chính của tôi; vì tôi không cao lớn bằng, cũng không khỏe mạnh bằng bạn tôi, nên càng ít có khả năng chống cự hắn. Hắn nhiều lần suýt xô tôi ngã, túm tóc tôi, nắm cổ áo tôi đến nỗi tôi gần như nghẹt thở, và siết chặt cánh tay và vai tôi đến bầm tím. Nếu sự đối xử ấy còn kéo dài lâu hơn nữa, hẳn tôi đã ngất đi. Khi gần như kiệt sức, thật tươi mát biết bao khi nhớ lại một câu thơ mà người mẹ thân yêu của tôi đã trích trong một trong những lá thư cuối cùng mẹ gửi cho tôi từ quê nhà—
“Ta thường nói về cõi phước kia,
Miền quê sáng láng, đẹp vô bờ,
Vinh quang nơi ấy ta thường xưng tụng;
Nhưng được ở đó sẽ thế nào!”
Lìa khỏi thân thể! Được ở cùng Chúa! Được thoát khỏi tội lỗi! Và đây là kết cuộc của điều tồi tệ nhất mà sự hiểm độc của con người có thể giáng trên chúng ta.
Trong lúc chúng tôi đi, ông Burdon cố phát vài cuốn sách ông đang mang, vì không biết chúng tôi có còn dịp nào khác để làm việc ấy không; nhưng cơn giận dữ khủng khiếp của tên lính, và cách hắn khăng khăng đòi mang xiềng tay đến — may thay lúc ấy không có sẵn — đã khiến chúng tôi tin rằng trong tình thế hiện tại, cố gắng phân phát sách cũng chẳng ích lợi gì. Không còn cách nào khác ngoài việc lặng lẽ chịu phục, và đi theo những kẻ bắt giữ mình.
Một hai lần, chúng cãi nhau về việc nên xử trí chúng tôi thế nào; những kẻ ôn hòa hơn trong đám áp giải nói rằng phải đưa chúng tôi đến nha môn của quan huyện, nhưng những kẻ khác muốn giết chúng tôi ngay mà không cần trình lên bất cứ nhà chức trách nào. Tâm trí chúng tôi được giữ trong sự bình an trọn vẹn; và vào một trong những lúc ấy, khi bị xô vào gần nhau, chúng tôi nhắc nhau rằng các sứ đồ đã vui mừng vì được kể là xứng đáng chịu khổ vì cớ Đấng Christ. Sau khi xoay xở thò được tay vào túi, tôi lấy ra một tấm danh thiếp Trung Hoa (nếu có thể gọi như thế tờ giấy đỏ lớn ghi tên mình), và từ đó được đối xử tôn trọng hơn. Tôi đòi họ đưa tấm thiếp cho vị quan cao nhất ở nơi ấy, và dẫn chúng tôi đến nha môn của ông. Trước đó, dù chúng tôi nói gì đi nữa, chúng tôi cũng không thể thuyết phục họ rằng chúng tôi là người ngoại quốc, mặc dù cả hai chúng tôi đều mặc y phục kiểu Anh.
Ôi, những con phố dài mệt mỏi mà chúng tôi bị lôi đi qua! Tôi tưởng chúng sẽ chẳng bao giờ dứt; và hiếm khi tôi thấy biết ơn hơn lúc chúng tôi dừng lại ở một nơi mà chúng tôi được cho biết là có một vị quan cư ngụ. Hoàn toàn kiệt sức, người ướt đẫm mồ hôi, lưỡi dính vào vòm miệng, tôi dựa vào tường, và thấy ông Burdon cũng trong tình trạng chẳng khác gì. Tôi xin họ mang kiệu đến cho chúng tôi, nhưng họ bảo chúng tôi chờ; và khi tôi xin họ cho chúng tôi ít trà, cũng chỉ nhận được cùng một câu trả lời. Quanh cửa, một đám đông lớn đã tụ tập; và ông Burdon, gom chút sức lực còn lại, rao giảng Đấng Christ Giê-xu cho họ. Danh thiếp và sách của chúng tôi đã được đưa vào cho vị quan, nhưng ông hóa ra chỉ là một quan nhỏ, và sau khi bắt chúng tôi chờ một lúc, ông chuyển chúng tôi lên các quan cấp trên.
Nghe vậy, và thấy rằng họ định đẩy chúng tôi trở ra những con phố đông nghẹt người, chúng tôi nhất quyết không chịu nhúc nhích một bước, và đòi phải mang kiệu đến. Sau một hồi chần chừ, việc ấy được thực hiện; chúng tôi ngồi vào kiệu, và được khiêng đi. Dọc đường, chúng tôi thật mừng vì được nghỉ ngơi trong kiệu, và biết ơn biết bao vì đã có thể rao giảng Chúa Giê-xu bất chấp sự hiểm độc của Sa-tan, đến nỗi niềm vui hiện rõ trên nét mặt chúng tôi; và khi đi ngang qua, chúng tôi nghe có người nói rằng chúng tôi trông không giống người xấu, trong khi những người khác dường như thương hại chúng tôi. Khi đến nha môn của quan huyện, tôi tự hỏi không biết họ đang đưa chúng tôi đi đâu; vì dù chúng tôi đi qua mấy cánh cổng lớn trông giống cổng tường thành, rõ ràng chúng tôi vẫn ở trong thành. Một cặp cổng thứ hai khiến tôi nghĩ rằng đây là nhà tù mà người ta đang khiêng chúng tôi vào; nhưng khi chúng tôi trông thấy một tấm biển lớn với dòng chữ “Ming chï fu mu” (“Dân chi phụ mẫu”, cha mẹ của dân), chúng tôi biết mình đã được đưa đến đúng nơi; vì đây là danh hiệu mà các vị quan tự xưng.
Danh thiếp của chúng tôi lại được đưa vào, và sau một lúc chờ đợi ngắn, chúng tôi được dẫn đến trước mặt Trần Đại Lão Gia (Ch’en Ta Lao-ie), tức “Cha Già Đáng Kính Họ Trần”, người mà, như về sau được biết, trước kia từng là quan Đạo Đài ở Thượng Hải, và vì thế biết tầm quan trọng của việc đối xử lịch sự với người ngoại quốc. Khi đến trước mặt ông, một số người quỳ xuống và cúi rạp đầu sát đất, và người áp giải tôi ra hiệu cho tôi làm theo, nhưng không được. Vị quan này, dường như là người có quyền cao nhất ở Thông Châu, và đội mũ có gắn một hột nút màu xanh lam đục, bước ra đón chúng tôi, và đối đãi với chúng tôi bằng mọi dấu hiệu tôn trọng có thể có. Ông đưa chúng tôi vào một gian phòng bên trong, kín đáo hơn, nhưng có rất đông thư lại, lính hầu và những người nửa quan chức khác theo vào. Tôi trình bày mục đích chuyến viếng thăm của chúng tôi, và xin phép biếu ông các cuốn sách và truyền đạo đơn của chúng tôi; ông cảm ơn tôi về điều đó. Khi trao cho ông một cuốn Tân Ước kèm một phần Cựu Ước (từ Sáng Thế Ký đến Ru-tơ) và vài truyền đạo đơn, tôi cố giải thích đôi chút về chúng, và cũng tóm tắt ngắn gọn cho ông về sự dạy dỗ của chúng tôi. . . . Ông lắng nghe rất chăm chú, và dĩ nhiên mọi người có mặt cũng vậy. Rồi ông sai mang đồ ăn uống vào, là những thứ rất được hoan nghênh, và chính ông cũng cùng dùng với chúng tôi.
Sau một hồi lâu, chúng tôi xin phép được xem qua thành phố, và phân phát số sách đã mang theo trước khi trở về. Ông vui lòng chấp thuận điều ấy. Rồi chúng tôi kể rằng mình đã bị đối xử hết sức vô lễ khi vào thành, nhưng chúng tôi không xem việc đó là quan trọng mấy, vì biết rằng bọn lính chẳng biết gì hơn. Tuy nhiên, vì không muốn trải qua kinh nghiệm như vậy một lần nữa, chúng tôi xin ông ra lệnh để chúng tôi không bị quấy nhiễu thêm. Ông cũng hứa làm điều ấy, và với mọi dấu hiệu tôn trọng có thể có, ông tiễn chúng tôi ra đến cửa dinh thự của mình, sai mấy người lính hầu đi theo để lo cho chúng tôi được đối xử tử tế. Chúng tôi phân phát sách vừa tốt vừa nhanh, và rời thành khá là long trọng. Chúng tôi thấy buồn cười khi xem cách những người lính hầu dùng bím tóc của họ. Khi đường phố bị đám đông chặn lại, họ biến bím tóc thành roi, và quất lên vai dân chúng tứ phía!
Chúng tôi gặp đôi chút khó khăn trong việc tìm lại những chiếc xe cút kít của mình; nhưng cuối cùng cũng tìm được, chúng tôi trả tiền cho phu kiệu, leo lên những chiếc xe đơn sơ của mình, và trở về bờ sông, có một người hầu từ nha môn quan huyện đi kèm suốt nửa quãng đường. Vào chập tối, chúng tôi về đến thuyền an toàn, hết lòng cảm tạ Cha trên trời vì sự che chở và giúp đỡ đầy ân điển của Ngài.