Kuutimiza Wokovu Wetu Wenyewe

Tunayatafakari mistari hii miwili kwa mara ya pili kwa sababu tumeona kwamba haiwezekani kuishughulikia ipasavyo katika funzo moja tu. Nimependekeza kwamba huenda njia bora zaidi ya kuligawa neno hili ni kulitazama kwa namna tatu: kwanza kabisa, kwa jumla; kisha kitheolojia; na mwisho kivitendo. Katika funzo letu lililopita tulishughulikia vichwa viwili vya kwanza.

Tuliona pia kwamba kusudi la Mtume katika kuyaandika maneno haya halikuwa kutoa hotuba ya kitheolojia, bali kutoa wito wa kivitendo. Hata hivyo, kama ilivyo desturi yake, hawezi kutoa wito wa kivitendo bila kuuweka katika lugha ya mafundisho. Hapo ndipo njia ya maisha ya Agano Jipya inapotofautiana na mfumo wa maadili tu. Wito wowote kwa ulimwengu uishi maisha ya Kikristo kabla haujawa Mkristo ni, kama tulivyoona, kuyakana mafundisho ya Kikristo. Hapa tuna kielelezo kamili cha njia ya Mtume. Lakini ndivyo ilivyo pia kwa waandishi wote wa Agano Jipya; ndiyo njia yao ya kawaida ya kutoa wito kuhusu mwenendo na tabia ya Kikristo. Hatuwekwi chini ya sheria, bali tunaletewa wito. Kuna sheria kuu ya maisha katika Agano Jipya, lakini ndiyo ile ambayo Agano Jipya linaiita 'sheria kamilifu iliyo ya uhuru'. Hii haimaanishi kwamba Mkristo anaishi maisha yasiyo na sheria, bali kwamba anao uhuru wa aina iliyo bora zaidi. Agano Jipya daima huweka mafundisho yake kwanza, na kisha, likiisha kufanya hivyo, husema, 'Ikiwa unaamini hilo, je, huoni kwamba hili haliepukiki?' Ni wito kwa haki, kwa uungwana. Halitukabili kwa njia fulani ya maisha na kusema, 'Nenda ukaiishi.' Kwanza kabisa hutuambia mambo fulani ambayo tumetendewa, kisha husema, 'Basi sasa ...' Unapovuka kutoka kwenye mafundisho kwenda kwenye matendo katika nyaraka, daima kuna neno 'kwa sababu hiyo' au 'basi', nami najitahidi kuonyesha kwamba msimamo wa msingi unapatikana katika neno kama hilo la kuunganisha. Pasipo neno hilo hakuna wito; lakini kwa sababu ya neno hilo, kuna wito ulio dhahiri kabisa kwa akili na kwa busara ya kawaida.

Labda naweza kulieleza hivi: je, kuna kitu chochote kinachoupima kikamilifu ukiri wetu wote wa imani ya Kikristo kama jinsi tunavyoipokea pale inapotuita tuishi maisha ya aina fulani? Nalieleza hivyo kwa sababu hii njema: je, sisi sote hatujui kitu fulani katika uzoefu wetu kuhusu mgawanyiko huu usio wa asili na wa kubuni? Huenda tukapenda kuisikia injili pamoja na habari zake njema na kuu na yote inayotupa, lakini hatufurahii sana kila mara inapoendelea kutuita tuishi kwa namna fulani. Wapo watu wasemao, 'Lakini ni ya kubana mno.' Inapoeleza 'njia nyembamba na iliyonyooka', wao husema, 'Ubanaji tena!' Kwa sababu ya lile 'basi', kwa sababu ya muungano huu usioweza kutenganishwa kati ya mafundisho na matendo, na pia kwa sababu ya mfuatano huu wa kimantiki usioepukika kutoka mafundisho hadi mwenendo, msimamo wetu kuelekea wito huo hutuambia mengi kuhusu msimamo wetu wa mwisho kuelekea mafundisho yenyewe. Agano Jipya husema kwamba mambo haya kwa kweli hayaepukiki, yameunganishwa pamoja; kwa hiyo nikikataa kuyatenda, bila shaka inaonyesha kwamba, kwa vyovyote vile, kuna kasoro fulani katika jinsi ninavyoyaelewa mafundisho.

Basi, hakuna kipimo bora zaidi cha msimamo wangu wote kuliko jinsi ninavyoitikia ninapokabiliwa na wito huu wa ajabu wa Agano Jipya wa kujikana nafsi, na kujitwika msalaba, na kumfuata Kristo; wa kuufisha 'mwili' wangu, 'matendo ya mwili', na 'viungo vyangu vilivyo katika nchi', na njia nyingine zote ambazo Agano Jipya hulieleza jambo hili. Sasa, Mtume anafanya jambo kama hilo hapa, basi na tujaribu kuona anachotufundisha, tunapolikaribia kwa mtazamo wa kivitendo tu. Ili kutusaidia katika kulitafakari, nitauliza maswali matatu yaliyo wazi. Kwanza, 'kutimiza' maana yake nini? Pili, ni kwa jinsi gani, au kwa namna gani, nipaswa kuutimiza wokovu wangu? Na tatu, kwa nini nifanye hivyo?

Basi, kuutimiza wokovu wetu maana yake nini? Jibu lililo bora ni kufafanua maneno yetu; na tukiligundua jibu la maswali mawili ya kwanza, nadhani tutaligundua lenyewe jibu la swali la mwisho. Kwa hiyo na tujaribu kufanya hivyo. Mtume anatuambia tuutimize wokovu wetu wenyewe; na, kama anavyotuambia hapa, na kama tunavyoambiwa katika kila waraka mwingine, wokovu ndio ujumbe wenyewe wa msingi wa Agano Jipya. Maana yake ni kwamba nimefikia hatua ya kuuona uovu wangu mwenyewe na kuelewa kwa kiasi fulani asili ya dhambi. Wafilipi walikuwa wametambua kwamba wao ni wenye dhambi, na walikuwa wamejiona wenyewe kuwa chini ya ghadhabu ya Mungu. Walikuwa wameona kwamba wamehukumiwa na sheria ya Mungu, na kwamba, kwa hiyo, walikuwa na hatia mbele za Mungu. Walikuwa wamefikia kuona kwamba kila juhudi ambayo wangeweza kufanya wao wenyewe, hatimaye, isingewafaidia kitu. Paulo anasema jambo hilo hilo kwa urefu zaidi katika sura ya tatu. Anaeleza jinsi alivyokuwa Myahudi na Farisayo, jinsi alivyokuwa ametahiriwa, na kadhalika; na bado, asema Paulo, nilifikia kuona kwamba hayo yote yalikuwa mavi, yasiyo na thamani wala faida.

Basi Wakristo hawa wa Filipi walikuwa wamefikia kuona jambo hilo pia, na walikuwa wametambua kwamba kwa kweli hawakuwa na uwezo wa kujiokoa wenyewe kutoka humo. Lakini kisha walikuwa wameisikia na kuiamini habari hii njema ya ajabu ya injili, kwamba Mungu alimtuma Mwanawe pekee afe msalabani ili kuwafanyia upatanisho. Mungu alikuwa akiwapa wokovu kama zawadi ya bure, akiwaambia, 'Nimeziadhibu dhambi zenu pale; siwaoni tena kama wenye dhambi, bali kama watu wenye haki. Ninawapa zawadi.' Walikuwa wameona kwamba wamepewa asili mpya, kwamba wamezaliwa mara ya pili. Walikuwa wamempokea Roho Mtakatifu, naye alikuwa akiwapa uzima huu mpya. Walikuwa na mtazamo mpya na ufahamu mpya; kwa kweli walikuwa watu wapya. Zaidi ya hayo, walikuwa na ufahamu wa nguvu mpya na uweza mpya uliokuwa ukiwaokoa, wakiwa na ufahamu wa kuwekwa huru. Walikuwa wamekuwa watoto wa Mungu na wenyeji wa mbinguni: 'wenyeji wetu uko mbinguni', maana yake ni kwamba uraia wetu uko huko. Watu hawa sasa walikuwa wamefikia kuona kwamba katika maisha haya wao ni wasafiri, wageni, wapitaji; walikuwa na mtazamo mpya kabisa wa maisha.

Basi hiyo ndiyo maana ya msingi ya wokovu, na kile ambacho wito wa Paulo unawaambia wafanye ni kuutimiza wokovu huo. Na kutimiza maana yake ni kukamilisha, kulileta jambo litimie, kulifikisha kwenye matokeo yake kamili, au kumaliza kitu ambacho tayari kimekwisha kuanzishwa.

Na huo ndio mwaliko wa kivitendo wa injili ya Agano Jipya kwetu leo. Sasa ni lazima nikikamilishe kitu hiki nilichopewa. Mbegu imekwisha kupandwa; nimepewa jambo hili likiwa bado changa. Kazi yangu ni kuiruhusu na kuitia moyo zawadi hii ikue na kustawi, hadi ifikie ukamilifu wake wa mwisho na ukomavu wake kamili. Zawadi ninayo: sina haja ya kuhangaika nikihofu kwamba Mungu hayupo wala hayuko pamoja nami. Mungu anatenda kazi ndani yangu, nami ni lazima niikuze kwa kadiri yote niwezavyo.

Sasa ninatamani sana sisi sote tusadiki jinsi wito huu usivyoepukika kabisa. Ikiwa ninaamini yale tuliyoyaona sasa hivi kuhusu asili ya wokovu, je, si jambo lisiloepukika kwamba niyatende mambo haya? Kwa kuwa nimeupokea wokovu huu, nifanye nini basi? Kwanza kabisa, ni lazima nijitiishe kabisa kwa Mungu. Mtume analieleza hapa kwa kutumia habari ile ya ajabu anayotupa kuhusu maisha ya Bwana wetu hapa duniani katika mistari ya 5-11. Basi hilo, asema Paulo, ndilo hasa jambo ambalo Mungu anadai kwenu. Anataka mdhihirishe utii ule ule ulioonekana katika Bwana wetu na Mwokozi Yesu Kristo: kujitiisha kukamilifu na kusiko na masharti kwa mapenzi ya Mungu. Ingawa alikuja kama mwanadamu, Bwana wetu alienda mbali zaidi, hata kufikia mauti ya msalaba. Lolote Mungu alilomwomba afanye, alilifanya; na hiyo ndiyo sehemu ya kwanza ya kuutimiza wokovu wetu wenyewe. Ni kuona kwamba, kwa kuzingatia zawadi hii ya ajabu ambayo Mungu ametupa, yeye anayo haki ya kudai kwetu kujitiisha huku kukamilifu kwa mapenzi yetu. Kabla sijaanza kufanya lolote, ni lazima nijiambie, 'Kwa kuzingatia yale ambayo Mungu amenitendea, katika ulimwengu huu ni lazima nitamani kumpendeza katika mambo yote. Ni lazima niyafanye mapenzi yangu kuwa yake. Shauku yangu moja iwe kuishi kwa heshima yake na kwa utukufu wake.' Sidhani kwamba hilo linahitaji uthibitisho wowote. Ikiwa ninaamini kwamba Mungu amenitendea jambo hili la kushangaza, je, si jambo lisiloepukika?

Ni wazi kwamba hatua inayofuata ni kwamba ni lazima niepuke kila kitu kinachompinga Mungu, kile ambacho Agano Jipya linakiita 'ulimwengu': 'Msiupende ulimwengu, wala mambo yaliyomo katika ulimwengu' (1 Yohana 2:15). Agano Jipya linatuambia kwamba mwanadamu hawezi kumpenda Mungu na ulimwengu kwa wakati mmoja. Linaliweka jambo hili mbele ya busara yetu ya kawaida na akili zetu. Ni dhahiri kabisa kwamba mtazamo wa maisha na mpangilio wa mambo katika ulimwengu huu unampinga Mungu. Tunahitaji tu kusoma magazeti yetu. Ulimwengu hauna Mungu, uko tayari kumdhihaki Mungu na dini. Haumjali Mungu; unaubembeleza mwili, na kudhihaki kila kitu kinachohusiana na Mungu. Lakini Agano Jipya linasema kwamba kuutimiza wokovu wangu maana yake ni kuepuka kila kitu kinachompinga Mungu.

Jambo hilo halina mpaka. Kwa namna yoyote ile sipaswi kujihusisha na mambo hayo, wala kuyapendelea, wala kuyaruhusu yanivutie au yanishawishi. Ni lazima niepuke kila kitu kinachopingana na manufaa yangu mwenyewe yaliyo bora. Ikiwa ninaamini kwamba ulimwengu huu ni mahali pa hatari sana kwangu, kwamba majaribu na dhambi yamenizunguka pande zote, na kwamba ulimwengu wote unafanya juu chini kunivuta chini; ikiwa naona kwamba unaniongoza jehanamu na maangamizi, lakini kwamba Mungu ameniokoa kutoka katika hayo yote, je, sijipingi mwenyewe nikiendelea kufanya mambo ya kidunia na kufurahia kuyafanya? Ni wito kwa busara ya kawaida. Hakika ni upuuzi kusema, 'Nataka kwenda kwa Mungu, na ninamshukuru Mungu kwamba nimeokolewa', na bado kufanya kazi kuelekea upande ulio kinyume. 'Utimizeni wokovu wenu wenyewe'; ukamilisheni. Mungu amewaokoa kwa tendo hili la ajabu la kujitoa nafsi yake mwenyewe; mmepewa mwanzo mpya na asili mpya, wokovu umewekwa mbele yenu. Kigeuzieni kisogo kile kingine mara moja na kwa daima. Ikiwa kweli tunaamini hilo, hakuna haja ya kubishana; haliepukiki.

Tunaweza kulifupisha hivi. Njia iliyo bora ni kukitazama kitabu cha kiada juu ya somo hili. Hapa jambo liko wazi kabisa: kadiri ninavyoisoma Biblia zaidi na kuiona picha ya mtu Mkristo, kadiri ninavyoielewa zaidi asili ya dhambi na ya maisha katika ulimwengu huu, na yale ambayo Mungu amenitendea katika Kristo, ndivyo nitakavyoyatamani zaidi mambo ya Mungu na kuyachukia yale mengine. Kwa hiyo napendekeza kwamba hatua iliyo bora ya kivitendo ni kulisoma neno la Mungu, na kulowekwa ndani yake kabisa. Kuna kipimo rahisi sana cha kivitendo ambacho mtu anaweza kukitumia hapa. Najiuliza matokeo yangekuwa nini kama sote tungeweka jedwali kwa juma moja na kuandika kwenye karatasi kiasi cha muda tuliotumia kusoma neno la Mungu na mambo yanayotusaidia kulielewa, na muda tuliotumia kusoma magazeti na riwaya au kutazama filamu? Sasa nauliza tu swali. Tunasema tunaamini katika wokovu. Tunaamini kwamba Mungu ametupa zawadi hii; basi nauliza, ni kiasi gani cha muda tunachoyapa mambo haya, tukiyalinganisha? Kuutimiza wokovu wetu wenyewe maana yake ni kwamba tunafanya kila tuwezalo kuulisha uzima huu, kuuchochea, kuuwezesha kuenea, na kustawi na kukua.

Na jambo lile lingine, ni wazi, ni maombi: maombi ya kumjua Mungu zaidi na zaidi, ya kupata kipimo kikubwa zaidi cha Roho Mtakatifu na ufahamu mkubwa zaidi wa neno hili; maombi ya kuongozwa, ya kuelekezwa na ya kupewa ufahamu. Ikiwa ninamwamini Mungu, na kwamba amenitendea jambo hili, kwa nini ninatumia muda mchache hivi pamoja naye? Kwa nini simtamani zaidi na zaidi? Hivyo ndivyo tunavyoutimiza, nami ni lazima nifuate na kutii kila msukumo na kila uongozi ninaoutambua katika mwelekeo huu. Mababa wa kale waliyaona maisha ya Kikristo kuwa kazi ya wakati wote. Walikuwa wakitumia muda wao katika hayo, na, kwa maoni yangu, mojawapo ya hukumu kubwa kabisa dhidi yetu leo ni kwamba tuna hatia ya kutoutimiza wokovu huu wa ajabu ambao Mungu ametupa.

Lakini, basi, tunapaswa kufanya hivi kwa namna gani? Mtume anasema kwamba tunapaswa kufanya hivyo 'kwa kuogopa na kutetemeka'. Hapa tena ni lazima tufafanue maneno yetu. Hamaanishi kwamba tunapaswa kufanya hivyo kwa hofu ya kuupoteza wokovu wetu. Utaona kwamba katika Agano Jipya maneno haya kamwe hayana maana hiyo. Paulo alipowaandikia Wakorintho, 'Nami nalikuwa kwenu ... katika hofu na matetemeko mengi' (1 Wakorintho 2:3), hakumaanisha kwamba aliogopa kwamba angeipoteza roho yake. Wala si hofu ya woga, ya kujitesa nafsi. Maana yake ni unyenyekevu na kicho kitakatifu, au, ukipenda, kukesha kutakatifu na kuwa na tahadhari. Maana yake ni kwamba ninapoutimiza wokovu wangu, ninapaswa kutambua uzito mkubwa mno wa kile ninachokifanya.

Najiuliza kama hili si jambo linalohitaji kusisitizwa zaidi kuliko yote wakati huu wa sasa, na si haba katika safu za watu wa kiinjili? Najiuliza ni kwa nini wazo zima la mtu mcha Mungu kwa namna fulani limepotea miongoni mwetu? Ni kwa nini watu wa Kikristo hawaelezwi kuwa watu 'wamchao Mungu'? Ni kwa nini kuna tofauti kubwa hivi kati yetu na Mkristo wa miaka mia moja au mia mbili iliyopita, au Mpuriti wa karne ya kumi na saba? Wao kweli walikuwa Wakristo. Jina 'Wamethodisti', pia, lilikuwa aina ya jina la utani walilopewa watu kwa sababu ya maisha yao ya utaratibu. Najiuliza ni kwa nini, kwa namna fulani, tumeupoteza ufahamu huu maalum wa maisha ya Kikristo? Sina shaka yoyote kwamba sababu yake ni kwamba ni mwitikio uliopita kiasi kwa upande wetu dhidi ya ushika-sheria mtupu uliokuwa umeenea sana mwanzoni mwa karne hii, wakati watu wengi walipokuwa wameipoteza roho ya kweli ya Agano Jipya. Walijiwekea wenyewe na watoto wao aina fulani ya maisha; waliweka kanuni na taratibu; na kisha watu wakapinga na kusema, 'Huo ni ushika-sheria mtupu, si Ukristo.' Lakini sasa tumefanana mno na kila mtu mwingine kwa sababu tumesahau jambo hili la 'kwa kuogopa na kutetemeka', la kukesha na kuwa na tahadhari. Wakati mwingine nahofu kwamba tumekuwa na hamu kubwa mno ya kutotoa picha kwamba kuwa Mkristo maana yake ni kuwa na huzuni, hata tumedhani kwamba ni lazima tuwe tukitabasamu na kucheka wakati wote, na tumeamini katika huu uitwao Ukristo wa 'kimisuli'.

Basi napendekeza kwamba hilo kwa kiasi fulani ni kuyakana yale yanayofundishwa hapa. Mkristo, kwa lazima, ni mtu wa makini na mwenye kiasi. 'Kwa kuogopa na kutetemeka' maana yake ni kicho kitakatifu na hofu ya Mungu. Ni lazima nitambue kwamba Mungu ninayehusiana naye ni 'Baba wa mianga; kwake hakuna kubadilika, wala kivuli cha kugeuka-geuka' (Yakobo 1:17), kwamba 'Mungu ni nuru, wala giza lo lote hamna ndani yake' (1 Yohana 1:5). Ikiwa yeye yu nuruni, ni lazima nienende nuruni (mst. 7). Pia, ninapaswa kuwa na hofu ya ulimwengu kwa maana kwamba ninatambua kwamba ulimwengu unanipinga, kwamba upo ili kunivuta chini na kunitenga mbali na Mungu. Ninapaswa kuwa na heshima ya busara kwa ulimwengu huo.

Ninapaswa pia kujiogopa mwenyewe. Mtu anayeujua moyo wake mwenyewe ni mtu asiyeweza kuwa mwepesi, asiye na wasiwasi, na mzembe wa mzaha. Anajua kwamba katika mwili wake 'hakikai kitu chema'. Mkristo ni mtu anayeutimiza wokovu wake mwenyewe kwa kuogopa na kutetemeka; akiogopa asije akashindwa au kusitasita, asije akashindwa kuutambua ujanja wa ulimwengu, nguvu ya dhambi na udhaifu wake mwenyewe, na utakatifu wa Mungu. Kwa hiyo anaenenda kwa utulivu na umakini, asije akawa hastahili wokovu huu mkuu.

Basi, tumeona maana ya kuutimiza wokovu wetu wenyewe, na jinsi tunavyopaswa kufanya hivyo; na sasa, mwisho, kwa nini tufanye hivyo? Kwanza kabisa, kama tulivyoona hapo awali, tunapaswa kufanya hivi kwa sababu ndivyo hasa na kwa usahihi kabisa alivyofanya Bwana wetu na Mwokozi Yesu Kristo. Alijitiisha kwa Mungu; alisema, 'Kwa kuwa nimeshuka kutoka mbinguni, si ili niyafanye mapenzi yangu, bali mapenzi yake yeye aliyenipeleka' (Yohana 6:38). Je, kuna jambo lolote lililo juu zaidi kwetu kuliko kuuiga na kuufuata mfano wake?

Sababu ya pili ni kwa sababu ya yale aliyotutendea; tunaamini kwamba Kristo aliimwaga damu yake na kuruhusu mwili wake uvunjwe ili sisi tupate kuokolewa. Kama Paulo alivyomwandikia Tito, 'Aliyejitoa nafsi yake kwa ajili yetu, ili atukomboe na maasi yote, na kujisafishia watu wawe milki yake mwenyewe [watu wa pekee], wenye juhudi katika matendo mema' (Tito 2:14). Hiyo ndiyo sababu alikuja, akaenda hata kwenye mauti ya msalaba. Ilikuwa ili sisi tupate kufanya jambo hili.

Kisha ni lazima niutimize wokovu wangu mwenyewe kwa ajili ya heshima yake na utukufu wake. Ulimwengu humhukumu yeye kwa watu wake. Kwa maana hiyo, utukufu wake na heshima yake viko mikononi mwangu. Ninamvunjia Kristo heshima nikishindwa. Sababu nyingine ni kwamba wapo wengine wanaonitazama. Hata ulimwengu wenyewe unafanya hivyo, nami ni lazima niishi kwa namna ambayo nitawavuta kwa Kristo, nikiwaonya juu ya hali yao ya dhambi na ya kutisha, na kujitahidi kwa kadiri yote niwezavyo kuwaleta wamjue yeye.

Na kisha kuna sababu nyingine yenye nguvu: ikiwa ninaamini kweli kwamba ninakwenda mbinguni, kwamba mimi ni raia wa ufalme wa Mungu, na kwamba nitakapokufa nitaingia katika urithi huu wa ajabu, basi, 'kila mtu aliye na tumaini hili katika yeye hujitakasa, kama yeye alivyo safi' (1 Yohana 3:3). Mungu ni safi na mkamilifu kabisa, na ikiwa nasema kwamba ninaendelea kwenda kwake, je, ninao wakati wowote wa kupoteza? Ni lazima nijiandae; hakuna hata sekunde moja ya kupoteza.

Na, mwisho, ni lazima niutimize wokovu wangu kwa kuogopa na kutetemeka, kwa sababu hii njema: Agano Jipya linanifundisha kwamba nikishindwa kufanya hivyo mimi mwenyewe, basi nisishangae Mungu akianza kunitendea mambo fulani. Je, unakumbuka mafundisho ya Waebrania 12? 'Yeye ambaye Bwana ampenda, humrudi, naye humpiga kila mwana amkubaliye.' Jambo hili limeelezwa kwa nguvu zaidi katika 1 Wakorintho 11, ambapo Paulo anasema kwamba walikuwepo wengi katika kanisa la Korintho waliokuwa wagonjwa, na walikuwepo hata baadhi, alisema, waliokuwa wamekufa; naye anatuambia kwamba sababu ya hilo ni kwamba hawakuwa wamejihoji wenyewe kabla ya kushiriki Meza ya Bwana, na walikuwa wakishiriki isivyostahili. Mtu wa namna hiyo, Paulo alisema, 'hula na kunywa hukumu ya adhabu juu ya nafsi yake, kwa kutoupambanua mwili wa Bwana' (1 Wakorintho 11:29).

Mafundisho ya Agano Jipya yanaweza kuwekwa kwa namna hii: ikiwa Mungu amekuita na kukupa wokovu wake, amekukusudia wokovu, naye atakukamilisha. Njia yake ni kuweka misukumo ndani yetu. Huzitia nguvu akili zetu na mtazamo wetu wote; lakini tukishindwa kuyatenda mambo haya, basi Mungu, katika upendo wake wenyewe kwetu, atatuadibisha: kwa ugonjwa, kwa maradhi, kwa kukatishwa tamaa, kwa hasara, kwa huzuni. Hizi ni njia ambazo Mungu huzitumia kwa sababu ya kushindwa kwetu na ukaidi wetu. 'Ni jambo la kutisha kuanguka mikononi mwa Mungu aliye hai' (Waebrania 10:31). Upendo wa Mungu ni mkuu kiasi hicho. Mtu Mkristo asiyejitahidi kwa kadiri yote awezavyo kuishi maisha ya Kikristo ni mpumbavu, naye asishangae mambo fulani yakianza kumtokea. Ikiwa wewe ni mtoto wa Mungu, yeye atakuleta kwenye ukamilifu wako; na ikiwa wewe mwenyewe hufanyi hivyo ili kumpendeza kwa njia hii, basi, nasema, huenda ukakuta kwamba Mungu atakufanyia hivyo kwa mojawapo ya njia hizo nyingine. Hilo ni jambo la ajabu sana. Sisemi kwamba kila Mkristo anayeteseka anaadhibiwa, lakini nasema kwamba Mungu kweli hufanya hivyo; na tukishindwa kuuitikia wito wake, basi tusishangae tukipitia adabu yake.

Kwa hiyo, wapenzi wangu, 'utimizeni wokovu wenu wenyewe kwa kuogopa na kutetemeka. Kwa maana ndiye Mungu atendaye kazi ndani yenu, kutaka kwenu na kutenda kwenu, kwa kulitimiza kusudi lake jema.'