Uamsho wa Dini ni Nini

Ee Bwana, uihuishe kazi yako katikati ya miaka, katikati ya miaka uidhihirishe; katika ghadhabu ukumbuke rehema.

INADHANIWA kwamba nabii Habakuki aliishi zama moja na Yeremia, na kwamba unabii huu ulinenwa akitazamia utumwa wa Babeli. Alipoziona hukumu zilizokuwa karibu kulijia taifa lake upesi, roho ya nabii ilichemka hata akawa katika uchungu mkuu, naye analia katika dhiki yake, “Ee Bwana, uihuishe kazi yako.” Ni kana kwamba alisema, “Ee Bwana, ujalie hukumu zako zisimfanye Israeli kuwa ukiwa. Katikati ya miaka hii ya kutisha, hukumu za Mungu na ziwe njia ya kuihuisha dini kati yetu. Katika ghadhabu ukumbuke rehema.”

Dini ni kazi ya mwanadamu. Ni jambo ambalo mwanadamu analipaswa kulitenda. Ni kumtii Mungu kwa moyo na kutoka moyoni. Ni wajibu wa mwanadamu. Ni kweli, Mungu humvuta ili alitende. Humwathiri kwa Roho wake, kwa sababu ya uovu wake mkuu na kusita kwake kutii. Kama isingekuwa lazima kwa Mungu kuwaathiri wanadamu—kama wanadamu wangekuwa na moyo wa kumtii Mungu, pasingekuwa na sababu ya kuomba, “Ee Bwana, uihuishe kazi yako.” Msingi wa lazima ya maombi kama hayo ni huu, kwamba wanadamu hawana kabisa nia ya kutii; na Mungu asipoingilia kati kwa nguvu ya Roho wake, hakuna hata mtu mmoja duniani atakayezitii amri za Mungu.

“Uamsho wa Dini” unadokeza kwamba kumetangulia kudidimia. Karibu dini yote iliyopo ulimwenguni imetokana na uamsho. Mungu ameona ni lazima kuitumia hali ya wanadamu ya kuchochewa upesi, ili kuzusha kati yao msisimko wenye nguvu, kabla hajaweza kuwaongoza kutii. Wanadamu ni wavivu mno kiroho, na kuna mambo mengi mno ya kuzivuta akili zao mbali na dini, na ya kuipinga nguvu ya Injili, hata ni lazima kuzusha msisimko kati yao, mpaka wimbi lipande juu kiasi cha kuvifagilia mbali vizuizi vinavyopinga. Sharti wachochewe hata wavivunje vishawishi hivi vinavyowazuia, kabla hawajamtii Mungu. Si kwamba hisia zilizochochewa ndizo dini, kwa maana sivyo; bali ni tamaa, hamu na hisia zilizochochewa ndizo zinazoizuia dini. Kwa namna fulani mapenzi ya mtu yamefanywa mtumwa wa tamaa za kimwili na za kidunia. Kwa hiyo ni lazima kuwaamsha wanadamu waone hatia yao na hatari yao, na hivyo kuzusha msisimko wa hisia na tamaa zinazopingana na zile, utakaovunja nguvu ya tamaa za kimwili na za kidunia na kuyaacha mapenzi huru kumtii Mungu.

Angalia nyuma historia ya Wayahudi, nawe utaona kwamba Mungu alikuwa akiitunza dini kati yao kwa nyakati za pekee, wakati palipokuwa na msisimko mkuu, na watu wakamgeukia Bwana. Na baada ya kuhuishwa hivyo, haukupita muda mrefu kabla ya vishawishi vingi mno vinavyopinga kuwaelemea, hata dini ikadidimia, na kuendelea kudidimia, mpaka Mungu apate nafasi—kwa kusema hivyo—kuwasadikisha dhambi kwa Roho wake na kuwakemea kwa maongozi yake, na hivyo kuuvuta usikivu wa umati kwenye jambo kuu la wokovu, hata kuzusha mwamko ulioenea wa kujali dini, na kwa hiyo uamsho wa dini. Kisha visababishi vinavyopinga vingefanya kazi tena, na dini ikadidimia, na taifa likachukuliwa katika kimbunga cha anasa, ibada ya sanamu, na kiburi.

Kuna msimamo mdogo mno kanisani, uthabiti mdogo mno na uimara wa kusudi, hata kwamba hisia za kidini zisipoamshwa na kudumishwa katika hali ya kuchochewa, hisia na msisimko wa kidunia unaozipinga utashinda, na wanadamu hawatamtii Mungu. Wana maarifa kidogo mno, na misimamo yao ni dhaifu mno, hata wasipochochewa, watarudi nyuma kutoka njia ya wajibu, wala hawatafanya lolote kuuendeleza utukufu wa Mungu. Hali ya ulimwengu bado ni hivyo, na huenda itakuwa hivyo mpaka milenia itakapokuja kikamilifu, kwamba dini sharti iendelezwe hasa kwa njia ya uamsho. Ni kwa muda mrefu kama nini na mara ngapi jaribio limefanywa, kulifanya kanisa limtumikie Mungu kwa uthabiti, bila misisimko hii inayokuja kwa vipindi. Watu wengi wema wamedhani, na bado wanadhani, kwamba njia bora ya kuiendeleza dini ni kwenda kwa usawa siku zote, na kuwakusanya wasiomcha Mungu kidogo kidogo, bila msisimko. Lakini hata hoja kama hiyo ionekane ya busara namna gani kinadharia, mambo halisi yanaonyesha kwamba haifai kitu. Kama kanisa lingekuwa limeendelea vya kutosha katika maarifa, na kuwa na uthabiti wa msimamo wa kutosha kukaa macho, njia hiyo ingefaa; lakini kanisa lina nuru kidogo mno, na kuna visababishi vingi mno vinavyopinga, hata halitashika kazi kwa uthabiti bila shauku ya pekee kuamshwa. Kadiri milenia inavyokaribia, huenda misisimko hii ya vipindi haitajulikana tena. Ndipo kanisa litakapotiwa nuru, na visababishi vinavyopinga kuondolewa, na kanisa zima litakuwa katika hali ya utii wa kudumu na thabiti kwa Mungu. Kanisa zima litasimama na kuzipokea akili changa za watoto, na kuzilea kwa ajili ya Mungu. Watoto watalelewa katika njia iwapasayo, wala hakutakuwa na mafuriko kama hayo ya udunia, na ya mitindo, na ya kutamani mali, ya kuuchukua mbali utauwa wa kanisa, mara tu msisimko wa uamsho unapoondoka.

Inatamanika sana kwamba iwe hivyo. Inatamanika sana kwamba kanisa liendelee kwa uthabiti katika njia ya utii bila misisimko hii. Misisimko kama hiyo yaweza kuidhuru afya. Mfumo wetu wa neva umeundwa hivi, kwamba msisimko wowote wenye nguvu, ukidumu kwa muda mrefu, huidhuru afya yetu na kutufanya tusifae kwa wajibu. Kama dini itapata kamwe kuwa na mvuto unaoenea kote ulimwenguni, haiwezi kuwa hivyo; dini hii ya mishtuko-mishtuko sharti ikomeshwe. Wakati huo haitahitajika. Wakristo hawatalala sehemu kubwa ya wakati, na mara moja moja kuamka, na kujipukusa macho, na kuhangaika huku na huko, na kupiga kelele kwa kitambo kidogo, kisha kurudi kulala tena. Wakati huo hapatakuwa na haja ya wachungaji kujichosha, na kujiua, kwa juhudi zao za kulirudisha nyuma gharika la mvuto wa kidunia linalolivamia kanisa. Lakini kwa sasa hali ya ulimwengu wa Kikristo ni hivi, kwamba kutazamia kuiendeleza dini bila misisimko ni kinyume cha busara na ni upuuzi. Misisimko mikuu ya kisiasa, na mingine ya kidunia, inayoutikisa Ukristo, yote haipatani na dini, nayo huigeuza akili mbali na mambo ya roho. Basi misisimko hii yaweza kupingwa tu kwa misisimko ya kidini. Na mpaka pawepo na msimamo wa kidini ulimwenguni wa kuikomesha misisimko isiyo ya kidini, ni bure kujaribu kuiendeleza dini, isipokuwa kwa misisimko inayopinga. Hili ni kweli kifalsafa, tena ni ukweli wa kihistoria.

Haielekei kabisa kwamba dini itapata kamwe kusonga mbele kati ya mataifa ya kipagani isipokuwa kwa mvuto wa uamsho. Sasa linafanyika jaribio la kufanya hivyo kwa elimu, na kwa maendeleo mengine ya tahadhari na ya kidogo kidogo. Lakini maadamu sheria za akili zinabaki kama zilivyo, haiwezekani kufanyika kwa njia hii. Sharti pawepo na msisimko wa kutosha kuziamsha nguvu za kimaadili zilizolala, na kulirudisha nyuma wimbi la uduni na dhambi. Na kwa kadiri ile ile nchi yetu wenyewe inavyokaribia upagani, haiwezekani kwa Mungu wala kwa mwanadamu kuiendeleza dini katika hali kama hiyo isipokuwa kwa misisimko yenye nguvu. Jambo hili ni dhahiri kwa kuwa siku zote hii ndiyo njia ambayo Mungu ameitumia. Mungu hazizushi misisimko hii, wala hachagui njia hii ya kuiendeleza dini bure au bila sababu. Kwa kuwa wanadamu ni wazito mno kumtii Mungu, hawatatenda mpaka wachochewe. Kwa mfano, ni wangapi wanaojua kwamba wanapaswa kuwa watu wa dini, lakini wanaogopa kwamba wakimcha Mungu watachekwa na wenzao. Wengi wamefungamana na sanamu, wengine wanaahirisha toba, mpaka watakapotulia maishani, au mpaka watakapojipatia faida fulani ya kidunia waipendayo. Watu kama hao kamwe hawataiacha haya yao ya uongo, wala kuyaacha mipango yao ya tamaa ya makuu, mpaka watakapochochewa hivyo na hisia ya hatia na hatari hata wasiweze kujizuia tena.

Maneno haya yamekusudiwa kuwa utangulizi tu wa mahubiri haya. Sasa nitaendelea na kusudi kuu, kuonyesha,

I. Uamsho wa dini si nini;

II. Ni nini; na,

III. Mawakala wanaotumika katika kuuendeleza.

I. UAMSHO WA DINI SI MUUJIZA.

1. Kwa kawaida muujiza umefasiliwa kuwa, kuingilia kati kwa Kimungu, kunakoziweka kando au kuzisimamisha sheria za asili. Uamsho si muujiza kwa maana hii. Sheria zote za vitu na za akili zinabaki kufanya kazi. Hazisimamishwi wala hazitupwi kando katika uamsho.

2. Si muujiza kwa fasili nyingine ya neno muujiza—jambo lililo juu ya uwezo wa asili. Hakuna kitu katika dini kilicho nje ya uwezo wa kawaida wa asili. Dini ni kuutumia vizuri uwezo wa asili, wala si zaidi. Ni hilo tu, wala si kitu kingine. Wanadamu wanapokuwa watu wa dini, hawawezeshwi kufanya juhudi ambazo hapo kwanza hawakuweza kuzifanya . Wanautumia tu uwezo waliokuwa nao tangu mwanzo kwa namna tofauti, na kuutumia kwa utukufu wa Mungu.

3. Si muujiza, wala hautegemei muujiza, kwa maana yoyote. Ni matokeo ya kifalsafa tu ya kuzitumia vizuri njia zilizowekwa—kama vile matokeo mengine yoyote yanayopatikana kwa kutumia njia. Huenda pakawa na muujiza kati ya visababishi vinavyoutangulia, au huenda pasiwe. Mitume walitumia miujiza, kama njia tu ya kuuvuta usikivu wa watu kwenye ujumbe wao, na kuuthibitisha mamlaka yake ya kimungu. Lakini muujiza haukuwa uamsho. Muujiza ulikuwa jambo moja; uamsho uliofuata ulikuwa jambo jingine kabisa. Maamsho ya siku za mitume yaliambatana na miujiza, lakini hayakuwa miujiza.

Nilisema kwamba uamsho ni matokeo ya kuzitumia vizuri njia zinazofaa. Njia ambazo Mungu ameziagiza kwa ajili ya kuzaa uamsho, bila shaka zina mwelekeo wa asili wa kuzaa uamsho. La sivyo Mungu asingeziagiza. Lakini njia hazitazaa uamsho, sote tunajua, bila baraka ya Mungu. Wala nafaka. ikipandwa, haitazaa mavuno bila baraka ya Mungu. haiwezekani sisi kusema kwamba hakuna mvuto au utendaji wa Mungu ulio wa moja kwa moja vile vile, katika kuzaa mavuno ya nafaka, kama ulivyo katika kuzaa uamsho. Sheria za asili ambazo kwazo inadhaniwa nafaka huzaa mavuno ni zipi? Si kitu ila namna iliyowekwa ya utendaji wa Mungu. Katika Biblia, neno la Mungu linafananishwa na mbegu, na kuhubiri kunafananishwa na kupanda mbegu, na matokeo yake na kuota na kukua kwa mavuno. Na matokeo ni ya kifalsafa vile vile katika jambo moja, kama katika lile jingine, nayo yanafungamana kiasili na kisababishi chake vile vile; au, kwa usahihi zaidi, uamsho ni matokeo ya asili ya kuzitumia njia zinazofaa kama vile mavuno yalivyo matokeo ya kuzitumia njia zinazoyafaa. Ni kweli kwamba dini kwa hakika haimo katika kundi la kisababishi na matokeo; lakini ingawa Haisababishwi na njia, hata hivyo ina tukio lake linaloiibua, na yaweza kutokana kiasili na kwa hakika na tukio hilo kama vile mavuno yanavyotokana na kisababishi chake.

Natamani wazo hili likazwe katika akili zenu nyote, kwa maana kwa muda mrefu limeenea wazo kwamba kuiendeleza dini kuna jambo la ajabu sana ndani yake, lisiloweza kupimwa kwa kanuni za kawaida za kisababishi na matokeo; kwa ufupi, kwamba hakuna uhusiano kati ya njia na matokeo, wala njia hazina mwelekeo wowote wa kuzaa matokeo. Hakuna fundisho lililo la hatari zaidi ya hili kwa kufanikiwa kwa kanisa, wala hakuna jambo la kipuuzi zaidi.

Tuseme mtu angekwenda kulihubiri fundisho hili kati ya wakulima, kuhusu kupanda kwao nafaka. Na awaambie kwamba Mungu ni Mwenye enzi, na atawapa mavuno pale tu atakapopenda, na kwamba wao kulima na kupanda na kujitaabisha kana kwamba wanatazamia kuvuna ni kosa kubwa, na ni kuitoa kazi mikononi mwa Mungu, kwamba kunaingilia enzi yake, na ni kwenda kwa nguvu zao wenyewe: na kwamba hakuna uhusiano kati ya njia na matokeo ambao wanaweza kuutegemea. Na sasa, tuseme wakulima wangeliamini fundisho kama hilo. Mbona, wangeuua ulimwengu kwa njaa.

Matokeo kama hayo hasa yatafuata kanisa likishawishiwa kwamba kuiendeleza dini ni kwa namna fulani jambo la enzi ya Kimungu kwa siri kiasi hicho, hata hakuna uhusiano wa asili kati ya njia na mwisho wake. Matokeo ni nini? Mbona, kizazi baada ya kizazi kimeshuka kuzimu. Bila shaka zaidi ya milioni elfu tano wameshuka kuzimu, wakati kanisa limekuwa likiota ndoto, na kumngoja Mungu awaokoe bila kutumia njia. Hii imekuwa njia ya shetani iliyofanikiwa kuliko zote ya kuziangamiza roho. Uhusiano ni dhahiri katika dini kama ulivyo mkulima anapopanda nafaka yake.

Kuna jambo moja katika utawala wa Mungu, linalostahili kuangaliwa na wote, na kukumbukwa milele; nalo ni hili, kwamba mambo yaliyo ya manufaa zaidi na ya maana zaidi hupatikana kwa urahisi zaidi na kwa hakika zaidi kwa kutumia njia zinazofaa. Hii ni wazi kanuni katika utawala wa Kimungu. Kwa hiyo, mahitaji yote ya maisha hupatikana kwa hakika kubwa kwa kutumia njia zilizo rahisi kabisa. Anasa ni ngumu zaidi kuzipata; njia za kuzipata ni tata zaidi na hazina hakika sana katika matokeo yake; wakati mambo yaliyo ya madhara kabisa na ya sumu, kama vile pombe na mfano wake, mara nyingi hupatikana tu kwa kuitesa asili, na kutumia aina ya uchawi wa kuzimu ili kulipata chukizo hilo liletalo mauti. Kanuni hii ni kweli katika utawala wa kimaadili, na kwa kuwa baraka za kiroho ni za maana kupita kiasi, tungetazamia kupatikana kwake kufungamane kwa hakika kubwa na kutumia njia zinazofaa; na hivyo ndivyo tunavyoona kuwa ukweli; nami naamini kabisa kwamba kama mambo halisi yangeweza kujulikana, ingeonekana kwamba njia zilizoagizwa zilipotumiwa vizuri, baraka za kiroho zimepatikana kwa usawa mkubwa zaidi kuliko zile za kimwili.

II. NITAONYESHA UAMSHO NI NINI.

Ni kufanywa upya kwa pendo la kwanza la Wakristo, kunakozaa kuamshwa na kuongolewa kwa wenye dhambi kumrudia Mungu. Kwa maana ya kawaida, uamsho wa dini katika jamii ni kuliamsha, kulihuisha, na kulirejesha kanisa lililorudi nyuma kwa kiasi kikubwa au kidogo, na kuamshwa kwa jumla kwa kiasi kikubwa au kidogo kwa watu wa matabaka yote, na kuhakikisha kwamba madai ya Mungu yanasikilizwa.

Unadokeza kwamba kanisa limezama katika hali ya kurudi nyuma, na uamsho ni kanisa kurudi kutoka katika kurudi nyuma kwake, na kuongolewa kwa wenye dhambi.

I. Uamsho daima unahusisha kusadikishwa dhambi kwa upande wa kanisa. Waungamaji waliorudi nyuma hawawezi kuamka na kuanza mara moja katika utumishi wa Mungu, bila kuichunguza mioyo yao kwa kina. Chemchemi za dhambi zinahitaji kuvunjwavunjwa. Katika uamsho wa kweli, Wakristo daima huletwa katika kusadikishwa kama huko; wanaziona dhambi zao katika nuru ya namna hiyo, hata mara nyingi wanaona haiwezekani kudumisha tumaini la kukubaliwa kwao na Mungu. Si kila mara jambo hufika kiasi hicho; lakini daima, katika uamsho halisi, kuna kusadikishwa dhambi kwa kina, na mara nyingi watu wanaokata tamaa yote.

2. Wakristo waliorudi nyuma wataletwa kwenye toba. Uamsho si kitu kingine ila mwanzo mpya wa kumtii Mungu. Kama ilivyo kwa mwenye dhambi aliyeongoka, hatua ya kwanza ni toba ya kina, kuvunjika moyo, kujishusha mavumbini mbele za Mungu, kwa unyenyekevu mwingi, na kuiacha dhambi.

3. Wakristo watafanywa upya katika imani yao. Wakiwa katika hali yao ya kurudi nyuma hawaioni hali ya wenye dhambi. Mioyo yao ni migumu kama jiwe la marumaru. Kweli za Biblia zinaonekana kama ndoto tu. Wanakiri kwamba yote ni kweli; dhamiri yao na busara yao vinakubaliana nayo; lakini imani yao haioni kweli hiyo ikijitokeza waziwazi, katika uhalisi wote unaowaka wa milele. Lakini wanapoingia katika uamsho, hawaoni tena watu kama miti inayotembea, bali wanaona mambo katika nuru ile yenye nguvu itakayolifanya upya pendo la Mungu mioyoni mwao. Hili litawaongoza kujitaabisha kwa bidii kuwaleta wengine kwake. Watahuzunika kwamba wengine hawampendi Mungu, wakati wao wanampenda sana hivyo. Nao watajitoa kwa moyo wa huruma kuwashawishi jirani zao wampe mioyo yao. Hivyo pendo lao kwa wanadamu litafanywa upya. Watajazwa pendo jororo na linalowaka kwa ajili ya roho za watu. Watakuwa na shauku kubwa ya wokovu wa ulimwengu wote. Watakuwa katika uchungu mkuu kwa ajili ya watu fulani wanaotamani waokolewe—rafiki zao, jamaa zao, adui zao. Hawatawasihi tu wampe Mungu mioyo yao, bali watawachukua mpaka kwa Mungu mikononi mwa imani, na kwa kulia sana na machozi watamsihi Mungu awarehemu, na kuziokoa roho zao kutoka katika kuungua kusiko na mwisho.

4. Uamsho huivunja nguvu ya ulimwengu na ya dhambi juu ya Wakristo. Huwaleta mahali pa juu hivi kwamba wanapata msukumo mpya kuelekea mbinguni. Wanaonja upya mbingu kabla ya wakati, na kuwa na tamaa mpya ya kuungana na Mungu; na mvuto wa ulimwengu unavunjika, na nguvu ya dhambi inashindwa.

5. Makanisa yanapoamshwa na kurekebishwa hivyo, kurekebishwa na kuokolewa kwa wenye dhambi kutafuata, nao watapitia hatua zile zile za kusadikishwa, toba, na kurekebishwa. Mioyo yao itavunjika na kubadilishwa. Mara nyingi sana wapotovu walioharibika kabisa huwa miongoni mwa wanaoguswa. Makahaba, na walevi, na wasioamini, na watu wa kila aina waliopotoka kabisa, huamshwa na kuongoka. Walio waovu kuliko wote kati ya wanadamu hulainishwa, na kurejeshwa, na kufanywa kuonekana kama mifano ya kupendeza ya uzuri wa utakatifu.

III. NITAWAFIKIRIA MAWAKALA WANAOTUMIKA KATIKA KUUENDELEZA UAMSHO WA DINI.

Kwa kawaida, kuna mawakala watatu wanaotumika katika kazi ya kuongoka, na chombo kimoja. Mawakala ni Mungu,—mtu fulani anayeileta kweli ili iiguse akili,—na mwenye dhambi mwenyewe. Chombo ni kweli. Kuna daima mawakala wawili, Mungu na mwenye dhambi, wanaotumika na kutenda katika kila tukio la kuongoka kwa kweli.

1. Utendaji wa Mungu ni wa namna mbili; kwa Maongozi yake na kwa Roho wake.

(1.) Kwa utawala wake wa maongozi, yeye huyapanga mambo hivi kwamba akili ya mwenye dhambi na kweli vikutane. Humleta mwenye dhambi mahali ambapo kweli inayafikia masikio yake au macho yake. Mara nyingi inavutia kufuatilia jinsi Mungu anavyoyapanga mambo ili kulileta jambo hili, na jinsi wakati mwingine anavyofanya kila kitu kionekane kuupendelea uamsho. Hali ya hewa, na ya afya ya umma, na mazingira mengine hushirikiana kufanya kila kitu kiwe sawasawa kabisa kupendelea kuitumia kweli kwa nguvu kubwa iwezekanavyo. Jinsi gani wakati mwingine humleta mhubiri, wakati ule ule anapohitajika! Jinsi gani huileta kweli fulani, wakati ule ule hasa ambapo mtu yule ambaye inamfaa kumfikia yuko njiani kuisikia!

(2.) Utendaji wa pekee wa Mungu kwa Roho wake Mtakatifu. Akiwa na njia ya moja kwa moja kuifikia akili, na kujua kikamilifu kabisa historia yote na hali ya kila mwenye dhambi mmoja mmoja, yeye huitumia ile kweli inayofaa zaidi kwa hali yake mahususi, kisha huikaza moyoni kwa nguvu ya Kimungu. Huipa uwazi, uthabiti, na nguvu kiasi kwamba mwenye dhambi hutetemeka, na kuzitupa chini silaha zake za uasi, na kumgeukia Bwana. Chini ya mvuto wake, kweli huwaka na kujikatia njia kama moto. Huifanya kweli ijitokeze katika sura kama hizo, hata inamponda mtu mwenye kiburi kuliko wote kwa uzito wa mlima. Kama wanadamu wangekuwa na nia ya kumtii Mungu, kweli imetolewa kwa uwazi wa kutosha katika Biblia; na kutokana na mahubiri wangeweza kujifunza yote yaliyo lazima kwao kuyajua. Lakini kwa sababu hawapendi kabisa kuitii, Mungu huiweka wazi mbele ya akili zao, na kumimina mwako wa nuru inayosadikisha juu ya roho zao, ambayo hawawezi kuipinga, nao huikubali, na kumtii Mungu, na kuokolewa.

2. Utendaji wa wanadamu kwa kawaida hutumika. Wanadamu si vyombo tu mikononi mwa Mungu. Kweli ndiyo chombo. Mhubiri ni wakala wa kimaadili katika kazi hii; yeye hutenda; si chombo tu kisichotenda; anaendeleza kuongoka kwa wenye dhambi kwa hiari yake.

3. Utendaji wa mwenye dhambi mwenyewe. Kuongoka kwa mwenye dhambi ni yeye kuitii kweli. Kwa hiyo haiwezekani kutokea bila utendaji wake, kwa maana ni yeye kutenda sawasawa. Huvutwa kufanya hivyo na utendaji wa Mungu, na utendaji wa wanadamu. Wanadamu huwaathiri wanadamu wenzao, si kwa maneno tu, bali kwa sura zao, machozi yao, mwenendo wao wa kila siku. Mwone yule mtu asiyetubu pale, aliye na mke mcha Mungu. Sura yake tu, upole wake, heshima yake ya utulivu na huruma, iliyolainishwa na kufinyangwa kwa mfano wa Kristo, ni mahubiri kwake wakati wote. Analazimika kuigeuza akili yake mbali, kwa sababu hilo ni lawama kubwa kwake. Anahisi mahubiri yakivuma masikioni mwake mchana kutwa.

Wanadamu wamezoea kuzisoma nyuso za jirani zao. Mara nyingi wenye dhambi husoma hali ya moyo wa Mkristo machoni mwake. Kama macho yake yamejaa upuzi, au wasiwasi na hila za kidunia, wenye dhambi hulisoma hilo. Kama yamejaa Roho wa Mungu, wenye dhambi hulisoma hilo; na mara nyingi huongozwa kusadikishwa kwa kuuona tu uso wa Wakristo.

Mtu mmoja aliwahi kuingia kiwandani kuiona mitambo. Moyo wake ulikuwa na utulivu wa kicho, kwa kuwa alikuwa ametoka mahali palipokuwa na uamsho. Watu waliofanya kazi pale wote walimjua kwa sura, na walijua yeye ni nani. Msichana mmoja aliyekuwa kazini alimwona, akamnong’oneza mwenzake neno fulani la kipuuzi, akacheka. Mtu yule akasimama na kumtazama kwa hisia ya huzuni. Msichana akaacha, uzi wake ukakatika, naye akafadhaika mno hata asiweze kuuunga. Akatazama nje dirishani ili kutuliza moyo, kisha akajaribu tena; tena na tena alijitahidi kujirudishia utulivu. Mwishowe akaketi, akiwa ameshindwa na hisia zake. Ndipo mtu yule akamkaribia na kuzungumza naye; mara akaonyesha hisia ya kina ya dhambi. Hisia hiyo ikaenea katika kiwanda chote kama moto, na katika saa chache karibu kila mtu aliyeajiriwa pale alikuwa amesadikishwa dhambi, kiasi kwamba mwenye kiwanda, ingawa alikuwa mtu wa kidunia, alishangaa sana, akaomba kazi isimame na kuwe na mkutano wa maombi; kwa maana alisema ilikuwa muhimu zaidi sana watu hawa waongolewe kuliko kazi kuendelea. Na katika siku chache, mwenye kiwanda na karibu kila mtu aliyeajiriwa katika kiwanda hicho waliongoka kwa matumaini. Jicho la mtu huyu, uso wake wa kicho, hisia yake ya huruma, viliukemea upuzi wa yule msichana, na kumleta katika kusadikishwa dhambi: na uamsho huu wote ukafuata, huenda kwa kiasi kikubwa, kutokana na tukio dogo hivyo.

Kama Wakristo wenyewe wana hisia za kina juu ya jambo la dini, wataleta hisia za kina popote waendapo. Na kama ni baridi, au wepesi na wapuuzi, bila shaka wataziharibu hisia zote za kina, hata kwa wenye dhambi walioamshwa.

Niliwahi kujua habari ya mtu mmoja aliyekuwa na wasiwasi mwingi juu ya roho yake, lakini siku moja nilihuzunika kuona kwamba kusadikishwa kwake kulionekana kumetoweka kabisa. Nilimwuliza alikuwa akifanya nini. Aliniambia kwamba alikuwa ametumia alasiri mahali fulani, kati ya waungamaji fulani wa dini, bila kufikiri kwamba kutumia alasiri pamoja na waungamaji wa dini kungekutawanya kusadikishwa kwake. Lakini wao walikuwa wapuuzi na watu wa ubatili, na hivyo kusadikishwa kwake kukapotea. Na bila shaka waungamaji wale wa dini, kwa upumbavu wao, waliangamiza roho, kwa maana kusadikishwa kwake hakukurudi tena.

Kanisa linatakiwa kuzitumia njia kwa ajili ya kuongoka kwa wenye dhambi. Haiwezi kusemwa ipasavyo kwamba wenye dhambi wanazitumia njia kwa ajili ya kuongoka kwao wenyewe. Kanisa ndilo linalozitumia njia. Wanachofanya wenye dhambi ni kuitii kweli, au kuipinga. Ni kosa la wenye dhambi, kudhani kwamba wanatumia njia kwa ajili ya kuongoka kwao wenyewe. Mwelekeo wote wa uamsho, na kila kitu kinachouhusu, kimekusudiwa kuileta kweli mbele ya akili yako, uitii au uipinge.

MAONI.

1. Zamani maamsho yalichukuliwa kuwa miujiza. Na hivyo ndivyo yamechukuliwa na baadhi hata katika siku zetu. Na wengine wana mawazo juu ya jambo hili yaliyo legevu na yasiyoridhisha kiasi kwamba kama wangeweza tu kufikiri, wangeuona upuuzi wake. Kwa muda mrefu, kanisa lilidhani kwamba uamsho ni muujiza, kuingilia kati kwa nguvu ya Kimungu ambako wao hawakuhusika nako, na ambako hawakuwa na utendaji wowote zaidi katika kukuzaa, kuliko walivyokuwa nao katika kuzaa radi, au dhoruba ya mvua ya mawe, au tetemeko la nchi. Ni katika miaka michache tu iliyopita ndipo wachungaji kwa jumla wamedhani kwamba maamsho yanapaswa kuendelezwa, kwa kutumia njia zilizokusudiwa na kufaa hasa kwa lengo hilo. Hata huko New England, imedhaniwa kwamba maamsho yalikuja kama manyunyu ya mvua yajavyo, wakati mwingine katika mji mmoja, na wakati mwingine katika mji mwingine, na kwamba wachungaji na makanisa hawakuweza kufanya lolote zaidi kuyazaa kuliko walivyoweza kufanya manyunyu ya mvua yanyeshe juu ya mji wao wenyewe, wakati yanaponyesha juu ya mji jirani.

Ilikuwa ikidhaniwa kwamba uamsho ungekuja karibu mara moja katika miaka kumi na mitano, na wote ambao Mungu amekusudia kuwaokoa wangeongolewa, na kisha wangelazimika kungoja mpaka mavuno mengine ya watu yaingie jukwaani mwa maisha. Mwishowe, muda huo ukafupishwa hata miaka mitano, nao wakadhani kwamba huenda pakawa na uamsho karibu mara moja kwa kipindi hicho.

Nimesikia habari kuhusu mmoja wa wachungaji hawa, aliyedhani kwamba maamsho yangeweza kuja karibu mara moja katika miaka mitano. Palikuwa na uamsho katika kusanyiko lake. Mwaka uliofuata, palikuwa na uamsho katika mji jirani, naye akaenda huko kuhubiri, akakaa siku kadhaa, mpaka roho yake yote ikajitosa katika kazi hiyo. Akarudi nyumbani siku ya Jumamosi, akaingia katika chumba chake cha kujisomea kujiandaa kwa ajili ya Sabato. Na roho yake ilikuwa katika uchungu mkuu. Akafikiri ni watu wazima wangapi waliokuwa katika kusanyiko lake walio na uadui na Mungu—wengi mno bado hawajaongoka—watu wengi mno hufa kila mwaka—sehemu kubwa hivi yao hawajaongoka—uamsho usipokuja kabla ya miaka mitano, wakuu wa familia wazima wengi hivi watakuwa jehanamu. Akayaandika mahesabu yake karatasini, na kuyatia katika mahubiri yake ya siku iliyofuata, moyo wake ukitoka damu kwa picha ile ya kutisha. Kama nilivyoelewa, hakufanya hivyo akitazamia uamsho wowote, bali aliguswa sana moyoni, akaumimina moyo wake mbele ya watu wake. Na mahubiri yale yaliwaamsha wakuu wa familia arobaini, na uamsho wenye nguvu ukafuata; na hivyo nadharia yake ya uamsho mara moja katika miaka mitano ikavunjika kabisa.

Hivyo Mungu ameipindua, kwa jumla, nadharia kwamba maamsho ni miujiza.

2. Mawazo potofu juu ya enzi ya Mungu yamezuia sana maamsho.

Watu wengi wamedhani kwamba enzi ya Mungu ni kitu tofauti sana na ilivyo. Wamedhani kwamba ni namna ya kuyapanga mambo kwa kupenda tu, na hasa kipawa cha Roho wake, hata kuzuia kutumia njia kwa busara ili kuuendeleza uamsho wa dini. Lakini hakuna ushahidi wowote katika Biblia kwamba Mungu anatumia enzi ya namna hiyo. Hakuna mambo halisi ya kulithibitisha. Bali kila kitu kinaonyesha kwamba Mungu ameziunganisha njia na mwisho wake katika idara zote za utawala wake—katika asili na katika neema. Hakuna tukio la asili ambalo utendaji wake mwenyewe haumo ndani yake. Hakuiunda dunia kama mashine kubwa itakayoendelea yenyewe bila kuendelea kuitunza. Hakujitenga mbali na ulimwengu, auache ujiendeshe wenyewe. Hilo ni ukanaji Mungu mtupu. Yeye husimamia na kutawala kila kitu kote. Na hata hivyo kila tukio katika asili limeletwa kwa njia. Yeye haendeshi maongozi wala neema kwa enzi ya namna ile inayoondoa haja ya kutumia njia. Hakuna enzi zaidi katika moja kuliko katika nyingine.

Na hata hivyo watu fulani hushtuka vibaya mno kwa juhudi zote za moja kwa moja za kuuendeleza uamsho, nao hulia, “Mnajaribu kuzusha uamsho kwa nguvu zenu wenyewe. Jihadharini, mnaingilia enzi ya Mungu. Ni afadhali kuendelea katika mwenendo wa kawaida, na kumwacha Mungu atoe uamsho atakapoona ni vema. Mungu ni Mwenye enzi, na ni kosa kubwa ninyi kujaribu kuzusha uamsho, kwa sababu tu mnadhani uamsho unahitajika.” Haya ndiyo hasa mahubiri anayoyataka shetani. Na wanadamu hawawezi kuifanya kazi ya shetani kwa ufanisi zaidi kuliko kwa kuihubiri enzi ya Mungu, kama sababu ya sisi kutofanya juhudi za kuzaa uamsho.

3. Mnaona kosa la wale wanaoanza kufikiri kwamba dini yaweza kuendelezwa vizuri zaidi ulimwenguni bila maamsho, na walio na mwelekeo wa kuacha juhudi zote za kuzaa mwamko wa kidini. Kwa sababu kuna maovu yanayotokea katika baadhi ya matukio kutokana na misisimko mikuu juu ya jambo la dini, wao wana maoni kwamba ni bora kuiacha kabisa. Hili haliwezekani, wala halipaswi kuwa. Ni kweli, kuna hatari ya matumizi mabaya. Katika matukio ya misisimko mikuu ya kidini kama ilivyo katika misisimko mingine yote, maovu ya hapa na pale kwa kiasi kikubwa au kidogo yanatarajiwa bila shaka. Lakini hii si sababu ya kuiacha. Mambo yaliyo bora kabisa daima yanaweza kutumiwa vibaya. Maovu makubwa na ya namna nyingi yametokea katika tawala za Mungu za maongozi na za kimaadili. Lakini upotoshaji huu na maovu haya yaliyotazamiwa kabla hayakuhesabiwa kuwa sababu ya kutosha ya kuziacha. Kwa maana kuwekwa kwa tawala hizi kwa jumla kulikuwa jambo bora kabisa lililoweza kufanywa kwa ajili ya kuzaa kiasi kikubwa kabisa cha furaha. Vivyo hivyo katika maamsho ya dini, imeonekana kwa uzoefu, kwamba katika hali ya sasa ya ulimwengu, dini haiwezi kuendelezwa kwa kiasi chochote cha maana bila hayo. Maovu ambayo wakati mwingine hulalamikiwa, yanapokuwa ya kweli, ni ya hapa na pale, na ni ya maana ndogo yakilinganishwa na wingi wa mema yanayozaliwa na maamsho. Wazo kwamba maamsho yanaweza kuachwa halipaswi kukubaliwa na kanisa hata kwa dakika moja. Limejaa kila kilicho cha hatari kwa mambo ya Sayuni, ni mauti kwa kazi ya misheni, na huleta nyuma yake hukumu ya ulimwengu.

Mwisho.—Nina pendekezo la kuwaletea ninyi mlio hapa. Sikuanza mfululizo huu wa Mihadhara juu ya Maamsho ili kuzusha nadharia ya ajabu yangu mwenyewe juu ya jambo hili. Nisingetumia wakati wangu na nguvu zangu kwa ajili tu ya kuwapa mafundisho, ili kuridhisha udadisi wenu, na kuwapa kitu cha kuzungumzia. Sina wazo la kuhubiri tu habari za maamsho. Si kusudi langu kuhubiri ili mwisho mweze kusema, “Sasa tunaelewa yote kuhusu maamsho,” huku hamfanyi chochote. Bali nataka kuwauliza swali. Mnasikiliza mihadhara juu ya maamsho kwa ajili ya nini? Je, mnakusudia kwamba kila mara mnaposadikishwa wajibu wenu ni nini katika kuuendeleza uamsho, mtashika kazi na kuutekeleza?

Je, mtayafuata mafundisho nitakayowapa kutoka katika neno la Mungu, na kuyatekeleza katika maisha yenu wenyewe? Je, mtayaleta yawaguse familia zenu, marafiki zenu, jirani zenu, na katika mji wote? Au mtatumia majira haya ya baridi kujifunza habari za maamsho, na kutofanya lolote kwa ajili yake? Nataka ninyi, kila mtakapojifunza jambo lolote juu ya maamsho, mlitekeleze mara moja, na kushika kazi na kuona kama hamwezi kuuendeleza uamsho kati ya wenye dhambi hapa. Kama hamtafanya hivi, nataka mniambie tangu mwanzo, ili nisije nikapoteza nguvu zangu bure. Mnapaswa kuamua sasa kama mtafanya hivi au la. Mnajua kwamba sisi huwaita wenye dhambi waamue papo hapo kama wao wataitii Injili. Nasi hatuna mamlaka zaidi ya kuwaacha ninyi mchukue muda kufikiri kama ninyi mtamtii Mungu, kuliko tuliyo nayo ya kuwaacha wenye dhambi wafanye hivyo. Tunawaita muungane sasa katika ahadi nzito kwa Mungu, kwamba mtatimiza wajibu wenu kila mtakapojifunza ni nini, na kuomba kwamba Yeye atamimina Roho wake juu ya kanisa hili na juu ya mji wote majira haya ya baridi.