Wenye Dhambi Wanawajibika Kuibadili Mioyo Yao Wenyewe

"Jifanyieni moyo mpya na roho mpya; kwa maana mbona mtakufa?"

Maneno haya yaliwaelekea nyumba ya Israeli, ambao, kwa kadiri ya historia yao na mistari inayoambatana na andiko hili, ni dhahiri kwamba walikuwa katika hali ya kutotubu; na agizo la kujifanyia moyo mpya na roho mpya lilitiliwa nguvu kwa adhabu nzito ya mauti. Mauti inayotajwa katika andiko hili haiwezi kumaanisha mauti ya kimwili; kwa maana mauti ya kimwili huwapata wote, walio na moyo mpya na wasio nao. Wala haiwezi kumaanisha mauti ya kiroho, ambayo ni hali ya kuwa mwenye dhambi kabisa; kwa maana hapo lingepaswa kusomeka, Mbona tayari mmekufa? Mauti inayonenwa hapa lazima imaanishe mauti ya milele, yaani ile hali ya kufukuzwa mbali na Mungu na utukufu wa uweza wake, ambayo roho ifaye katika maovu yake itatupwa ndani yake.

Amri hii waliyopewa Waisraeli inamfunga kila mwenye dhambi asiyetubu ambaye Injili itamfikia. Anatakiwa kutimiza wajibu ule ule, chini ya adhabu ile ile. Kwa hiyo ni jambo la maana isiyo na kipimo kwamba tulielewe vema agizo hili, na kulitii kikamilifu na mara moja. Maswali ambayo kwa kawaida yangeizukia akili ya mtu mwenye kutafakari anaposoma andiko hili ni haya yafuatayo:

1. Tuelewe nini kwa agizo la kujifanyia moyo mpya na roho mpya?

2. Je, ni haki kudai wajibu huu utimizwe chini ya adhabu ya mauti ya milele?

3. Agizo hili, kwamba tujifanyie moyo mpya na roho mpya, linapatanaje na matamko ya Biblia yanayorudiwa mara nyingi, kwamba moyo mpya ni kipawa na kazi ya Mungu?

Je, Mungu anatudai tutimize wajibu huu bila kutazamia utimizwe, ili tu atuonyeshe kutoweza kwetu na jinsi tunavyomtegemea yeye? Je, anatudai tujifanyie moyo mpya, chini ya adhabu ya mauti ya milele, wakati huo huo akijua kwamba hatuna uwezo wa kutii; na kwamba kama kazi hiyo itafanyika kamwe, ni lazima yeye mwenyewe afanye jambo lile lile analotudai sisi?

Ili kuyajibu maswali haya kwa kuridhisha, nitajaribu kuonyesha,

I. Maana ya agizo hili sivyo ilivyo; na

II. Maana yake ni ipi.

Ifahamike hapa kwamba, ingawa Biblia haikutolewa ili kutufundisha elimu ya akili, hata hivyo twaweza kuwa na hakika kwamba matamko yake yote yanapatana na elimu ya kweli ya akili. Neno roho, katika Biblia, linatumika kwa maana mbalimbali: mara nyingine linamaanisha kiumbe cha kiroho, au mtendaji mwenye maadili; mahali pengine linatumika kwa maana ile tunayoitumia mara nyingi katika mazungumzo. Tunaponena juu ya tabia ya mtu, tunasema ana roho njema au mbaya, roho ya kupendeza au ya kuchukiza. Ni dhahiri kwamba katika andiko hili linatumika kwa maana hiyo. Neno moyo pia linatumika kwa maana mbalimbali: mara nyingine laonekana kutumika kama lenye maana moja na nafsi; mara nyingine ni dhahiri kwamba linamaanisha nia; mara nyingine dhamiri, mara nyingine laonekana kutumika kwa maana pana kiasi cha kuyahusu matendo yote ya kimaadili ya akili; mara nyingine linaeleza mapenzi ya asili au ya kijamii. Maana hasa inayopaswa kueleweka mahali po pote yaweza kujulikana kwa urahisi kwa kuangalia muktadha wake. Kazi yetu sasa ni kuihakikisha maana yake kama linavyotumika katika andiko hili; kwa maana ni kwa maana hiyo tunatakiwa kujifanyia moyo mpya na roho mpya. Kwa hiyo naanza kwa kusema,

1. Kwamba halimaanishi moyo wa nyama, yaani kiungo kile cha mwili kilicho kitovu cha uhai wa kimwili.

2. Kwamba halimaanishi nafsi mpya. Tuna nafsi moja, wala hatuhitaji nyingine. Wala,

3. Hatutakiwi kuumba uwezo mpya wo wote, wa mwili au wa akili. Sasa hivi tunazo nguvu zote za utendaji wa kimaadili; tuko sawasawa kama Mungu alivyotuumba, wala hatuhitaji badiliko lo lote katika kiini cha nafsi au mwili. Wala,

4. Halimaanishi kwamba tunapaswa kuleta badiliko lo lote la kimaumbile ndani yetu. Hatutakiwi kuongeza katika maumbile ya akili zetu au miili yetu kanuni au ladha yo yote mpya. Watu wengine hunena juu ya kubadilika kwa moyo kama jambo la kimiujiza—jambo ambalo mwenye dhambi hapaswi kufanya lo lote ndani yake, bali alingojee huku akizitumia njia, kama ambavyo angengoja upasuaji, au mshtuko wa umeme. Hatuhitaji kitu cho chote kuongezwa katika maumbile ya mwili wetu au akili yetu; wala si kweli katika uzoefu kwamba wale walio na moyo mpya wamepata badiliko lo lote la kimaumbile katika nguvu zao. Wao ni watu wale wale hasa, kwa habari ya mwili na akili pia, kama walivyokuwa kabla. Badiliko liko katika namna wanavyoelekea kutumia, na wanavyotumia kwa kweli, nguvu zao za kimaadili na za kimwili. Badiliko la kimaumbile, la mwili au la akili, lingeiharibu nafsi ya mtu mwenyewe. Mkristo, au mtu aliye na moyo mpya, asingekuwa mtu yule yule kwa habari ya nguvu zake za utendaji wa kimaadili, kama alivyokuwa kabla—asingekuwa mtendaji yule yule, wala chini ya madaraka yale yale.

Tena—badiliko la kimaumbile, na kupandwa kwa kanuni mpya katika kiini cha nafsi yake, au kuenezwa kwa ladha mpya iliyochanganyika na kuwa sehemu ya lazima ya utu wake, kungeuharibu wema wote wa utii wake. Kungeufanya utii kwa Mungu kuwa kuiridhisha hamu tu, ambamo wema halisi usingekuwa mwingi kuliko ulivyo katika kula tunapoona njaa, au kunywa tunapoona kiu.

Tena—Kupandwa kwa kanuni ya utakatifu katika maumbile ya akili, au kuumbwa kwa ladha ya kimaumbile ya utakatifu, kama jambo hilo lingewezekana, kungeufanya udumifu wa watakatifu kuwa wa lazima kimaumbile, kungeufanya kuanguka kutoka katika neema kuwa jambo lisilowezekana kiasili, na hivyo kungeuharibu wema wote wa udumifu.

Tena—Badiliko la kimaumbile lingeondoa haja ya utendaji wa Roho, baada ya kuongoka. Kuumbwa upya kwa uwezo wake, kupandwa kwa ladha takatifu katika kiini cha akili yake, ni wazi kungeondoa haja ya utendaji mwingine wo wote kwa upande wake katika maisha ya baadaye, isipokuwa ule wa kukitegemeza kiumbe katika uhai, na kumpa nguvu ya kutenda; hapo, kwa kuzitii sheria za asili yake iliyofanywa upya, au kwa kuiridhisha hamu yake mpya, angetii bila shaka.

Lakini kupandwa huku kwa kanuni mpya, kunakoondoa haja ya mivuto maalum ya Roho katika maisha ya baadaye, ni kinyume cha uzoefu; kwa maana wale walio na moyo mpya huona kwamba utendaji wake wa daima ni wa lazima kwa kudumu kwao katika utakatifu, kama ulivyokuwa wa lazima kwa kuongoka kwao.

Tena—Wazo la badiliko la kimaumbile haliwezi kupatana na kurudi nyuma. Kwa maana kama maumbile ya akili yangebadilishwa, na ladha ya utakatifu na utii ingepandwa katika kiini cha nafsi, ni dhahiri kwamba kurudi nyuma, au kuanguka kutoka katika neema, kungekuwa jambo lisilowezekana kiasili kama vile kuzibadili hamu za kimaumbile za mwili.

Tena—Badiliko la kimaumbile si la lazima. Wengine wamedhani kwamba sababu za Injili hazina mwelekeo wo wote wa kuisukuma akili imtii Mungu, isipokuwa kuwe na kitu kilichopandwa ndani ya akili kinachojibu sababu ile ya nje, ambapo kati yake na sababu za Injili kuna uhusiano wa kimaadili. Kwa maneno mengine, wanashikilia kwamba kwa kuwa sababu za Injili ni takatifu, lazima kuwe na ladha au kanuni takatifu iliyopandwa katika kiini cha akili, kabla sababu hizo hazijaweza kufanya kazi kama sababu hata kidogo; kwamba lazima kuwe na ladha inayolingana na sababu ya nje, na iliyo ya asili moja nayo, ama sivyo hakuna kitu katika sababu hiyo kinachofaa kuisukuma akili. Yaani, kama sababu ni takatifu, ladha ya kimaumbile lazima iwe takatifu; kama sababu ni ya dhambi, ladha ya kimaumbile lazima iwe ya dhambi. Lakini jambo hili ni upuuzi, na ni kinyume cha ukweli. Kwa kanuni hii, ningeuliza, Adamu aliyekuwa mtakatifu angewezaje kutenda dhambi? Je, Mungu, au Ibilisi, alipanda kwanza ndani yake ladha ya kimaumbile ya dhambi, iliyojibu sababu ile ya nje? Malaika watakatifu wangewezaje kutenda dhambi? Je, Mungu naye alipanda ndani yao kanuni au ladha ya dhambi? Au je, Adamu na "malaika ambao hawakuishika enzi yao ya kwanza," waliumbwa tangu mwanzo wakiwa na ladha za dhambi, zilizojibu sababu zile za nje? Basi walikuwa wenye dhambi siku zote, tena kwa kuumbwa. Ni nani basi aliye mwanzilishi wa dhambi, na mwenye kuwajibika kwa uovu wao wote? Ni kweli, maumbile ya akili lazima yapatane na asili ya mvuto au sababu ile ya nje; na lazima kuwe na upatano kama huo wa akili na sababu, na wa sababu na akili, unaofaa kuzaa tendo lo lote la akili linalotakiwa. Lakini ni upuuzi kusema kwamba upatano huu wa kimaumbile lazima uwe kanuni takatifu, au ladha, au kiu ya kumtii Mungu. Utakatifu wote, katika Mungu, katika malaika, au katika wanadamu, lazima uwe wa hiari, ama sivyo si utakatifu. Kukiita kitu cho chote kilicho sehemu ya, akili au ya mwili, kuwa kitakatifu—kunena juu ya kiini kitakatifu, isipokuwa kwa maana ya mfano, ni kunena upuuzi. Utakatifu ni wema; ni kitu kinachostahili sifa; kwa hiyo hauwezi kuwa sehemu ya kiini kilichoumbwa cha mwili au cha akili, bali lazima uwe katika utii wa hiari kwa kanuni za haki ya milele. Upatano wa lazima wa sababu ya nje na akili, na wa akili na sababu, uko katika nguvu za utendaji wa kimaadili, ambazo kila binadamu anazo. Ana ufahamu wa kutambua na kupima; ana dhamiri ya kuamua juu ya asili ya mambo yaliyo kinyume kimaadili; ana nguvu na uhuru wa kuchagua. Basi, kwa mtendaji huyu mwenye maadili, aliye na uwezo huu, sababu za Injili zinaelekezwa tena[zinaelekezwa—Mhariri.]; na ni wazi kuna mwelekeo wa asili katika fikira hizi nzito kumvuta amtii Muumba wake.

Lakini sasa naja kuonyesha tunachopaswa kuelewa kwa amri ya andiko hili. Biblia mara nyingi hunena juu ya moyo kama chemchemi, ambamo hutoka mapenzi na matendo ya kimaadili ya nafsi, kama katika Mathayo 15:19, "Moyoni hutoka mawazo mabaya, uuaji, uzinzi, uasherati, wivi, ushuhuda wa uongo, na matukano." Neno moyo, likitumiwa kwa akili, ni la mfano, na linatambua ulinganifu kati ya moyo wa mwili, na moyo wa nafsi. Kiungo cha nyama cha mwili kiitwacho moyo, ni kitovu na chemchemi ya uhai wa kimwili, na kwa kufanya kazi kwake daima, hueneza uhai katika mwili wote. Moyo wa kiroho, ni chemchemi ya uhai wa kiroho, ni ile nia ya ndani kabisa lakini ya hiari ya akili, iliyo nyuma ya mapenzi na hisia zake nyingine zote za hiari, na ambamo hizo hupata tabia yao. Kwa maana hii naelewa neno moyo kuwa limetumika katika andiko hili. Ni dhahiri kwamba ni kitu tulicho na mamlaka juu yake; kitu cha hiari; kitu tunachostahili kulaumiwa kwacho, na tunachofungwa kukibadili! Basi, kama agizo ni kwamba tulete badiliko fulani la kimaumbile katika kiini cha mwili au cha akili, ni dhahiri kwamba si la haki, na kwa kuwa limetiliwa nguvu kwa adhabu isiyo pungufu ya ile isiyo na kikomo, na kutii hakuwezekani, agizo hilo ni udhalimu usio na kikomo. Ni dhahiri kwamba agizo hapa ni kubadili tabia yetu ya kimaadili; mwelekeo wetu wa kimaadili; kwa maneno mengine, kubadili lile pendeleo la kudumu la akili zetu, linalopendelea dhambi kuliko utakatifu; kujiridhisha nafsi kuliko utukufu wa Mungu. Naelewa kubadilika kwa moyo, kama neno hilo linavyotumika hapa, kuwa ni kile hasa tunachomaanisha kwa kubadili nia kuhusu lengo kuu la kufuatwa; badiliko katika kuchagua mwisho, si katika kuchagua njia tu. Mtu aweza kubadili nia yake, na kupendelea, wakati mmoja, njia za namna moja, na wakati mwingine, njia za namna nyingine, ili kuufikia mwisho ule ule: mtu anayejiwekea kama lengo kuu la kufuatwa, furaha yake mwenyewe, aweza, wakati mmoja kudhani kwamba furaha yake kuu iko katika kumiliki mali za dunia, na katika kuufuatilia mwisho huu, aweza kujitoa kabisa katika kujipatia utajiri, na katika kuufuatilia huo aweza mara nyingi kubadili uchaguzi wake wa njia; wakati mmoja aweza kufanya biashara; wakati mwingine, kazi ya sheria; na tena, kazi ya utabibu; lakini haya yote ni mabadiliko ya nia tu kuhusu njia za kuufikia mwisho ule ule wa ubinafsi. Tena, aweza kuona kwamba furaha yake haimo katika wingi wa mali; kwamba ataishi milele; kwamba kwa hiyo ana faida kubwa zaidi katika mambo ya milele kuliko katika mambo ya wakati huu; basi aweza kuyapanua malengo yake ya ubinafsi, kuipeleka faida yake hata milele, na kujiwekea kama lengo kuu la kufuatwa, wokovu wa nafsi yake. Sasa ni faida ya milele, badala ya ile ya muda, anayoitafuta; anayoiweka kama lengo kuu la kufuatwa; lakini hata hivyo mwisho ni furaha yake mwenyewe; mwisho kimsingi ni ule ule, ni utendaji wa ubinafsi tu kwa kipimo kipana zaidi na kilichoenea zaidi; badala ya kuridhika na furaha ya wakati huu, ubinafsi unalenga kujipatia raha ya milele. Alipoyafunga maono na tamaa zake katika kujipatia mema ya dunia, alilenga kuyanyakua mapenzi, huduma, heshima, na utajiri wa dunia; sasa "anazirefusha kamba, na kuzikaza nguzo" za ubinafsi wake; anayasogeza mbele malengo yake, tamaa zake, na juhudi zake kuelekea milele; anajitia kuomba, kusoma Biblia yake, na kuwa mtu wa dini kwa namna ya ajabu; na angetamani kuyanyakua mapenzi, na kuzitumia nguvu, na kuziamuru huduma za mbingu yote, na za Mungu wa milele. Maono yake yalipokuwa yamefungwa katika mambo ya dunia, aliridhika kwamba wanadamu wawe watumishi wake; lakini sasa, katika kuifuatilia kwa ubinafsi furaha yake mwenyewe ya milele, angetamani kuziita sifa zote za Yehova zimtumikie yeye. Lakini katika haya yote hakuna kubadilika kwa moyo; huenda amebadilika mara nyingi katika kuchagua njia, lakini mwisho wake umekuwa ule ule siku zote; furaha yake mwenyewe imekuwa sanamu yake.

Basi, kubadilika kwa moyo ni kulibadili pendeleo la akili linalotawala kuhusu mwisho unaofuatwa. Moyo wa ubinafsi ni kupendelea faida ya nafsi kuliko utukufu wa Mungu na faida za ufalme wake. Moyo mpya ni kupendelea utukufu wa Mungu na faida za ufalme wake kuliko furaha ya mtu mwenyewe. Kwa maneno mengine, ni kugeuka kutoka ubinafsi kwenda ukarimu wa upendo, kutoka kuiheshimu kupita yote faida ya mtu mwenyewe kwenda uchaguzi unaomeza na kutawala wa furaha na utukufu wa Mungu na ufalme wake.

Ni badiliko katika kumchagua Mtawala Mkuu. Mwenendo wa wenye dhambi wasiotubu unathibitisha kwamba wanampendelea Shetani kuwa mtawala wa ulimwengu, wanazitii sheria zake, wanamfanyia kampeni, na wana bidii kwa ajili ya faida yake, hata kufikia kufa kwa ajili yake. Wanaupeleka ushikamano wao kwake na kwa serikali yake mbali kiasi cha kutoa mwili na nafsi pia ili kuiendeleza faida yake na kuusimamisha utawala wake. Moyo mpya ni kumchagua YEHOVA kuwa mtawala mkuu; pendeleo la ndani kabisa na la kudumu la sheria zake, na serikali yake, na tabia yake, na nafsi yake, kama Mtunga Sheria Mkuu na Mtawala wa ulimwengu wote.

Hivyo ulimwengu umegawanyika katika vyama viwili vikuu vya kisiasa; tofauti kati yao ni kwamba, chama kimoja kinamchagua Shetani kuwa mungu wa dunia hii, kinazitii sheria zake, na kimejitoa kwa faida yake. Ubinafsi ndiyo sheria ya milki ya Shetani, na wenye dhambi wote wasiotubu huitii kwa hiari. Chama kingine kinamchagua Yehova kuwa mtawala wao, na kujiweka wakfu, pamoja na faida zao zote, kwa huduma yake na utukufu wake. Wala badiliko hili halimaanishi mabadiliko ya kimaumbile ya nguvu za mwili au za akili, zaidi ya vile kubadili nia kuhusu mfumo au uendeshaji wa serikali ya kibinadamu kunavyomaanisha hivyo.

Kuna mambo fulani kuhusu akili, ambayo tunayazoea kwa uzoefu. Kwa mfano, tunajua kwa uzoefu kwamba ni asili ya akili kutawaliwa katika matendo na mapenzi yake moja moja, na mwelekeo au pendeleo la ndani kabisa la njia au kitu fulani. Si lazima hapa kuingia katika elimu ya jambo hili, bali kulitambua tu jambo lenyewe. Kwa mfano, Adamu alipoumbwa kwanza, na kuamka katika uhai, kabla hajamtii au kumwasi Muumba wake, hangeweza kuwa na tabia ya kimaadili kabisa: alikuwa bado hajaonyesha mapenzi yo yote, wala tamaa yo yote, wala kutenda tendo lo lote. Katika hali hii alikuwa mtendaji mwenye maadili kamili; na kwa jambo hili alikuwa katika mfano wa Muumba wake; lakini hadi hapo hangeweza kuwa na tabia ya kimaadili; kwa maana tabia ya kimaadili haiwezi kuwa kitu cha kuumbwa, bali huambatana na tendo la hiari. Msinielewe kwamba nasema kulipita muda mrefu kati ya kuumbwa kwa Adamu na kuwa kwake na tabia ya kimaadili. Yakisiwa kwamba mara tu alipoamka katika uhai, na kupata ujuzi wa kuwako na tabia ya Muumba wake, ambayo ushahidi wake bila shaka uling'aa pande zote kumzunguka, alimchagua Yeye kuwa mtawala wake mkuu, na kwa hiari akaziweka wakfu nguvu zake zote kwa huduma yake. Pendeleo hili la Mungu na utukufu wake, na huduma yake, kuliko faida yake mwenyewe na kila kitu kingine, ndilo lililokuwa mwelekeo wake, au tabia yake ya kimaadili; kwa maneno mengine, ulikuwa moyo mtakatifu kikamilifu. Kutoka katika moyo huu, au pendeleo hili, yalitiririka kama kutoka chemchemi maji safi ya utii. Mienendo yote midogo, mapenzi, machaguo, na makusudi ya akili, na matendo yote ya nje, yalitiririka kutoka katika pendeleo hili lenye nguvu na kutawala la Mungu na huduma yake. Hivyo akatoka kuilima bustani ya Mungu, na kuitunza. Basi, kwa muda fulani, pendeleo hili la Adamu lilikuwa na nguvu na udumifu wa kutosha kuhakikisha utii mkamilifu katika mambo yote; kwa maana akili itatenda kwa kupatana na pendeleo la kudumu, kwa kadiri ya nguvu na udumifu wa pendeleo hilo. Kwa mfano, pendeleo kubwa alilo nalo mtu kwa nyumbani kwake laweza kumzuia asiwe na kusudi lo lote la kwenda ugenini. Nguvu ya pendeleo lake kwa mkewe, yaweza kumzuia asikubali urafiki wo wote usiofaa na wanawake wengine; na uwezekano, na naweza kusema kuwezekana kabisa, kwa kumnasa aingie katika matendo ya kutokuwa mwaminifu kwa mkewe, kwaweza kutegemea nguvu na bidii ya kudumu ya pendeleo lake kwake kuliko wanawake wengine wote. Vivyo hivyo pendeleo la Adamu lilipokuwa halijatikisika, nguvu yake iliongoza na kutoa tabia kwa hisia zake zote na mwenendo wake wote; na kile kinachopaswa kuutia muhuri wa ukamilifu utii wa mbinguni, ni nguvu kubwa na bidii ya kudumu daima ya pendeleo lao kwa Mungu na huduma yake. Kwa kweli utakatifu wa Mungu unaodumu hutegemea sababu ile ile, na hutiririka kutoka chemchemi ile ile. Utakatifu wake hauko katika kiini cha asili yake, bali katika pendeleo lake la haki. Utakatifu wake lazima uwe wa hiari, naye ni mtakatifu asiyebadilika, kwa sababu ni mtakatifu pasipo kikomo. Kwa maneno mengine, pendeleo lake la haki lina nguvu isiyo na kikomo, nguvu nyingi mno na udumifu mwingi mno kiasi kwamba halikubali kamwe badiliko; wala mwenendo wo wote usiopatana nalo. Adamu alikuwa mtakatifu kikamilifu, lakini si pasipo kikomo. Kwa kuwa pendeleo lake kwa Mungu halikuwa na nguvu isiyo na kikomo, iliwezekana kwamba lingebadilishwa, nasi tunalo jambo la kuhuzunisha lililoandikwa kwa herufi zisizoweza kukosa kueleweka, pande zote kutuzunguka, kwamba kulitokea nafasi ambayo kwa kweli alilibadili. Shetani, katika umbo la nyoka, alileta jaribu la tabia ya pekee sana. Lilielekezwa kwa hamu za kimaumbile za nafsi na mwili pia; kwa hamu ya chakula katika mwili, na ya maarifa katika akili. Hamu hizi zilikuwa za kimaumbile; hazikuwa za dhambi zenyewe, lakini kuzifuata kinyume cha sheria kulikuwa dhambi. Pendekezo la nyoka lilikuwa kwamba abadili nia yake kuhusu mwisho mkuu wa kufuatwa; na hivyo aubadili moyo wake, au tabia yake yote ya kimaadili. "Ati! Hivi ndivyo alivyosema Mungu, Msile matunda ya miti yote ya bustani? Mwanamke akamwambia nyoka, Matunda ya miti ya bustani twaweza kuyala; lakini matunda ya mti ulio katikati ya bustani, Mungu amesema, Msiyale, wala msiyaguse, msije mkafa. Nyoka akamwambia mwanamke, Hakika hamtakufa; kwa kuwa Mungu anajua ya kuwa siku mtakapokula matunda ya mti huo, macho yenu yatafumbuliwa, nanyi mtakuwa kama Mungu, mkijua mema na mabaya." Basi msingi wa utakatifu ndani ya Adamu, na kile kilichoufanya moyo wake kuwa mtakatifu, kilikuwa ni uchaguzi mkuu kwamba Mungu atawale; pendeleo kuu la Mungu na utukufu wake kuliko furaha au faida yake mwenyewe. Basi ni rahisi kuona kwamba lengo la nyoka lilikuwa kuleta badiliko katika mwisho mkuu wa kufuatwa. Lilikuwa kupendelea kujiridhisha mwenyewe kuliko kumtii Muumba wake; kuwa kama mungu yeye mwenyewe badala ya kumtii Yehova; kufuatilia kama mwisho mkuu kujiridhisha nafsi badala ya utukufu wa Mungu. Kwa hiyo katika kukubali pendekezo hili, katika kubadili nia yake juu ya jambo hili la msingi, aliubadili moyo wake mwenyewe, au lile pendeleo linalotawala lililokuwa wakati mmoja msingi, na chemchemi, ya utii wote. Basi hili lilikuwa badiliko halisi la moyo; kutoka moyo mtakatifu kikamilifu, kwenda moyo wa dhambi kikamilifu. Lakini hapa hapakuwa na badiliko la kimaumbile, wala badiliko katika kiini cha mwili au cha akili. Halikuwa badiliko katika nguvu zenyewe za utendaji wa kimaadili, bali katika matumizi yake tu; katika kuziweka wakfu nguvu zake kwa mwisho mwingine. Basi tuseme Mungu alimjia Adamu na amri ya andiko hili, "Jifanyie moyo mpya, kwa maana mbona utakufa." Je, Adamu angeweza kujibu kwa haki, Je, wadhani kwamba mimi naweza kuubadili moyo wangu mwenyewe? Je, mimi, niliye na moyo ulioharibika kabisa, naweza kuubadili moyo huo? Je, Mwenyezi asingeweza kumjibu kwa maneno ya moto, Mwasi wewe, umeubadili moyo wako sasa hivi kutoka utakatifu kwenda dhambi, sasa ubadili tena kutoka dhambi kwenda utakatifu.

Tuseme mfalme wa kibinadamu angeanzisha serikali, na kujiwekea kama mwisho mkuu wa kufuatwa, kuleta kiasi kikubwa kabisa cha furaha kiwezekanacho katika ufalme wake. Anatunga sheria za hekima na za ukarimu, zinazofaa kuliendeleza lengo hili, ambazo kwazo anaufuatisha mwenendo wake wote mwenyewe; katika kuziendesha, anatumia hekima yake yote na nguvu zake zote, na anawataka raia wake wote waone pamoja naye; walenge lengo lile lile; watawaliwe na kanuni zile zile; walenge kwa kiwango cha juu kabisa na daima mwisho ule ule; yaani kuendeleza faida kuu za jamii. Tuseme sheria hizi zimetungwa kwa namna ambayo utii wa wote kwa lazima ungeleta furaha ya wote. Basi tuseme mtu mmoja, baada ya kipindi cha utii na kujitoa kwa faida ya serikali na utukufu wa mfalme wake, angeshawishiwa kuondoa mvuto wake na nguvu zake katika kuendeleza mema ya umma, na kujianzishia mambo yake mwenyewe; tuseme angesema, Sitatawaliwa tena na kanuni za nia njema kwa jamii, na kupata furaha yangu mwenyewe katika kuendeleza faida ya umma; bali nitalenga kuendeleza furaha yangu mwenyewe na utukufu wangu, kwa njia yangu mwenyewe, na mfalme na raia wajitunze wenyewe. "Hisani huanzia nyumbani." Basi tuseme hivyo anajianzishia mambo yake mwenyewe; anajiwekea furaha yake mwenyewe na kujikuza kwake kuwa lengo kuu la kufuatilia kwake, na asingesita kuzikanyaga sheria na kuingilia haki, za mfalme wake na za raia pia, po pote sheria hizo au haki hizo zingekuwa njiani mwa kutimiza mipango yake. Ni rahisi kuona kwamba amekuwa mwasi; ameubadili moyo wake, na kwa sababu hiyo mwenendo wake; ameanzisha faida isiyotengana tu, bali inayopingana na faida ya mfalme wake halali. Ameubadili moyo wake kutoka mwema kuwa mbaya; kutoka kuwa raia mtiifu amekuwa mwasi; kutoka kumtii mfalme wake, ameanzisha ufalme wa kujitegemea; kutoka kujaribu kuwavuta watu wote waitii serikali, kutoka kutafuta kupita yote ustawi na utukufu wa mfalme wake, yeye mwenyewe anakuwa mfalme mdogo; na kama Absalomu alivyowashika watu wa Israeli na kuwabusu, na hivyo akaiba mioyo yao; ndivyo anavyojitahidi sasa kuyanyakua mapenzi, kuivuta huruma, kuiamuru heshima na utii wa wote wanaomzunguka. Basi ni nini kingekuwa kubadilika kwa moyo katika mtu huyu kwa mfalme wake? Najibu, kwamba arudi nyuma, abadili nia yake kuhusu lengo kuu la kufuatwa;—apendelee utukufu wa mfalme wake na mema ya umma kuliko faida yake mwenyewe iliyojitenga, hilo lingekuwa kubadilika kwa moyo.

Basi ndivyo ilivyo kwa mwenye dhambi; Mungu ameanzisha serikali, na amekusudia kwa kuidhihirisha tabia yake mwenyewe, kuleta kiasi kikubwa kabisa cha furaha kiwezekanacho katika ulimwengu wote. Ametunga sheria zilizokusudiwa kwa hekima kuliendeleza lengo hili, ambazo kwazo anaufuatisha mwenendo wake wote mwenyewe, na ambazo anawataka raia wake wote waufuatishe mwenendo wao kikamilifu na bila kukengeuka. Baada ya kipindi cha utii, Adamu aliubadili moyo wake, na kujianzishia mambo yake mwenyewe. Ndivyo ilivyo kwa kila mwenye dhambi, ingawa yeye hatii kwanza, kama Adamu alivyofanya; hata hivyo moyo wake mwovu ni katika kuisimamisha faida yake mwenyewe kinyume cha faida na serikali ya Mungu. Katika kulenga kuiendeleza furaha yake binafsi, kwa njia inayopingana na mema ya wote. Kujiridhisha nafsi kunakuwa sheria anayoufuatisha mwenendo wake. Ni ile nia ya mwili, iliyo uadui juu ya Mungu. Kwa hiyo, kubadilika kwa moyo ni kupendelea mwisho mwingine. Kupendelea kupita yote utukufu wa Mungu na mema ya umma, kuliko kuiendeleza faida yake mwenyewe; na kila pendeleo hili linapobadilishwa, bila shaka tunaona badiliko linalolingana katika mwenendo. Mtu akihamia upande mwingine katika siasa, utamwona akikutana na wale walio na maoni na hisia zile zile kama yeye; akibuni mipango na kutumia mvuto wake kumchagua mgombea ambaye sasa amemchagua. Ana marafiki wapya wa kisiasa upande mmoja, na adui wapya wa kisiasa upande mwingine. Ndivyo ilivyo kwa mwenye dhambi; kama moyo wake umebadilika, utaona kwamba Wakristo wanakuwa marafiki zake—Kristo anakuwa mgombea wake. Analenga kumheshimu na kuiendeleza faida yake katika njia zake zote. Kabla, lugha ya mwenendo wake ilikuwa, "Shetani na autawale ulimwengu." Sasa, lugha ya moyo wake na ya maisha yake ni, "Kristo na atawale, Mfalme wa mataifa, kama alivyo Mfalme wa watakatifu." Kabla, mwenendo wake ulisema, "Ee Shetani, ufalme wako uje, na mapenzi yako yatimizwe." Sasa, moyo wake, maisha yake, midomo yake inalia, "Ee Yesu, ufalme wako uje, mapenzi yako yatimizwe hapa duniani kama huko mbinguni."

Kwa kuthibitisha kwamba badiliko nililolieleza ndilo kubadilika kwa moyo, kama uthibitisho wo wote unahitajika—naona, kwanza, kwamba yeye ambaye kwa kweli anapendelea utukufu wa Mungu, na faida ya ufalme wake, kuliko faida yake mwenyewe ya kibinafsi, ni Mkristo; na kwamba yeye ambaye kwa kweli anapendelea faida yake mwenyewe ya kibinafsi kuliko utukufu wa Mungu, ni mwenye dhambi asiyetubu.

Tofauti ya msingi iko katika pendeleo hili linalotawala, chemchemi hii, moyo huu, ambamo hutoka hisia zao, mapenzi yao, na matendo yao. Kwa kuwa tofauti kati yao haiko katika kiini cha akili zao au miili yao, bali katika hali ya hiari ya akili waliyo nayo, ni kinyume cha elimu ya akili, ni upuuzi, na si lazima, kudhani kwamba badiliko la kimwili au la kimaumbile limetokea ndani yake yeye aliye na moyo mpya, kama vile kudhani kwamba, kwa sababu mtu amebadili siasa zake, basi asili yake imebadilika. Zaidi ya hayo, pendeleo hili jipya linahitaji tu kuwa la ndani na lenye nguvu ya kutosha katika mvuto wake, ili kuutia muhuri wa ukamilifu wa mbinguni tabia nzima. Kwa sababu ya mazoea ya dhambi yaliyotunzwa muda mrefu, na kutenda chini ya utawala wa pendeleo lililo kinyume, linapobadilishwa kweli, mara nyingi huwa dhaifu na lisilo na nguvu kwa kiasi fulani; na kwa sababu hiyo akili mara nyingi hutenda kinyume cha pendeleo hili la jumla. Kwa hiyo, Mungu anamwambia Israeli, "Jinsi moyo wako ulivyo dhaifu!" Kama mtu aliye chini ya mvuto mdogo sana wa kanuni au wa mapenzi kwa mkewe, kiasi kwamba ingawa kwa jumla, na kwa kawaida, anampendelea kuliko mwanamke mwingine ye yote, hata hivyo mara kwa mara aweza kuwa na hatia ya tendo la kutokuwa mwaminifu kwake. Basi kinachohitajika katika hali ya Mkristo ni kwamba, mazoea yake ya zamani ya kufikiri, na kuhisi, na kutenda, yavunjwe; kwamba pendeleo lake jipya lipate nguvu, uthabiti, imara, na udumifu; na hivyo litawale mtu mzima. Mchakato huu ndio utakaso. Kila tendo la utii kwa Mungu hulitia nguvu pendeleo hili, na kuufanya utii wa baadaye kuwa wa kawaida zaidi. Utawala mkamilifu wa pendeleo hili juu ya mienendo yote ya kimaadili ya akili, humrudisha mtu mahali alipokuwa Adamu kabla ya anguko, na huo ndio utakatifu mkamilifu.

Mara moja zaidi—Kama kubadilika kwa moyo kungekuwa kwa kimwili, au badiliko katika maumbile ya akili, kusingekuwa na tabia ya kimaadili. Badiliko hilo, ili liwe na tabia ya kimaadili, lazima liwe la hiari. Ili liwe kubadilika kwa moyo, halipaswi kuwa la hiari tu, bali lazima liwe badiliko katika pendeleo linalotawala la akili. Lazima liwe badiliko kuhusu lengo kuu la kufuatwa.

Mwisho, ni jambo la kweli katika uzoefu wa kila Mkristo, kwamba badiliko alilolipitia si kitu kingine ila lile nililolieleza. Akinena kutokana na uzoefu, aweza kusema, Ingawa hapo kwanza nilipendelea faida yangu mwenyewe iliyojitenga kuliko utukufu wa Muumba wangu, sasa napendelea utukufu wake na faida za ufalme wake, na naziweka wakfu nguvu zangu zote kwa kuziendeleza milele.

2. Swali la pili ni, kama agizo la andiko hili ni la busara na la haki. Jibu la swali hili lazima litegemee asili ya wajibu unaopaswa kutimizwa. Kama badiliko ni la kimwili, badiliko katika maumbile au kiini cha nafsi, ni wazi kwamba haliko ndani ya uwezo wetu, na jibu la swali lazima liwe, Hapana, si la busara wala si la haki. Kushikilia kwamba tuko chini ya wajibu wa kufanya kile tusichokuwa na uwezo wa kukifanya, ni upuuzi. Kama tuko chini ya wajibu wa kufanya jambo, nasi hatulifanyi, tunatenda dhambi. Kwa maana kustahili lawama kwa dhambi kuko katika kuwa kwake uvunjaji wa wajibu. Lakini kama tuko chini ya wajibu wa kufanya kile tusichokuwa na uwezo wa kukifanya, basi dhambi haiepukiki; tunalazimishwa kutenda dhambi kwa lazima ya asili. Lakini ni kinyume cha akili sahihi, kuifanya dhambi kuwa katika kitu cho chote tunacholazimishiwa kwa lazima ya asili. Zaidi ya hayo, kama ni dhambi, tunafungwa kuitubu, kujilaumu kwa moyo wote, na kulihesabia haki agizo la Mungu; lakini ni wazi haiwezekani kwetu kujilaumu kwa kutofanya kile tunachojua hakika kwamba hatukuwahi kuwa na uwezo wa kukifanya. Tuseme Mungu angemwamuru mtu aruke angani; je, amri hiyo ingemwekea wajibu wo wote, hadi atakapopewa mabawa? Hakika sivyo. Lakini tuseme, anaposhindwa kutii, Mungu angemtaka atubu kwa kutotii kwake, na kutisha kumpeleka jehanamu kama hatajilaumu kwa moyo wote, na kulihesabia haki agizo la Mungu. Lazima aache kuwa kiumbe chenye akili kabla hajaweza kufanya hivyo. Anajua kwamba Mungu hakumpa kamwe uwezo wa kuruka, na kwa hiyo hakuwa na haki ya kumdai jambo hilo. Hisia yake ya asili ya haki, na ya msingi wa wajibu, inatukanwa, naye kwa hasira na kwa dhamiri safi analitupa agizo hilo usoni pa Muumba wake. Toba, katika hali hii, ni jambo lisilowezekana kiasili; maadamu yeye ni kiumbe chenye akili, anajua kwamba hastahili lawama kwa kutoruka bila mabawa; na hata akisikitika kiasi gani kwa kutoweza kulitii agizo hilo, na hata hofu yake ya ghadhabu ya Mungu iwe kubwa kiasi gani, hata hivyo kujilaumu na kumhesabia Mungu haki ni jambo lisilowezekana kiasili. Kwa hiyo, kwa kuwa Mungu anawataka wanadamu wajifanyie moyo mpya, chini ya adhabu ya mauti ya milele, huo ni ushahidi wenye nguvu kuliko wote uwezekanao kwamba wanaweza kufanya hivyo. Kusema kwamba amewaamuru kufanya hivyo, bila kuwaambia kwamba wanaweza, ni mzaha mtupu. Uwezo wao umedokezwa kwa nguvu kadiri iwezekanavyo, katika amri yenyewe. Kutokana na haya yote itaonekana kwamba jibu la swali, kama agizo la andiko hili ni la haki, lazima litegemee swali la uwezo wa mwanadamu; na swali la uwezo lazima litegemee asili ya badiliko lenyewe. Kama badiliko ni la kimwili, ni wazi kwamba liko nje ya uwezo wa mwanadamu; ni kitu ambacho hana mamlaka zaidi juu yake kuliko aliyokuwa nayo juu ya kuumbwa kwa nafsi yake na mwili wake. Lakini kama badiliko ni la kimaadili—kwa maneno mengine, kama ni la hiari, badiliko la uchaguzi au pendeleo, kama nilivyolieleza, basi jibu la swali, Je, agizo la andiko hili ni la haki na la busara? ni wazi kwamba ni, Ndiyo, ni la busara kabisa na la haki;

1. Kwa sababu mnazo nguvu zote za utendaji wa kimaadili; na kitu kinachotakiwa ni, si kuzibadili nguvu hizi, bali kuzitumia katika huduma ya Muumba wenu. Mungu ameziumba nguvu hizi, nanyi mnaweza kuzitumia, tena mnazitumia. Anawapa nguvu ya kutii au kuasi; na dhambi yenu ni kwamba, wakati yeye anazitegemeza nguvu hizi, ninyi mnazitumia kwa aibu katika huduma ya dhambi na Shetani.

Tena—Nguvu hizi zinafaa kwa utii kama zinavyofaa kwa uasi. Uovu wenu uko katika uchaguzi wa dhambi ulio mbaya lakini wa ukaidi. Lakini je, si rahisi kuchagua mema kama kuchagua mabaya? Je, sababu za kuchagua mema si kubwa mno pasipo kikomo kuliko za kuchagua mabaya? Je, Adamu angeweza kwa busara kutoa kisingizio kwamba hakuweza kubadili uchaguzi wake? Je, Shetani angeweza kutoa kisingizio kwamba hakuwa na uwezo wa kubadili pendeleo linalotawala la akili yake, na kupendelea utukufu wa Muumba wake kuliko uasi dhidi ya kiti chake cha enzi? Kama Shetani, au Adamu, au ninyi, mnaweza kwa busara kuleta kisingizio hiki, basi hakuna kitu kama dhambi duniani wala jehanamu.

Tena—Mungu anawataka tu mchague na kutenda kwa busara, kwa maana hakika inapatana na akili sahihi kupendelea utukufu wa Mungu, na faida ya ufalme wake mkubwa mno, kuliko faida yenu binafsi. Ni wema mkubwa zaidi pasipo kikomo; kwa hiyo ninyi, na Mungu, na viumbe vyake vyote, mnafungwa kuupendelea. Lakini nilisema kwamba sababu za pendeleo sahihi ni kubwa zaidi pasipo kikomo kuliko za pendeleo baya. Wenye dhambi mara nyingi hulalamika kwamba wanavutwa sana na sababu, kiasi kwamba hawawezi kuupinga uovu. Mara nyingi huzitetea dhambi zao, kwa kusingizia kwamba jaribu lilikuwa na nguvu kuliko wao. Mwenye dhambi, ni kwa nini, ingawa unavutwa kwa urahisi hivyo na sababu hata unalalamika kwamba huwezi kuzipinga; kwamba wewe ni dhaifu mno kuupinga mvuto wao wa kukuvuta kwenye dhambi; wewe una nguvu ya kutosha kuupinga ulimwengu mzima wa sababu zinazokujia zikivingirika juu yako kama wimbi la moto, ili utende mema na kumtii Muumba wako?

Mwana wa Mungu anapokukaribia, akikusanya sababu kutoka mbinguni, duniani, na jehanamu, na kuzimwaga kama mwali uliokusanyika mahali pamoja juu ya akili yako, inakuwaje kwamba una nguvu ya kutosha kupinga? Wewe, ambaye akili yako hulegea kama hewa mbele ya sababu za kutenda dhambi; uliye dhaifu kabisa, na unayelalamika kwamba huwezi kupinga unapojaribiwa kumwasi Mungu, waweza kutumia nguvu kubwa hivyo ya kijitu, karibu ningesema nguvu ya Mwenyezi, katika kuupinga uzito usio na kikomo wa sababu unaovingirika juu yako kutoka kila pembe ya ulimwengu wote, ili umtii Mungu. Ni wazi kwamba kama usingetumia nguvu yote ya utendaji wa kimaadili kupinga, fikira hii ingeubadili moyo wako.

3. Sasa naja kwenye swali la tatu na la mwisho, yaani: Agizo hili, la "kujifanyia moyo mpya," linapatanaje na matamko ya Biblia yanayorudiwa mara nyingi, kwamba moyo mpya ni kipawa na kazi ya Mungu. Biblia inahesabia kuongoka, au moyo mpya, kwa watendaji wanne mbalimbali. Mara nyingi unahesabiwa kwa Roho wa Mungu. Na mkiyachunguza Maandiko, mtaona kwamba unahesabiwa mara nyingi zaidi kwa kweli; kama vile, "Kwa kupenda kwake mwenyewe alituzaa kwa neno la kweli"—"Hiyo kweli itawaweka huru"—"Uwatakase kwa ile kweli"—"Sheria ya Mungu ni kamilifu, huigeuza nafsi." Mara nyingine unahesabiwa kwa mhubiri, au kwake yeye aletaye kweli; "Naye avutaye roho ni mwenye hekima:" Paulo asema, "mimi naliwazaa ninyi kwa njia ya Injili"—"yeye amrejezaye mwenye dhambi katika upotevu wa njia yake, ataokoa roho na mauti, na kufunika wingi wa dhambi." Mara nyingine unanenwa kama kazi ya mwenye dhambi mwenyewe; hivyo mtume asema, "Mmejitakasa nafsi zenu kwa kuitii kweli;" "Nalizifikiri njia zangu," asema Mtunga Zaburi, "nikamgeukia Bwana." Tena asema, "Uliposema, Nitafuteni uso wangu; moyo wangu ukajibu, Bwana, uso wako nitautafuta." Basi swali ni hili, Je, matamko haya yote ya Maandiko yanapatana? Yote ni kweli; yote yanamaanisha sawasawa kama yanavyosema; wala hakuna kutokubaliana kwa kweli kati yake. Kuna maana ambayo kuongoka ni kazi ya Mungu. Kuna maana ambayo ni tokeo la kweli. Kuna maana ambayo mhubiri anakufanya. Na pia ni kazi ipasayo ya mwenye dhambi mwenyewe.

Ukweli ni kwamba, kugeuka kwenyewe, au badiliko, ni tendo la mwenye dhambi mwenyewe. Mtendaji anayemshawishi, ni Roho wa Mungu. Mtendaji wa pili, ni mhubiri, au mtu anayeleta kweli. Kweli ndicho chombo, au sababu, ambacho Roho hukitumia kumshawishi mwenye dhambi ageuke. Jifikirie umesimama ukingoni mwa Maporomoko ya Niagara. Unaposimama kando ya jabali, unamwona mtu amezama katika mawazo mazito, akiukaribia ukingo bila kujua hatari yake. Anazidi kukaribia zaidi na zaidi, hata anainua mguu wake kupiga hatua ya mwisho itakayomtumbukiza katika maangamizi. Wakati huo unapaza sauti yako ya onyo juu ya ngurumo ya maji yenye povu, na kulia, Simama. Sauti inalipenya sikio lake, na kuivunja ile hali iliyomfunga kama kwa uchawi; mara anageuka kwa kisigino chake, akiwa amepauka na kushtuka anarudi nyuma, akitetemeka, mbali na ukingo wa mauti. Anayumbayumba, na karibu azimie kwa hofu; anageuka na kutembea polepole hadi nyumba ya wageni; unamfuata; mahangaiko yanayoonekana wazi usoni pake yanawakusanya watu wengi kumzunguka: na unapokaribia, anakuelekezea kidole, na kusema, Mtu yule ameyaokoa maisha yangu. Hapa anakuhesabia wewe kazi hiyo; na hakika kuna maana ambayo wewe ulikuwa umemwokoa. Lakini, anapoulizwa zaidi, anasema, Simama! jinsi neno lile linavyovuma masikioni mwangu. Ee, kwangu lile lilikuwa neno la uzima. Hapa analihesabia neno lililomwamsha, na kumfanya ageuke. Lakini, mkizidi kuzungumza, alisema, kama nisingegeuka wakati ule ule, ningekuwa mtu aliyekufa. Hapa ananena juu yake, na kwa kweli, kama tendo lake mwenyewe; lakini mara unamsikia akisema, Ee rehema ya Mungu; kama Mungu asingeingilia kati, ningalipotea. Basi kasoro pekee katika mfano huu ni hii: Katika hali tuliyoiwazia, kuingilia pekee kwa upande wa Mungu, kulikuwa kwa maongozi yake; na maana pekee ambayo kuokolewa kwa maisha ya mtu yule kunahesabiwa kwake, ni kwa maana ya maongozi. Lakini katika kuongoka kwa mwenye dhambi kuna kitu zaidi ya maongozi ya Mungu kinachotumika; kwa maana hapa si tu kwamba maongozi ya Mungu yanapanga hivyo, hata mhubiri analia, Simama, bali Roho wa Mungu anaisukuma kweli imwingie kwa nguvu ya kutisha mno hata kumshawishi ageuke.

Si mhubiri tu anayelia Simama, bali, kwa njia ya sauti hai ya mhubiri, Roho analia Simama. Mhubiri analia, "Geukeni; kwa maana mbona mtakufa." Roho anaisukuma ile sihi imwingie kwa nguvu kiasi kwamba mwenye dhambi anageuka. Basi, katika kunena juu ya badiliko hili, ni sahihi kabisa kusema kwamba Roho alimgeuza, kama vile ungesema juu ya mtu aliyemshawishi mwingine kubadili nia yake kuhusu jambo la siasa, kwamba amemgeuza, na kumvuta upande wake. Ni sahihi pia kusema kwamba kweli ilimgeuza; kama katika hali ambapo maoni ya kisiasa ya mtu yamebadilishwa kwa hoja fulani, tungesema kwamba hoja ile ilimvuta upande huu. Vivyo hivyo, kwa usahihi kamili, twaweza kulihesabia badiliko hilo kwa mhubiri aliye hai, au kwake yeye aliyeziweka mbele sababu; kama vile tungesema juu ya wakili aliyeshinda katika hoja yake mbele ya baraza la mahakama; ameshinda kesi yake, ameligeuza baraza. Kwa usahihi ule ule pia linahesabiwa kwa mtu mwenyewe ambaye moyo wake umebadilika; tungesema kwamba amebadili nia yake, amekuja upande huu, ametubu. Basi hili ni kweli kabisa, tena kweli kwa maana iliyo kamili kabisa na ya juu kabisa; tendo ni tendo lake mwenyewe, kugeuka ni kugeuka kwake mwenyewe, ingawa Mungu kwa njia ya kweli amemshawishi ageuke; hata hivyo ni kweli kabisa kwamba yeye amegeuka na amefanya hivyo yeye mwenyewe. Hivyo mnaona maana ambayo ni kazi ya Mungu, na pia maana ambayo ni kazi ya mwenye dhambi mwenyewe. Roho wa Mungu, kwa njia ya kweli, humvuta mwenye dhambi abadilike, na kwa maana hii ndiye chanzo kitendacho cha badiliko hilo. Lakini mwenye dhambi ndiye anayebadilika kwa kweli, na kwa hiyo yeye mwenyewe, kwa maana iliyo sahihi kabisa, ndiye mtendaji wa badiliko hilo. Kuna wengine ambao, wanaposoma Biblia zao, huyakazia macho mafungu yale yanayoihesabia kazi hii kwa Roho wa Mungu, na huonekana kuyapuuza yale yanayoihesabia kwa mwanadamu, na kuinena kama tendo la mwenye dhambi mwenyewe. Wanaponukuu Maandiko ili kuthibitisha kwamba ni kazi ya Mungu, huonekana kudhani kwamba wamethibitisha kuwa ni jambo ambalo mwanadamu hatendi lo lote ndani yake, na kwamba kwa maana yo yote haiwezi kuwa kazi ya mwanadamu. Miezi kadhaa iliyopita kijitabu kiliandikwa, ambacho kichwa chake kilikuwa, "Kuzaliwa upya ni tokeo la Uweza wa Kimungu." Mwandishi anaendelea kuthibitisha kwamba kazi hiyo inafanywa na Roho wa Mungu, na hapo anasimama. Basi ingekuwa kweli vile vile, ingepatana na elimu ya akili vile vile, na ingepatana na Maandiko vile vile, kama angesema kwamba kuongoka ni kazi ya mwanadamu. Ilikuwa rahisi kuthibitisha kwamba ni kazi ya Mungu, kwa maana ile niliyoieleza. Kwa hiyo mwandishi anasema kweli, kwa kadiri anavyokwenda; lakini ameisema nusu tu ya kweli. Kwa maana ingawa kuna maana ambayo ni kazi ya Mungu, kama alivyoonyesha, kuna pia maana ambayo ni kazi ya mwanadamu, kama tulivyoona sasa hivi. Kichwa chenyewe cha kijitabu hiki ni kikwazo. Kinasema kweli, lakini hakisemi kweli yote. Na kijitabu kingeweza kuandikwa juu ya dai hili kwamba "kuongoka au kuzaliwa upya ni kazi ya mwanadamu;" ambacho kingekuwa kweli vile vile, kingepatana na Maandiko vile vile, na kingepatana na elimu ya akili vile vile, kama kile nilichokidokeza. Hivyo mwandishi, katika bidii yake ya kumtambua na kumheshimu Mungu kama mhusika katika kazi hii, kwa kuliacha nje jambo la kwamba kubadilika kwa moyo ni tendo la mwenye dhambi mwenyewe, amemwacha mwenye dhambi amejikinga kwa nguvu katika ngome yake, akiwa na silaha zake mikononi mwake ya uasi, akizipinga kwa ukaidi haki za Muumba wake, na akingoja bila kufanya lo lote Mungu amfanyie moyo mpya. Hivyo mnaona upatano kati ya agizo la andiko hili, na jambo lililotangazwa kwamba Mungu ndiye mwanzilishi wa moyo mpya. Mungu anakuamuru ufanye hivyo, anatazamia ufanye hivyo, na kama litafanyika kamwe, ni lazima wewe ulifanye.

Nitahitimisha hotuba hii kwa mafundisho na maoni kadhaa yanayotokana nayo.

Kwanza. Wenye dhambi hujifanyia mioyo yao miovu wenyewe.

Kupendelea kwao dhambi ni tendo lao wenyewe la hiari. Wao hukufanya kujiridhisha nafsi kuwa kanuni wanayoufuatisha mwenendo wao wote. Wanapokuja katika uhai, kanuni ya kwanza tunayoiona katika mwenendo wao, ni nia yao thabiti ya kujiridhisha wenyewe. Punde inatokea kwamba jitihada yo yote ya kuwazuia katika kuziridhisha tamaa zao, wanaipokea kwa upinzani mkali; huonekana kuiweka mioyo yao kabisa katika kuifuatilia furaha yao wenyewe, na kujiridhisha wenyewe, liwalo na liwe; na hivyo watapigana vita, mmoja baada ya mwingine, na mlezi wao, na wazazi wao, na Mungu wao, kila wanapoona kwamba madai yao yanakataza kuufuatilia mwisho huu. Basi hii ni hali ya akili ya hiari tu. Hali hii ya akili si kitu cha kuumbwa, bali ni matokeo kamili ya majaribu ya ubinafsi, yanayotokana na mazingira ambamo mtoto anakuja katika uhai. Pendeleo hili la faida ya nafsi, mwenye dhambi huliacha likue pamoja na kukua kwake, na lipate nguvu pamoja na nguvu zake, hata moyo huu mwovu kupita kiasi unamchukua mbele hadi kwenye malango ya jehanamu.

Pili. Kutokana na yaliyosemwa, ulazima wa kubadilika kwa moyo ni dhahiri kabisa.

Hali ya akili waliyo nayo wenye dhambi wasiotubu, mtume anaiita "nia ya mwili;" au kama lingepaswa kutafsiriwa, "Kuyafikiri mambo ya mwili ni uadui juu ya Mungu." Mtoto tangu mwanzo anaziachia hamu za mwili hatamu. Mungu anamtaka auzuie mwili wake, na kuufanya chombo cha nafsi yake katika huduma ya Mungu—kuzitiisha na kuziweka chini tamaa zake zote kwa mapenzi ya Muumba wake. Lakini badala ya hayo, anakufanya kuziridhisha hamu na tamaa zake kuwa sheria ya maisha yake. Ni ile sheria iliyo katika viungo vyake, ambayo mtume anainena, kuwa inapigana na sheria ya akili yake. Hali hii ya akili ni kinyume kabisa cha tabia na madai ya Mungu. Akiwa na moyo huu, wokovu wa mwenye dhambi ni jambo lisilowezekana waziwazi.

Tatu. Katika nuru ya somo hili, mnaweza kuona asili na kiwango cha utegemezi wa mwenye dhambi kwa Roho wa Mungu.

Utendaji wa Roho hauhitajiki ili kumpa nguvu, bali ili kuushinda ukaidi wake wa hiari. Watu wengine huonekana kudhani kwamba Roho anatumika kumpa mwenye dhambi nguvu—kwamba hawezi kumtii Mungu, bila utendaji wa Roho. Ninashtuka ninaposikia matamko kama hayo; na kama nisingedhani kwamba kuna maana ambayo moyo wa mtu waweza kuwa bora kuliko kichwa chake, ningejiona nafungwa kushikilia kwamba watu wanaoshika wazo hili si Wakristo kabisa. Nimekwisha kuonyesha kwamba mtu hayuko chini ya wajibu wo wote wa kufanya kile asichokuwa na uwezo wa kukifanya; kwa maneno mengine kwamba wajibu wake, unalingana tu na uwezo wake. Kwamba hawezi kujilaumu kwa kutoitumia nguvu, ambayo hakuwahi kuwa nayo kamwe. Kwa hiyo, kama anaamini kwamba hana nguvu ya kumtii Muumba wake, haiwezekani ajilaumu kwa kutofanya hivyo. Na kama anaamini kwamba utendaji wa Roho ni wa lazima kabisa ili kumwezesha; kupatana na hoja lazima kumlazimishe kushikilia kwamba, bila utendaji huu ulioongezwa, hayuko chini ya wajibu wo wote wa kutii. Huku kumpa mwenye dhambi nguvu, kwa msaada wa Roho Mtakatifu, ili amtii Mungu, ndiko Waarminio wanakuita uwezo wa neema, maneno ambayo ni upuuzi ulio wazi. Neema ni nini? ni fadhili isiyostahiliwa; kitu ambacho hatuna dai lo lote juu yake kwa haki. Kile kinachoweza kuzuiliwa bila udhalimu. Kama hii ndiyo maana ya kweli, ni wazi kwamba uwezo wa neema wa kutimiza wajibu wetu ni upuuzi. Ni agizo la akili, la dhamiri, la busara ya kawaida, na la hisia yetu ya asili ya haki, kwamba kama Mungu anatudai tutimize wajibu au tendo lo lote, anafungwa kwa haki kutupa nguvu ya kutii; yaani, lazima atupe uwezo na nguvu za kulitenda tendo hilo. Lakini kama haki inadai hili, kwa nini kuuita uwezo wa neema. Uwezo wa asili wa kutimiza wajibu wetu hauwezi kuwa uwezo wa neema. Kuuita hivyo, ni kuchanganya neema na haki kana kwamba zina maana moja. Basi dhambi ya kuasi lazima iwe, si katika kuivunja kwake sheria ya Mungu, bali katika kutokubali kwake mashindano ya Roho tu. Kwa hiyo maana ya dhambi, kwa kanuni hizi, ingepaswa kuwa, si kwamba "dhambi ni uvunjaji wa sheria," bali kwamba ni katika kutokubali mvuto wa Roho. Kwa hiyo, maadamu hatambui kwamba Roho anampa nguvu, hawezi kujiona yuko chini ya wajibu wo wote wa kuongoka; wala hawezi, kwa kanuni yo yote ya akili, kujilaumu. Ningeuliza, inawezekanaje, akiwa na maoni haya, atubu? Na, kwa kanuni hizi, ana lawama gani kwa kutotubu na kumgeukia Bwana?

Lakini, ili kufafanua asili na kiwango pia cha utegemezi wa mwanadamu kwa Roho, tuseme mtu ameazimia kujiua; mkewe akiwa hayupo anajaza bastola zake risasi, na kujitayarisha kulitenda tendo hilo la kutisha. Mtoto wake mdogo anaona kuvurugika kwa akili yake, na kusema, Baba, unataka kufanya nini? Nyamaza, anajibu, nataka kujipiga risasi kichwani. Mdogo huyo analia, anainyoosha mikono yake midogo ya kuomba, anamsihi aache, na kumimina maombi yake madogo, na machozi, na maombi ya uchungu mwingi, ili ayaokoe maisha yake. Basi kama ufasaha wa huzuni ya mtoto huyu, maombi yake, na machozi yake, ungeweza kushinda kuubadili ukaidi wa kusudi lake, asingehitaji mvuto mwingine wo wote ili kuitiisha na kuibadili nia yake. Lakini mzazi akiendelea, mtoto anamlilia mama yake, anayekimbia kwa sauti ya kusihi kwake, na anapoambiwa sababu ya dhiki yake, anaharakisha, juu ya mabawa ya hofu, hadi chumbani mwa mumewe, na kumsihi abadili kusudi lake. Kwa upendo wake kwa familia yake—kwa upendo wao kwake—kwa kumtegemea kwao—kwa ajili ya moyo uliopasuka, na kuchanganyikiwa kwa mke wa kifuani mwake—kwa dhiki, machozi, na kutokuwa na msaada kwa watoto wake wachanga—kwa kuijali kwake nafsi yake mwenyewe—kwa tumaini la mbinguni—kwa vitisho vya jehanamu—kwa kila kitu cha huruma na cha kushawishi maishani—kwa yote yaliyo mazito katika hukumu ya mwisho, na ya kutisha katika maumivu ya mauti ya pili, anamsihi, mara kwa mara, asijitupe katika maangamizi yake mwenyewe. Basi kama haya yote yanaweza kumgusa, hahitaji mvuto mwingine ulio juu zaidi kuibadili nia yake. Lakini anaposhindwa katika jitihada zake, tuseme angeweza kuwaita malaika wote wa Mungu, nao pia wangeshindwa kumgusa na kumlainisha kwa ufasaha wao usio wa kidunia; hapo, basi, nguvu fulani iliyo juu zaidi lazima iingilie kati, ama sivyo mtu huyo amepotea. Lakini wakati ule ule anapoiweka bastola yake sikioni, Roho wa Mungu, anayeijua kikamilifu hali ya akili yake, na kuzielewa sababu zote zilizompeleka kwenye uamuzi huu wa kukata tamaa, anakusanya ulimwengu mzima wa sababu, na kuzimwaga kama mwali uliokusanyika mahali pamoja juu ya nafsi yake, hata mara moja analegea, anaiangusha silaha kutoka mkononi mwake usio na nguvu, analiacha kusudi lake la kifo milele, anapiga magoti, na kumpa Mungu utukufu. Basi ilikuwa ni nguvu ya kusudi la hiari la mtu huyo la kujiangamiza peke yake, iliyofanya utendaji wa Roho uwe wa lazima hata kidogo katika jambo hili. Kama angezikubali sababu zote zilizokuwa zimewekwa mbele yake hapo kwanza, ambazo zingepaswa kumtiisha, kuingilia kati kwa Roho Mtakatifu kusingalikuwa kwa lazima. Lakini ulikuwa ni uovu, na ukaidi wa mnyonge yule, ulioweka msingi pekee wa kuingilia kati kwa Roho. Basi hii ndiyo hali ya mwenye dhambi. Ameuweka moyo wake kabisa katika kutenda mabaya, na kama maombi na machozi ya marafiki, na ya kanisa la Mungu—onyo la wahudumu—makaripio ya Maongozi—amri, sihi, machozi, na kuugua, na kifo cha Mwana mpendwa wa Mungu: kama kutolewa kwa mbingu, au tishio la jehanamu kungeweza kulishinda pendeleo lake la ukaidi la dhambi, utendaji wa Roho usingehitajika. Lakini kwa sababu hakuna ushawishi wa kibinadamu, wala sababu yo yote ambayo mwanadamu au malaika aweza kuipenyeza akilini mwake, itakayomfanya ageuke; kwa hiyo Roho wa Mungu lazima aingilie kati kulitikisa pendeleo lake, na kumrudisha kutoka jehanamu. Kiwango cha utegemezi wake kwa Roho, ni kiwango hasa cha ukaidi wake; kama angekuwa na mwelekeo mdogo tu wa kuifuata njia ya mauti, wanadamu wangeweza kumbadilisha bila kumwita Mungu awasaidie; lakini kwa kadiri hasa ya nguvu ya pendeleo lake la dhambi, ndivyo ilivyo lazima Roho aingilie kati ama sivyo amepotea. Hivyo mnaona kwamba, utegemezi wa mwenye dhambi kwa Roho wa Mungu, badala ya kuwa udhuru wake, ndio unaoifanya hatia yake.

Nne. Tena—Mnaona kutokana na somo hili ASILI ya utendaji wa Roho.

Kwamba hatendi kwa kuigusa akili moja kwa moja kimwili, bali anaitumia kweli kama upanga wake wa kumchoma mwenye dhambi; na kwamba sababu zilizowekwa mbele katika Injili ndizo vyombo anavyovitumia kuubadili moyo wa mwenye dhambi. Wengine wamelitilia shaka jambo hili, na kudhani kwamba kushikilia kwamba huwaongoa wenye dhambi kwa sababu ni sawa na kuukana utendaji wa Roho kabisa. Wengine wamekana kuwezekana kwa kuubadili moyo kwa sababu. Lakini je, nyoka hakuubadili moyo wa Adamu kwa sababu; na je, Roho wa Mungu, kwa sababu zilizo kuu zaidi pasipo kikomo, hawezi kutumia juu ya akili uweza mkubwa kama ule aliotumia yeye? Je, nyoka wa zamani aweza kuubadili moyo kutoka mtakatifu kikamilifu kuwa wa dhambi kikamilifu kwa uweza wa sababu, na Mungu mwenye hekima isiyo na kikomo asiweze kufanya kama vile Shetani alivyofanya? Hakika, kukana jambo hili kunaonekana sana kama kuipunguza hekima na uweza wa Mungu. Lakini ni dhahiri kabisa kwamba Maandiko yanatamka kwa wingi kwamba Roho huwaongoa wenye dhambi kwa uweza wa sababu—"Kwa kupenda kwake mwenyewe alituzaa kwa neno la kweli," ni moja kati ya matamko mengi yaliyo wazi juu ya somo hili. Elimu ya somo hili imeamuliwa na Biblia; ni somo ambalo hatuna uhuru wa kulibahatisha, na kwa nadharia zetu wenyewe za kielimu, kushikilia kwamba kwa kugusa moja kwa moja kimwili, bila kujali kweli, Mungu huingilia kati na kuubadili moyo wa mwenye dhambi. Mungu anaposema, "Kwa kupenda kwake mwenyewe ametuzaa kwa neno la kweli," hilo linaamua swali; na ni sawa na kusema kwamba hakutuzaa kwa njia nyingine yo yote.

Maneno yenyewe aliyoyatumia Mwokozi wetu katika ahadi ya Roho, kwamba atauhakikishia ulimwengu habari za dhambi, na haki, na hukumu ijayo, yanadokeza kwa nguvu namna ya utendaji wake. Neno lililotafsiriwa Msaidizi katika tafsiri yetu ya Biblia, ni Parakletos; ni neno lile lile ambalo, katika mojawapo ya nyaraka za Yohana, limetafsiriwa Mwombezi. Huko neno hilo limetumiwa kwa Yesu Kristo. Huko imesemwa, "Mtu akitenda dhambi, tunaye Parakletos, au Mwombezi kwa Baba, yaani Yesu Kristo mwenye haki." Katika fungu hili Yesu Kristo ananenwa kama Mwombezi wa wanadamu mbele za Mungu. Parakletos, au Msaidizi, aliyeahidiwa na Mwokozi wetu, anaelezwa kama Mwombezi wa Mungu, wa kulitetea shauri Lake mbele ya wanadamu. Neno lililotafsiriwa kukaripia au kuhakikisha katika tafsiri yetu ni neno la kisheria, na lina maana ya kuhitimisha hoja, na kuithibitisha au kuionyesha waziwazi hatia ya mwenye dhambi. Hivyo mashindano ya Roho wa Mungu na wanadamu, si mieleka ya kimwili, bali ni mjadala; ni mashindano si ya mwili dhidi ya mwili, bali ya akili dhidi ya akili; tena katika kutenda na kujibu kwa mabishano makali. Kutokana na maoni haya, ni rahisi kulijibu swali ambalo mara nyingine huulizwa na watu wanaoonekana kuwa gizani kabisa juu ya somo hili, kama katika kuiongoa nafsi Roho hutenda moja kwa moja juu ya akili, au juu ya kweli. Huu ni upuuzi ule ule kana kwamba ungeuliza, kama wakili wa kidunia aliyeshinda kesi yake, alifanya hivyo kwa kutenda moja kwa moja na kimwili juu ya baraza la mahakama, au juu ya hoja yake.

Tano. Tena—Ni dhahiri kutokana na somo hili kwamba Mungu kamwe hafanyi, katika kuubadili moyo wa mwenye dhambi, kile anachomtaka mwenye dhambi afanye.

Watu wengine, kama nilivyokwisha kusema, huonekana kuelekea kukaa bila kutenda, kungoja mvuto fulani wa ajabu, kama mshtuko wa umeme, uibadili mioyo yao. Lakini katika mkao huu, na wakiwa na maoni haya, wanaweza kungoja hadi siku ya hukumu, na Mungu kamwe hatawatimizia wajibu wao. Ukweli ni huu, enyi wenye dhambi, kwamba Mungu anawataka mgeuke, na kile anachowataka ninyi mfanye, hawezi kuwafanyia. Lazima kiwe tendo lenu wenyewe la hiari. Si kazi ipasayo ya Mungu kufanya kile anachowataka ninyi mfanye. Basi msimngoje awatimizie wajibu wenu, bali mtimizeni mara moja ninyi wenyewe, chini ya adhabu ya mauti ya milele.

Sita. Somo hili linaonyesha pia kwamba kama mwenye dhambi atakuwa na moyo mpya kamwe, lazima aitii amri ya andiko hili, na kuufanya yeye mwenyewe.

Lakini hapa mtu fulani aweza kuingilia na kusema, Je, huku si kuiondoa kazi mikononi mwa Mungu, na kumnyang'anya utukufu? Hapana. Ndiyo maoni pekee juu ya somo hili yanayompa Mungu utukufu. Wengine katika bidii yao ya kuitukuza neema ya Injili, huiangusha kabisa. Wanashikilia kutoweza kwa mwenye dhambi, na hivyo kuiondoa hatia yake. Badala ya kumhesabu kuwa mwasi mwenye hatia, wa hiari, anayestahili mauti ya milele, wanamfanya kiumbe asiye na msaada, mwenye bahati mbaya, asiyeweza kufanya kile Mungu anachomtaka. Badala ya kuifanya shida yake pekee kuwa ni kutotaka, wanasisitiza kutoweza kwake, na hivyo kuiharibu hatia yake, na bila shaka neema inayoonyeshwa katika wokovu wake. Kwa maana kuna neema gani katika kumsaidia mtu mwenye bahati mbaya? Kama wenye dhambi hawawezi kumtii Mungu, kwa kadiri hasa ya kutoweza kwao, ndivyo wasivyo na hatia. Lakini kama hawataki, kama hawawezi kwao ni hawataki, tumekwisha kuona kwamba hatia yao inalingana na nguvu ya kutotaka kwao, na neema katika wokovu wao lazima ilingane na hatia yao. Wala haupunguzi utukufu wa Mungu ukweli kwamba tendo la kugeuka ni tendo la mwenye dhambi mwenyewe. Ukweli ni kwamba, yeye hageuki kamwe, wala hatageuka kamwe, isipokuwa Mungu amshawishi kufanya hivyo; kwa hiyo ingawa tendo ni la mwenye dhambi mwenyewe, hata hivyo utukufu ni wa Mungu, kwa kuwa yeye ndiye aliyemfanya atende. Kama mtu angeazimia kujiua, nawe, kwa kujitaabisha sana, na kwa gharama kubwa, ungefaulu kumshawishi aache, je, usingestahili sifa yo yote kwa mivuto uliyoitumia katika jambo hilo? Ingawa kubadili nia yake na kuliacha kusudi lake la kujiangamiza lilikuwa tendo lake mwenyewe, kwa kuwa wewe ndiwe uliyekuwa sababu pekee ya kugeuka kwake, na kwa kuwa ilikuwa hakika kwamba kama usingeingilia kati angelitenda tendo lile la kutisha, je, hustahili sifa nyingi kama vile ambavyo utendaji wake mwenyewe usingehusika kabisa katika kugeuka? Je, isingeweza kusemwa kweli kwamba wewe ndiwe uliyemgeuza?

Saba. Lakini tena—Wazo kwamba Roho huwaongoa wenye dhambi kwa njia ya kweli, ndilo maoni pekee juu ya somo hili yanayomheshimu Roho, au kweli ya Mungu.

Kazi ya kuongoa inanenwa katika Biblia kama kazi ya uweza mkubwa mno; nami niliwahi kumsikia mchungaji mmoja, akieleza kwa urefu juu ya uweza mkuu wa Mungu katika kuongoa—ingawa alionekana kuliona kama badiliko la kimwili la maumbile ya mwanadamu, kama kupandwa kwa kanuni mpya, au ladha—akidai kwamba ulikuwa utendaji wa uweza mkubwa kuliko ule uliozitandaza mbingu. Sababu aliyoitoa ya kuwa utendaji mkubwa hivyo wa uweza ilikuwa kwamba, katika kuumba ulimwengu wa vitu, hakuwa na upinzani, bali katika kuiongoa nafsi, alikuwa na nguvu zote za jehanamu zikimpinga. Basi hili ni jambo la kichekesho na la dhihaka kiasi cha kutosha. Kana kwamba upinzani wa jehanamu ungeweza kuweka kizuizi cho chote njiani mwa Uweza wote wa kimwili. Uweza ambao Mungu anautumia katika kuiongoa nafsi, ni uweza wa kimaadili; ni uweza wa aina ile ambayo kwayo mwanasiasa huitawala akili ya baraza la seneti; au ambayo kwayo wakili huugusa na kuuinamisha moyo wa baraza la mahakama; ambayo kwayo "Daudi aliuinamisha moyo wa Israeli wote, kama moyo wa mtu mmoja." Basi tunapofikiri ubinafsi wa mwenye dhambi uliotia mizizi ndani kabisa; mazoea yake ya dhambi aliyoyatunza muda mrefu; visingizio vyake vingi vya kila namna na makimbilio yake ya uongo; ni onyesho tukufu kabisa la hekima na la uweza wa kimaadili kumfuatilia hatua kwa hatua kwa kweli, kumwinda na kumtoa katika makimbilio yake ya uongo, kumlazimisha kwa nguvu ya hoja peke yake, aachilie ubinafsi wake na kujiweka wakfu kwa huduma ya Mungu. Jambo hili linaiangazia kweli ya Mungu na utendaji wa Roho Mtakatifu utukufu na mng'ao, unaomfurahisha na kumshangaza mtazamaji kwa pamoja.

Nane. Lakini tena—Wazo kwamba Roho hutumia sababu kuubadili moyo, ndilo maoni pekee yanayotoa upatano, na maana kwa agizo linalorudiwa mara nyingi, kwamba tusimpinge Roho Mtakatifu—tusishindane na Muumba wetu.

Kwa maana kama Roho angetenda juu ya akili kwa kuigusa moja kwa moja kimwili, wazo la kuupinga kwa mafanikio Uweza wote wa kimwili ni la kuchekesha. Wazo hilo hilo linahusu mafungu yale yanayotuonya tusimhuzunishe Roho wala kumzima.

Tisa. Tena—Mnaona kutokana na somo hili kwamba mwenye dhambi, akiwa chini ya mvuto wa Roho wa Mungu, yuko huru kabisa kama baraza la mahakama likiwa chini ya hoja za wakili.

Hapa pia mnaweza kuona umuhimu wa maoni sahihi juu ya jambo hili. Tuseme wakili, anapolihutubia baraza la mahakama, asingetazamia kubadili nia zao kwa lo lote ambalo angeweza kusema, bali angengoja utendaji usioonekana na wa kimwili, utakaotumiwa juu yao na Roho Mtakatifu. Na tuseme, kwa upande mwingine, kwamba baraza lilidhani kwamba katika kufikia uamuzi wao, lazima wakae bila kutenda, na kungoja utendaji wa moja kwa moja wa kimwili utumiwe juu yao. Bure wakili angetetea, na bure baraza lingesikiliza, kwa maana hadi atakapozisukuma hoja zake kana kwamba ameazimia kuiinamisha mioyo yao, na hadi wao watakapofikia uamuzi, na kulikata shauri, na hivyo kutenda kama viumbe wenye akili, kutetea kwake na kusikiliza kwao ni bure. Vivyo hivyo mhudumu akienda mimbarini kuwahubiria wenye dhambi, akiamini kwamba hawana uwezo wa kuitii kweli, na akiwa na dhana kwamba mvuto wa moja kwa moja wa kimwili lazima utumiwe juu yao kabla hawajaweza kuamini, na kama wasikilizaji wake wana maoni yale yale, bure anahubiri, na bure wanasikiliza, "kwa maana wangali katika dhambi zao;" wanakaa na kungoja kwa utulivu mkono fulani usioonekana unyooshwe chini kutoka mbinguni, na kufanya upasuaji fulani, kutia kanuni fulani mpya, au kupanda ladha fulani ya kimaumbile; baada ya hapo wanadhani kwamba wataweza kumtii Mungu. Wahudumu wanapaswa kufanya kazi na wenye dhambi, kama wakili afanyavyo na baraza la mahakama, na kwa kanuni zile zile za elimu ya akili; na mwenye dhambi anapaswa kuzipima hoja zake, na kufikia uamuzi kama aliye chini ya kiapo na kwa ajili ya maisha yake, na kutoa hukumu papo hapo, kulingana na sheria na ushahidi. Lakini hapa labda mtu fulani atauliza, Kama kweli, ikionekana katika mahusiano na miunganiko yake yote, ndicho chombo cha kumwongoa mwenye dhambi, kwa nini asiongolewe jehanamu, ambako inadhaniwa kwamba kweli yote itamlipukia akilini katika uhalisi wake wote unaowaka? Kwa kujibu hili, naona kwamba sababu ile inayoshinda kumgeuza mwasi aliyehakikishiwa dhambi arudi kwa Mungu, itakosekana jehanamu. Mwenye dhambi anaposongwa na kuhakikishiwa dhambi na yuko tayari kukata tamaa, na yuko tayari kukimbia na kujificha mbali na uso wa Muumba wake, anakutana na toleo la upatanisho, ambalo, pamoja na sababu nyingine zinazolemea akili yake kama mlima, kwa utamu humlazimisha ajitoe mwenyewe kwa Mungu. Lakini jehanamu toleo la upatanisho litakosekana; mwenye dhambi atakuwa katika kukata tamaa; na akiwa katika kukata tamaa ni jambo lisilowezekana kimaadili kuugeuza moyo wake kwa Mungu. Mtu katika maisha haya na aiharibu mali yake kabisa hata asiwe na tumaini lo lote la kuirudisha; katika hali hii ya kukata tamaa kabisa, hakuna sababu inayoweza kumfikia imfanye afanye jitihada; hana sababu ya kutosha ya kujaribu; vivyo hivyo kama sifa yake njema imepotea kabisa hata hana tumaini lo lote la kuirudisha, katika hali hii ya kukata tamaa, hakuna uwezekano wa kumrejesha; hakuna sababu inayoweza kumfikia na kumwamsha afanye jitihada ya kuikomboa sifa yake, kwa sababu hana tumaini. Vivyo hivyo jehanamu, mwenye dhambi maskini anayekufa atafungiwa katika kukata tamaa; sifa yake imepotea; bahati yake ya milele imepotea; hakuna toleo, hakuna tumaini la upatanisho; na adhabu itazidi tu kumfukuza mbali zaidi na zaidi na Mungu milele na milele.

Kumi. Lakini, asema mpinzani, kama ufahamu sahihi wa kweli unaowekwa mbele na Roho wa Mungu humwongoa mwenye dhambi, je, haifuati kwamba ujinga wake ndio sababu ya dhambi yake?

Najibu, Hapana! Kama Adamu angeiweka kweli aliyoijua mbele ya akili yake daima, bila shaka angelipinga jaribu; lakini kwa kuiacha akili yake igeuzwe kutoka kwenye sababu za kutii kwenda kwenye vivutio vya kuasi, alishindwa, bila shaka. Alipokwisha kuanguka, na ubinafsi ulipokwisha kutawala, alichukia kujua na kupima sababu za kumrudia Mungu tena; na kama aligeuzwa kamwe, Roho wa Mungu lazima alimsisitizia jambo hilo. Ndivyo ilivyo kwa kila mwenye dhambi: mwanzoni anatenda dhambi kinyume cha maarifa aliyo nayo kwa kuzipuuza sababu za kutii, na kujitoa kwa vivutio vya kuasi, na mara anapokwisha kuikubali kanuni ya ubinafsi, ujinga wake unakuwa wa makusudi na wa dhambi, na isipokuwa Roho wa Mungu amshawishi, hataki kuona. Anaijua kweli kwa kiasi cha kutosha kumwacha bila udhuru, lakini hataki kuifikiri na kuiacha itende kazi yake juu yake.

Lakini mpinzani aweza bado kuuliza, Je, si kweli, hata hivyo, kama maarifa kamili ya kweli yenye kugusa moyo kwa kutosha ndiyo tu yanayohitajika kumtiisha mwenye dhambi, kwamba anahitaji tu kuijua tabia ya kweli ya Mungu ili aipende, na kwamba uadui wake juu ya Mungu unatokana na mawazo yake ya uongo juu yake? Je, si tabia ya uongo na si ile ya kweli ya Mungu anayoichukia? Najibu, Hapana! ni tabia ya kweli ya Mungu anayoichukia. Anamchukia Mungu kwa jinsi alivyo, wala si kwa jinsi asivyo. Tabia ya mwenye dhambi ni ubinafsi: tabia ya Mungu ni ukarimu wa upendo. Hivi ni vitu vinavyopingana milele. Mwenye dhambi anamchukia Mungu kwa sababu Mungu anaupinga ubinafsi wake. Maadamu mtu anabaki mbinafsi, ni upuuzi kusema kwamba amepatanishwa na tabia ya kweli ya Mungu. Lakini je, ujinga wake si sababu ya ubinafsi wake? Hapana! anajua vizuri zaidi kuliko kuwa mbinafsi. Ni kweli kwamba hafikiri, wala hatafikiri isipokuwa ashurutishwe na Roho Mtakatifu, jinsi ubinafsi usivyo na busara. Kazi ya Roho Mtakatifu si kutoa mafundisho tu, bali ni kumshurutisha azifikiri kweli ambazo tayari anazijua—azifikiri njia zake na kumgeukia Bwana. Humsisitizia usikivu wake na fikira zake juu ya sababu zile ambazo anachukia kuzifikiri na kuuhisi uzito wake. Yawezekana, kama si hakika, kwamba kama sababu zote za kutii zingekuwa waziwazi mbele ya akili ya Adamu au ya mwenye dhambi mwingine ye yote, na kama akili ingezifikiri ipasavyo wakati ule, asingetenda dhambi. Lakini ukweli ni kwamba, wenye dhambi hawaiweki mbele ya akili kweli wanayoijua, bali huugeuza usikivu na kukimbilia jehanamu.

Je, bado mtu ye yote atajibu kwamba, ingawa ni kweli kwamba kutofikiri kwa makusudi kwa mwenye dhambi na kuugeuza usikivu wake ndiko kunakoweka msingi pekee wa ulazima wa mivuto ya Roho, hata hivyo, je, kazi yake kuu si kuuondoa ujinga huu uliosababishwa na mwenye dhambi kuikataa nuru kwa makusudi? Kufikiri kunafanya nini, ila kumleta mwenye dhambi kwenye maarifa yaliyo sahihi zaidi juu yake mwenyewe, juu ya Mungu, na juu ya wajibu wake, na hivyo, kwa nguvu ya kweli, kumlazimisha ajitoe? Kama kwa ujinga inamaanishwa kuikataa nuru na maarifa kwa makusudi na kwa ukaidi, nadhani kwamba ni hali hii ya akili ambayo si sababu ya dhambi yake tu, bali ndiyo dhambi yake yenyewe. Mtume analitazama somo hili katika nuru hii: katika kunena juu ya wenye dhambi, asema, "Akili zao zimetiwa giza, wamefarikishwa na uzima wa Mungu kwa sababu ya ujinga uliomo ndani yao, kwa sababu ya upofu wa mioyo yao."

Ni kweli kwamba ni kuisisitiza kweli katika fikira za mwenye dhambi ndiko kunakomshawishi ageuke. Lakini si kweli kwamba yeye hazijui kweli hizi kabla ya kuzifikiri hivyo. Anajua kwamba lazima afe—kwamba yeye ni mwenye dhambi—kwamba Mungu yuko sahihi naye amekosea—kwamba kuna mbingu na jehanamu—lakini, kama asemavyo nabii, "Hawataki kuona"—na tena, "Watu wangu hawataki kufikiri." Basi si hasa ili kufundisha, bali ili kumwongoza mwenye dhambi azifikiri njia zake, Roho anatumia utendaji wake.

Nimekwisha kuonyesha kwa nini hataongoka kweli itakapolazimishwa juu yake jehanamu.

Kumi na moja. Lakini hapa mtu fulani aweza kusema, Je, maelezo haya ya somo hili hayapingani na siri ile ambayo Kristo anainena, anaposema, "Upepo huvuma upendako, na sauti yake waisikia, lakini hujui unakotoka wala unakokwenda; kama hivyo ndivyo alivyo kila mtu aliyezaliwa kwa Roho?"

Asema mpinzani, Nimezoea kulitazama somo la moyo mpya, kama jambo la siri kubwa sana; lakini wewe unalifanya kuwa wazi sana. Hili likoje? Je, Kristo, katika andiko nililolinukuu, halielezi kuwa la siri? Kwa kujibu hili ningeuliza, Kristo, katika andiko lile, anaeleza kwamba siri ya kuzaliwa mara ya pili iko katika nini? Si katika matokeo ambayo Roho huyaleta, kwa maana matokeo ni mambo ya uzoefu na ya kuonekana. Si katika vyombo vinavyotumika, kwa maana hivyo mara nyingi vimefunuliwa katika Biblia. Bali siri iko katika namna Roho anavyowasiliana na akili. Jinsi roho zisizo na mwili zinavyowasiliana, hatuwezi kusema—au jinsi roho isiyo na mwili iwezavyo kuwasiliana na ile iliyovaa mwili, hatujui. Tunajua kwamba tunawasiliana kwa njia ya milango ya fahamu ya miili yetu. Namna hasa ambayo Roho wa Mungu anaiendesha mijadala yake na mashindano yake na akili, ndilo jambo ambalo, katika maisha haya, huenda hatutalijua kamwe. Wala si muhimu kwamba tulijue. Kila Mkristo anajua kwamba kwa namna fulani kweli iliwekwa mbele ya akili yake, na ikafanywa imlemee, na kumsonga, na kumzingira pande zote, hata akalazimika kujitoa. Haya ni mambo ya uzoefu; lakini ni kwa namna gani hasa Roho Mtakatifu alifanya hivyo, ni siri kama vile mamilioni ya mambo mengine, tunayoyaona kila siku, lakini hatuwezi kuyaeleza.

Kumi na mbili. Lakini hapa labda pingamizi jingine laweza kuzuka—Kama mwenye dhambi anaweza kujiongoa mwenyewe, kwa nini anamhitaji Roho wa Mungu?

Tuseme mtu ana deni lako la dola mia moja, anaweza kulipa kwa wingi, lakini hataki kabisa kukulipa; unapata hati ya mahakama, na kujiandaa, kwa kufungua kesi dhidi yake, kumsukuma kwa sababu itakayomlazimisha awe mwaminifu na kulipa madeni yake. Basi tuseme angesema, Mimi naweza kabisa kulipa dola hizi mia, basi hati hii, na askari wa mahakama, na kesi hii zina faida gani? Jibu ni, Ni ili kumfanya atake—hakika, anaweza lakini hataki. Vivyo hivyo kwa mwenye dhambi—anaweza kutimiza wajibu wake, lakini hataki, kwa hiyo Roho wa Mungu humsukuma kwa sababu ili kumfanya atake.

Kumi na tatu. Tena—Mnaona kwamba wenye dhambi hawapaswi kuridhika na kuomba tu wapewe moyo mpya.

Imekuwa kawaida kwa wale wanaoamini kwamba wenye dhambi hawawezi kuubadili moyo wao wenyewe, wenye dhambi walipouliza wafanye nini ili waokoke, kuweka agizo jingine mahali pa lile lililomo katika andiko hili, na badala ya kuwaamuru wajifanyie moyo mpya, wamewaambia waombe ili Mungu aubadili moyo wao. Wametumia maneno kama haya yafuatayo: "Lazima ukumbuke kwamba unamtegemea Mungu kwa moyo mpya. Usijaribu kufanya lo lote kwa nguvu zako mwenyewe—shughulika na Biblia yako, zitumie njia za neema, mwite Mungu aubadili moyo wako, na ungoje jibu kwa uvumilivu." Miaka kadhaa iliyopita, mwanasheria mmoja, akiwa chini ya kuhakikishiwa dhambi kwa kina, alikuja chumbani mwangu kuuliza afanye nini ili aokoke. Aliniambia kwamba alipokuwa chuoni, yeye, pamoja na wengine wawili walikuwa na wasiwasi mkubwa juu ya roho zao; kwamba walimwendea mkuu wa chuo, na kuuliza wafanye nini. Maagizo yake yalikuwa, kwa jumla, kwamba wasome Biblia zao, wajiepushe na marafiki wa upuuzi, watumie njia za neema, na waombe wapewe moyo mpya, na kwamba punde wangeongolewa, au wangeacha kusoma Biblia zao na kutumia njia kwa ajili ya wokovu wao. Alipoulizwa jambo hilo liliishaje, alijibu kwamba ilitokea kama mkuu wa chuo alivyowaambia ingetokea; punde waliacha kusoma Biblia zao, na kutumia njia. Alisema kwamba maagizo ya mkuu wa chuo yaliituliza akili yake, na kwamba kadiri alivyozidi kuomba na kutumia njia, ndivyo alivyopungukiwa na dhiki. Kwamba kwa kuwa alidhani sasa anatimiza wajibu wake, na yuko katika njia yenye matumaini, kadiri alivyozidi kusoma Biblia yake na kuomba, ndivyo alivyozidi kujiona anakubalika zaidi kwa Mungu, na yuko karibu zaidi kuongolewa. Kadiri alivyozidi kuwa na bidii katika kutumia njia, ndivyo alivyozidi kujiridhisha na kutosheka—na hivyo aliomba na kungoja Mungu aubadili moyo wake hata kuhakikishiwa kwake dhambi kukafifia kabisa, na kwa mlipuko wa huzuni akaongeza, ndivyo ilivyotokea kwetu sote. Wale wengine wawili ni walevi sugu, nami karibu nimejiangamiza kwa ulevi. Basi kama kuna tumaini lo lote katika hali yangu, niambie nifanye nini ili niokoke. Alipoambiwa atubu, na kusisitizwa atimize wajibu huo mara moja, yeye, kwa kila kuonekana, alijitoa mwenyewe kwa Mungu papo hapo. Basi matokeo ya maagizo yaliyotolewa na mkuu wa chuo, yalikuwa sawasawa na kanuni za akili. Shauri lile lilikuwa hasa la aina ambayo ingempendeza Ibilisi. Lingelifaa kusudi lake mara nyingi zaidi pasipo kikomo kuliko kuwaambia waache mara moja mawazo yote ya dini, kwa maana hilo lingewashtua na kuwaogopesha, na, kwa wasiwasi waliokuwa nao, wangeligeukia mbali shauri kama hilo kwa chukizo; lakini kuwaweka katika njia hii ya kujifanya watakatifu ya kuomba na kungoja Mungu afanye kile alichowadai wao, kulizituliza dhamiri zao; likiweka agizo jingine mahali pa amri ya Mungu, likiilea roho yao ya kukawia, likiwathibitisha katika kujihesabia haki, na mojawapo ya matokeo mawili lazima lingetazamiwa—ama kwamba wangekumbatia tumaini la uongo, au wasiwe na tumaini kabisa. Kwa maana ilikuwa jambo la asili kabisa na la busara, kama huu ndio uliokuwa wajibu wao, kuomba, na kutumia njia, na kumngoja Mungu, wao kudhani kwamba, kwa kuwa walikuwa wakifanya kile Mungu alichowadai, walikuwa wakizidi kuwa bora. Kwamba kadiri walivyozidi kuwa na bidii katika jitihada zao za kutotubu, ndivyo walivyoweza kwa usalama zaidi kumtegemea Mungu kuwaongoa. Kwa hiyo bila shaka kadiri walivyozidi kuendelea katika njia hii, ndivyo walivyozidi kupungukiwa na maarifa juu yao wenyewe, juu ya hatari yao, na juu ya kile walichostahili; na ndivyo walivyozidi kwa hakika kumhuzunisha Roho wa Mungu hata aondoke.

Mwenye dhambi! badala ya kungoja na kuomba Mungu aubadili moyo [w]ako, unapaswa mara moja kuziita nguvu zako, kufanya jitihada, na kulibadili pendeleo linalotawala la akili yako. Lakini hapa mtu fulani aweza kuuliza, Je, nia ya mwili, iliyo uadui juu ya Mungu, yaweza kujibadilisha yenyewe? Nimekwisha kusema kwamba andiko hili katika lugha ya asili linasomeka, "Kuyafikiri mambo ya mwili ni uadui juu ya Mungu." Basi, huku kuyafikiri mambo ya mwili, ni uchaguzi au pendeleo la kuuridhisha mwili. Basi ni upuuzi kweli kusema kwamba uchaguzi waweza kujibadilisha wenyewe; lakini si upuuzi kusema kwamba mtendaji anayefanya uchaguzi huu, aweza kuubadili. Mwenye dhambi anayeyafikiri mambo ya mwili, aweza kubadili nia yake, na kuyafikiri mambo ya Mungu.

Kumi na nne. Kutokana na somo hili ni dhahiri kwamba wajibu wa mwenye dhambi wa kujifanyia moyo mpya, hauna kikomo.

Mwenye dhambi! wajibu wako wa kumpenda Mungu unalingana na ubora wa tabia yake, na hatia yako ya kutomtii bila shaka inalingana na wajibu wako. Kwa hiyo huwezi kuahirisha kuitii amri ya andiko hili kwa saa moja au kwa dakika moja, bila kustahili hukumu ya milele.

Kumi na tano. Mnaona kwamba ni busara kabisa kutazamia wenye dhambi, kama wataongoka kabisa, waongolewe chini ya sauti ya mhubiri aliye hai, au wakati kweli inapoinuliwa katika mng'ao wake wote mbele ya akili.

Wazo limeenea katika kanisa, kwamba wenye dhambi lazima wawe na kipindi kirefu cha kuhakikishiwa dhambi, na kwamba kuongoka kule kulikotokea ghafula kulikuwa na tabia ya kutiliwa shaka. Lakini hakika "ushawishi huu hautoki kwa Mungu." Hatusomi mahali po pote katika Biblia habari za kuhakikishiwa dhambi kwa muda mrefu. Petro hakuogopa siku ya Pentekoste kwamba wasikilizaji wake hawakuwa wamehakikishiwa dhambi kwa kutosha. Hakuwaambia waombe na kujitaabisha ili wapate hisia yenye kugusa zaidi ya hatia yao, na kungoja Roho wa Mungu aibadili mioyo yao, bali aliwasisitizia wajibu wao wa mara moja. Kama angewaacha waponyoke, waende mbali na sauti yake wangali katika dhambi zao, yawezekana kwamba mamia, kama si maelfu yao wasingeongoka kabisa. Ni jambo la busara na la kupatana na elimu ya akili kutazamia mwenye dhambi ageuke, kama atageuka kabisa, wakati anasikiliza hoja za mhubiri aliye hai, kama vile kutazamia mjumbe wa baraza la mahakama asadikishwe, na kufikia uamuzi, chini ya hoja za wakili. Wakili anatazamia kwamba kama watasadikishwa kabisa, watasadikishwa wakati anapowahutubia. Hatendi kwa dhana ya upuuzi na isiyo na maana, kwamba yawezekana zaidi watasadikishwa na kufikia hukumu yao kwa upande wake watakapokuwa wameondoka, na kulifikiri jambo hilo kwa utulivu. Lengo lake ni kuwasadikisha kikamilifu hivyo, kuzijaza akili zao na jambo hilo kabisa hivyo, hata kuzipata akili zao, na dhamiri zao, na mioyo yao, zikumbatie maoni yake juu ya jambo hilo. Hii ni hekima, na hakika, katika jambo hili, "wana wa ulimwengu huu, katika kizazi chao, wana busara kuliko wana wa nuru." Na sasa, mwenye dhambi, ukienda zako bila kufikia uamuzi, na kuubadili moyo wako, yawezekana sana kwamba akili yako itageuzwa—utasahau mambo mengi uliyoyasikia—sababu na fikira nyingi zinazokusonga sasa zinaweza kuondolewa akilini mwako—utapoteza maono yaliyo wazi ya jambo hili uliyo nayo sasa—waweza kumhuzunisha Roho, kuahirisha toba, na kuzisukuma hatua zako zisizovunjika hadi kwenye malango ya jehanamu.

Kumi na sita. Mnaona umuhimu wa kuziweka mbele kweli zile, na katika miunganiko na mahusiano kama yale, yanayofaa kumshawishi mwenye dhambi aubadili moyo wake.

Ni maoni machache yenye madhara zaidi yaliyowahi kutolewa, kuliko lile kwamba hakuna uhusiano wa kiakili kati ya njia na mwisho katika kuongoka kwa wenye dhambi; kwamba hakuna ufaafu wa asili katika sababu za Injili wa kuuangamiza ubinafsi wa mwenye dhambi, na kumwongoza ajitiishe kwa Mungu. Wazo hili ni sehemu ya mpango ule wa uharibifu wa kimwili. Linakuhesabu kuzaliwa upya kuwa badiliko katika kiini cha akili; kama kunakoletwa na utendaji wa moja kwa moja wa kimwili wa Roho wa Mungu, bila kujali kweli. Kama haya yangekuwa maoni sahihi juu ya kuzaliwa upya, ingekuwa dhahiri kwamba hakungeweza kuwa na uhusiano kati ya njia na mwisho. Kwa maana kama kazi hiyo ni uumbaji wa kimwili, unaofanywa kwa uweza wa moja kwa moja na wa kimwili wa Roho Mtakatifu, basi hakika hailetwi kwa njia yo yote. Lakini jambo hili liko mbali sana na kweli, hata hakuna mwenye dhambi aliyewahi kuongoka wala atakayeongoka kamwe, ila kwa njia zilizopatanishwa kwa hekima na kwa akili na mwisho huu.

Roho huchagua fikira kama zile, kwa nyakati kama zile na katika mazingira kama yale, zinazofaa kiasili kumpokonya silaha mwenye dhambi na kumfadhaisha; kumvua visingizio vyake, kujibu mabishano yake, kukinyenyekeza kiburi chake, na kuuvunja moyo wake. Kwa hiyo mhubiri anapaswa kujifahamisha na makimbilio yake ya uongo, na kwa kadiri iwezekanavyo kuifikiria historia yake yote, pamoja na maoni yake ya sasa na hali ya akili yake; anapaswa kuchagua somo kwa hekima; kulipanga kwa ustadi hivyo, kuliweka mbele kwa urahisi hivyo na hata hivyo kwa nguvu hivyo, hata kuuteka usikivu wote wa mwenye dhambi, na kisha ajitoe kwa kadiri ya mwisho kabisa kumleta ajitoe papo hapo. Yeye anayeshughulika na roho za watu anapaswa kujifunza vema sheria za akili, na kwa uangalifu na kwa maombi kupatanisha maudhui yake na namna yake na hali na mazingira, maoni na hisia, atakazomkuta nazo mwenye dhambi wakati huo. Anapaswa kuweka mbele somo lile hasa, katika muunganiko ule na kwa namna ile, itakayokuwa na mwelekeo mkubwa zaidi wa asili wa kumtiisha mwasi mara moja. Kama wanadamu wangetenda kwa hekima na kwa akili katika kujaribu kuwafanya watu kuwa Wakristo, kama wanavyofanya katika kujaribu kuitawala akili juu ya mambo mengine; kama wangelipatanisha somo lao na hali ya akili, "tendo lipatane na neno na neno lipatane na tendo," na kulisisitiza somo lao kwa ustadi, na moto, na saburi kama wanasheria na wanasiasa wanavyofanya na hotuba zao; matokeo yangekuwa kuongoka kwa mamia ya maelfu, na waongofu wangeongezwa kwa Bwana "kama matone ya umande wa asubuhi." Kama kanisa lote na huduma yote wangekuwa sahihi juu ya somo hili; kama wangekuwa na maoni sahihi, kama wangejazwa roho iliyo sahihi, na kama wangeazimia "kutoka wakilia, wakichukua mbegu za thamani, wangevuna upesi mavuno ya dunia yote, na kurudi wakichukua miganda yao."

Umuhimu wa kuelewa ipasavyo kwamba Mungu huziongoa roho kwa sababu, ni mkubwa kupita kiasi cha kufikirika. Wale wasioitambua kweli hii katika matendo yao angalau, yawezekana zaidi kumzuia kuliko kumsaidia Roho katika kazi yake. Wengine wameikana kweli hii kinadharia, lakini kwa furaha wameikubali katika matendo. Wameomba, na kuhubiri, na kuzungumza, kana kwamba walitazamia Roho Mtakatifu awaongoe wenye dhambi kwa njia ya kweli. Katika hali kama hizo, licha ya nadharia yao, matendo yao yalikubaliwa na kubarikiwa na Mungu. Lakini kutoizingatia kweli hii katika matendo kumekuwa chanzo cha makosa mengi na yenye kuangamiza katika kuziendesha nyakati za uamsho, na katika kushughulika na roho zenye wasiwasi. Mengi ya mahubiri, mazungumzo na mawaidha yamekuwa yasiyohusika, ya kutatanisha na ya kifumbo. Juhudi za kutosha hazijafanywa kuepuka kugeuzwa kwa usikivu wa umma na wa mtu mmoja mmoja. Wenye dhambi wamewekwa muda mrefu chini ya kuhakikishiwa dhambi, kwa sababu viongozi wao wa kiroho walizizuia kweli zile hasa ambazo wakati ule, kuliko nyingine zote, walihitaji kuzijua. Wametatanishwa na kufadhaishwa na mafundisho ya kinadharia, ujanja wa kifalsafa, maelezo ya upuuzi juu ya ukuu wa Mungu, kutoweza, kuzaliwa upya kwa kimwili, na uharibifu wa kimaumbile, hata akili iliyo katika dhiki kuu, ikiwa imekata tamaa na kuchanganyikiwa kwa sababu ya kupingana kwa mimbarini, na upuuzi katika mazungumzo, ikaliacha jambo hilo kama lisiloeleweka kabisa, na kuahirisha kutimiza wajibu kama jambo lisilowezekana.

Kumi na saba. Kutokana na somo hili mnaweza kuona umuhimu wa kusisitiza kila hoja, na kila fikira, iwezayo kuwa na uzito wo wote.

Na sasa, mwenye dhambi, wakati somo hili liko mbele yako, je, utajitoa? Kujiweka mbali na sababu za Injili, kwa kupuuza kanisa, na kupuuza Biblia yako, kutaithibitikia nafsi yako kuwa mauti. Na kutojali unapohudhuria, au kusikiliza kwa makini na kukataa kufikia uamuzi na kujitoa, kutakuwa mauti vile vile. Na sasa, "nakusihi, kwa huruma zake Mungu, kwamba wakati huu uutoe mwili wako na nafsi yako, kuwa dhabihu iliyo hai kwa Mungu, ndiyo ibada yako yenye maana." Kweli na iishike dhamiri yako—zitupe chini silaha zako za uasi—yaache makimbilio yako ya uongo—iweke akili yako kwa uthabiti juu ya ulimwengu ule wa fikira ambazo zingepaswa kukuamua mara moja ulikubali toleo la upatanisho maadamu sasa liko mbele yako. Kukawia dakika moja zaidi, na huenda ikawa ni kuchelewa milele. Roho wa Mungu aweza kuondoka kwako—toleo la uzima laweza lisitolewe tena, na toleo hili moja zaidi la rehema lililodharauliwa laweza kuifunga hesabu yako, na kukutia muhuri kwa ajili ya vitisho vyote vya mauti ya milele. Sikia, basi, Ee mwenye dhambi, nakusihi, na ulitii neno la Bwana—"Jifanyieni moyo mpya na roho mpya; kwa maana mbona mtakufa?"