Matumizi ya Fedha

“Nami nawaambia, Jifanyieni rafiki kwa mali ya udhalimu; ili mtakapokoma, wawakaribishe katika makao ya milele.”

1. Bwana wetu, akiisha kuumaliza mfano mzuri wa Mwana Mpotevu, ambao alikuwa ameuelekeza hasa kwa wale waliokuwa wakinung’unika kwa sababu aliwakaribisha watoza ushuru na wenye dhambi, anaongeza simulizi nyingine ya aina tofauti, iliyoelekezwa zaidi kwa watoto wa Mungu. “Akawaambia wanafunzi wake,” si sana kwa waandishi na Mafarisayo aliokuwa akisema nao hapo awali, — “Palikuwa na mtu mmoja tajiri, aliyekuwa na wakili wake; huyo alishitakiwa kwake kwamba anatapanya mali yake. Akamwita, akamwambia, Toa hesabu ya uwakili wako, kwa maana huwezi kuwa wakili tena.” (Luka 16:1, 2.) Baada ya kueleza njia aliyoitumia yule wakili mbaya ili kujiandalia siku ya shida, Mwokozi wetu anaongeza, “Bwana wake akamsifu yule wakili dhalimu” yaani, katika jambo hili, kwamba alichukua tahadhari kwa wakati wake; kisha anaongeza tafakari hii nzito, “Wana wa ulimwengu huu katika kizazi chao huwa na busara kuliko wana wa nuru:” (Luka 16:8:) Wale wasiotafuta fungu lingine ila ulimwengu huu “huwa na busara” (si kwa ukamilifu; kwa maana wao, mmoja mmoja na wote, ni wapumbavu kupita wote, wendawazimu wa kupindukia kuliko wote chini ya mbingu; bali, “katika kizazi chao,” kwa njia yao wenyewe; wanapatana zaidi na nafsi zao; ni waaminifu zaidi kwa kanuni wanazozikiri; wanalifuatilia lengo lao kwa uthabiti zaidi) “kuliko wana wa nuru;” — kuliko wale wanaoiona “nuru ya utukufu wa Mungu katika uso wa Yesu Kristo.” Kisha yanafuata maneno yaliyotajwa hapo juu: “Nami,” — Mwana pekee wa Mungu, Muumba, Bwana, na Mmiliki wa mbingu na nchi na vyote vilivyomo; Mhukumu wa wote, ambaye kwake mtapaswa “kutoa hesabu ya uwakili wenu,” mtakapokuwa “hamwezi kuwa mawakili tena;” “nawaambia,” — jifunzeni katika jambo hili, hata kwa yule wakili dhalimu, — “jifanyieni rafiki,” kwa tahadhari ya hekima na ya wakati wake, “kwa mali ya udhalimu.” “Mamoni” — yaani mali — maana yake ni utajiri au fedha. Inaitwa “mali ya udhalimu,” kwa sababu ya njia ya udhalimu ambayo mara nyingi hupatikana kwayo, na ambayo hata ile iliyopatikana kwa uaminifu kwa kawaida hutumiwa kwayo. “Jifanyieni rafiki” kwa mali hiyo, kwa kutenda kila jema liwezekanalo, hasa kwa watoto wa Mungu; “ili mtakapokoma,” — mtakaporudi mavumbini, msipokuwa na nafasi tena chini ya jua, — wale miongoni mwao waliotangulia “wawakaribishe,” wawapokee kwa furaha, katika “makao ya milele.”

2. Hapa Bwana wetu anawafundisha wafuasi wake wote tawi bora la hekima ya Kikristo, yaani, matumizi sahihi ya fedha — jambo linalozungumzwa sana, kwa namna yao, na watu wa ulimwengu; lakini lisilofikiriwa vya kutosha na wale ambao Mungu amewachagua kutoka ulimwenguni. Hawa, kwa kawaida, hawayafikirii, kama uzito wa jambo hili unavyodai, matumizi ya talanta hii bora. Wala hawaelewi jinsi ya kuitumia kwa faida kubwa kabisa; ingawa kuletwa kwake ulimwenguni ni mfano mmoja wa ajabu wa maongozi ya Mungu yenye hekima na neema. Kwa kweli, imekuwa desturi ya washairi, wasemaji hodari, na wanafalsafa, karibu katika nyakati zote na mataifa yote, kuilaumu fedha kuwa ndiyo mharibifu mkuu wa ulimwengu, sumu ya wema, tauni ya jamii ya wanadamu. Ndiyo sababu hakuna kinachosikika mara nyingi kama hiki:

Nocens ferrum, ferroque nocentius aurum:

Na dhahabu, yenye madhara kuliko chuma kikali kabisa.

Ndiyo sababu ya maombolezo haya ya kusikitisha,

Effodiuntur opes, irritamenta malorum.

Utajiri huchimbwa, uchochezi wa kila ovu.

Naam, mwandishi mmoja mashuhuri anawasihi kwa uzito watu wa nchi yake, ili kuyafukuzilia mbali maovu yote kwa mara moja, “watupe fedha zao zote baharini:”

. . . in mare proximum [. . .]

Summi materiem mali!

Lakini je, haya yote si makelele matupu tu? Je, kuna sababu yo yote thabiti ndani yake? Hata kidogo. Kwa maana, ulimwengu na uwe mbovu kadiri utakavyo, je, dhahabu au fedha ndiyo ya kulaumiwa? “Kupenda fedha,” twajua, “ni shina la mabaya ya kila namna;” lakini si kitu chenyewe. Kosa halimo katika fedha, bali katika wale wanaoitumia. Yaweza kutumiwa vibaya: na ni kitu gani kisichoweza? Lakini yaweza pia kutumiwa vizuri: Inafaa kabisa kwa matumizi yaliyo bora kama vile kwa yaliyo mabaya kuliko yote. Ina faida isiyoneneka kwa mataifa yote yaliyostaarabika, katika shughuli zote za kawaida za maisha: Ni chombo rahisi kuliko vyote cha kuendeshea kila aina ya biashara, na (tukiitumia kwa kadiri ya hekima ya Kikristo) cha kutendea kila aina ya mema. Ni kweli, kama mwanadamu angekuwa katika hali ya kutokuwa na hatia, au kama watu wote wangekuwa “wamejazwa Roho Mtakatifu,” hata, kama lile Kanisa changa la Yerusalemu, “hakuna mtu aliyehesabu kitu cho chote alicho nacho kuwa mali yake mwenyewe,” bali “kila mtu akagawiwa kwa kadiri alivyohitaji,” matumizi yake yangekoma; kama vile tusivyoweza kuwazia kuwa kuna kitu cha namna hiyo miongoni mwa wakazi wa mbinguni. Lakini, katika hali ya sasa ya wanadamu, ni kipawa bora cha Mungu, kinachotimiza makusudi yaliyo bora kabisa. Mikononi mwa watoto wake, ni chakula kwa wenye njaa, kinywaji kwa wenye kiu, mavazi kwa walio uchi: Humpa msafiri na mgeni mahali pa kulaza kichwa chake. Kwayo twaweza kusimama mahali pa mume kwa mjane, na mahali pa baba kwa yatima. Twaweza kuwa ngome kwa walioonewa, njia ya afya kwa wagonjwa, ya nafuu kwa walio na maumivu; yaweza kuwa kama macho kwa vipofu, kama miguu kwa viwete; naam, mwinuaji kutoka malango ya mauti!

3. Kwa hiyo ni jambo la maana kuu kabisa kwamba wote wamchao Mungu wajue jinsi ya kuitumia talanta hii yenye thamani; kwamba wafundishwe jinsi inavyoweza kutimiza makusudi haya matukufu, tena kwa kiwango cha juu kabisa. Na, labda, mafundisho yote yanayohitajika kwa ajili ya jambo hili yanaweza kufupishwa kuwa kanuni tatu zilizo wazi, ambazo kwa kuzishika kwa usahihi twaweza kujionyesha kuwa mawakili waaminifu wa “mali ya udhalimu.”

I. 1. Ya kwanza ya kanuni hizi ni (yeye asikiaye, na afahamu!) “Chuma kadiri uwezavyo.” Hapa twaweza kusema kama wana wa ulimwengu: Tunakutana nao katika uwanja wao wenyewe. Nalo ni wajibu wetu wa lazima kufanya hivi: Twapaswa kuchuma kadiri tuwezavyo kuchuma, bila kuinunua dhahabu kwa bei ghali mno, bila kuilipia zaidi ya thamani yake. Lakini jambo hili ni hakika kwamba hatupaswi kulifanya; hatupaswi kuchuma fedha kwa gharama ya uhai, wala (jambo ambalo kwa kweli ni lile lile) kwa gharama ya afya yetu. Kwa hiyo, hakuna faida yo yote inayopaswa kutushawishi kuingia, au kudumu, katika kazi yo yote ambayo ni ya namna hiyo, au inayoambatana na kazi ngumu au ndefu kiasi hicho, hata kudhoofisha mwili wetu. Wala hatupaswi kuanza au kuendelea katika shughuli yo yote ambayo kwa lazima inatunyima nyakati zifaazo za kula na kulala, kwa kiasi kile ambacho maumbile yetu yanahitaji. Kwa kweli, hapa kuna tofauti kubwa. Kazi nyingine hazifai kwa afya kabisa na kwa jumla; kama zile zinazodai kushughulika sana na arseniki, au madini mengine yenye madhara vile vile, au kuvuta hewa iliyochafuliwa na mvuke wa risasi inayoyeyushwa, ambayo mwishowe lazima iuharibu hata mwili ulio imara kuliko yote. Nyingine huenda zisiwe mbaya kwa afya kabisa, bali kwa watu wenye mwili dhaifu tu. Hizo ndizo zinazodai saa nyingi kutumika katika kuandika; hasa mtu akiandika ameketi, na kuegemea tumbo lake, au akikaa muda mrefu katika mkao usio wa raha. Lakini lo lote ambalo akili au uzoefu huonyesha kuwa linaharibu afya au nguvu, hatupaswi kulikubali; kwa kuwa “maisha ni zaidi” ya thamani “kuliko chakula, na mwili kuliko mavazi.” Na kama tayari tumejiingiza katika kazi ya namna hiyo, tunapaswa kuibadilisha upesi iwezekanavyo kwa nyingine ambayo, hata ikipunguza faida yetu, haitapunguza afya yetu.

2. Pili, twapaswa kuchuma kadiri tuwezavyo bila kuidhuru akili yetu zaidi kuliko mwili wetu. Kwa maana hatupaswi kuidhuru hii pia. Ni lazima tuilinde, kwa hali yo yote, roho ya akili iliyo na afya. Kwa hiyo hatupaswi kuingia wala kuendelea katika biashara yo yote ya dhambi, yo yote iliyo kinyume cha sheria ya Mungu, au ya nchi yetu. Hizo ni zote zinazodai kwa lazima kwamba tumwibie au kumdanganya mfalme ushuru wake halali. Kwa maana ni dhambi angalau sawa na kuwaibia raia wenzetu, kumdhulumu mfalme haki yake. Na mfalme ana haki kamili kwa ushuru wake kama vile sisi tulivyo nayo kwa nyumba zetu na mavazi yetu. Kuna shughuli nyingine, ambazo, ingawa hazina hatia ndani yake zenyewe, haziwezi kufuatwa bila hatia sasa, angalau si katika Uingereza; kwa mfano, zile ambazo hazitoi riziki ya kutosha bila udanganyifu au uongo, au kufuata desturi fulani isiyopatana na dhamiri njema: Hizi nazo zinapaswa kuepukwa kwa uchaji, faida yo yote ile ziwezayo kuleta, ikiwa tunafuata desturi ya biashara hiyo; kwa maana ili kuchuma fedha hatupaswi kuzipoteza roho zetu. Kuna nyingine bado ambazo wengi huzifuata bila hatia kabisa, bila kudhuru mwili wala akili yao; Na bado labda wewe huwezi: Huenda zikakunasa katika urafiki ule ambao ungeiangamiza roho yako; na kwa majaribio ya mara kwa mara inaweza kuonekana kwamba huwezi kutenganisha kimoja na kingine; au huenda pakawa na idiosinkrasia, — upekee fulani katika umbo la roho yako, (kama ulivyo katika umbo la mwili la watu wengi,) ambao kwa sababu yake kazi ile ni ya mauti kwako, ambayo mwingine anaweza kuifuata salama. Hivyo nimesadikishwa, kutokana na majaribio mengi, kwamba nisingeweza kujifunza, kwa kiwango cho chote cha ukamilifu, ama hisabati, au hesabu, au aljebra, bila kuwa Mdeisti, kama si Mkana Mungu: Na bado wengine wanaweza kuzisoma maisha yao yote bila kupata madhara yo yote. Kwa hiyo hakuna awezaye kuamua hapa kwa ajili ya mwingine; bali kila mtu lazima ajiamulie mwenyewe, na kujiepusha na lo lote ambalo yeye binafsi anaona linadhuru roho yake.

3. Tatu, twapaswa kuchuma kadiri tuwezavyo bila kumdhuru jirani yetu. Lakini hili hatupaswi, hatuwezi kulifanya, ikiwa tunampenda jirani yetu kama nafsi zetu. Hatuwezi, ikiwa tunampenda kila mtu kama nafsi zetu, kumdhuru mtu ye yote katika mali yake. Hatuwezi kula mazao ya mashamba yake, na labda mashamba na nyumba zenyewe, kwa kamari, kwa hesabu za malipo zilizopita kiasi (ziwe za dawa, au za sheria, au kitu kingine cho chote,) au kwa kudai au kupokea riba ambayo hata sheria za nchi yetu zinakataza. Kwa hiyo kazi yote ya kukopesha kwa rehani inaondolewa: Kwa kuwa, mema yo yote tunayoweza kutenda kwayo, watu wote wasio na upendeleo huona kwa huzuni kwamba yanazidiwa kwa wingi na mabaya. Na hata kama ingekuwa vinginevyo, bado hatuna ruhusa “kufanya mabaya ili yaje mema.” Hatuwezi, kwa kupatana na upendo wa kindugu, kuuza bidhaa zetu chini ya bei ya soko; hatuwezi kujitahidi kuiharibu biashara ya jirani yetu, ili kuiendeleza yetu; sembuse kuwavuta au kuwapokea watumishi wake au wafanyakazi wake anaowahitaji. Hakuna awezaye kupata faida kwa kumeza mali ya jirani yake, bila kujipatia hukumu ya jehanamu!

4. Wala hatupaswi kuchuma kwa kumdhuru jirani yetu katika mwili wake. Kwa hiyo hatupaswi kuuza kitu cho chote kinachoelekea kudhoofisha afya. Hivyo ndivyo, kwa namna ya pekee, ulivyo ule moto wote wa majimaji, unaoitwa kwa kawaida pombe kali au vileo vikali. Ni kweli, hivi vinaweza kuwa na nafasi katika tiba; vinaweza kufaa katika baadhi ya magonjwa ya mwili; ingawa mara chache kungekuwa na haja navyo kama si kwa ukosefu wa ustadi wa mganga. Kwa hiyo, wale wanaovitengeneza na kuviuza kwa kusudi hili peke yake wanaweza kuitunza dhamiri yao safi. Lakini ni akina nani hao? Ni nani wanaovitengeneza na kuviuza kwa kusudi hili peke yake? Je, unawajua watengenezaji pombe kumi wa namna hiyo katika Uingereza? Basi wasamehe hao. Lakini wote wanaoviuza kwa njia ya kawaida, kwa ye yote atakayenunua, ni watia-sumu wa jumla. Wanawaua raia wa Mfalme kwa jumla, wala jicho lao haliwahurumii wala kuwaachilia. Wanawaswaga kuwapeleka jehanamu kama kondoo. Na faida yao ni nini? Je, si damu ya watu hawa? Basi ni nani angeyaonea wivu mashamba yao makubwa na majumba yao ya fahari? Laana imo katikati yake: Laana ya Mungu inagandamana na mawe, na miti, na samani zake. Laana ya Mungu imo katika bustani zao, vijia vyao, vichaka vyao; moto uwakao hata chini kabisa ya jehanamu! Damu, damu imo humo: Msingi, sakafu, kuta, paa, vimetiwa madoa ya damu! Nawe je, unaweza kutumaini, Ee wewe mtu wa damu, ingawa “umevikwa nguo nyekundu na kitani safi, na kula kwa anasa kila siku;” je, unaweza kutumaini kurithisha mashamba yako ya damu hata kizazi cha tatu? Sivyo; kwa maana yuko Mungu mbinguni: Kwa hiyo, jina lako litang’olewa upesi. Kama wale uliowaangamiza, mwili na roho, “kumbukumbu lako litapotea pamoja nawe!”

5. Na je, si washiriki wa hatia ile ile, ingawa kwa kiwango cha chini, wale ambao, wawe Madaktari wa upasuaji, Wafamasia, au Waganga, wanacheza na maisha au afya ya watu, ili kuongeza faida yao wenyewe? Wanaoyarefusha kwa makusudi maumivu au ugonjwa ambao wanaweza kuuondoa upesi? wanaochelewesha kupona kwa mwili wa mgonjwa wao ili kuinyang’anya mali yake? Je, mtu ye yote anaweza kuwa safi mbele za Mungu ambaye hafupishi kila ugonjwa “kadiri awezavyo,” na kuondoa kila ugonjwa na maumivu “upesi kadiri awezavyo?” Hawezi: Kwa maana hakuna jambo liwezalo kuwa wazi zaidi kuliko kwamba yeye “hampendi jirani yake kama nafsi yake;” kuliko kwamba yeye “hawatendei wengine kama apendavyo yeye mwenyewe atendewe.”

6. Hii ni faida iliyonunuliwa kwa gharama kubwa. Ndivyo ilivyo kila kinachopatikana kwa kumdhuru jirani yetu katika roho yake; kwa kuhudumia, tuseme, ama moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja, uasherati wake, au ulevi wake, jambo ambalo hakika hakuna awezaye kulifanya, aliye na hofu yo yote ya Mungu, au tamaa yo yote ya kweli ya kumpendeza. Inawahusu sana wote wanaoshughulika kwa namna yo yote na vilabu vya pombe, nyumba za kulia chakula, majumba ya opera, majumba ya michezo ya kuigiza, au mahali pengine po pote pa starehe za umma za kimitindo, kulifikiri jambo hili. Ikiwa hivi vinazifaidia roho za watu, ninyi hamna hatia; kazi yenu ni njema, na faida yenu haina hatia; lakini ikiwa ni vya dhambi vyenyewe, au ni milango ya asili ya kuingilia dhambi za aina mbalimbali, basi, yaogopwa kwamba mna hesabu ya kusikitisha ya kutoa. Ee jihadharini, Mungu asije akasema siku ile, “Hawa wamepotea katika uovu wao, lakini damu yao nitaitaka mkononi mwako!”

7. Tahadhari hizi na mipaka hii ikishikwa, ni wajibu wa lazima wa wote walio katika shughuli za kidunia kuishika kanuni ile ya kwanza na kuu ya hekima ya Kikristo kuhusu fedha, “Chuma kadiri uwezavyo.” Chuma kadiri uwezavyo kwa bidii ya uaminifu. Tumia bidii yote iwezekanayo katika kazi yako. Usipoteze wakati. Ikiwa unajielewa mwenyewe na uhusiano wako na Mungu na wanadamu, unajua huna wakati wa kupoteza. Ikiwa unaielewa kazi yako maalum kama ipasavyo, hutakuwa na wakati wa kukaa bure. Kila shughuli itatoa kazi ya kutosha kwa kila siku na kila saa. Ile uliyowekwa ndani yake, ukiifuata kwa bidii, haitakuachia nafasi ya michezo ya kipuuzi isiyo na faida. Sikuzote una jambo lililo bora la kufanya, jambo litakalokufaidia, kwa kiasi kikubwa au kidogo. Na “Lo lote mkono wako utakalolipata kulifanya, ulifanye kwa nguvu zako.” Lifanye upesi iwezekanavyo: Usikawie! Usiahirishe kutoka siku hadi siku, wala kutoka saa hadi saa! Kamwe usiache hata kesho kitu cho chote ambacho unaweza kukifanya leo. Na ukifanye vizuri iwezekanavyo. Usisinzie wala kupiga miayo juu yake: Weka nguvu zako zote katika kazi. Usiepuke taabu. Kisifanyike kitu nusu nusu, au kwa namna ya kizembe na ya kutojali. Kisiachwe kitu katika kazi yako bila kufanyika ikiwa kinaweza kufanyika kwa juhudi au kwa saburi.

8. Chuma kadiri uwezavyo, kwa busara ya kawaida, kwa kutumia katika kazi yako akili yote ambayo Mungu amekupa. Inashangaza kuona jinsi walivyo wachache wanaofanya hivi; jinsi watu wanavyoendelea katika njia ile ile butu ya babu zao. Lakini lo lote wafanyalo wale wasiomjua Mungu, hiyo si kanuni kwako. Ni aibu kwa Mkristo kutowapita wao, katika lo lote analolishughulikia. Unapaswa kuendelea kujifunza daima, kutokana na uzoefu wa wengine, au kutokana na uzoefu wako mwenyewe, kusoma, na kutafakari, ili kufanya kila kitu unachopaswa kufanya vizuri zaidi leo kuliko ulivyofanya jana. Na hakikisha kwamba unatenda lo lote unalojifunza, ili upate kutumia vizuri kabisa yote yaliyo mikononi mwako.

II. 1. Ukiisha kuchuma kadiri uwezavyo, kwa hekima ya uaminifu na bidii isiyochoka, kanuni ya pili ya busara ya Kikristo ni,” Weka akiba kadiri uwezavyo.” Usiitupe talanta hii ya thamani baharini: Waachie wanafalsafa wa kipagani upumbavu huo. Usiitupe katika matumizi ya bure, jambo ambalo ni sawa kabisa na kuitupa baharini. Usitumie sehemu yo yote yake ili kuridhisha tu tamaa ya mwili, tamaa ya macho, au kiburi cha uzima.

2. Usipoteze sehemu yo yote ya talanta yenye thamani hivyo kwa kuziridhisha tu tamaa za mwili; kwa kujipatia anasa za hisi za aina yo yote; hasa, kwa kukuza anasa ya kuonja. Simaanishi, epuka ulafi na ulevi tu: Mpagani mwaminifu angeyalaani haya. Lakini kuna aina ya anasa za mwili iliyo ya utaratibu na ya heshima, ulafi wa kimaridadi, ambao hauvurugi tumbo mara moja, wala (angalau kwa namna inayoonekana) haudhoofishi akili. Na bado (bila kutaja sasa matokeo yake mengine) hauwezi kudumishwa bila gharama kubwa. Kata gharama hii yote! Dharau vyakula vitamu na aina nyingi, na uridhike na kile ambacho maumbile ya kawaida yanahitaji.

3. Usipoteze sehemu yo yote ya talanta yenye thamani hivyo kwa kuiridhisha tu tamaa ya macho kwa mavazi ya ziada au ya gharama, au kwa mapambo yasiyo ya lazima. Usipoteze sehemu yo yote yake kwa kuzipamba nyumba zako kwa ufundi wa kupita kiasi; kwa samani za ziada au za gharama; kwa picha za bei ghali, uchoraji, upakaji dhahabu, vitabu; kwa bustani za kimaridadi badala ya za kufaa. Waache majirani zako, wasiojua lililo bora zaidi, wafanye hivi: “Waache wafu wawazike wafu wao.” Lakini “imekuhusu nini wewe?” asema Bwana wetu: “Wewe unifuate mimi.” Je, uko tayari? Basi unaweza kufanya hivyo.

4. Usitumie cho chote ili kukiridhisha kiburi cha uzima, ili kupata kustaajabiwa au kusifiwa na wanadamu. Nia hii ya matumizi mara nyingi hufumwa pamoja na moja au zote mbili za zile za kwanza. Watu hutumia fedha nyingi katika chakula, au mavazi, au samani, si ili kuyapendeza tu matamanio yao, au kuyaridhisha macho yao, mawazo yao, bali na majivuno yao pia. “Maadamu unajitendea mema, watu watakusifu.” Maadamu “umevikwa nguo za rangi ya zambarau na kitani safi, na kula kwa anasa” kila siku,” bila shaka wengi watausifu ustadi wako wa ladha, ukarimu wako na upaji wako. Lakini usiinunue sifa yao kwa bei ghali hivyo. Afadhali uridhike na heshima itokayo kwa Mungu.

5. Ni nani angetumia cho chote kuziridhisha tamaa hizi kama angefikiri kwamba kuziridhisha ni kuziongeza? Hakuna jambo liwezalo kuwa hakika zaidi kuliko hili: Uzoefu wa kila siku unaonyesha, kadiri zinavyoendekezwa zaidi, ndivyo zinavyozidi kuongezeka. Kwa hiyo, kila unapotumia cho chote kuipendeza ladha yako au hisi zako nyingine, unalipa kiasi hicho kwa ajili ya anasa za mwili. Unapotoa fedha kuyapendeza macho yako, unatoa kiasi hicho kwa ajili ya kuongeza udadisi, — kwa ajili ya kushikamana zaidi na anasa hizi zinazoharibika kwa kutumiwa. Unaponunua cho chote ambacho watu huzoea kukisifu, unanunua majivuno zaidi. Je, hukuwa basi na majivuno, anasa za mwili, udadisi wa kutosha hapo awali? Je, palikuwa na haja ya nyongeza yo yote? Nawe ungelipia, pia? Hii ni hekima ya namna gani? Je, kuzitupa fedha zako baharini kihalisi kusingekuwa upumbavu wenye madhara machache zaidi?

6. Na kwa nini uzitupe fedha kwa ajili ya watoto wako, zaidi kuliko kwa ajili yako mwenyewe, katika vyakula vitamu, katika mavazi ya kujionyesha au ya gharama, katika vitu vya ziada vya aina yo yote? Kwa nini uwanunulie kiburi au tamaa zaidi, majivuno zaidi, au tamaa za upumbavu zenye kudhuru? Hawahitaji zaidi; wanavyo vya kutosha tayari; maumbile yamewapatia mahitaji tele: Kwa nini ujitwike gharama zaidi ili kuyaongeza majaribu na mitego yao, na kuwachoma kwa huzuni nyingi zaidi?

7. Usiwaachie wao ili wazitupe. Ikiwa una sababu nzuri ya kuamini kwamba wangepoteza kile kilicho sasa mikononi mwako kwa kuziridhisha, na hivyo kuziongeza, tamaa ya mwili, tamaa ya macho, au kiburi cha uzima, kwa hatari ya roho zao na roho yako mwenyewe, usiitege mitego hii njiani mwao. Usiwatoe wana wako wala binti zako kwa Beliali, zaidi kuliko kwa Moleki. Wahurumie, na uondoe njiani mwao kile unachoweza kukiona mapema kwa urahisi kwamba kingeongeza dhambi zao, na hivyo kuwatumbukiza ndani zaidi katika uharibifu wa milele! Basi ni wa kushangaza namna gani upumbavu wa wazazi wale wanaodhani kwamba hawawezi kamwe kuwaachia watoto wao vya kutosha! Nini! huwezi kuwaachia mishale, vinga vya moto, na mauti ya kutosha? Tamaa za upumbavu zenye kudhuru za kutosha? Kiburi, tamaa, makuu majivuno ya kutosha? moto wa milele wa kutosha? Ewe maskini! unaogopa pasipo na hofu. Hakika wewe na wao, mtakapoyainua macho yenu jehanamu, mtakuwa na vya kutosha vya “funza asiyekufa,” na vya “moto usiozimika!”

8. “Basi wewe ungefanya nini, kama ungekuwa katika hali yangu? Kama ungekuwa na mali nyingi ya kuacha?” Kama ningefanya au la, najua kile ninachopaswa kufanya: Jambo hili haliruhusu swali lo lote la busara. Kama ningekuwa na mtoto mmoja, mkubwa au mdogo, aliyejua thamani ya fedha; mmoja ambaye, ningeamini, angeitumia kwa matumizi yake ya kweli, ningeona kuwa ni wajibu wangu kamili, usioepukika, kumwachia mtoto huyo sehemu kubwa ya mali yangu; na kwa wengine kiasi tu ambacho kingewawezesha kuishi kwa namna waliyokuwa wamezoea. “Lakini je, ikiwa watoto wako wote hawajui sawasawa matumizi ya kweli ya fedha?” Basi ningepaswa (neno gumu! ni nani awezaye kulisikia?) kumpa kila mmoja kile ambacho kingemlinda asipungukiwe, na kutoa yote yaliyobaki kwa namna ambayo ningeona ingefaa zaidi kwa utukufu wa Mungu.

III. 1. Lakini mtu ye yote asidhani kwamba amefanya jambo lo lote, kwa kufika hapa tu, kwa “kuchuma na kuweka akiba kadiri awezavyo,” kama angesimama hapa. Haya yote si kitu, kama mtu hasongi mbele, kama haelekezi haya yote kwenye lengo lililo mbele zaidi. Wala, kwa kweli, mtu hawezi kusemwa ipasavyo kuwa ameweka akiba ya kitu cho chote, kama anakilimbikiza tu. Ni sawa tu kuzitupa fedha zako baharini, kama kuzizika ardhini. Na ni sawa tu kuzizika ardhini, kama kuziweka katika kasha lako, au katika Benki ya Uingereza. Kutozitumia, kwa kweli ni kuzitupa. Kwa hiyo, ikiwa kweli unataka “kujifanyia rafiki kwa mali ya udhalimu,” ongeza kanuni ya Tatu kwa zile mbili zilizotangulia. Ukiisha, Kwanza, kuchuma kadiri uwezavyo, na, Pili, kuweka akiba kadiri uwezavyo, Basi “toa kadiri uwezavyo.”

2. Ili kuona msingi na sababu ya jambo hili, fikiri, wakati Mmiliki wa mbingu na nchi alipokuleta katika uhai, na kukuweka katika ulimwengu huu, alikuweka hapa si kama mwenye mali, bali kama wakili: Kama wakili alikukabidhi, kwa muda, mali za aina mbalimbali; lakini umiliki wake wote bado unakaa kwake, wala hauwezi kutengwa naye. Kama vile wewe mwenyewe si mali yako, bali ni wake, ndivyo vilivyo, vivyo hivyo, vyote unavyovifurahia. Ndivyo ilivyo roho yako na mwili wako, si mali yako, bali ni vya Mungu. Na ndivyo zilivyo mali zako hasa. Naye amekuambia, kwa maneno yaliyo wazi kabisa na ya dhahiri, jinsi unavyopaswa kuzitumia kwa ajili yake, kwa namna ambayo zote ziwe dhabihu takatifu, yenye kukubaliwa kwa njia ya Kristo Yesu. Na utumishi huu mwepesi, rahisi, ameahidi kuulipa kwa uzito wa utukufu wa milele.

3. Maagizo ambayo Mungu ametupa, kuhusu matumizi ya mali yetu ya kidunia, yanaweza kufupishwa katika mambo yafuatayo. Ikiwa unatamani kuwa wakili mwaminifu na mwenye hekima, katika ile sehemu ya mali ya Bwana wako aliyoiweka kwa sasa mikononi mwako, lakini akiwa na haki ya kuichukua tena wakati wo wote apendapo, Kwanza, jipatie mahitaji yako mwenyewe; chakula cha kula, mavazi ya kuvaa, cho chote ambacho maumbile yanahitaji kwa kiasi ili kuuhifadhi mwili katika afya na nguvu. Pili, wapatie haya mke wako, watoto wako, watumishi wako, au wengine wo wote walio wa nyumba yako. Ikiwa jambo hili likiisha kufanyika pakabaki ziada, basi “uwatendee mema walio jamaa ya waaminio.” Ikiwa bado pana ziada, “kama upatavyo nafasi, uwatendee watu wote mema.” Kwa kufanya hivyo, unatoa kadiri uwezavyo; naam, kwa maana iliyo sahihi, vyote ulivyo navyo: Kwa maana vyote vinavyotumika kwa namna hii kwa kweli vimetolewa kwa Mungu. Wewe “unamlipa Mungu yaliyo ya Mungu,” si kwa kile unachowapa maskini tu, bali pia kwa kile unachotumia katika kujipatia mahitaji yako na ya nyumba yako.

4. Basi, ikiwa wakati wo wote shaka itazuka moyoni mwako kuhusu kile unachokaribia kutumia, ama kwa ajili yako mwenyewe au kwa sehemu yo yote ya familia yako, una njia rahisi ya kuiondoa. Uliza kwa utulivu na kwa uzito, “(1.) Katika kutumia hiki, je, natenda kwa kupatana na hali yangu? Je, natenda katika jambo hili, si kama mwenye mali, bali kama wakili wa mali ya Bwana wangu? (2.) Je, nafanya hivi kwa kulitii Neno lake? Ni katika Maandiko gani ananitaka nifanye hivyo? (3.) Je, naweza kukitoa tendo hili, matumizi haya, kama dhabihu kwa Mungu kwa njia ya Yesu Kristo? (4.) Je, nina sababu ya kuamini kwamba kwa kazi hii hasa nitapata thawabu katika ufufuo wa wenye haki?” Mara chache utahitaji kitu cho chote zaidi ili kuondoa shaka yo yote inayozuka juu ya jambo hili; bali kwa tafakari hii ya mambo manne utapata nuru iliyo wazi kuhusu njia ikupasayo kuiendea.

5. Ikiwa bado shaka yo yote imebaki, waweza kujichunguza zaidi kwa maombi kwa kufuata vichwa hivyo vya kuuliza. Jaribu kama unaweza kumwambia Mchunguzi wa mioyo, dhamiri yako isipokuhukumu, “Bwana, unaona kwamba ninakaribia kutumia kiasi hiki kwa chakula kile, mavazi, samani. Nawe unajua, natenda katika jambo hili kwa jicho moja kama wakili wa mali yako, nikitumia sehemu hii yake hivi kwa kulitimiza kusudi ulilokuwa nalo ulipozikabidhi kwangu. Unajua kwamba nafanya hivi kwa kumtii Bwana, kama unavyoamuru, na kwa sababu unaliamuru. Hili, nakusihi, na liwe dhabihu takatifu, yenye kukubaliwa kwa njia ya Yesu Kristo! Na unipe ushuhuda ndani yangu kwamba kwa kazi hii ya upendo nitapata malipo utakapomlipa kila mtu kwa kadiri ya matendo yake.” Basi ikiwa dhamiri yako inakushuhudia katika Roho Mtakatifu kwamba sala hii inampendeza Mungu, basi huna sababu ya kutilia shaka kwamba matumizi hayo ni sahihi na mema, na ni ya namna ambayo hayatakutia aibu kamwe.

6. Basi unaona maana ya “kujifanyia rafiki kwa mali ya udhalimu,” na kwa njia gani unaweza kuhakikisha, “ili mtakapokoma wawakaribishe katika makao ya milele.” Unaona asili na upana wa busara ya Kikristo ya kweli kwa kadiri inavyohusu matumizi ya talanta ile kuu, fedha. Chuma kadiri uwezavyo, bila kujidhuru wewe mwenyewe wala jirani yako, katika roho au mwili, kwa kujitoa kwa jambo hili kwa bidii isiyokatika, na kwa akili yote ambayo Mungu amekupa; — weka akiba kadiri uwezavyo, kwa kukata kila gharama inayotumika tu kuendekeza tamaa ya upumbavu; kuridhisha ama tamaa ya mwili, tamaa ya macho, au kiburi cha uzima; usipoteze cho chote, ukiwa hai au ukifa, kwa dhambi au upumbavu, iwe kwa ajili yako au kwa ajili ya watoto wako; — kisha, toa kadiri uwezavyo, au, kwa maneno mengine, mpe Mungu vyote ulivyo navyo. Usijibane, kama Myahudi zaidi kuliko Mkristo, kwa sehemu hii au ile. “Mlipe Mungu,” si sehemu ya kumi, si theluthi, si nusu, bali yote yaliyo ya Mungu, yawe mengi au machache; kwa kuyatumia yote kwa ajili yako mwenyewe, nyumba yako, jamaa ya waaminio, na wanadamu wote, kwa namna ambayo uweze kutoa hesabu njema ya uwakili wako mtakapokuwa hamwezi kuwa mawakili tena; kwa namna ambayo mausia ya Mungu yanaelekeza, kwa maagizo ya jumla na ya pekee pia; kwa namna ambayo lo lote mfanyalo liwe “dhabihu ya harufu ya manukato kwa Mungu,” na kwamba kila tendo lipate thawabu katika siku ile Bwana ajapo pamoja na watakatifu wake wote.

7. Ndugu, je, twaweza kuwa mawakili wenye hekima au waaminifu tusipoisimamia hivi mali ya Bwana wetu? Hatuwezi, kama si mausia ya Mungu tu, bali dhamiri zetu wenyewe zinavyoshuhudia. Basi kwa nini tukawie? Kwa nini tuendelee kushauriana na damu na nyama, au na watu wa ulimwengu? Ufalme wetu, hekima yetu si ya ulimwengu huu: Desturi ya kipagani si kitu kwetu. Hatumfuati mtu ye yote zaidi ya kadiri yeye anavyomfuata Kristo. Msikieni yeye. Naam, leo, maadamu iitwapo leo, isikieni sauti yake na kuitii! Saa hii, na tangu saa hii, fanyeni mapenzi yake: Litimizeni neno lake, katika jambo hili na katika mambo yote! Nawasihi, kwa jina la Bwana Yesu, ishini kwa kustahili heshima ya wito wenu! Uvivu usiwepo tena! Lo lote mkono wako utakalolipata kulifanya, ulifanye kwa nguvu zako! Upotevu usiwepo tena! Kateni kila gharama ambayo mitindo, matakwa ya moyoni, au damu na nyama vinadai! Choyo kisiwepo tena! Bali tumieni cho chote Mungu alichowakabidhi, katika kutenda mema, kila jema liwezekanalo, kwa kila namna na kiwango kiwezekanacho kwa jamaa ya waaminio, kwa watu wote! Hii si sehemu ndogo ya “hekima ya wenye haki.” Toeni vyote mlivyo navyo, pamoja na yote mliyo, dhabihu ya kiroho kwake yeye ambaye hakuwanyima Mwanawe, Mwanawe pekee: Hivyo “mkijiwekea akiba msingi mzuri kwa wakati ujao, ili mpate kuushika uzima wa milele!”