Njia ya Maandiko ya Wokovu

“Mmeokolewa kwa njia ya imani.”

1. Hakuna kitu kinachoweza kuwa tata zaidi, kilichochanganyika zaidi, na kigumu zaidi kueleweka, kuliko dini, kama ambavyo mara nyingi imeelezwa. Na hili si kweli tu kuhusu dini ya Wapagani, hata ya wengi wa wenye hekima zaidi miongoni mwao, bali pia kuhusu dini ya wale ambao, kwa maana fulani, walikuwa Wakristo; naam, na watu wenye jina kubwa katika ulimwengu wa Kikristo; watu walioonekana kuwa nguzo zake. Lakini jinsi ilivyo rahisi kueleweka, jinsi ilivyo jambo wazi na sahili, dini halisi ya Yesu Kristo; ikiwa tu tutaipokea katika umbo lake la asili, kama vile ilivyoelezwa katika maneno ya Mungu! Imepimwa sawasawa kabisa, na Muumba na Mtawala mwenye hekima wa ulimwengu, kulingana na ufahamu dhaifu na uwezo mdogo wa mwanadamu katika hali yake ya sasa. Jinsi hili linavyoonekana wazi, kuhusu mwisho unaokusudiwa nayo, na pia njia za kuufikia mwisho huo! Mwisho huo ni, kwa neno moja, wokovu; njia ya kuufikia ni imani.

2. Ni rahisi kutambua kwamba maneno haya mawili madogo, yaani imani na wokovu, yanajumuisha kiini cha Biblia yote, kana kwamba ndiyo uboho wa Maandiko yote. Kwa hiyo zaidi sana imetupasa kujihadhari kwa kila namna ili tuepuke kila kosa kuyahusu, na kufanya hukumu ya kweli na sahihi kuhusu lile moja na lile jingine.

3. Basi na tuchunguze kwa makini,

I. Wokovu ni nini?

II. Ni imani gani ile ambayo kwayo tunaokolewa? Na,

III. Tunaokolewaje kwayo?

1. I. Na, kwanza, na tuchunguze, Wokovu ni nini? Wokovu unaozungumziwa hapa si kile ambacho mara nyingi hueleweka kwa neno hilo, yaani kwenda mbinguni, furaha ya milele. Si nafsi kwenda peponi, mahali ambapo Bwana wetu alipaita “kifuani mwa Ibrahimu.” Si baraka iliyoko ng’ambo ya mauti; au, kama tusemavyo kwa kawaida, katika ulimwengu ule mwingine. Maneno yenyewe ya andiko hili yanaliweka jambo hili mbali na shaka yoyote: “Mmeokolewa.” Si kitu kilicho mbali: ni jambo la sasa; baraka ambayo, kwa rehema ya bure ya Mungu, mnaimiliki sasa. Naam, maneno hayo yanaweza kutafsiriwa, tena kwa usahihi uleule, “Mmekwisha kuokolewa”: hivyo wokovu unaozungumziwa hapa unaweza kupanuliwa hata kuijumuisha kazi nzima ya Mungu, tangu mapambazuko ya kwanza ya neema ndani ya nafsi, hata itakapokamilishwa katika utukufu.

2. Tukilichukua jambo hili kwa upana wake wote, litajumuisha yote yanayotendwa ndani ya nafsi na kile ambacho mara nyingi huitwa “dhamiri ya asili,” lakini kwa usahihi zaidi, “neema itangulizayo”; —mivuto yote ya Baba; shauku za kumtafuta Mungu, ambazo, tukizikubali, huongezeka zaidi na zaidi; —nuru ile yote ambayo kwayo Mwana wa Mungu “humwangaza kila mtu ajaye ulimwenguni;” akimwonyesha kila mtu “kutenda haki, na kupenda rehema, na kwenda kwa unyenyekevu na Mungu wake”; —kusadikishwa kote ambako Roho wake, mara kwa mara, hukutenda ndani ya kila mwanadamu—ingawa ni kweli kwamba watu walio wengi hukuzima mapema iwezekanavyo, na baada ya muda hukusahau, au angalau hukana kwamba waliwahi kuwa nako kabisa.

3. Lakini kwa sasa tunahusika tu na ule wokovu ambao Mtume anauzungumzia moja kwa moja. Na huo una sehemu mbili kuu, kuhesabiwa haki na utakaso.

Kuhesabiwa haki ni neno jingine la msamaha. Ni kusamehewa dhambi zetu zote; na, kile kilichomo ndani yake kwa lazima, kukubaliwa kwetu na Mungu. Gharama ambayo kwayo jambo hili limepatikana kwa ajili yetu (ambayo kwa kawaida huitwa “sababu inayostahilisha kuhesabiwa haki kwetu”), ni damu na haki ya Kristo; au, kulieleza kwa uwazi kidogo zaidi, yote ambayo Kristo ametenda na kuteswa kwa ajili yetu, hata “alipoimimina nafsi yake kwa ajili ya wakosaji.” Matokeo ya papo hapo ya kuhesabiwa haki ni amani ya Mungu, ile amani “ipitayo akili zote,” na “kufurahi katika tumaini la utukufu wa Mungu” “kwa furaha isiyoneneka, yenye utukufu.”

4. Na wakati uleule tunapohesabiwa haki, naam, katika dakika ileile, utakaso huanza. Katika papo hiyo tunazaliwa mara ya pili, tunazaliwa kutoka juu, tunazaliwa kwa Roho: kuna badiliko halisi pamoja na badiliko la kihusiano. Tunafanywa upya ndani kwa uweza wa Mungu. Tunahisi “pendo la Mungu limekwisha kumiminwa katika mioyo yetu na Roho Mtakatifu tuliyepewa sisi”; likizaa upendo kwa wanadamu wote, na hasa zaidi kwa watoto wa Mungu; likiufukuza upendo wa dunia, upendo wa anasa, wa starehe, wa heshima, wa fedha, pamoja na kiburi, hasira, ukaidi, na kila tabia nyingine mbaya; kwa neno moja, likiibadilisha nia ya kidunia, ya tamaa za mwili, ya kishetani, kuwa “nia ile iliyokuwamo ndani ya Kristo Yesu.”

5. Jinsi gani wale wanaoonja badiliko kama hilo hudhani kwa urahisi kwamba dhambi yote imetoweka; kwamba imeng’olewa kabisa mioyoni mwao, wala haina tena nafasi yoyote humo! Jinsi wanavyofikia kwa urahisi hitimisho hili, “Sihisi dhambi yoyote; kwa hiyo, sina dhambi: haitikisiki; kwa hiyo haipo: haina mwendo; kwa hiyo, haina uhai!”

6. Lakini mara nyingi haichukui muda mrefu kabla hawajaondolewa katika udanganyifu huo, wakigundua kwamba dhambi ilikuwa imesimamishwa tu, wala haikuangamizwa. Majaribu hurudi, na dhambi hufufuka; ikionyesha kwamba hapo awali ilikuwa imezimia tu, wala haikuwa imekufa. Sasa wanahisi kanuni mbili ndani yao, zilizo kinyume kabisa kila moja na nyingine; “mwili ukitamani kushindana na Roho”; tabia ya asili ikipingana na neema ya Mungu. Hawawezi kukana kwamba, ingawa bado wanahisi nguvu ya kumwamini Kristo, na kumpenda Mungu; na ingawa “Roho” wake bado “hushuhudia pamoja na roho zao, ya kuwa wao ni watoto wa Mungu”; hata hivyo wanahisi ndani yao wakati mwingine kiburi au ukaidi, wakati mwingine hasira au kutokuamini. Wanaona mojawapo au zaidi ya hayo mara nyingi yakichochea mioyoni mwao, ingawa hayashindi; naam, labda, “yakiwasukuma kwa nguvu ili waanguke”; lakini Bwana ndiye msaada wao.

7. Jinsi gani Macarius, miaka elfu moja na mia nne iliyopita, alivyoueleza kwa usahihi uzoefu wa sasa wa watoto wa Mungu: “Wasio na ustadi,” au wasio na uzoefu, “neema inapotenda kazi, mara hudhani kwamba hawana dhambi tena. Ilhali wale walio na busara hawawezi kukana kwamba hata sisi tulio na neema ya Mungu tunaweza kusumbuliwa tena. Kwa maana mara nyingi tumekuwa na mifano ya baadhi ya ndugu waliopata neema kubwa kiasi cha kuthibitisha kwamba hawakuwa na dhambi ndani yao; na hata hivyo, baada ya yote, walipojiona wamewekwa huru nayo kabisa, uovu uliokuwa umejificha ndani ulichochewa upya, nao karibu wateketee kabisa.”

8. Tangu wakati wa kuzaliwa kwetu mara ya pili, kazi ya taratibu ya utakaso huanza. Tunawezeshwa “kwa Roho” “kuyafisha matendo ya mwili,” ya tabia yetu ovu; na kadiri tunavyozidi kuifia dhambi, ndivyo tunavyozidi kuwa hai kwa Mungu. Twasonga mbele kutoka neema hadi neema, huku tukiwa waangalifu “kujitenga na ubaya wa kila namna,” na tukiwa “wenye juhudi katika matendo mema,” kadiri tupatavyo nafasi, tukiwatendea mema watu wote; huku tukienenda katika maagizo yake yote bila lawama, tukimwabudu humo katika roho na kweli; huku tukijitwika msalaba wetu, na kujinyima kila anasa isiyotuongoza kwa Mungu.

9. Hivi ndivyo tunavyongojea utakaso kamili; wokovu kamili kutoka dhambi zetu zote, —kutoka kiburi, ukaidi, hasira, kutokuamini; au, kama Mtume anavyoeleza, “tuendelee hata ukamilifu.” Lakini ukamilifu ni nini? Neno hili lina maana mbalimbali: hapa lina maana ya upendo mkamilifu. Ni upendo unaoifukuza dhambi; upendo unaoujaza moyo, ukichukua nafasi yote ya nafsi. Ni upendo “ukifurahi siku zote, ukiomba bila kukoma, ukishukuru kwa kila jambo.”

II. Lakini imani ile ambayo kwayo tunaokolewa ni nini? Hili ndilo jambo la pili la kutafakari.

1. Imani, kwa jumla, inafafanuliwa na Mtume kuwa oprgmaton elegchos ou blepomenon. Bayana, bayana na uthibitisho wa kimungu (neno hilo lina maana zote mbili) wa mambo yasiyoonekana; yasiyoonekana kwa macho, yasiyotambulika kwa kuona, wala kwa hisi nyingine yoyote ya nje. Inamaanisha bayana ipitayo asili kuhusu Mungu, na kuhusu mambo ya Mungu; aina ya nuru ya kiroho inayodhihirishwa kwa nafsi, na kuona au kuitambua nuru hiyo kwa namna ipitayo asili. Kwa hiyo, Maandiko yanazungumza juu ya Mungu kutoa wakati mwingine nuru, wakati mwingine uwezo wa kuitambua. Ndivyo asemavyo Mtakatifu Paulo: Mungu, aliyeamuru nuru ing’ae toka gizani, ndiye aliyeng’aa mioyoni mwetu, atupe nuru ya elimu ya utukufu wa Mungu katika uso wa Yesu Kristo. Na mahali pengine Mtume huyo huyo anazungumza juu ya macho ya ufahamu wetu kufunguliwa. Kwa kazi hii ya pande mbili ya Roho Mtakatifu, macho ya nafsi yetu yakiwa yamefunguliwa na pia kutiwa nuru, tunayaona mambo ambayo kwa asili “jicho halikuyaona wala sikio halikuyasikia.” Tunayaona kwa mbali mambo yasiyoonekana ya Mungu; tunauona ulimwengu wa kiroho, ulio kandokando yetu pande zote, na hata hivyo hautambuliwi na uwezo wetu wa asili zaidi kuliko kama haukuwepo kabisa. Nasi tunauona ulimwengu wa milele; tukipenya pazia lililoning’inia kati ya wakati na umilele. Hapo mawingu na giza havikai tena juu yake, bali tayari tunauona utukufu utakaofunuliwa.

2. Tukilichukua neno hili kwa maana mahususi zaidi, imani ni bayana na uthibitisho wa kimungu si tu kwamba “Mungu alikuwa ndani ya Kristo, akiupatanisha ulimwengu na nafsi yake,” bali pia kwamba Kristo alinipenda mimi, akajitoa nafsi yake kwa ajili yangu. Ni kwa imani hii (iwe tunaiita kiini chake, au afadhali sifa yake) kwamba tunampokea Kristo; kwamba tunampokea katika huduma zake zote, kama Nabii wetu, Kuhani, na Mfalme. Ni kwa imani hii kwamba yeye “amefanywa kwetu na Mungu kuwa hekima, na haki, na utakaso, na ukombozi.”

3. “Lakini je, hii ni imani ya uhakika, au imani ya kushikamana?” Maandiko hayataji tofauti kama hiyo. Mtume asema, “Kuna imani moja, na tumaini moja la wito wetu”; imani moja ya Kikristo, iokoayo; “kama vile kuna Bwana mmoja,” tunayemwamini, na “Mungu mmoja, naye ni Baba yetu sote.” Na ni hakika kwamba imani hii kwa lazima inamaanisha uhakika (ambalo hapa ni neno jingine tu la bayana, kwa kuwa ni vigumu kutofautisha kati ya hayo mawili) kwamba Kristo alinipenda, akajitoa nafsi yake kwa ajili yangu. Kwa maana “yeye aaminiye” kwa imani ya kweli iliyo hai “anao ushuhuda ndani yake mwenyewe”: “Roho hushuhudia pamoja na roho yake ya kuwa yeye ni mtoto wa Mungu.” “Kwa kuwa yeye ni mwana, Mungu amempelekea Roho wa Mwanawe moyoni mwake, aliaye, Aba, Baba”; akimpa uhakika kwamba ndivyo alivyo, na ujasiri wa kitoto kwake. Lakini ijulikane kwamba, kwa asili yenyewe ya jambo hili, uhakika hutangulia ujasiri huo. Kwa maana mtu hawezi kuwa na ujasiri wa kitoto kwa Mungu mpaka ajue kwamba yeye ni mtoto wa Mungu. Kwa hiyo, ujasiri, kutumaini, kutegemea, kushikamana, au kwa jina lolote jingine liitwalo, si tawi au tendo la kwanza la imani, kama wengine walivyodhani, bali ni la pili.

4. Ni kwa imani hii tunaokolewa, tunahesabiwa haki, na kutakaswa; tukilichukua neno hilo kwa maana yake ya juu kabisa. Lakini tunahesabiwaje haki na kutakaswa kwa imani? Hiki ndicho kichwa chetu cha tatu cha uchunguzi. Na kwa kuwa hili ndilo jambo kuu linalohojiwa, tena jambo lenye umuhimu usio wa kawaida, haitakuwa vibaya kulipa tafakari iliyo dhahiri zaidi na mahususi zaidi.

III. 1. Na, kwanza, tunahesabiwaje haki kwa imani? Jambo hili lieleweke kwa maana gani? Najibu, Imani ndiyo sharti, na sharti pekee, la kuhesabiwa haki. Ni sharti: hakuna anayehesabiwa haki ila yeye aaminiye: bila imani hakuna mtu anayehesabiwa haki. Na ni sharti pekee: imani hii peke yake inatosha kwa kuhesabiwa haki. Kila mtu aaminiye huhesabiwa haki, awe na kitu kingine chochote au asiwe nacho. Kwa maneno mengine: hakuna mtu anayehesabiwa haki mpaka aamini; kila mtu anapoamini huhesabiwa haki.

2. “Lakini je, Mungu hatuamuru pia kutubu? Naam, na kuzaa matunda yapasayo toba—kwa mfano, kuacha kutenda mabaya, na kujifunza kutenda mema? Na je, hayo yote mawili si ya lazima kabisa, kiasi kwamba tukipuuza mojawapo kwa makusudi, hatuwezi kwa busara kutarajia kuhesabiwa haki hata kidogo? Lakini ikiwa ndivyo, inawezekanaje kusemwa kwamba imani ndiyo sharti pekee la kuhesabiwa haki?” Bila shaka Mungu anatuamuru kutubu, na pia kuzaa matunda yapasayo toba; ambayo tukiyapuuza kwa makusudi, hatuwezi kwa busara kutarajia kuhesabiwa haki hata kidogo: kwa hiyo toba, na matunda yapasayo toba, ni ya lazima, kwa maana fulani, kwa kuhesabiwa haki. Lakini si ya lazima kwa maana ileile kama imani, wala kwa kiwango kilekile. Si kwa kiwango kilekile; kwa maana matunda hayo ni ya lazima tu kwa sharti; yaani ikiwa kuna wakati na nafasi ya kuyazaa. Vinginevyo mtu anaweza kuhesabiwa haki bila hayo, kama alivyohesabiwa yule mwizi pale msalabani (ikiwa tunaweza kumwita hivyo; kwa maana mwandishi mmoja wa siku hizi amegundua kwamba hakuwa mwizi, bali mtu mwaminifu sana na mwenye heshima!); lakini hawezi kuhesabiwa haki bila imani; hilo haliwezekani. Vivyo hivyo, mtu na awe na toba nyingi kiasi gani, au matunda mengi kiasi gani yapasayo toba, hayo yote hayamfaidii kitu kabisa; hahesabiwi haki mpaka aamini. Lakini dakika ile anapoamini, akiwa na matunda hayo au bila hayo, naam, akiwa na toba nyingi au kidogo, anahesabiwa haki. Si kwa maana ileile; kwa maana toba na matunda yake ni ya lazima tu kwa mbali; ni ya lazima kwa ajili ya kufikia imani; ilhali imani ni ya lazima moja kwa moja kwa kuhesabiwa haki. Basi inabaki kwamba imani ndiyo sharti pekee lililo la lazima moja kwa moja na kwa ukaribu kwa kuhesabiwa haki.

3. “Lakini je, unaamini kwamba tunatakaswa kwa imani? Tunajua kwamba unaamini kwamba tunahesabiwa haki kwa imani; lakini je, huamini, na hivyo kufundisha, kwamba tunatakaswa kwa matendo yetu?” Ndivyo imekuwa ikithibitishwa kwa ukali na kwa nguvu kwa miaka hii ishirini na mitano: lakini mimi nimetangaza daima kinyume kabisa cha hilo; tena kwa kila namna. Nimeshuhudia mfululizo faraghani na hadharani, kwamba tunatakaswa kwa imani kama vile tunavyohesabiwa haki kwa imani. Na kwa kweli mojawapo ya kweli hizo kuu huifafanua sana ile nyingine. Kama vile tunavyohesabiwa haki kwa imani, ndivyo tunavyotakaswa kwa imani. Imani ndiyo sharti, na sharti pekee, la utakaso, kama vile ilivyo la kuhesabiwa haki. Ni sharti: hakuna anayetakaswa ila yeye aaminiye; bila imani hakuna mtu anayetakaswa. Na ni sharti pekee: imani hii peke yake inatosha kwa utakaso. Kila mtu aaminiye hutakaswa, awe na kitu kingine chochote au asiwe nacho. Kwa maneno mengine, hakuna mtu anayetakaswa mpaka aamini: kila mtu anapoamini hutakaswa.

4. “Lakini je, hakuna toba inayofuata baada ya kuhesabiwa haki, pamoja na toba inayotangulia kuhesabiwa haki? Na je, si wajibu wa wote waliohesabiwa haki kuwa wenye juhudi katika matendo mema? Naam, je, hayo si ya lazima kiasi kwamba mtu akiyapuuza kwa makusudi hawezi kwa busara kutarajia kwamba atatakaswa kamwe kwa maana kamili; yaani, kukamilishwa katika upendo? Naam, je, anaweza kukua hata kidogo katika neema, katika kumjua kwa upendo Bwana wetu Yesu Kristo? Naam, je, anaweza kuidumisha neema ambayo Mungu amekwisha kumpa? Je, anaweza kudumu katika imani aliyoipokea, au katika kibali cha Mungu? Je, wewe mwenyewe hukubali haya yote, na kuyasisitiza daima? Lakini, ikiwa ndivyo, inawezekanaje kusemwa kwamba imani ndiyo sharti pekee la utakaso?”

5. Nakubali haya yote, na kuyashikilia daima kuwa kweli ya Mungu. Nakubali kwamba kuna toba inayofuata baada ya kuhesabiwa haki, pamoja na toba inayotangulia kuhesabiwa haki. Ni wajibu wa wote waliohesabiwa haki kuwa wenye juhudi katika matendo mema. Na hayo ni ya lazima kiasi kwamba mtu akiyapuuza kwa makusudi, hawezi kwa busara kutarajia kwamba atatakaswa kamwe; hawezi kukua katika neema, katika mfano wa Mungu, nia ile iliyokuwamo ndani ya Kristo Yesu; naam, hawezi kuidumisha neema aliyoipokea; hawezi kudumu katika imani, au katika kibali cha Mungu. Basi ni hitimisho gani tunalopaswa kulitoa kutokana na hayo? Ni hili, kwamba toba, ikieleweka ipasavyo, na kutenda matendo yote mema, —matendo ya utauwa, pamoja na matendo ya huruma (ambayo sasa yanaitwa hivyo ipasavyo, kwa kuwa yanachipuka kutoka katika imani), ni ya lazima, kwa maana fulani, kwa utakaso.

6. Nasema, “toba ikieleweka ipasavyo”; kwa maana hii haipaswi kuchanganywa na ile toba ya kwanza. Toba inayofuata kuhesabiwa haki ni tofauti sana na ile inayoitangulia. Hii haimaanishi hatia yoyote, wala hisia yoyote ya hukumu, wala kufahamu ghadhabu ya Mungu. Haidhanii shaka yoyote juu ya kibali cha Mungu, wala “hofu iliyo na adhabu” yoyote. Kwa usahihi ni kusadikishwa, kunakotendwa na Roho Mtakatifu, juu ya dhambi ambayo bado imesalia mioyoni mwetu; juu ya phronema sarkos, nia ya mwili, ambayo “bado imesalia” (kama Kanisa letu linavyosema) “hata ndani ya wale waliozaliwa upya”; ingawa haitawali tena; haina tena mamlaka juu yao. Ni kusadikishwa juu ya mwelekeo wetu wa kuelekea maovu, juu ya moyo ulioelekea kurudi nyuma, juu ya mwelekeo wa mwili ambao bado unaendelea kutamani kinyume cha roho. Wakati mwingine, tusipokesha na kuomba daima, hutamani kiburi, wakati mwingine hasira, wakati mwingine kuupenda ulimwengu, kupenda starehe, kupenda heshima, au kupenda anasa kuliko kumpenda Mungu. Ni kusadikishwa juu ya mwelekeo wa moyo wetu kuelekea ukaidi, kumkana Mungu, au ibada ya sanamu; na zaidi ya yote, kuelekea kutokuamini; ambao kwa huo, kwa njia elfu, na kwa visingizio elfu, tunazidi kujitenga, kwa kiasi kikubwa au kidogo, na Mungu aliye hai.

7. Pamoja na kusadikishwa huku juu ya dhambi iliyosalia mioyoni mwetu, kunaunganishwa kusadikishwa wazi juu ya dhambi iliyosalia maishani mwetu; ambayo bado inang’ang’ania maneno na matendo yetu yote. Hata katika yale yaliyo bora kati ya hayo sasa tunatambua mchanganyiko wa uovu, ama katika roho yake, au katika kiini chake, au katika namna yake; kitu ambacho kisingeweza kustahimili hukumu ya haki ya Mungu, kama angekuwa mkali kuhesabu yaliyotendwa vibaya. Pale tusipotarajia kabisa, tunakuta doa la kiburi au ukaidi, la kutokuamini au ibada ya sanamu; hata sasa tunaona aibu zaidi kwa ajili ya wajibu wetu ulio bora kuliko tulivyoona zamani kwa ajili ya dhambi zetu zilizo mbaya zaidi: na kwa sababu hiyo hatuwezi ila kuhisi kwamba hayo yako mbali sana na kuwa na kitu chochote cha kustahili ndani yake, naam, yako mbali sana na kuweza kusimama mbele ya haki ya kimungu, hata kwa ajili ya hayo pia tungekuwa na hatia mbele za Mungu, kama isingekuwa damu ya agano.

8. Uzoefu unaonyesha kwamba, pamoja na kusadikishwa huku juu ya dhambi iliyosalia mioyoni mwetu, na inayong’ang’ania maneno na matendo yetu yote; pamoja na hatia ambayo kwa sababu hiyo tungeipata, kama tusingenyunyiziwa daima damu ya upatanisho; jambo moja zaidi limo ndani ya toba hii; yaani, kusadikishwa juu ya kutojiweza kwetu, juu ya kushindwa kwetu kabisa kuwaza wazo moja jema, au kuunda shauku moja njema; na zaidi sana kusema neno moja ipasavyo, au kutenda tendo moja jema, ila kwa neema yake ya bure, yenye uweza wote, inayotutangulia kwanza, na kisha kuandamana nasi kila dakika.

9. “Lakini ni matendo gani mema hayo, ambayo unathibitisha kwamba kuyatenda ni lazima kwa utakaso?” Kwanza, matendo yote ya utauwa; kama vile maombi ya hadharani, maombi ya kifamilia, na kuomba katika chumba chetu cha siri; kushiriki meza ya Bwana; kuyachunguza Maandiko, kwa kusikia, kusoma, kutafakari; na kufunga au kujinyima kwa kiasi kile ambacho afya yetu ya mwili inaruhusu.

10. Pili, matendo yote ya huruma; yawe yanahusu miili au nafsi za watu; kama vile kuwalisha wenye njaa, kuwavika walio uchi, kuwakaribisha wageni, kuwatembelea walio gerezani, au wagonjwa, au wanaoteseka kwa namna mbalimbali; kama vile kujitahidi kuwafundisha wasiojua, kumwamsha mwenye dhambi aliyelala usingizi wa kiroho, kuwahuisha walio vuguvugu, kuwathibitisha wanaoyumbayumba, kuwafariji walio na mioyo dhaifu, kuwasaidia wanaojaribiwa, au kuchangia kwa namna yoyote katika kuokoa nafsi kutoka mautini. Hii ndiyo toba, na haya ndiyo “matunda yapasayo toba,” ambayo ni ya lazima kwa utakaso kamili. Hii ndiyo njia ambayo Mungu amewaagiza watoto wake kuungojea wokovu kamili.

11. Kutokana na hayo yanaweza kuonekana madhara makubwa mno ya ile rai inayoonekana kuwa haina hatia, kwamba hakuna dhambi ndani ya mwamini; kwamba dhambi yote imeangamizwa, shina na tawi, dakika ile mtu anapohesabiwa haki. Kwa kuizuia kabisa toba ile, rai hiyo inaifunga kabisa njia ya utakaso. Hakuna nafasi ya toba ndani ya yule anayeamini kwamba hakuna dhambi maishani mwake wala moyoni mwake: kwa hiyo, hakuna nafasi kwake kukamilishwa katika upendo, jambo ambalo toba hiyo ni ya lazima kabisa kwalo.

12. Kutokana na hayo inaweza pia kuonekana kwamba hakuna hatari yoyote katika kuutarajia hivi wokovu kamili. Kwa maana tuseme tumekosea, tuseme hakuna baraka kama hiyo iliyowahi kupatikana wala inayoweza kupatikana, hata hivyo hatupotezi kitu: naam, matarajio hayo yenyewe yanatuhuisha katika kutumia talanta zote ambazo Mungu ametupa; naam, katika kuziongeza zote; hata Bwana wetu ajapo, atapokea vilivyo vyake pamoja na faida.

13. Lakini turudi. Ingawa inakubaliwa kwamba toba hii na matunda yake ni ya lazima kwa wokovu kamili; hata hivyo si ya lazima kwa maana ileile kama imani, wala kwa kiwango kilekile: —Si kwa kiwango kilekile; kwa maana matunda haya ni ya lazima tu kwa sharti, ikiwa kuna wakati na nafasi ya kuyazaa; vinginevyo mtu anaweza kutakaswa bila hayo. Lakini hawezi kutakaswa bila imani. Vivyo hivyo, mtu na awe na toba hii nyingi kiasi gani, au matendo mema mengi kiasi gani, hayo yote hayamfaidii kitu kabisa: hatakaswi mpaka aamini. Lakini dakika ile anapoamini, akiwa na matunda hayo au bila hayo, naam, akiwa na toba hii nyingi au kidogo, anatakaswa. —Si kwa maana ileile; kwa maana toba hii na matunda haya ni ya lazima tu kwa mbali, —ya lazima kwa ajili ya kudumu kwa imani yake, pamoja na kuongezeka kwake; ilhali imani ni ya lazima moja kwa moja na bila kitu katikati kwa utakaso. Basi inabaki kwamba imani ndiyo sharti pekee lililo la lazima moja kwa moja na kwa ukaribu kwa utakaso.

14. “Lakini ni imani gani ile ambayo kwayo tunatakaswa, —tunaokolewa kutoka dhambini, na kukamilishwa katika upendo?” Ni bayana na uthibitisho wa kimungu, kwanza, kwamba Mungu ameliahidi jambo hilo katika Maandiko matakatifu. Mpaka tuthibitishe kikamilifu jambo hili, hakuna kusonga hatua moja mbele. Na mtu angedhani kwamba hapakuhitajika neno moja zaidi kumthibitishia mtu mwenye akili jambo hili, kuliko ile ahadi ya kale, “Ndipo nitautahiri moyo wako, na moyo wa uzao wako, upate kumpenda Bwana, Mungu wako, kwa moyo wako wote, na kwa roho yako yote, na kwa akili zako zote.” Jinsi hili linavyoeleza wazi kukamilishwa katika upendo! —jinsi linavyomaanisha kwa nguvu kuokolewa kutoka dhambi yote! Kwa maana maadamu upendo unaujaza moyo wote, kuna nafasi gani ya dhambi humo?

15. Ni bayana na uthibitisho wa kimungu, pili, kwamba kile Mungu alichoahidi anaweza kukitimiza. Kwa hiyo, hata tukikubali kwamba “kwa wanadamu haiwezekani” “kutoa kitu kilicho safi katika kitu kilicho najisi,” kuutakasa moyo kutoka dhambi yote, na kuujaza utakatifu wote; hata hivyo hili halileti ugumu wowote katika jambo hili, kwa kuwa “kwa Mungu yote yawezekana.” Na hakika hakuna mtu aliyewahi kudhani kwamba jambo hili liliwezekana kwa uweza wowote ulio mdogo kuliko ule wa Mwenyezi! Lakini Mungu akisema, litatendeka. Mungu asema, “Iwe nuru; na” kuna “nuru”!

16. Ni, tatu, bayana na uthibitisho wa kimungu kwamba yeye anaweza na yuko radhi kulitenda sasa. Na kwa nini isiwe hivyo? Je, dakika moja kwake si sawa na miaka elfu? Hawezi kuhitaji muda zaidi kutimiza lolote lililo mapenzi yake. Wala hawezi kuhitaji au kungojea ustahili au ufaafu zaidi katika watu anaopendezwa kuwaheshimu. Kwa hiyo tunaweza kusema kwa ujasiri, wakati wowote, “Sasa ndiyo siku ya wokovu!” “Leo, kama mtaisikia sauti yake, msifanye migumu mioyo yenu!” “Tazama, vitu vyote viko tayari sasa; njoni arusini!”

17. Kwa ujasiri huu, kwamba Mungu anaweza na yuko radhi kututakasa sasa, inahitajika kuongezwa jambo moja zaidi, —bayana na uthibitisho wa kimungu kwamba analitenda. Katika saa ile linatendeka: Mungu aiambia nafsi iliyo ndani kabisa, “Kwa kadiri ya imani yako na iwe kwako!” Ndipo nafsi inakuwa safi kutoka kila doa la dhambi; imesafishwa “na udhalimu wote.” Ndipo mwamini anaonja maana ya kina ya maneno yale mazito, “Tukienenda nuruni, kama yeye alivyo katika nuru, twashirikiana sisi kwa sisi, na damu yake Yesu Kristo, Mwana wake, yatusafisha dhambi yote.”

18. “Lakini je, Mungu hufanya kazi hii kuu ndani ya nafsi hatua kwa hatua au papo hapo?” Huenda kwa wengine ikatendwa hatua kwa hatua; namaanisha kwa maana hii, —hawaizingatii dakika mahususi ambapo dhambi inakoma kuwako. Lakini ni jambo linalotamanika kupita kiasi, kama yangekuwa mapenzi ya Mungu, kwamba litendeke papo hapo; kwamba Bwana aiangamize dhambi “kwa pumzi ya kinywa chake,” kwa dakika moja, kufumba na kufumbua. Na kwa kawaida ndivyo afanyavyo; jambo lililo wazi, ambalo kuna ushahidi wa kutosha kumridhisha mtu yeyote asiye na chuki. Wewe basi, litazamie kila dakika! Litazamie kwa njia iliyoelezwa hapo juu; katika matendo mema yote yale ambayo kwa ajili yake “umeumbwa upya katika Kristo Yesu.” Hapo hakuna hatari: huwezi kuwa mbaya zaidi, hata kama hutakuwa bora zaidi, kwa sababu ya matarajio hayo. Kwa maana hata kama ungekatishwa tamaa katika tumaini lako, bado hupotezi kitu. Lakini hutakatishwa tamaa katika tumaini lako: litakuja, wala halitakawia. Basi litazamie kila siku, kila saa, kila dakika! Kwa nini si saa hii, dakika hii? Hakika unaweza kulitazamia sasa, ikiwa unaamini kwamba ni kwa imani. Na kwa ishara hii unaweza kujua kwa hakika kama unalitafuta kwa imani au kwa matendo. Ikiwa ni kwa matendo, unataka kitu fulani kitendeke kwanza, kabla hujatakaswa. Unawaza, Ni lazima kwanza niwe hivi au nitende hivi. Basi unalitafuta kwa matendo hata leo hii. Ikiwa unalitafuta kwa imani, unaweza kulitarajia kama ulivyo; na kulitarajia sasa. Ni muhimu kuzingatia kwamba kuna uhusiano usioweza kutenganishwa kati ya mambo haya matatu, —litarajie kwa imani; litarajie kama ulivyo; na litarajie sasa! Kulikana moja wapo ni kuyakana yote; kulikubali moja ni kuyakubali yote. Je, wewe unaamini kwamba tunatakaswa kwa imani? Basi uwe mwaminifu kwa kanuni yako; na uitazamie baraka hii kama ulivyo hasa, si bora wala si mbaya zaidi; kama mwenye dhambi maskini ambaye bado hana cha kulipa, hana cha kujitetea, ila “Kristo alikufa.” Na ukiitazamia kama ulivyo, basi itarajie sasa. Usingojee kitu chochote: kwa nini ungoje? Kristo yu tayari; naye ndiye yote unayohitaji. Anakungoja wewe: yu mlangoni! Nafsi yako iliyo ndani kabisa na ilie,

Ingia, ingia, Mgeni wa mbinguni!

Wala usiondoke tena;

Bali ule pamoja nami, na karamu

Iwe upendo wa milele.