Wana na Warithi

Kama tu watoto, basi, tu warithi; warithi wa Mungu, warithi pamoja na Kristo.

Mungu mwenyewe ndiye kipawa chake kikuu kuliko vyote. Baraka iliyo juu kabisa tuwezayo kupokea ni kwamba tuwe warithi, wamiliki wa Mungu. Kuna umiliki wa pande zote mbili, mtukufu na wa ajabu, ambao Maandiko yanauzungumzia sana, ambapo Bwana ni urithi wa Israeli, na Israeli ni urithi wa Bwana. “Bwana amewatwaa ninyi, mpate kuwa watu wa urithi wake,” asema Musa. “Ninyi ni watu wa milki ya Mungu,” asema Petro. Na, kwa upande mwingine, “Bwana ndiye fungu la posho langu,” asema Daudi. “Ninyi ni warithi wa Mungu,” Paulo anaitikia kama mwangwi. Duniani na mbinguni “urithi wa watoto wa Bwana” ni Mungu mwenyewe, kwa kuwa yu pamoja nao kwa furaha yao, ndani yao ili kuwafanya “washiriki wa tabia ya Uungu,” na kwa ajili yao katika sifa zake zote na matendo yake yote.

Jambo hili likiisha kueleweka wazi tangu mwanzo, tutakuwa tayari kufuata mwenendo wa mawazo ya Mtume anapoonyesha masharti ambayo umiliki wa urithi huo unayategemea. Ni watoto wa Mungu walio warithi wa Mungu. Ni kwa kuunganika na Kristo Yesu, Mwana, ambaye urithi ni mali yake, ndipo wale waliaminio jina lake hupokea uwezo wa kufanyika wana wa Mungu, na pamoja na uwezo huo, umiliki wa urithi. Basi, katika tamko hili fupi la andiko letu, kunaonekana mfululizo wa mawazo ambayo labda yanaweza kufunuliwa kwa ukamilifu zaidi kwa namna kama hii ifuatayo: kwamba hakuna urithi pasipo uana, kwamba hakuna uana pasipo kuzaliwa kiroho, kwamba hakuna kuzaliwa kiroho pasipo Kristo, na kwamba hakuna Kristo kwetu pasipo imani.

Kwanza, basi, andiko linatuambia, Hakuna urithi pasipo uana. Kwa maneno ya jumla, baraka za kiroho zaweza kutolewa tu kwa wale walio katika hali fulani ya kiroho. Siku zote, na kwa lazima, uwezo au kiungo cha kupokea hutangulia na huamua kutolewa kwa baraka. Nuru huangukia kila mahali, lakini ni jicho peke yake linaloinywa. Viumbe vya daraja za chini hufungiwa nje wasishiriki kabisa vipawa vilivyo mali ya aina za juu za uhai, kwa sababu tu wameumbwa na kupangwa kwa namna ambayo vipawa hivyo haviwezi kupata nafasi ya kuingia katika maumbile yao. Wamezungushiwa ukuta, kana kwamba, pande zote; na mlango pekee walio nao wa kuwasiliana na ulimwengu wa nje ni mlango wa hisia. Mwanadamu ana vipawa vya juu zaidi kwa sababu tu ana uwezo wa juu zaidi. Viumbe vyote vimezamishwa katika bahari ile ile isiyo na mipaka ya wema na ukarimu wa Mungu, na ndani ya kila kimoja hutiririka kile tu, wala si zaidi, ambacho kila kimoja, kwa umbo na muundo ambao Mungu amekipa, kinaweza kupokea. Ndani ya mwanadamu kuna madirisha na milango mingi zaidi iliyofunguliwa kuliko ndani ya mnyama. Yeye anaweza kupokea misukumo ya kiakili, na hisia za kiroho. Anaweza kufikiri, na kuhisi, na kutamani, na kunuia, na kuazimia: na hivyo anasimama katika daraja ya juu kuliko mnyama aliye chini yake.

Si vinginevyo kuhusu ufalme wa Mungu, ambao ni “haki na amani na furaha katika Roho Mtakatifu.” Kipawa na baraka ya wokovu kimsingi ni kipawa cha kiroho, nacho huleta matokeo ya nje kwa daraja ya pili tu, kama jambo dogo. Hasa unahusu moyo kuwa na amani na Mungu, nafsi nzima kujazwa mapenzi ya Kimungu, uzito na utumwa wa makosa kuondolewa, na mahali pake kuwekwa msukumo na uzima wa upendo ule mpya. Kwa hiyo, Mungu hawezi kutoa, wala mwanadamu hawezi kupokea, kipawa hicho kwa sharti lingine lolote isipokuwa hili tu, kwamba moyo na tabia vifanywe kufaa na kuandaliwa kwa ajili yake. Baraka za kiroho zahitaji uwezo wa kiroho wa kuzipokea; au, kama andiko langu lisemavyo, huwezi kuwa na urithi usipokuwa mwana. Kama wokovu ungekuwa tu kubadilishwa mahali; kama ungekuwa tu kwamba, kwa hila fulani au mpango fulani, adhabu ya nje, ambayo ingeanguka au isingeanguka kwa mapenzi ya hakimu wa kiholela, ingezuiliwa isishuke, basi, ingekuwa wazi kwake yeye aliyeshika mamlaka ya kuuacha upanga uanguke, kuamua ni kwa masharti gani angependa kusimamisha pigo lake. Lakini kwa kuwa ukombozi wa Mungu si ukombozi kutoka katika adhabu ya kiholela na ya nje tu: kwa kuwa wokovu wa Mungu, ingawa ni ukombozi kutoka katika adhabu na vilevile kutoka katika hatia ya dhambi, si hasa ukombozi kutoka katika matokeo ya nje hata kidogo, bali ni kuondolewa kwa ile tabia na mwelekeo unaoyafanya matokeo hayo ya nje kuwa hakika,—kwa hiyo mtu hawezi kuokolewa, upendo wa Mungu hauwezi kumwokoa, haki ya Mungu haitamwokoa, uweza wa Mungu unasimama mbali usimwokoe, kwa sharti lingine lolote isipokuwa hili, kwamba nafsi yake ifanywe kufaa na kuandaliwa kupokea na kufurahia baraka ya wokovu wa kiroho.

Lakini urithi ambao andiko langu linauzungumzia ni pia ule ambao Mkristo anatumaini kuupokea na kuuingia mbinguni. Kanuni ile ile hasa inatumika huko. Hakuna urithi wa mbinguni pasipo uana; kwa sababu baraka zote za maisha yale yajayo ni za tabia ya kiroho. Furaha, na unyakuo wa moyo, na utukufu wa maisha yale ya juu na bora zaidi, bila shaka yanaambatana na mabadiliko fulani ya umbo la mwili, mabadiliko fulani ya makao, mabadiliko fulani ambayo labda yangeweza kutolewa sawasawa kwa mtu yeyote, awe wa namna gani. Lakini, rafiki zangu, si vinubi vya dhahabu, si sakafu ya “kioo kilichochanganyika na moto,” si kupumzika kutoka kazini, si ule utulivu wa kimya na ukaaji usiobadilika, wala hata si ushirika, unaofanya mbingu kuwa mbingu kweli. Hayo yote ni maumbo tu na udhihirisho unaoonekana wa kile kitu cha ndani: nafsi iliyo na amani na Mungu katika vilindi vya utu wake, jicho linalomtazama Baba, na moyo unaojifunika mikononi mwake. Mbingu si mbingu isipokuwa kwa kadiri ilivyo kummiliki Mungu. Neno lile la Mtunga Zaburi si la kutia chumvi, wala hata si kusahau mambo mengine ya heri ya baadaye, bali ni tamko sahili la ukweli halisi wa jambo lenyewe: “Sina mwingine mbinguni ila Wewe!” Mungu ni urithi wa watu wake. Kukaa katika upendo wake, na kujazwa nuru yake, na kutembea milele katika utukufu wa uso wake ung’aao kama jua, kufanya mapenzi yake, na kubeba tabia yake iliyopigwa chapa juu ya vipaji vya nyuso zetu,—huo ndio utukufu na ukamilifu tunaoutamani. Basi msitulie katika zile ishara zinazotuonyesha, kwa giza na kwa mbali, utukufu ule ujao ulivyo. Msisahau kwamba picha ni kivuli. Pitieni chini ya maneno hayo yote ya mifano, na mhisi kwamba ingawa yaweza kuwa kweli kwamba kwetu, katika hali yetu ya sasa ya kidunia, hakuwezi kuwa na maonyesho ya juu zaidi, safi zaidi, ya kiroho zaidi, wala ya kweli zaidi, ya heri ile ijayo kuliko yale yanayoieleza kwa maumbo ya mambo ya kidunia, na kuzisihi hisia kama mhudumu wa furaha,—hata hivyo mambo hayo yote ni maonyesho ya mfano, wala si maelezo yanayotosha ya jambo lenyewe. Urithi wa watumishi wa Bwana ni Bwana mwenyewe, nao hukaa ndani yake, na humo ndimo furaha yao ilimo.

Basi, kama jambo hilo ni kweli hata kwa sehemu tu—tukikubali yote mtakayosema kuhusu mazingira yanayochangia kufanya sehemu fulani ya heri ya maisha yale yajayo—kama ni kweli kwamba Mungu ndiye baraka ya kweli inayotolewa na Injili yake duniani, kwamba Yeye mwenyewe ndiye kipawa kikuu kabisa kiwezacho kutolewa, na kwamba Yeye ndiye Mbingu ya kweli ya mbinguni,—ni mafuriko gani ya nuru jambo hilo linamwaga juu ya tamko lile la andiko langu, “Kama tu watoto, basi, tu warithi;” hakuna urithi pasipo uana! Kwa maana ni nani awezaye kummiliki Mungu ila wale wampendao? ni nani awezaye kupenda, ila wale waujuao upendo wake? ni nani awezaye kuwa naye akifanya ndani ya mioyo yao badiliko lenye heri na la kutakasa, isipokuwa nafsi zile zinazolala kimya kwa shukrani chini ya mguso unaoziumba wa mkono wake usioonekana, na kama maua kuinywa nuru ya uso wake katika furaha yao tulivu? Mungu awezaje kukaa ndani ya moyo wowote isipokuwa moyo ulio na upendo wa usafi ndani yake? Aweza kufanya hekalu lake wapi isipokuwa katika moyo mnyofu na safi? Kunawezaje kuwa na ushirika kati yake na mtu yeyote isipokuwa mtu yule aliye mwana kwa sababu amepokea tabia ya Kimungu, na ambaye ndani yake tabia hiyo ya Kimungu inakua hata kufikia mfano wa Kimungu? “Kristo ana ushirika gani na Beliali?” haitumiki tu kama mwongozo wa maisha yetu ya kila siku, bali inaelekeza kwenye kanuni ambayo kwayo urithi wa Mungu ni mali ya wana wa Mungu peke yao. “Heri walio safi wa moyo, maana hao watamwona Mungu;” na wale tu wapendao, walio watoto, ndio peke yao ambao Baba huwajia na Baba huwa mali yao.

Basi, yatosha kuhusu kanuni ya kwanza: Hakuna urithi pasipo uana.

Pili, andiko linatuongoza kwenye kanuni kwamba hakuna uana pasipo kuzaliwa kiroho.

Mtume Yohana, katika utangulizi ule wa ajabu kupita yote wa Injili yake, ambapo kweli zote zilizo kuu kabisa kuhusu Yeye Aliye wa milele, katika nafsi yake mwenyewe na katika mwendo mtukufu wa mafunuo yake yanayozidi kuendelea kwa ulimwengu, zimeelezwa kwa lugha iliyo sahili kama maneno ya mtoto, isiyoisha kama sauti ya Mungu, anaweka tofauti pana kati ya uhusiano na madhihirisho ya Mungu ambao kila nafsi ya mwanadamu inao kwa sababu ya ubinadamu wake, na ule ambao baadhi, kwa sababu ya imani yao, huuingia. Kila mtu hutiwa nuru na ile nuru halisi kwa sababu yeye ni mwanadamu. Wale waliaminio jina lake hupokea kutoka kwake haki ya kufanyika wana wa Mungu. Lolote lingine linaloweza kufundishwa katika maneno ya Yohana, hakika yanatufundisha hili: kwamba uana anaouzungumzia si mali ya mwanadamu kwa kuwa tu ni mwanadamu, si uhusiano tunaozaliwa nao kwa kuzaliwa kwa asili; kwamba tunakuwa wana baada ya kuwa wanadamu; kwamba wale wanaofanyika wana si sawa kwa idadi na wale wanaotiwa nuru na Nuru ile, bali ni wale miongoni mwa wingi ule mkubwa wanaompokea; na kwamba hao hufanyika wana kwa tendo la Kimungu, yaani kupewa uzima wa kiroho, ambao kwa huo tunazaliwa na Mungu.

Mtume huyo huyo, katika Nyaraka zake, ambamo upendo mpana kupita wote umeunganishwa na mistari ya mipaka ya kimaadili iliyochorwa kwa uthabiti kupita yote kati ya vile vinyume vikuu—uzima, nuru, upendo—mauti, giza, chuki—analinganisha, kwa upinzani usio na shaka hata kidogo, wana wa Mungu wanaojulikana kuwa hivyo kwa sababu wanatenda haki, na ulimwengu ambao haukumjua Kristo, wala hauwajui wale ambao, wakimtazama kwa giza, wanafanana naye kwa sehemu. Naam, anakwenda mbali zaidi, na kusema, kinyume cha ajabu cha makadirio ya watu wengi kuhusu tabia yake, lakini kwa kuiga kweli kweli upendo ule uliofanyika mwili uliouchukia uovu, “Katika hili watoto wa Mungu ni dhahiri, na watoto wa Ibilisi nao”—hivyo akirudia kama mwangwi maneno ya Yeye ambaye upole wake wenye huruma ulilazimika mara nyingine kujivika maneno makali kabisa, kama vile mkono wake wa upendo wenye nguvu ulivyolazimika wakati mmoja kushika kikoto cha kamba ndogo. “Kama Mungu angekuwa Baba yenu, mngenipenda mimi: Ninyi ni wa baba yenu, Ibilisi.”

Haya ni mifano tu ya mzunguko mzima wa matamko ya Maandiko ambayo, kwa kila namna ya maana inayofuata kwa lazima, na kwa tamko la moja kwa moja, yanaeleza kanuni kwamba yeye aliyezaliwa mara ya pili kwa Roho, naye peke yake, ndiye mwana wa Mungu.

Hakuna lolote katika haya yote linalopingana na imani kwamba wanadamu wote ni watoto wa Mungu kwa kuwa wameumbwa kwa mkono wake wa Kimungu, naye amepulizia puani mwao pumzi ya uhai. Wale wanaoshikilia kwamba uana hupatikana kwa sharti ambalo mafungu haya yanaonekana kulisisitiza, hufurahi pia kuamini na kuhubiri kwamba upendo wa Baba unatulia juu ya kila moyo wa mwanadamu kama Roho aliye kama hua alivyotulia juu ya machafuko yale ya mwanzo. Wanafurahi kutangaza kwamba Kristo amekuja ili wote, ili kila mmoja, apate kupokea kufanywa wana. Hawaoni kwamba ujumbe wao kwa ulimwengu, wala tumaini lao kwa ajili yake, una heri pungufu au upana mdogo zaidi, kwa sababu, wakati wanawaita wote waje kuyapokea mambo waliyokirimiwa bure na Mungu, wanaamini kwamba wale tu wanaokuja na kupokea ndio wanaomiliki baraka hiyo. Kila mtu aweza kufanyika mwana na mrithi wa Mungu kwa imani katika Yesu Kristo.

Lakini licha ya rehema zote zilizo zetu sisi sote, licha ya ukarimu ule wa Kimungu ambao, kama hewa na nuru, unaenea katika maumbile yote, na kuwa msingi wa maisha yetu yote, licha ya kazi ya Kristo kufaa wote na kukusudiwa wote, licha ya kubembeleza kwa sauti yake nyororo na kuashiria kwa upendo wake kusikokoma, bado inabaki kuwa kweli kwamba wako watu ulimwenguni, walioumbwa na Mungu, wanaopendwa na kutunzwa naye, ambao Kristo aliwafia, ambao wangeweza kuwa wana wa Mungu, lakini sio.

Ubaba! neno hilo lenyewe latufundisha nini? Linazungumzia kupewa uzima, na upendo unaorudishwa pande zote mbili. Linasimama juu ya tendo la Kimungu, nalo linahusisha hisia ya kibinadamu. Linadai kwamba Baba na mtoto wawe na uzima wa jamaa moja—Baba akitoa na mtoto akimiliki uzima uliotokana naye; na kwa kuwa umetokana naye, ni wa jamaa moja naye; na kwa kuwa ni wa jamaa moja, unajifunua katika kufanana na Baba aliyeutoa. Tena linataka kwamba kati ya moyo wa Baba na moyo wa mtoto kupite, kwa kubadilishana kwenye heri na kuitikiana kwa upesi, upendo unaojibu upendo, ukimulika huku na huku, kama umeme unaoigusa nchi na kupanda kutoka kwake tena. Kujihoji kwa sahili katika dhamiri yako mwenyewe kutaamua kama hiyo ndiyo hali ya watu wote. Je, ndugu yangu, unatambua ndani yako kitu chochote kilicho juu zaidi kuliko ule uhai wa kawaida ulio wako kwa sababu wewe ni nafsi isiyokufa? Je, waweza kusema, “Kutoka mkononi mwa Mungu nimepokea kupewa na kupandikizwa ndani yangu uzima mpya ulio bora zaidi”? Je, dai lako linathibitishwa na hili, kwamba wewe ni wa jamaa moja na Mungu katika mapenzi matakatifu, katika makusudi yanayofanana, ukipenda apendacho, ukichukia achukiacho, ukitenda apendacho kitendeke, ukipokea akuletacho, ukimtamani Yeye mwenyewe, na kubarikiwa mbele zake? Je, uana wako unathibitishwa na kina na unyofu, usahili na nguvu, ya moyo wako unaodunda kwa upendo kwa Baba yako aliye mbinguni? Au je, hisia hizi zote ni maneno matupu kwako, mambo yanayonenwa mimbarini, lakini ambayo huna kitu katika maisha yako kinachoyalingana? Ee basi, rafiki yangu, nikuambie nini? Nini ila hili? Hakuna uana isipokuwa kwa kuzaliwa huko kiroho; na kama si uana wa namna hiyo, basi ni roho ya utumwa. Kama si uana wa namna hiyo, basi, kwa mielekeo yote ya tabia yako, na kwa mivuto yote ya utu wako wa kimaadili, kama hushikamani na mbingu, unashikamana na jehanamu; kama huuchoti uzima wako, tabia yako, hisia zako, mapenzi yako, kutoka katika kisima kile kitakatifu kilichoko kule juu, unayachota kutoka katika kile cheusi kilichoko kule chini. Kuna mbingu, jehanamu, na dunia iliyoko katikati, ambayo daima huathiriwa ama kutoka juu ama kutoka chini. Ninyi ni wana kwa sababu mmezaliwa mara ya pili, au ni watumwa na “adui kwa matendo mabaya.” Ni uchaguzi wa kutisha, lakini ndio ukweli.

Tatu, Hakuna kuzaliwa kiroho pasipo Kristo. Tumeona kwamba uana unaotoa uwezo wa kuumiliki urithi, na unaokuja kwa kuzaliwa kiroho, unasimama juu ya kupewa uzima, uzima wa kiroho, kutoka kwa Mungu; nao hujifunua katika tabia fulani takatifu, na mapenzi, na tamaa, yaani mdundo wa nafsi nzima katika upatano na mwafaka kamili na tabia na mapenzi ya Mungu. Basi, ni wazi kabisa kwamba mtu hawezi kujitengenezea uzima huo mpya, hawezi kwa sababu ya mazoea ya dhambi, wala hawezi kwa sababu ya hatia na adhabu ya dhambi. Ikiwa kwa ajili ya uana ni lazima kuwe na kuzaliwa mara ya pili, basi, hakika, ishara yenyewe ingeweza kukusadikisha kwamba jambo la namna hiyo haliko katika uwezo wetu wenyewe. Ni lazima ishuke chachu ya Kimungu ndani ya donge la ubinadamu, kabla kiumbe hiki kipya hakijaweza kuchipuka ndani ya mtu yeyote. Ni lazima kuwe na kipawa cha Mungu. Nguvu ya Kimungu ni lazima iwe chanzo na chemchemi ya uzima wote mtakatifu na wote unaofanana na Mungu. Kristo anakuja, anakuja kunifanya mimi na wewe tuishi tena kama ambavyo hatukupata kuishi kamwe hapo kwanza; tuishi tukiwa wamiliki wa upendo wa Mungu; tuishi tukikaliwa na kutawaliwa na Roho wa Kimungu; tuishi tukiwa na mapenzi mioyoni mwetu ambayo sisi hatungeweza kamwe kuyawasha humo; tuishi tukiwa na makusudi nafsini mwetu ambayo sisi hatungeweza kamwe kuyaweka humo. Nami nataka kulisisitiza wazo hili, kwamba kiini cha Injili ni kuzaliwa huku upya; kwa sababu kama tunaelewa, kama tulivyo na mwelekeo mkubwa mno wa kufanya, kwamba Injili inakuja tu kuwafanya watu waishi vizuri zaidi, kuleta matengenezo ya kimaadili,—basi, hakuna haja ya Injili hata kidogo. Kama badiliko lingekuwa tu badiliko la mazoea na matendo upande wa wanadamu, tungeweza kuishi bila Kristo. Kama badiliko lingehusu tu kujikaza ili tuenende vizuri zaidi siku zijazo, tungeweza kufaulu kwa njia moja au nyingine karibu sawa na, au hata vizuri kuliko, tulivyofaulu zamani. Lakini kama ukombozi ni kupewa uzima kutoka kwa Mungu; na kama ukombozi ni pia kubadilishwa kwa hali yetu mbele ya upendo wa Mungu na sheria ya Mungu, mtu hawezi kuleta hata moja la mabadiliko hayo mawili kwa nguvu zake mwenyewe! Huwezi kuyazoa maji yaliyomwagika; vivyo hivyo huwezi tena kuyakusanya maisha yaliyopita na kuyatoa upya. Dhambi inabaki, hatia inabaki. Sheria ya Mungu isiyoepukika itaendelea na njia yake ya kuponda licha ya toba yote, licha ya matengenezo yote, licha ya tamaa zote za kuishi maisha mapya. Yuko Mmoja tu awezaye kufanya badiliko katika hali yetu mbele za Mungu, na yuko Mmoja tu awezaye kufanya badiliko lile ambalo kwalo mwanadamu atakuwa “kiumbe kipya.” Roho Muumbaji aliyeiumba dunia ni lazima aumbe utu wake mpya ndani ya nafsi yangu; na Baba ambaye sheria yake nimeikosea, ambaye upendo wake nimeudharau, ambaye nimemgeuzia kisogo, ni lazima alete mabadiliko ambayo mimi siwezi kamwe kuyaleta—mabadiliko ya hali yangu mbele ya hukumu zake na haki yake, na mbele ya upana wote wa utawala wake. Hakuna kuzaliwa upya pasipo Kristo; hakuna kuokoka kutoka mahali pale pa zamani tuliposimama, “adui wa Mungu kwa matendo mabaya,” kwa lolote tuwezalo kufanya: hakuna tumaini la urithi isipokuwa Bwana na Mwanadamu, yule “Adamu wa pili atokaye mbinguni,” amekuja! Naye amekuja, naye “akakaa kwetu,” naye amevaa maisha haya yetu, naye ametembea katikati ya ulimwengu huu, naye anajua yote kuhusu hali yetu ya kibinadamu, naye ameleta badiliko halisi katika jinsi haki na utawala wa Mungu vinavyoweza kutuelekea; naye amebeba katika chombo cha dhahabu cha ubinadamu wake roho mpya na uzima mpya, ambao ameuweka katikati ya jamii ya wanadamu; na chombo hicho kilivunjwa juu ya msalaba wa Kalvari, na maji yakatiririka, na kila mahali maji hayo yafikapo kuna uzima, na kila mahali yasipofika kuna mauti!

Mwisho kabisa, Hakuna Kristo pasipo imani. Haitoshi, ndugu zangu, kwamba tupitie hatua hizi zote zilizotangulia, kama mwishoni tutapotea kabisa kwa kusahau kwamba iko njia moja tu ambayo kwayo tunakuwa washiriki wa faida na baraka zozote ambazo Kristo amezitimiza. Ni jambo kubwa kusema kwamba kwa ajili ya urithi ni lazima kuwe na uana. Ni jambo kubwa kusema kwamba kwa ajili ya uana ni lazima kuwe na kuzaliwa upya kwa Kimungu. Ni jambo kubwa kusema kwamba nguvu ya kuzaliwa upya huku imekusanyika yote ndani ya Kristo Yesu. Lakini wako watu wengi ambao wangekubali hayo yote, ambao huishia hapo, na kuridhika na namna hii ya kufikiri—kwamba kwa njia fulani isiyo wazi na ya fumbo, wasiyoijua, kwa namna fulani iliyo nusu ya uchawi, faida ya kifo na kazi ya Kristo inawafikia wote walio katika nchi za Kikristo, kuwe na tendo la imani au kusiwe! Sasa sitaki kujadili theolojia kwa sasa, katika hatua hii ya mahubiri yangu; lakini ninachotaka kuacha juu ya mioyo yenu yote ni usadikisho huu mzito,—Tusipofungamanishwa na Yesu Kristo kwa tendo sahili la kuitumainia rehema yake na uweza wake, Kristo si kitu kwetu. Rafiki zangu, tusifumbe macho mbele ya kipimo hicho kinachoamua jambo zima. Twaweza kuzungumza juu ya Kristo milele; twaweza kueleza sura za kazi yake zilizo kuu na tukufu. Yeye aweza kuwa kwetu mengi yaliyo ya thamani sana; lakini swali lile moja, swali la maswali, ambalo kila kitu kingine kinalitegemea, ni hili: Je, ninamtumaini Yeye kama Mkombozi wangu wa Kimungu? je, ninapumzika ndani yake kama Mwana wa Mungu? Ee, najua kwamba wako baadhi yenu hapa sasa walio na aina fulani ya uhusiano wa jina tu na Kristo, walio na aina fulani ya uhusiano naye wa kufikirika tu; wa mapokeo, wa taratibu za ibada, kwa mazoea ya kufikiri, kwa kuhudhuria ibada za hadhara, na kwa njia nyingine sijui zipi. Taratibu si kitu, mawazo si kitu, imani za kichwani si kitu, kushiriki ibada kwa desturi tu si kitu. Kristo ni kila kitu kwake yeye amtumainiye. Kristo si kitu ila hakimu na hukumu ya adhabu kwake yeye asiyemtumainia. Na hapa ndipo penye mgeuko: Je, ninamtegemea Bwana huyo kwa wokovu wangu? Kama ndivyo, waweza kuanzia kwenye hatua hiyo, ile ya chini ambayo waweza kuweka mguu wako juu yake, tendo nyenyekevu la imani, na mguu ukiwa pale, waweza kupanda juu. Kama imani, basi kuzaliwa upya; kama kuzaliwa upya, basi uana; kama uana, basi “mrithi wa Mungu, na mrithi pamoja na Kristo.” Lakini kama hujaweka mguu wako juu ya kipandio cha chini kabisa cha ngazi, kamwe hutafika mahali pa kuuona uso wenye heri wa Yeye asimamaye juu yake, na anayekutazama chini wakati huu huu, akikuambia, “Mtoto wangu, je, hutanililia, ‘Aba, Baba?’”