Alama za Kuongoka kwa Kweli

“Amin, nawaambia, Msipoongoka na kuwa kama vitoto, hamtaingia kamwe katika ufalme wa mbinguni.”

Nadhani naweza kulichukulia kuwa jambo lililo wazi, kwamba ninyi nyote, ambao miongoni mwenu sasa ninakaribia kuuhubiri ufalme wa Mungu, mmesadiki kabisa kwamba wanadamu wote wamewekewa kufa mara moja, na kwamba ninyi nyote mnaamini kweli kwamba baada ya kufa huja hukumu, na kwamba matokeo ya hukumu hiyo yatakuwa kwamba ama mtahukumiwa kukaa katika weusi wa giza, ama mtapanda juu kukaa pamoja na Mungu aliyebarikiwa, milele na milele. Naweza pia kulichukulia kuwa wazi kwamba, mwenendo wenu katika maisha ya kawaida uwe wa namna gani, hakuna hata mmoja, hata awe mpotovu na aliyejiachilia kiasi gani, asiyetumaini kwenda mahali pale ambapo Maandiko hapaita Mbinguni, atakapokufa. Nami nadhani, kama najua lo lote la moyo wangu mwenyewe, kwamba shauku ya moyo wangu, na pia maombi yangu kwa Mungu, kwa ajili yenu nyote, ni kwamba nipate kuwaona mkiketi katika ufalme wa Baba yetu wa mbinguni. Lakini basi, ingawa sisi sote tunatumaini kwenda mbinguni tutakapokufa, hata hivyo, kama tukihukumu kwa maisha ya watu, na Bwana wetu asema, “kwamba kwa matunda yao tutawatambua,” naogopa itaonekana kwamba maelfu, na makumi ya maelfu, wanaotumaini kwenda mahali hapa palipobarikiwa baada ya kufa, hawamo sasa katika njia iendayo huko wakati wanapoishi. Ingawa tunajiita Wakristo, na tungeliona kuwa ni tusi tulilotendewa mtu ye yote akitilia shaka kama sisi ni Wakristo au sivyo; hata hivyo wako wengi sana walichukualo jina la Kristo, ambao hata hivyo hawajui hata kidogo Ukristo halisi ni nini. Ndiyo sababu, ukiwauliza wengi sana matumaini yao ya mbinguni yamejengwa juu ya nini, watakwambia kwamba wao ni wa dhehebu hili, au lile, au lile jingine, na fungu la Wakristo, ambayo Ukristo umegawanyika ndani yake sasa kwa msiba. Ukiwauliza wengine wamejenga tumaini lao la mbinguni juu ya msingi gani, watakwambia kwamba wamebatizwa, kwamba baba zao na mama zao waliwaleta kwa Bwana Yesu Kristo walipokuwa wachanga; na ingawa, badala ya kupigana chini ya bendera ya Kristo, wamekuwa wakipigana naye karibu tangu siku walipobatizwa, hata hivyo kwa sababu wamekubaliwa kanisani, na majina yao yamo katika daftari la usajili la parokia, basi watatutaka tuamini kwamba majina yao pia yameandikwa katika kitabu cha uzima. Lakini wengi sana, wasiotaka kujenga matumaini yao ya wokovu juu ya msingi duni na uliooza kama huu, hata hivyo kama wao ni kile tunachokiita kwa kawaida watu wema kwa kutotenda mabaya; kama wanaishi hivi kwamba jirani zao hawawezi kusema kwamba wanamdhuru mtu ye yote, hawana shaka kwamba watakuwa na furaha watakapokufa; naam, nimewaona wengi wa namna hiyo wakifa, kama Maandiko yanenavyo, “bila kifungo cho chote katika mauti yao.” Na kama mtu ni kile ulimwengu ukiitacho mtu mnyofu mwenye maadili, kama anatenda haki, na, kama ulimwengu usemavyo, anapenda rehema kidogo, mara kwa mara ni mwema wa moyo, huwanyoshea maskini mkono wake, hupokea Meza ya Bwana mara moja au mbili kwa mwaka, na kwa nje ni mwenye kiasi na mnyofu; ulimwengu humtazama mtu wa namna hiyo kuwa Mkristo kweli kweli, na bila shaka imetupasa kumhukumu kwa upendo kila mtu wa namna hiyo. Vivyo hivyo wako wengi waendeleao katika mzunguko wa wajibu, mfumo wa matendo ya dini, wanaodhani kwamba watakwenda mbinguni; lakini ukiwachunguza, ingawa wanaye Kristo vichwani mwao, hawana Kristo mioyoni mwao.

Bwana Yesu Kristo alilijua jambo hili vema kabisa; alijua jinsi mioyo ya wanadamu ilivyo miovu mno na yenye hila; alijua vema sana jinsi wengi watakavyokwenda jehanamu hata kupitia malango yenyewe ya mbinguni, jinsi wengi watakavyopanda hata kufika mlangoni, na kuukaribia kiasi cha kuubisha, na bado mwisho wa yote kufukuzwa kwa maneno haya, “Amin, siwajui ninyi.” Kwa hiyo Bwana anatuambia waziwazi ni badiliko gani kubwa lipaswalo kutendwa ndani yetu, na ni nini kipaswacho kufanywa kwa ajili yetu, kabla hatujaweza kuwa na matumaini yenye msingi imara ya kuingia katika ufalme wa mbinguni. Ndiyo sababu anamwambia Nikodemo, “kwamba mtu asipozaliwa mara ya pili, yaani kutoka juu, na mtu asipozaliwa kwa maji na kwa Roho, hawezi kuuingia ufalme wa Mungu.” Na kati ya matamko yote mazito ya Bwana wetu, nikimaanisha kuhusu jambo hili, labda maneno ya andiko letu ni mojawapo ya yaliyo mazito kuliko yote, “Msipoongoka, (asema Kristo) na kuwa kama vitoto, hamtaingia kamwe katika ufalme wa mbinguni.” Maneno haya, ukiangalia nyuma katika habari inayoyatangulia, yameelekezwa waziwazi kwa wanafunzi; kwa maana tunaambiwa, “kwamba wakati ule wanafunzi wakamwendea Yesu.” Nami nadhani ni wazi kutoka sehemu nyingi za Maandiko kwamba wanafunzi hawa, ambao Bwana wetu aliwaelekezea maneno yake wakati huu, walikuwa wameongoka kwa kiasi fulani tayari. Tukiyachukua maneno haya kwa ukamilifu wake, yanawahusu wale tu ambao tayari wamepata imani fulani katika Kristo, ijapokuwa ni dhaifu. Bwana wetu anamaanisha kwamba, ingawa walikuwa wamekwisha kuionja neema ya Mungu, hata hivyo palikuwa na mengi mno ya utu wa kale, mengi mno ya dhambi ikaayo ndani, na uovu, uliokuwa bado umebaki mioyoni mwao, hata kwamba wasipoongoka zaidi kuliko walivyokuwa, badiliko kubwa zaidi lisipopita juu ya nafsi zao, na utakaso usipoendelea mbele, wangeweza kutoa ushahidi mdogo sana tu wa kuwa wao ni wa ufalme wake, ambao haukupaswa kusimamishwa kwa fahari ya nje, kama walivyodhani, bali ulipaswa kuwa ufalme wa kiroho, unaoanza hapa, lakini unaokamilika katika ufalme wa Mungu baadaye. Lakini ingawa maneno haya yalikuwa na uhusiano wa pekee na wanafunzi wa Bwana wetu; hata hivyo, kwa kuwa Bwana wetu anatoa tamko kama hili mahali pengine katika Maandiko, hasa katika mazungumzo yake na Nikodemo, naamini maneno haya yanaweza kwa haki kuwahusu watakatifu na wenye dhambi; na kwa kuwa nadhani wako hapa watu wa namna mbili, wengine wanaomjua Kristo, na wengine wenu msiomjua, wengine walioongoka, na wengine walio wageni kwa kuongoka, nitajitahidi kunena hivi kwamba, Mungu akipenda kunisaidia, na kuwapa ninyi sikio lisikialo na moyo utiio, watakatifu na wenye dhambi wote wapate fungu lao.

Kwanza, nitajitahidi kuwaonyesha ni kwa maana zipi tunapaswa kulielewa tamko hili la Bwana wetu, “kwamba ni lazima tuongoke na kuwa kama vitoto.” Kisha nitafanya,

Pili, Kusema na wale wanaokiri kuwa na kiasi kidogo cha moyo huu wa kitoto,

Na Mwisho, nitasema nanyi, ambao hamna sababu ya kudhani kwamba badiliko hili limewahi kupita juu ya nafsi zenu. Na

Kwanza, nitajitahidi kuwaonyesha tunapaswa kuelewa nini kwa maneno ya Bwana wetu, “Msipoongoka na kuwa kama vitoto.” Lakini nadhani, kabla sijanena juu ya jambo hili, yaweza kufaa kutanguliza jambo moja au mawili.

1. Nadhani kwamba maneno haya yanadokeza waziwazi kwamba, kabla wewe au mimi hatujaweza kuwa na tumaini lo lote lenye msingi imara, la kimaandiko, la kuwa na furaha katika hali ijayo, ni lazima badiliko fulani kubwa, fulani lililo dhahiri, na la kushangaza lipite juu ya nafsi zetu. Naamini hakuna hata mtu mzima mmoja katika kusanyiko hili asiyekubali kwa urahisi kwamba badiliko kubwa limepita juu ya miili yao tangu walipokuja ulimwenguni kwa mara ya kwanza, wakiwa watoto wachanga wakibembelezwa magotini mwa mama zao. Ni kweli, hamna viungo vingi zaidi kuliko mlivyokuwa navyo wakati ule, lakini jinsi vilivyobadilika! Ingawa kwa upande mmoja ninyi ni wale wale mliokuwa, kwa hesabu ya viungo vyenu, na kwa umbo la mwili wenu, hata hivyo kama mtu aliyewajua mlipokuwa katika vitanda vyenu vya utotoni angekuwa mbali nanyi kwa miaka kadhaa, na kuwaona mkiwa mmekua, basi ingekuwa elfu kwa moja kama angewatambua hata kidogo; mmebadilika hivyo, mmekuwa tofauti hivyo na mlivyokuwa mlipokuwa wadogo. Na kama vile maneno haya yanavyodokeza waziwazi kwamba badiliko kubwa limepita juu ya miili yetu tangu tulipokuwa watoto, vivyo hivyo, kabla hatujaweza kwenda mbinguni, ni lazima badiliko kubwa vivyo hivyo lipite juu ya nafsi zetu. Nafsi zetu, zikitazamwa kwa maana ya kimaumbile, bado ni zile zile; hakuna badiliko la kifalsafa litakalotendwa juu yake. Lakini basi, kuhusu tabia yetu, mazoea na mwenendo wetu, ni lazima tubadilishwe na kugeuzwa hivi kwamba wale waliotujua juzi, tulipokuwa katika hali ya dhambi, na kabla hatujamjua Kristo, na wanaotufahamu sasa, waone mabadiliko ya namna hiyo hata washangae juu yake kama vile mtu ashangaavyo mabadiliko yaliyotendeka juu ya mtu ye yote ambaye hajamwona kwa miaka ishirini tangu utoto wake.

2. Lakini nadhani inafaa kutanguliza jambo jingine zaidi, kwa sababu andiko hili ndilo ngome kuu ya Waarminio, na wengine. Wao hujifunza kwa Ibilisi kuleta maandiko ili kueneza kanuni mbaya: Ibilisi alipotaka kumjaribu Yesu Kristo, kwa sababu Kristo alinukuu Maandiko, kwa hiyo Shetani naye akafanya vivyo hivyo. Na watu wa namna hiyo, ili mafundisho yao na kanuni zao mbaya zipokelewe kwa urahisi zaidi, wangependa sana kuwashawishi watu wasio na tahadhari na nafsi zisizo imara kwamba mafundisho hayo yamejengwa juu ya neno la Mungu. Ingawa fundisho la dhambi ya asili ni fundisho lililoandikwa kwa herufi zisomekazo namna hiyo katika neno la Mungu, hata apitaye mbio aweza kulisoma; na ingawa, nadhani, kila kitu kilicho nje yetu, na kila kitu kilicho ndani yetu, kinatangaza waziwazi kwamba sisi ni viumbe walioanguka; ingawa hata wapagani wenyewe, ambao hawakuwa na nuru nyingine ila nuru hafifu ya akili isiyosaidiwa, walilalamika juu ya jambo hili, kwa maana walilihisi jeraha, na wakaugundua ugonjwa, ila hawakujua chanzo chake; hata hivyo wako watu wengi mno miongoni mwa wale waliobatizwa kwa jina la Kristo, wanaothubutu kunena kinyume cha fundisho la dhambi ya asili, na kuwakasirikia wale wahudumu wasio na huruma, wanaomchora mwanadamu kwa rangi nyeusi namna hiyo. Wasema, “Haiwezekani kwamba watoto huja ulimwenguni wakiwa na hatia ya dhambi ya Adamu juu yao.” Kwa nini? Waombe walithibitishe kwa Maandiko, nao watalitaja andiko hili hili, kwamba Bwana wetu atuambia, “Msipoongoka, na kuwa kama vitoto, hamtaingia kamwe katika ufalme wa mbinguni.” Basi hoja yao ni hii, “Imedokezwa katika maneno ya andiko hili kwamba vitoto havina hatia, na kwamba huja ulimwenguni kama karatasi nyeupe isiyoandikwa kitu, la sivyo Bwana wetu angekuwa anajenga hoja isiyo na maana, kwa maana hangeweza kamwe kujidai kusema kwamba ni lazima tuongoke, na kufanywa kama viumbe waovu; hilo lisingekuwa kuongoka hata kidogo.” Lakini, wapendwa wangu, huku ni kumfanya Yesu Kristo aseme kile ambacho hakukikusudia kamwe, na kile kisichoweza kutolewa katika maneno yake. Kwamba vitoto vina hatia, yaani, kwamba vimetungwa mimba na kuzaliwa katika dhambi, ni wazi kutokana na mwelekeo wote wa kitabu cha Mungu. Daudi alikuwa mtu aupendezaye moyo wa Mungu, hata hivyo asema, “Mama yangu alinichukua mimba hali ya dhambi.” Yeremia, akinena juu ya moyo wa kila mtu, asema, “moyo wa mwanadamu huwa mdanganyifu kuliko vitu vyote, nao ni mwovu mno.” Watumishi wa Mungu hutangaza kwa sauti moja, (na Paulo analinukuu kutoka kwa mmoja wao) “kwamba sote sasa tumekuwa machukizo kabisa, sote tumepotoka kabisa kutoka katika njia ya haki ya asili, hakuna hata mmoja wetu atendaye mema (kwa asili), la, hata mmoja.” Nami nawauliza ninyi mlio mama na baba, kama hamtambui dhambi ya asili au uovu katika watoto wenu, mara tu wanapokuja ulimwenguni; na wanapokua, kama hamgundui ukaidi, na kuchukia wema. Ni nini sababu watoto wenu huchukia mafundisho namna hiyo, ila kwa sababu wanaleta ulimwenguni pamoja nao uadui juu ya Mungu mwema na mwenye neema? Basi, ni wazi kutokana na Maandiko na kutokana na hali halisi kwamba watoto huzaliwa katika dhambi, na kwa hiyo kwamba wao ni watoto wa hasira. Na kwa upande wangu, nadhani kwamba kifo cha kila mtoto ni ushahidi wa wazi wa dhambi ya asili; ugonjwa na mauti viliingia ulimwenguni kwa dhambi, na haionekani kupatana na wema na haki ya Mungu kumwacha mtoto mdogo augue au afe, isipokuwa dhambi ya kwanza ya Adamu imehesabiwa kwake. Kama mtu ye yote akimshtaki Mungu kwa udhalimu kwa kumhesabia mtoto mdogo dhambi ya Adamu, tazama, tumempata Adamu wa pili, ili tuwalete watoto wetu kwake. Kwa hiyo, Bwana wetu asemapo, “msipoongoka, na kuwa kama vitoto,” hatupaswi kuelewa kana kwamba Bwana wetu angedokeza kwamba vitoto havina hatia kabisa; bali kwa maana ya kulinganisha, na, kama nitakavyowaonyesha baada ya kitambo, kwa maana ya akili. Vitoto havina hatia, ukivilinganisha na watu wazima; lakini ukivichukua kama vilivyo, na kama vinavyokuja ulimwenguni, vina mioyo iliyo ya tamaa za mwili, na nia zilizo za kimwili. Nami nalitaja jambo hili kwa wasiwasi mkubwa kabisa, kwa sababu naamini kweli kwamba wazazi wasiposadikishwa juu ya jambo hili, hawatajali kamwe ipasavyo malezi ya watoto wao. Kama wazazi wangesadikishwa kwamba mioyo ya watoto ni mibaya kama ilivyo, msingependa kamwe kuwaacha waende kwenye madansi, na mikusanyiko ya anasa, na maigizo, ambavyo mwelekeo wake wa asili ni kuharibu akili zao, na kuwafanya watoto wa Ibilisi. Kama wazazi wangesadikishwa juu ya jambo hili, naamini wangeomba zaidi wanapowaleta watoto wao kubatizwa, wala wasingelifanya kuwa jambo la desturi tu. Nami naamini, kama kweli wangesadikishwa kwamba watoto wao walitungwa mimba katika dhambi, wangeomba daima ombi lile, kabla watoto wao hawajaja ulimwenguni, ambalo nimesikia kwamba mwanamke mmoja mwema aliliomba daima, “Bwana Yesu, nisije nikamzaa kamwe mtoto kwa ajili ya jehanamu au kwa ajili ya Ibilisi.” Ee! je, haiogopwi kwamba maelfu ya watoto watasimama, siku ile kuu, mbele za Mungu, na mbele ya malaika na wanadamu watasema, Baba na mama, zaidi ya uovu wa moyo wangu mwenyewe, upotevu wangu wa milele ninaudaiwa na malezi yenu mabaya kwangu.

Nikiisha kutanguliza mambo haya mawili, sasa naendelea kuonyesha ni kwa maana gani hasa tunapaswa kuyaelewa maneno haya, kwamba ni lazima tuongoke na kuwa kama vitoto. Mwinjilisti atuambia, “kwamba wakati ule wanafunzi wakamwendea Yesu wakisema, Ni nani basi aliye mkuu katika ufalme wa mbinguni?” Wanafunzi hawa walikuwa wamelipokea wazo la kawaida lililoenea, kwamba Bwana Yesu Kristo angekuwa mfalme wa kidunia; hawakuota kitu kingine ila kuwa mawaziri wa serikali, kuketi mkono wa kuume wa Kristo katika ufalme wake, na kuwatawala watu wa Mungu kwa ukuu; walijiona kuwa wamestahili vyeo vya serikali, kama watu wajinga kwa kawaida walivyo wepesi kujidhania. Basi, wasema, “Ni nani aliye mkuu katika ufalme wa mbinguni?” Ni yupi kati yetu atakayekuwa na usimamizi mkuu wa mambo ya umma? Swali zuri kweli kwa wavuvi wachache maskini, waliojua kwa shida tu jinsi ya kuvuta nyavu zao ufuoni, sembuse jinsi ya kutawala ufalme. Kwa hiyo Bwana wetu, katika mstari wa 2, ili kuwashusha, anamwita kitoto, na kumweka katikati yao. Tendo hili lilikuwa kana kwamba Bwana wetu amesema, “Viumbe maskini! Mawazo yenu yanapaa juu sana; mnabishana ni nani atakayekuwa mkuu katika ufalme wa mbinguni; nitamfanya kitoto hiki awahubirie, au nitawahubiri kwa kumtumia yeye. Amin, nawaambia, (mimi niliye kweli yenyewe, najua ni kwa namna gani raia zangu watakavyoingia katika ufalme wangu; nawaambia, ninyi mko mbali sana na kuwa na moyo unaofaa kwa ufalme wangu, hata kwamba) msipoongoka, na kuwa kama kitoto hiki, hamtaingia katika ufalme wa mbinguni, (msipokuwa, kwa kulinganisha, bila kufungamana na ulimwengu, bila kufungamana na taji, na fimbo za enzi, na falme, na mambo ya duniani, kama kitoto hiki maskini nilichonacho mkononi mwangu) hamtaingia katika ufalme wangu.” Hivyo, kile Bwana wetu anachokinena si kutokuwa na hatia kwa vitoto, ukitazama uhusiano walio nao na Mungu, na jinsi walivyo ndani yao wenyewe, wanapoletwa ulimwenguni; bali kile Bwana wetu anachomaanisha ni kwamba, kuhusu tamaa ya makuu na tamaa ya ulimwengu, ni lazima kwa maana hii tuwe kama vitoto. Je, hakuna hata mvulana au msichana mdogo mmoja katika kusanyiko hili? Muulize kitoto maskini, kiwezacho kusema tu, juu ya taji, fimbo ya enzi, au ufalme; kiumbe hicho maskini hakina habari nalo hata kidogo: mpe mvulana au msichana mdogo kitu kidogo cha kuchezea, naye atawaachia watu wengine ulimwengu. Basi kwa maana hii ni lazima tuongoke, na kuwa kama vitoto; yaani, ni lazima tuwe bila kufungamana na ulimwengu, kwa kulinganisha, kama kitoto.

Msinielewe vibaya, sitaki kuwashawishi mfunge maduka yenu, au muache kazi zenu; sitaki kuwashawishi kwamba, mkitaka kuwa Wakristo, ni lazima mgeuke kuwa watawa wa upweke, na kujitenga mbali na ulimwengu; hamwezi kuiacha mioyo yenu miovu nyuma mnapouacha ulimwengu; kwa maana naona nikiwa peke yangu, moyo wangu mwovu umenifuata, niende popote. Hapana, dini ya Yesu ni dini ya kuishi pamoja na watu. Lakini ingawa Yesu Kristo hatuiti tutoke ulimwenguni, tufunge maduka yetu, na kuwaacha watoto wetu waruzukiwe kwa miujiza; hata hivyo jambo hili lazima lisemwe kwa heshima ya Ukristo, kwamba kama kweli tumeongoka, hatutafungamana na ulimwengu. Ingawa tumo ndani yake, na tunalazimika kufanya kazi kwa ajili ya watoto wetu; ingawa tunalazimika kufuata kazi za ufundi na biashara, na kuwa wenye manufaa kwa jumuiya, hata hivyo kama sisi ni Wakristo halisi, hatutafungamana na ulimwengu; ingawa sitajidai kusema kwamba Wakristo wote halisi wamefikia kiwango kile kile cha nia ya kiroho. Hii ndiyo maana ya kwanza ya maneno haya, kwamba ni lazima tuongoke na kuwa kama vitoto; hata hivyo, nadhani maneno haya yapaswa kueleweka kwa maana nyingine pia.

Bwana wetu asemapo kwamba ni lazima tuongoke na kuwa kama vitoto, nadhani anamaanisha pia kwamba ni lazima tuutambue udhaifu wetu, kwa kulinganisha, kama kitoto. Kila mtu humtazama kitoto kama kiumbe maskini dhaifu; kama mmoja apaswaye kwenda shuleni na kujifunza somo jipya kila siku; na kama mnyofu asiye na ujanja; asiye na hila, ambaye hajajifunza ule ustadi wa kuchukiza uitwao unafiki. Basi kwa maana hizi zote, naamini tunapaswa kuyaelewa maneno ya andiko letu. — Je, vitoto hutambua udhaifu wao? Je, ni lazima viongozwe kwa mkono? Je, ni lazima tuvishike, la sivyo vitaanguka? Vivyo hivyo, kama tumeongoka, kama neema ya Mungu imo kweli mioyoni mwetu, wapendwa wangu, hata kama tulijiona vipi hapo kwanza, mawazo yetu ya zamani ya kujikweza yawe yalikuwa ya namna gani; hata hivyo sasa tutautambua udhaifu wetu; hatutasema tena, “Sisi tu matajiri, tumejitajirisha, wala hatuna haja ya kitu;” tutakuwa maskini ndani; tutahisi “kwamba sisi tu maskini, wenye kuhurumiwa, vipofu, na uchi.” Na kama kitoto kimpavyo mzazi au mlezi mkono wake ili kiongozwe, vivyo hivyo wale walioongoka kweli, walio Wakristo halisi, watautoa moyo, akili zao, nia zao, na mapenzi yao, ili viongozwe na neno, na maongozi, na Roho wa Bwana. Ndiyo sababu Mtume, akinena juu ya wana wa Mungu, asema, “Wote wanaoongozwa na Roho wa Mungu, hao (na hakika anamaanisha kwamba hao peke yao) ndio wana wa Mungu.”

Na kama vile vitoto hujiona kuwa viumbe wajinga, vivyo hivyo wale walioongoka hujiona kuwa wajinga pia. Ndiyo sababu Yohana, akinena na Wakristo, huwaita watoto wadogo; “Nawaandikia ninyi, watoto wadogo.” Na kundi la Kristo laitwa kundi dogo, si kwa sababu ni dogo kwa hesabu tu, bali pia kwa sababu wale walio washiriki wa kundi lake kweli ni wadogo machoni pao wenyewe. Ndiyo sababu yule mtu mkuu, yule mtume mkuu wa Mataifa, yule baba wa kiroho wa maelfu mengi ya nafsi, yule mtu ambaye, kwa maoni ya Dkt. Goodwin, “anaketi karibu kabisa na Mungu-mwanadamu, Bwana Yesu Kristo, katika utukufu,” kile chombo kiteule, Mtume Paulo, anaponena juu yake mwenyewe, asema, “Mimi, niliye mdogo kuliko wote walio wadogo katika watakatifu wote, nalipewa neema hii, niwahubiri Mataifa utajiri wa Kristo usiopimika.” Labda wengine wenu, mnaposoma maneno haya, mtaelekea kudhani kwamba Paulo hakusema kweli, kwamba hakuhisi kweli kile alichokisema; kwa sababu mnauhukumu moyo wa Paulo kwa mioyo yenu wenyewe yenye kiburi: lakini kadiri mnavyozidi kupata neema ya Mungu, na kadiri mnavyozidi kuwa washirika wa uzima wa Mungu, ndivyo mtakavyozidi kuuona udhalili na unyonge wenu wenyewe, na kuwa wadogo zaidi machoni penu wenyewe. Ndiyo sababu Bw. Flavel, katika kitabu chake kiitwacho Husbandry Spiritualized, huwafananisha Wakristo wachanga na nafaka mbichi; ambayo kabla haijaiva hurefuka juu sana, lakini ina uzito mdogo ndani yake: bali Mkristo mzee ni kama nafaka iliyoiva; haiinui kichwa chake sana hivyo, lakini ina uzito zaidi, na inafaa kuvunwa, na kutiwa ghalani mwa mkulima. Wakristo wachanga pia ni kama vijito vidogo; mnajua vijito ni vya kina kifupi, hata hivyo hufanya kelele nyingi; lakini Mkristo mzee hafanyi kelele nyingi, huenda mbele kwa utamu, kama mto wenye kina uteremkao kuingia baharini.

Na kama vile kitoto hutazamwa kuwa kiumbe kisicho na madhara, na kwa kawaida husema kweli; vivyo hivyo, kama tumeongoka, na kuwa kama vitoto, tutakuwa bila hila na pia bila madhara. Mkombozi mpendwa alisema nini alipomwona Nathanaeli? Kana kwamba alikuwa akitazama jambo la nadra, na angependa wengine walitazame pia; “Tazama, Mwisraeli kweli kweli:” Kwa nini hivyo? “Ambaye ndani yake hamna hila.” Msinielewe vibaya; sisemi kwamba Wakristo hawapaswi kuwa na busara; wanapaswa sana kumwomba Mungu busara, la sivyo wanaweza kufuata madanganyo ya Ibilisi, na kwa kukosa busara kwao kuligusa sanduku la Mungu isivyofaa. Ilikuwa maombolezo ya mtu mmoja mkuu, “Mungu amenipa karama nyingi, lakini Mungu hakunipa busara.” Kwa hiyo, ninaposema kwamba Mkristo lazima awe bila hila, simaanishi kwamba ajiweke hatarini, na kuwa wazi kwa shambulio la kila mtu: tunapaswa kuomba hekima ya nyoka, ingawa kwa kawaida tutajifunza hekima hii kwa makosa yetu na kukosa busara kwetu: na ni lazima tupige hatua fulani katika Ukristo kabla hatujatambua kukosa busara kwetu. Mtu aliyeongoka kweli aweza kusema, kama inavyosimuliwa juu ya mwanafalsafa mmoja, “Natamani pangekuwa na dirisha kifuani mwangu, ili kila mtu apate kuuona unyofu wa moyo wangu na makusudi yangu:” Na ingawa kuna mengi mno ya utu wa kale ndani yetu, hata hivyo, kama tumeongoka kweli, hakutakuwa ndani yetu hila tunayoiruhusu, tutakuwa bila madhara. Na hiyo ndiyo sababu Mkristo maskini mara nyingi sana hudanganywa; yeye huwapima watu wengine kwa nafsi yake; kwa kuwa ana moyo mnyofu, hudhani kila mtu ni mnyofu kama yeye, na kwa hiyo huwa mawindo ya kila mtu. Ningeweza kupanua kila mojawapo ya mambo haya, ni kweli pana na muhimu; lakini sikusudii kuzidisha alama na vichwa vingi.

Na kwa hiyo, kwa kuwa nina neno la kusema kwa njia ya kuwahusu ninyi binafsi, nipeni ruhusa basi, kwa huruma kuu kabisa, na wakati huo huo kwa uaminifu, niwaite ninyi, wapendwa wangu. Andiko langu limeanzishwa kwa namna ya kutisha, “Amin, nawaambia;” na kile Yesu alichosema wakati ule, anakisema sasa kwenu, kwangu, na kwa wote waketio chini ya injili ihubiriwayo, na kwa wote ambao Bwana Mungu wetu atawaita. Niwasihi mjichunguze kama mmeongoka; kama badiliko kubwa na la uweza wote namna hiyo limepita juu ya nafsi yo yote kati yenu. Kama nilivyowaambia kwanza, ndivyo nawaambia tena, ninyi nyote mnatumaini kwenda mbinguni, nami namwomba Mungu Mwenyezi mpate kuwa huko nyote: ninapoona kusanyiko kama hili, kama moyo wangu uko katika hali ifaayo, najiona tayari kuutoa uhai wangu, ili tu niwe chombo cha kuokoa nafsi moja. Hunitoa damu moyoni mwangu, na mara nyingine hunifanya nisitake kabisa kuhubiri, nisije neno lile ninalotumaini litatenda mema likaongeza hukumu ya mtu ye yote, na labda ya sehemu kubwa ya wasikilizaji, kwa sababu ya kutoamini kwao wenyewe. Nipeni ruhusa nizitendee nafsi zenu kwa uaminifu. Nina hati ya hukumu ya kifo chenu mkononi mwangu: Kristo amelisema, Yesu atalisimamia, ni kama sheria za Wamedi na Waajemi, haibadiliki. Sikiliza, Ee mwanamume! Sikiliza, Ee mwanamke! Mwenye masikio ya kusikia, na asikie Bwana Yesu Kristo asemavyo, “Amin, nawaambia, Msipoongoka, na kuwa kama vitoto, hamtaingia kamwe katika ufalme wa mbinguni.” Ingawa huu ni usiku wa Jumamosi, nanyi sasa mnajiandaa kwa ajili ya Sabato, kwa kadiri mjuavyo, huenda msiishi kamwe hata kuiona Sabato. Mmepata ushahidi wa kutisha wa jambo hili hivi karibuni; mwanamke mmoja alikufa jana tu, mwanamume mmoja alikufa juzi, mwingine aliuawa na kitu kilichoanguka kutoka kwenye nyumba, na huenda katika saa ishirini na nne zijazo, wengi wenu mkachukuliwa kuingia katika hali isiyoweza kubadilika. Basi sasa, kwa ajili ya Mungu, kwa ajili ya nafsi zenu wenyewe, kama mnataka kukaa pamoja na Mungu, na hamwezi kustahimili wazo la kukaa katika moto uwakao milele, kabla sijaendelea mbele zaidi, ombeni kimya ombi moja, au semeni Amina kwa ombi nitakalolitia vinywani mwenu; “Bwana, unichunguze, unijaribu, Bwana, uupime moyo wangu, na dhamiri yangu inene; Ee nijulishe kama nimeongoka au sivyo!” Mwasemaje, wasikilizaji wangu wapendwa? Mwasemaje, wenzangu wenye dhambi? Mwasemaje, ndugu zangu wenye hatia? Je, Mungu kwa Roho wake aliyebarikiwa ametenda badiliko kama hilo mioyoni mwenu? Siwaulizi kama Mungu amewafanya malaika? Hilo najua halitakuwa kamwe; nawauliza tu, Kama mna tumaini lo lote lenye msingi imara la kudhani kwamba Mungu amewafanya viumbe vipya katika Kristo Yesu? Ameifanya upya na kuibadilisha asili yenu hivi kwamba mwaweza kusema, Natumaini kwa unyenyekevu kwamba, kuhusu hali ya kudumu na mwelekeo wa nia yangu, moyo wangu uko huru mbali na uovu; nina mume, nina mke, nina watoto pia, nina duka, nashughulikia kazi yangu; lakini ninawapenda viumbe hawa kwa ajili ya Mungu, na nafanya kila kitu kwa ajili ya Kristo: na kama Mungu angeniita sasa niondoke, kwa kadiri ya hali ya kudumu ya nia yangu, naweza kusema, Bwana, niko tayari; na hata niwapende viumbe kiasi gani, natumaini naweza kusema, Ni nani niliye naye mbinguni ila wewe? Ni nani niliye naye mbinguni, Ee Mungu wangu na Mkombozi wangu mpendwa, nimtamaniye nikimlinganisha nawe? Je, mwaweza kumshukuru Mungu kwa ajili ya viumbe, na wakati huo huo kusema, hawa si Kristo wangu? Nanena kwa lugha iliyo wazi, mnaijua namna yangu ya kuhubiri: sitaki kujifanya mhutubu stadi, sitaki kuhesabiwa kuwa msomi; nataka kunena hivi kwamba nipate kuifikia mioyo ya watu maskini. Mwasemaje, wasikilizaji wangu wapendwa? Je, mnautambua udhaifu wenu? Je, mnahisi kwamba ninyi ni maskini, wenye kuhurumiwa, vipofu, na uchi kwa asili? Je, mnaitoa mioyo yenu, mapenzi yenu, nia zenu, na akili zenu ili viongozwe na Roho wa Mungu, kama kitoto kimpavyo mzazi wake mkono wake ili kiongozwe? Je, ninyi ni wadogo machoni penu wenyewe? Je, mnajiona kuwa duni? Na je, mnataka kujifunza jambo jipya kila siku? Nazitaja alama hizi, kwa sababu naelekea kuamini kwamba zinafaa zaidi kwa uwezo wa wengi wenu. Wengi wenu hamna ule mwonekano wa hisia za moyo mliokuwa nao wakati mwingine, kwa hiyo mko tayari kuziacha ishara zenu zote, na kumpisha Ibilisi aingie mioyoni mwenu. Hampandishwi mlimani kama mlivyozoea, kwa hiyo mnahitimisha kwamba hamna neema hata kidogo. Lakini kama Bwana Yesu Kristo amekufanya mtupu, na kukunyenyekeza, kama anakujalia kuona na kujua kwamba wewe si kitu; ingawa hukui kwenda juu, unakua kwenda chini; na ingawa huna furaha nyingi hivyo, hata hivyo moyo wako unafanywa mtupu ili ujazwe tena kwa wingi zaidi baada ya kitambo. Je, yuko ye yote kati yenu awezaye kunifuata? Basi, mshukuruni Mungu, mkajipatie faraja yake.

Kama umeongoka hivyo, na kuwa kitoto, nakukaribisha, kwa jina la Bwana Yesu, katika jamaa ya Mungu ipendwayo; nakukaribisha, kwa jina la Mkombozi mpendwa, katika ushirika wa watoto wa Mungu. Enyi nafsi wapendwa, ingawa ulimwengu hauoni kitu ndani yenu, ingawa hakuna tofauti ya nje kati yenu na wengine, hata hivyo mimi nawatazama katika nuru nyingine, kama wana na binti wengi wa wafalme: salamu kwenu! Kwa jina la Mungu, nawatakia kila mmoja wenu furaha kutoka rohoni mwangu, enyi wana na binti za Mfalme wa wafalme. Je, hamtaonyesha tangu sasa moyo wa kitoto? Je, wazo kama hili halitayayeyusha mioyo yenu, ninapowaambia kwamba Mungu mkuu, ambaye angeweza kuwakunjia uso na kuwatupa jehanamu kwa dhambi zenu za siri, ambazo hakuna aliyezijua ila Mungu na nafsi zenu wenyewe, na ambaye angeweza kuwahukumu mara zisizo na hesabu, ametandaza joho la upendo wake juu yenu; sauti yake imekuwa, Mwacheni mwanamume yule, mwanamke yule aishi, kwa maana nimeona fidia. Ee, je, hamtalia, Kwa nini mimi, Bwana? Kama Mfalme George angetuma kumwita mmoja wa watoto wenu, nanyi mkasikia kwamba watakuwa wana wake wa kupanga, mngedhani watoto wenu wameheshimiwa kiasi gani? Ilikuwa unyenyekevu mkuu kama nini kwa binti Farao kumchukua Musa, mtoto maskini aliyetupwa katika safina ya manyasi, na kumlea kama mtoto wake? Lakini furaha hiyo ni nini ikilinganishwa na yako, wewe uliyekuwa juzi mtoto wa Ibilisi, lakini sasa kwa neema iongoayo umekuwa mtoto wa Mungu? Je, mmeongoka? Je, mmekuwa kama vitoto? Basi mnapaswa kufanya nini? Wasikilizaji wangu wapendwa, mtiini Mungu, kumbukeni Mungu ni baba yenu; na kama kila mmoja wenu ajuavyo ni msalaba wa kutisha kama nini kuwa na mtoto mwovu, asiyetii; kama hamtaki watoto wenu wawe waasi kwenu, kwa ajili ya Kristo msiwe waasi kwa mzazi wenu wa mbinguni. Kama Mungu ni baba yenu, mtiini: kama Mungu ni baba yenu, mtumikieni; mpendeni kwa moyo wenu wote, mpendeni kwa uwezo wenu wote, kwa roho yenu yote, na kwa nguvu zenu zote. Kama Mungu ni baba yenu, kimbieni kila kitu kiwezacho kumchukiza; na enendeni kwa kustahili Mungu yule, aliyewaita mwingie katika ufalme wake na utukufu wake. Kama mmeongoka na kuwa kama vitoto, basi mwenende kama vitoto: vitoto hutamani titi, na kwa hilo huridhika. Je, ninyi ni watoto wachanga waliozaliwa sasa? Basi yatamanini maziwa safi ya neno, ili mkue kwayo. Sitaki makapi ya Kiarminio yapite kooni mwenu; ninyi ni wana na binti za wafalme, na mna ladha iliyosafishwa zaidi; ni lazima mpate mafundisho ya neema; na ahimidiwe Mungu kwamba mnakaa katika nchi ambamo neno safi linahubiriwa waziwazi hivyo. Je, ninyi ni watoto? Basi kueni katika neema, na katika kumjua Bwana wenu na Mwokozi Yesu Kristo. Je, yuko ye yote kati yenu mwenye watoto wasiokua? Je, hamwaombolezei watoto hao, na kuwalilia; je, hamsemi, mtoto wangu hatafaa kamwe kwa kitu cho chote ulimwenguni? Basi, kama inawahuzunisha kumwona mtoto asiyekua, si zaidi sana itauhuzunisha moyo wa Kristo kuwaona ninyi mkikua kidogo hivyo? Je, mtakuwa watoto siku zote? Je, mtakuwa mkijifunza siku zote mafundisho ya kwanza ya Ukristo, wala msikaze mwendo kamwe kuelekea lengo, ili mpate thawabu ya mwito mkuu wa Mungu katika Kristo Yesu? Mungu apishe mbali. Lugha ya mioyo yenu na iwe, “Bwana Yesu nisaidie nikue, nisaidie nijifunze zaidi, nifundishe kuishi hivi kwamba maendeleo yangu yajulikane kwa wote!”

Je, ninyi ni watoto wa Mungu? Je, mmeongoka, na kuwa kama vitoto? Basi mtendeeni Mungu kama watoto wenu wadogo wanavyowatendea ninyi; mara tu wanapohitaji kitu cho chote, au mtu ye yote akiwaumiza, nawauliza ninyi wenyewe kama hawakimbilii moja kwa moja kwa mzazi wao. Basi, je, ninyi ni watoto wa Mungu? Je, Ibilisi anawasumbua? Je, ulimwengu unawasumbua? Nendeni mkamwambie baba yenu, nendeni moja kwa moja mkamlalamikie Mungu. Labda utasema, Siwezi kutamka maneno mazuri: lakini je, yuko ye yote kati yenu atazamiaye maneno mazuri kutoka kwa watoto wake? Kama wakija wakilia, na wanaweza kutamka nusu ya maneno tu, je, mioyo yenu haiwaonei huruma? Na je, Mungu hana huruma nyingi kupita kiasi kwenu? Hata kama mwaweza tu kumpa ishara; “Kama vile baba awahurumiavyo watoto wake, ndivyo Bwana atakavyowahurumia wamchao.” Kwa hiyo nawasihi muwe na ujasiri kwa Baba yenu, mkisema, “Aba, Baba,” Shetani ananisumbua, ulimwengu unanisumbua, wana wa mama yangu wamenikasirikia; Baba wa mbinguni, unitetee! Ndipo Bwana atasema kwa ajili yenu kwa njia moja au nyingine.

Je, mmeongoka, na kuwa kama vitoto, mmeingia katika jamaa ya Mungu? Basi jihakikishieni kwamba Baba yenu wa mbinguni atawarudi mara kwa mara: “kwa maana ni mwana gani asiyerudiwa na baba yake: kama mkiwa hamna kurudiwa, ambako wote wamekushiriki, ndipo mmekuwa wana wa haramu, wala si wana.” Imesimuliwa juu ya askofu Latimer kwamba, katika nyumba aliyofikia kulala, alimsikia bwana wa nyumba akisema, Namshukuru Mungu sijapata kamwe msalaba maishani mwangu: Ee, akasema yeye, basi sitakaa hapa. Naamini hakuna mtoto wa Mungu, anapokuwa katika hali njema ya moyo, ambaye hajaomba unyenyekevu mkuu; wameomba imani kubwa, wameomba upendo mkuu, wameomba neema zote za Roho: Je, mnajua, mlipoyatoa maombi haya, kwamba mlisema pia, Bwana, tupelekee majaribu makubwa: kwa maana inawezekanaje kujua kwamba mna imani kubwa, unyenyekevu na upendo, Mungu asipowatia katika majaribu makubwa, ili mpate kujua kama mnayo au hamnayo. Nalitaja jambo hili, kwa sababu wengi sana wa watoto wa Mungu (najua hakika limekuwa jaribu kwangu mara nyingi, nilipokuwa chini ya fimbo ya Mungu iumizayo) wanapopata majaribu makubwa, hudhani Mungu anawaacha. Kwa hiyo, kama ninyi ni watoto wa Mungu; kama mmeongoka na kuwa kama vitoto; msitazamie kwamba Mungu atakuwa kama mzazi mpumbavu; la, yeye ni Mungu mwenye wivu, anampenda mtoto wake mno hata asiizuie fimbo yake. Alimrudi Miriamu jinsi gani? Alimrudi Musa jinsi gani? Mungu amewarudi jinsi gani, katika vizazi vyote, watoto wake wapendwa kuliko wote? Kwa hiyo, kama mmeongoka, na kuwa kama vitoto, kama Mungu amemchukua mtoto, au mali zenu, kama Mungu anaruhusu rafiki wawaache, na kama mmeachwa, kana kwamba, na Mungu na wanadamu pia, semeni, Bwana nakushukuru! Mimi ni mtoto mkaidi, la sivyo Mungu asingenipiga mara nyingi hivyo na kwa nguvu hivyo. Msimlaumu Baba yenu wa mbinguni, bali jilaumuni wenyewe; yeye ni Mungu mwenye upendo, na Baba mwororo, “yeye huteswa katika mateso yetu yote:” kwa hiyo Mungu aliposema na Musa, alisema kutoka katika kichaka, kana kwamba anasema, “Musa, kichaka hiki kinawawakilisha watu wangu; kama kichaka hiki kiwakavyo moto, ndivyo watoto wangu watakavyoungua kwa mateso; lakini mimi nimo ndani ya kichaka; kichaka kikiungua, nitaungua pamoja nacho, nitakuwa pamoja nao tanuruni, nitakuwa pamoja nao majini, na ingawa maji yatawajia juu, hayatawagharikisha.”

Je, ninyi ni watoto wa Mungu? Je, mmeongoka na kuwa kama vitoto? Basi, je, hamtatamani kwenda nyumbani kumwona Baba yenu? Ee, heri wale waliokwisha kufika nyumbani kabla yenu; heri wale walioko kule juu, heri wale waliopaa juu ya uwanja huu wa vita. Sijui mnalifikiriaje, lakini tangu niliposikia kwamba wengine, ambao Mungu alipenda kuitendea kazi mioyo yao, wamekwenda utukufuni, mara nyingine hujazwa huzuni, kwamba Mungu hapendi kuniacha nami niende nyumbani. Mwawezaje kuona ubaridi mwingi namna hii miongoni mwa watu wa Mungu? Mwawezaje kuwaona watu wa Mungu kama mwezi, ukiongezeka na kupungua? Ni nani asiyeweza kutamani kuwa pamoja na Bwana milele? Ashukuriwe Mungu, wakati unakuja upesi; ashukuriwe Mungu, atakuja wala hatakawia. Msikose subira, Mungu kwa wakati wake atawachukua nyumbani. Na ingawa mnaweza kupunguziwa riziki sasa, ingawa wengine wenu mnaweza kuwa katika hali ya dhiki, hata hivyo msinung’unike; Mungu, na injili ya Kristo, pamoja na mkate mweusi, ni utajiri mkubwa. Katika nyumba ya Baba yako kuna mkate wa kutosha na kubakiza; ingawa sasa unateswa, hata hivyo baada ya kitambo utafarijiwa; malaika wataona kuwa ni heshima kukuchukua mpaka kifuani mwa Ibrahimu, ingawa wewe ni Lazaro tu hapa. Kwa hali ya moyo wangu, naelekea sana kunena maneno ya faraja kwa watu wa Mungu.

Lakini nataja jambo moja tu zaidi, nalo ni hili, kama mmeongoka, na kuwa kama vitoto, basi kwa ajili ya Mungu jihadharini na kufanya kile watoto wanachofanya mara nyingi; wao ni wepesi mno kugombana wao kwa wao. Ee pendaneni; “akaaye katika pendo hukaa ndani ya Mungu, na Mungu ndani yake.” Yusufu alijua kwamba ndugu zake walikuwa katika hatari ya kugombana, kwa hiyo alipoachana nao, akasema, “msigombane njiani.” Ninyi nyote ni watoto wa Baba mmoja, nyote mnakwenda mahali pamoja; kwa nini mtofautiane? Ulimwengu una mengi ya kutosha juu yetu, Ibilisi ana mengi ya kutosha juu yetu, bila sisi kugombana sisi kwa sisi; Ee enendeni katika upendo. Kama nisingeweza kuhubiri zaidi, kama nisingeweza kustahimili mpaka mwisho wa mahubiri yangu, ningesema kama Yohana alivyofanya, alipokuwa mzee asiyeweza tena kuhubiri, “Watoto wadogo, pendaneni:” kama ninyi ni watoto wa Mungu, basi pendaneni. Hakuna kitu kinachonihuzunisha zaidi kuliko mafarakano miongoni mwa watu wa Mungu. Ee harakisha wakati ule, tutakapokwenda mbinguni, au tusigombane tena kamwe!

Laiti ningeweza kunena nanyi nyote kwa lugha hii ya faraja; lakini Bwana wangu ananiambia, “nisiwape mbwa kilicho kitakatifu, nisiwatupie nguruwe lulu;” kwa hiyo, ingawa nimekuwa nikinena maneno ya faraja, hata hivyo yale niliyokuwa nikiyasema, hasa katika sehemu hii ya mwisho ya hotuba, ni ya watoto; ni mkate wa watoto, ni ya watu wa Mungu. Kama yuko ye yote kati yenu aliye kiumbe asiye na neema, asiye na Kristo, asiyeongoka, nawaagiza msiuguse, nauzungushia uzio kwa jina la Mungu; hapa kuna upanga wa moto ugeukao kila upande ili kuwazuia msiufikie mkate huu wa uzima, hata mtakapogeuka kumwelekea Yesu Kristo. Na kwa hiyo, kwa kuwa nadhani wengi wenu hamjaongoka, na hamna neema, nendeni nyumbani! Nendeni vyumbani mwenu, mkaiinamishe mioyo yenu migumu mbele za Mungu; kama hamjafanya hivyo kabla, usiku huu na uwe ndio usiku wenyewe. Au, msingoje mpaka mwende nyumbani; anzeni sasa, mkiwa mmesimama hapa; mwombeni Mungu, na lugha ya moyo wako iwe, Bwana uniongoe! Bwana unifanye kitoto, Bwana Yesu nisifukuzwe mbali na ufalme wako! Wapendwa wangu, kuna mengi zaidi yanayodokezwa katika maneno haya kuliko yanayotamkwa: Kristo asemapo, “Hamtaingia katika ufalme wa mbinguni,” ni sawa na kusema, “hakika mtakwenda jehanamu, hakika mtahukumiwa, na kukaa katika weusi wa giza milele, mtakwenda mahali ambapo funza wao hafi, na moto hauzimiki.” Bwana Mungu na alikaze jambo hili nafsini mwenu! Mshale (kama mtu mmoja alivyoniandikia hivi karibuni katika barua) uliochovywa katika damu ya Kristo, na uufikie moyo wa kila mwenye dhambi asiyeongoka! Mungu na alitimize andiko hili kwa kila mmoja wa nafsi zenu! Ni yeye peke yake awezaye kulitenda. Mkiziungama dhambi zenu, na kuziacha, na kumshika Bwana Yesu Kristo, mtapewa Roho wa Mungu; kama mtakwenda na kusema, unigeuze, Ee Mungu wangu! Hujui, Ee mwanadamu, Mungu atakurudia kwa namna gani. Kama ningedhani kwamba kuhubiri kungefaa, kama ningedhani kwamba hoja zingewavuta mje, ningeendelea na hotuba yangu mpaka usiku wa manane. Na ingawa baadhi yenu huenda wakanichukia bila sababu, laiti kila mmoja katika kusanyiko hili angejihangaikia nafsi yake kama vile mimi sasa (Mungu ahimidiwe) ninavyojisikia kumhangaikia yeye. Laiti kichwa changu kingekuwa maji, laiti macho yangu yangekuwa chemchemi ya machozi, nipate kukililia kizazi kisichoongoka, kisicho na neema, kiovu, na cha zinaa. Nafsi za thamani, kwa ajili ya Mungu fikirini ni nini kitakachowapata mtakapokufa, kama mkifa bila kuongoka; kama mkitoka hapa bila vazi la arusi, Mungu atawapiga mkose la kusema, nanyi mtafukuzwa mbali na uso wake milele na milele. Najua hamwezi kukaa na moto uwakao milele; basi tazameni, nawaonyesha njia ya kuokoka; Yesu ndiye njia, Yesu ndiye kweli, Bwana Yesu Kristo ndiye huo ufufuo na uzima. Ni Roho wake ambaye lazima awaongoe, njooni kwa Kristo, nanyi mtampata; na Mungu, kwa ajili ya Kristo, na awape ninyi nyote, na kuwaongoa, ili sote tukutane, tusiachane tena kamwe, katika ufalme wake wa mbinguni; naam, Bwana Yesu, Amina na Amina.